Chapter 238

रुद्र उवाच- भ्रातरं निहतं ज्ञात्वा हिरण्यकशिपुस्ततः । तपस्तेपे महादैत्यो मेरोः पार्श्वे च मां प्रति १। दिव्यवर्षसहस्राणि वायुभक्षो महाबलः । जपन्पंचाक्षरं मंत्रं पूजयामास मां शुभे २। ततः प्रहृष्टमनसा तमवोचं महासुरम् । वरं वृणीष्व दैतेय यत्ते मनसि वर्त्तते । ततः प्रोवाच दैतेयो मां प्रसन्नं शुभानने ३। हिरण्यकशिपुरुवाच- देवासुरमनुष्याणां गंधर्वोरगरक्षसाम् । पशुपक्षिमृगाणां च सिद्धानां वै महात्मनाम् ४। यक्षविद्याधराणां च किन्नराणां तथैव च । सर्वेषामेव रोगाणामायुधानां तथैव च । सर्वेषामृषिमुख्यानामवध्यत्वं प्रयच्छ मे ५। रुद्र उवाच- एवमस्त्विति तद्रक्षस्त्वब्रुवं प्रियदर्शने । मत्तो महद्वरं प्राप्य स दैतेयो महाबलः ६। जित्वा महेंद्रं देवांश्च स त्रैलोक्येश्वरोऽभवत् । सर्वांश्च यज्ञभागांश्च स्वयमेवाग्रहीद्बलात् ७। त्रातारं नाधिगच्छंति देवतास्तेन निर्जिताः । तस्यैव किंकराः सर्वे गंधर्वा देवदानवाः ८। यक्षाश्चनागाः सिद्धाश्च साध्याश्च वशवर्तिनः । उत्तानपादस्य सुतां कल्याणीं नाम कन्यकाम् ९। उपयेमे विधानेन दैत्यराजो महाबलः । तस्यां जातो महातेजाः प्रह्लादो दैत्यराट्शुभे १०। अनुरक्तो हृषीकेशे गर्भवासेऽपि यो हरौ । सर्वावस्थासु कृत्येषु मनोवाक्कायकर्म्मभिः ११। नान्यं जानाति देवेशात्प्रसन्नात्मा सनातनात् । स कालेऽपि विनीतः सन्गुरुगेहे वसत्सुधीः १२। अधीत्य सर्ववेदांश्च शास्त्राणि विविधानि च । कस्यचित्त्वथ कालस्य गुरुणा सह दैत्यजः १३। पितुः समीपमागत्य ववंदे विनयान्वितः । तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तनयं शुभलक्षणम् । अंके निधाय दैत्येंद्रः प्रोवाचेदं सुविस्मितम् १४। हिरण्यकशिपुरुवाच- प्रह्लाद चिरकालं त्वं गुरुगेहे निवेशितः । यदुक्ता गुरुणा विद्या तन्ममाचक्ष्व सुव्रत १५। रुद्र उवाच- इति पृष्टः स्वपित्रा वै प्रह्लादो जन्मवैष्णवः । प्राह दैत्येश्वरं प्रीत्या वचनं कलुषापहम् १६। प्रह्लाद उवाच- यो वै सर्वोपनिषदामर्थः पुरुष ईश्वरः । तं वै सर्वगतं विष्णुं नमस्कृत्वा ब्रवीमि ते १७। रुद्र उवाच-। इति विष्णुस्तुतिं श्रुत्वा दैत्यराड् विस्मयान्वितः । उवाच तं गुरुं रोषात्किं त्वयोक्तं ममात्मजे १८। ममात्मजस्य दुर्बुद्धे हरिसंस्तवमीदृशम् । किमर्थमुक्तवान्जाड्यमकार्य्यं ब्राह्मणोचितम् १९। अश्राव्यं मदमित्रस्य स्तवमेतं ममाग्रतः । बालेनापिकृतंत्वेतत्त्वत्प्रसादाद्दिवजाधम २०। इत्युक्त्वा परितो वीक्ष्य दैत्यराट्क्रोधमूर्च्छितः । उवाच दैत्यमेकं तु बंधयैनं द्विजाधमम् २१। इतिराजवचः श्रुत्वा स बबंध भृगोः सुतम् । बध्यमानं गुरुं दृष्ट्वा प्रह्लादो ब्राह्मणप्रियः । उवाच पितरं तात इदं मे नोक्तवान्गुरुः २२। कृपया देवदेवस्य शिक्षितोस्मि हरेः प्रभो । नान्यो गुरुर्मे भवति स एव प्रेरको हरिः २३। श्रोता मंता तथा वक्ता द्रष्टा सर्वग ईश्वरः । हरिरेवाक्षयः कर्त्ता नियंता सर्वदेहिनाम् । तस्मादनागसो विप्रो मोक्तव्योऽयं गुरुः प्रभो २४। रुद्र उवाच- इति पुत्रवचः श्रुत्वा हिरण्यकशिपुस्ततः । तं ब्राह्मणं मोचयित्वा स्वसुतं प्राह विस्मयात् २५। किं वत्स त्वं भ्रमस्येवं मिथ्यावाक्यैर्द्विजन्मनः । को विष्णुः किं तु तद्रूपं कुत्रासौ संस्थितो हरिः २६। अहमेवेश्वरो लोके त्रैलोक्याधिपतिर्यतः । मामेवार्च्चय गोविंदं त्यज शत्रुं दुरासदम् २७। अथवा शंकरं देवं रुद्रं लोकगुरुं प्रभुम् । अर्च्चयस्वासुराध्यक्षं सर्वैश्वर्य्यप्रदं शिवम् २८। त्रिपुंड्रधारणं कृत्वा भस्मना दैत्यपूजितम् । पूजयित्वा महादेवं पाशुपत्योक्तमार्गतः २९। रुद्र उवाच- इति दैत्यपतेर्वाक्यं श्रुत्वा दैत्यपुरोहिताः ३०। पुरोहिता ऊचुः- एवमेव महाभाग कुरुष्व वचनं पितुः । त्यज शत्रुं कैटभारिं पूजयस्व त्रिलोचनम् ३१। रुद्रात्परतरो देवो नास्ति सर्वप्रदो नॄणाम् । पिता तवापि तस्यैव प्रसादादीश्वरोऽभवत् ३२। रुद्र उवाच- इति तेषां वचः श्रुत्वा प्रह्लादो जन्मवैष्णवं ३३। प्रह्लाद उवाच- अहो भगवतः श्रेष्ठा यन्माया मोहितं जगत् । अहो वेदांतविदुषः सर्वलोकेषु पूजिताः ३४। ब्राह्मणा अपि चापल्याद्वदंत्येवं मदान्विताः । नारायणः परं ब्रह्म तत्वं नारायणः परम् ३५। नारायणः परो ध्याता ध्यानं नारयणः परम् । गतिर्विश्वस्य जगतः शाश्वतं शिवमच्युतः ३६। धाता विधाता जगतो वासुदेवः सनातनः । विश्वमेवेदं पुरुषस्तद्विश्वमुपजीवति ३७। हिरण्मयवपुर्नित्यःपुंडरीकनिभेक्षणः । श्रीभूलीलापतिः सौम्योनिर्म्मलः शुभविग्रहः ३८। तेनैव सृष्टौ ब्रह्मेशौ सर्गे देवोत्तमौ विभू । तस्यैवाज्ञां पुरस्कृत्य वर्त्तेते ब्रह्मशंकरौ ३९। भीषास्माद्वाति पवनो भीषोदेति दिवाकरः । भीषास्मादग्निश्चंद्रोऽथ मृत्युर्धावति पंचमः ४०। आसीदेको हरिर्दिव्यो देवो नारायणः परः । ब्रह्मा नेंद्रो न चेशानो न च चंद्र दिवाकरौ ४१। न वा द्यावापृथिव्यौ च नक्षत्राणि दिवौकसः । तस्य विष्णोः परं धाम सदा पश्यंति सूरयः ४२। एवं सर्वोपनिषदामर्थं हित्वा द्विजोत्तमाः । रागाल्लोभाद्भयाद्वापि किं ब्रवीथ ममाग्रतः ४३। तं सर्वरक्षकं देवं त्यक्त्वा सर्वेश्वरं हरिम् । कथं पाषंडमाश्रित्य पूजयामि च शंकरम् ४४। लक्ष्मीपतिं देवदेवमनंतं पुरुषोत्तमम् । इंदीवरदलश्यामं पद्मपत्रायतेक्षणम् ४५। श्रीवत्सलक्षितोरस्कं सर्व्वाभरणभूषितम् । सदा कुमारं सर्व्वेशं नित्यानन्दसुखप्रदम् ४६। कृष्णं दध्युर्महात्मानो योगिनः सनकादयः । यमर्चयंति ब्रह्मेश शक्राद्या देवतागणाः ४७। यस्य पत्न्याः कटाक्षार्द्धदृष्ट्या दृष्टा दिवौकसः । ब्रह्मेंद्र रुद्र वरुण यम सोम धनाधिपाः ४८। यन्नामस्मरणादेव पापिनामपि सत्वरम् । मुक्तिर्भवति जंतूनां ब्रह्मादीनां सुदुर्लभा ४९। स एवं रक्षकः श्रीशो देवानामपि सर्वदा । तमेव पूजयिष्यामि लक्ष्म्या संयुतमच्युतम् ५०। प्राप्स्यामि सुसुखेनैव तद्विष्णोः परमं पदम् । रुद्र उवाच- इति तस्य वचः श्रुत्वा हिरण्यकशिपुस्ततः ५१। क्रोधेन महताविष्टो जज्वालाग्निरिवापरः । परितो वीक्ष्य दैतेयानित्याह क्रोधमूर्छितः ५२। हिरण्यकशिपुरुवाच - भीषणैः शस्त्रसंघातैः प्रह्लादं पापकारिणम् । ममाज्ञया घातयध्वं शत्रुपूजनतत्परम् ५३। रक्षिता हरिरेवेति रक्षते तेन वात्सलात् । अद्यैव सफलं तस्य पश्येयं हरिरक्षणम् ५४। रुद्र उवाच- तदोद्यतास्त्रा दैतेया हंतुं दैत्येश्वरात्मजम् । परिवार्य महात्मानं तस्थुर्दैत्येश्वराज्ञया ५५। प्रह्लादोऽपि तथा विष्णुं ध्यात्वा हृदयपंकजे । जपन्नष्टाक्षरं मंत्रं तस्थौ गिरिरिवापरः ५६। तं जघ्नुः परितो वीराः शूलतोमरशक्तिभिः । प्रह्लादस्य वपुस्तत्र हरिसंस्मरणाच्छुभे ५७। विष्णोः प्रभावाद्दुद्धर्षाद्वज्रभूतमभूद्भृशम् । ततः संप्राप्य तद्गात्रं महास्त्राणि सुरद्विषाम् ५८। नीलोत्पलदलानीव पेतुश्चिछन्नाः क्षितौ शुभे । अल्पमप्यस्य तद्गात्रं भेत्तुं दैत्या न च क्षमाः ५९। विस्मितावाङ्मुखास्तस्थुर्दैत्य राजांतिके भटाः । तादृग्विधं महात्मानं दृष्ट्वा पुत्रं महाबलम् ६०। विस्मयं परमं गत्वा दैत्यराट्क्रोधमूर्छितः । आदिदेश ततः सर्वान्दंदशूकान्महाविषान् ६१। वासुकिप्रभृतीन्भीमान्खादयध्वमिति क्रुधा । आदिष्टास्तेन राज्ञाथ ते नागाः सुमहाबलाः ६२। ज्वलितास्या महाभीमास्तं च खादुर्महाबलम् । गरुडध्वजभक्तं तं विदश्य गरलायुधाः ६३। निर्विषाश्च्छिन्नदशना बभूवुरनिलाशनाः । वैनतेयसहस्रेण छिन्नगात्राः सुविह्वलाः ६४। प्रदुद्रुवुर्दिशः सर्वावमंतो रुधिरं भृशम् । तादृग्विधान्महासर्पान्दृष्ट्वा दैत्यपतिस्तदा ६५। आदिदेश ततः क्रुद्धो दिग्गजान्सुमदान्वितान् । निर्दिष्टास्तेन राज्ञाथ दिग्गजाश्च मदोद्धताः ६६। परिवार्याथ तं जघ्नुर्दंतैः पृथुतरैर्भृशम् । अथ दिग्गजदंताश्च छिन्नमूलाः पतन्भुवि ६७। दंतैर्विनाकृता नागा भयार्ता वै प्रदुद्रुवुः । तान्दृष्ट्वाथ महानागान्दैत्येंद्रः कुपितो बली ६८। प्रज्वाल्य च महावह्निं चिक्षेप सुतमात्मनः । जलशायिप्रियं दृष्ट्वा प्रह्लादं हव्यवाहनः ६९। न ददाह च तं धीरं सुशीतः समभूच्छिखी । अदह्यमानं तं बालं दृष्ट्वा राजा सुविस्मितः ७०। प्रादात्तस्मै विषं घोरं सर्वभूतहितं तदा । तस्य विष्णोः प्रभावाच्च विषमस्यामृतं भवेत् ७१। अर्पणात्तस्य देवस्य विषं चामृतमश्नुते । एवमाद्यैर्वधोपायैर्घोररूपैः सुदारुणैः ७२। मोहयित्वात्मजं राजा तस्यावध्यत्वमीक्ष्य च । ततः साम्ना सुतं प्राह दैत्यराड्विस्मयाकुलः ७३। हिरण्यकशिपुरुवाच- त्वया विष्णोः परत्वं च सम्यगुक्तं ममाग्रतः । व्यापित्वात्सर्वभूतानां विष्णुरित्यभिधीयते ७४। योऽसौ सर्वगतो देवः स एव परमेश्वरः । तस्य सर्वगतत्वं वै प्रत्यक्षं दर्शयस्व मे ७५। ऐश्वर्यशक्तितेजांसि ज्ञानवीर्यबलानि च । परस्य तस्य परमं रूपं गुणविभूतयः ७६। सम्यग्दृष्ट्वा प्रयत्नेन विष्णुं मन्ये दिवौकसाम् । मम प्रतिबलो लोके नास्ति देवेषु कश्चन ७७। ईशानवरदानेन सर्वभूतेष्ववध्यताम् । प्राप्तवान्सर्वभूतानांनदुर्जयत्वं च मानद । ईश्वरत्वं लभेद्विष्णुर्मां जित्वा बलवीर्यतः ७८। रुद्र उवाच- इति तस्य वचः श्रुत्वा प्रह्लादः प्राह विस्मितः । हरेः प्रभावं दैन्यस्य कथयामास सुव्रतः ७९। प्रह्लाद उवाच- योऽसौ नारायणः श्रीमान्परमात्मा सनातनः । वसनात्सर्वभूतेषु वासुदेवः स उच्यते ८०। सर्वस्यापि जगद्धाता विष्णुरित्यभिधीयते । न किंचिदस्मादन्यं तु जगत्स्थावर जंगमम् ८१। सर्वत्र चिदचिद्वस्तु रूपं तस्यैव नान्यथा । त्रिपाद्व्याप्तिः परं व्योम्नि पादव्याप्ति कलाद्भुता ८२। योऽसौ चक्रगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः । योगिभिर्दृश्यते भक्त्या नाभक्त्या दृश्यते क्वचित् ८३। द्रष्टुं न शक्यो रोषाच्च मत्सराद्वा जनार्दनः । देवतिर्यङ्मनुष्येषु स्थावरेष्वपि जंतुषु । व्याप्य तिष्ठति सर्व्वेषु क्षुद्रेष्वपि महत्सु च ८४। रुद्र उवाच- इति प्रह्लादवचनं श्रुत्वा दैत्यवरस्तदा । उवाच रोषताम्राक्षो भर्त्सयंश्च सुतं मुहुः ८५। हिरण्यकशिपुरुवाच- असौ सर्वगतो विष्णुरपि चेत्परमः पुमान् । प्रत्ययं दर्शयस्वाद्य बहुभिः किं च लापितैः ८६। महादेव उवाच-। इत्युक्त्वा सहसा दैत्यः प्रासादस्तंभमात्मनः । ताडयामास हस्तेन प्रह्लादमिदमब्रवीत् ८७। हिरण्यकशिपुरुवाच- अस्मिन्दर्शय तं विष्णुं यदि सर्वगतो भवेत् । अन्यथा त्वां वधिष्यामि मिथ्यावाक्यप्रलापिनम् ८८। रुद्र उवाच- इत्युक्त्वा सहसा खङ्गमाकृष्य दितिजेश्वरः । प्रह्लादोरसि चिक्षेप हंतुं खङ्गेन तं रुषा ८९। तस्मिन्क्षणे महाशब्दः स्तंभे संश्रूयते भृशम् । संवर्ताशनिसंरावैः खमिव स्फुटितांतरम् ९०। तेन शब्देन महता दैत्यश्रोत्रविघातिना । सर्वे निपातिता भूमौ छिन्नमूला इव द्रुमाः ९१। बिभ्यंतः संप्लुतं दैत्या मेनिरे वै जगत्त्रयम् । ततः स्तंभे महातेजा निष्क्रांतो वै महाहरिः ९२। चकार स महाघोरं जगत्क्षयनिभं स्वनम् । तेन नादेन महता तारकाः पतिता भुवि ९३। नृसिंहवपुरास्थाय तत्रैवाविरभूद्धरिः । अनेककोटिसूर्य्याग्नि तेजसा स समावृतः ९४। मुखे पंचाननप्रख्यः शरीरे मानुषाकृतिः । दंष्ट्राकरालवदनः स्फुरज्जिह्वाम्बरोद्धतः ९५। ज्वालावलितकेशांतस्तप्तालातेक्षणो विभुः । सहस्रबाहुभिर्दीर्घैः सर्वायुधसमन्वितैः ९६। वृतो मेरुरिवाभाति बहुशाखानगान्वितः । दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्याभरणभूषितः ९७। तस्थौ नृकेसरीरूपः संहर्त्तुं सर्वदानवान् । तं दृष्ट्वा घोरसंकाशं नरसिंहं महाबलम् ९८। दग्धाक्षिपक्ष्मो दैत्येंद्रो विह्वलांगः पपात ह । प्रह्लादोऽथ तदा दृष्ट्वा नारसिंहोपमं हरिम् ९९। जयशब्देन देवेशं नमश्चक्रे जनार्दनम् । ददर्श तस्य गात्रेषु नृसिंहस्य महात्मनः १०० 6.238.100। लोकान्समुद्रा न्सद्वीपान्सुरगंधर्वमानुषान् । अजांडानां सहस्रं तु सटाग्रे तस्य दृश्यते १०१। दृश्यंते तस्य नेत्रेषु सोमसूर्य्यादयस्तथा । कर्णयोरश्विनौ देवौ दिशश्च विदिशस्तथा १०२। ललाटे ब्रह्मरुद्रौ च नभो वायुश्च नासिके । इंद्राग्नी तस्य वक्त्रांतेजिह्वायां तु सरस्वती १०३। दंष्ट्रासु सिंहशार्दूलाः शरभाश्च महोरगाः । कंठे च दृश्यते मेरुः स्कंधेष्वपि महाद्रयः १०४। देवतिर्य्यङ्मनुष्याश्च बाहुष्वपि महात्मनः । नाभौ चास्यांतरिक्षं च पादयोः पृथिवीतथा १०५। रोमस्वोषधयः सर्वाः पादपा नखपंक्तिषु । निःश्वासेषु च वेदाश्च साङ्गोपाङ्गसमन्विताः १०६। आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः । सर्वाङ्गेषु प्रदृश्यंते गंधर्वाप्सरसश्च ये १०७। इत्थं विभूतयस्तस्य दृश्यंते परमात्मनः । श्रीवत्सकौस्तुभोरस्कं वनमालाविभूषितम् १०८। शंखचक्रगदाखङ्ग शार्ङ्गाद्यैर्हेतिभिर्युतम् । सर्वोपनिषदामर्थं दृष्ट्वा दैत्येश्वरात्मजः १०९। हर्षाश्रुजलसिक्तांगः प्रणनाम मुहुर्मुहुः । दैत्येंद्रस्तु हरिं दृष्ट्वा क्रोधान्मृत्युवशे स्थितः ११०। योद्धुं खङ्गं समुद्यम्य नृसिंहं तमभिद्रवत् । अथ दैत्यगणाः सर्व्वे लब्धसंज्ञा महाबलाः १११। स्वान्यायुधानि चादाय हरिं जघ्नुस्त्वरान्विताः । पलालकाण्डानि यथा वह्नौ क्षिप्तान्यनेकशः ११२। तथैव भस्मतां यांति महास्त्राणि हरेस्तनौ । तान्यनीकानि दैत्यानां दृष्ट्वा नरहरिस्तदा ११३। सटैर्ददाह च ज्वालामालाविरचित स्फुटैः । नृकेसरि सटोद्भूतवह्निना दानवा भृशम् ११४। निर्भस्मिता गणाः सर्वे निःशेषं तदभूद्बलम् । प्रह्लादं सानुगं हित्वा भस्मिते वीक्ष्य तद्बले ११५। क्रोधाद्दैत्यपतिः खङ्गमाकृष्याभिप्रपद्यत । खङ्गहस्तं तु दैत्येंद्रं जग्राहैकेन बाहुना ११६। पातयामास देवेशो यथा शाखां महानिलः । गृहीत्वा पतितं भूमौ महाकायं नृकेसरी ११७। स्वोत्संगे स्थापयामास ददर्शासौ मुखं हरेः । विष्णुनिंदाकृतंपापंतथावैष्णवदोषजम् ११८। नृसिंहस्पर्शनादेवनिर्भस्मितमभूत्तदा । अथदैत्येश्वरस्याथमहद्गात्रंनृकेसरी ११९। नखेर्विदारयामासतीक्ष्णैर्वज्रनिभैर्घनैः । सनिर्म्मलात्मादैत्येंद्र पःश्यन्साक्षान्मुखं हरेः १२०। नखनिर्भिन्नहृदयः कृतार्थो विजहावसून् । तद्गात्रं शतधा भित्त्वा नखैस्तीक्ष्णैर्महाहरिः १२१। आकृष्यांत्राणि दीर्घाणि कंठे संसक्तवान्प्रियान् । अथ देवगणाः सर्व्वे मुनयश्च तपोधनाः १२२। ब्रह्मरुद्रौ पुरस्कृत्य शनैः स्तोतुं समाययुः । ते प्रसादयितुं भीता ज्वलंतं विश्वतोमुखम् १२३। मातरं जगतां धात्रीं चिंतयामासुरीश्वरीम् । हिरण्यवर्णां हरिणीं सर्व्वोपद्रवनाशिनीम् १२४। विष्णोर्नित्यानवद्यांगीं ध्यात्वा नारायणीं शुभाम् । देवीसूक्तजपैर्भक्त्या नमश्चक्रुः सनातनीम् १२५। तैश्चिंत्यमाना सा देवी तत्रैवाविरभूत्तदा । चतुर्भुजा विशालाक्षी सर्वाभरणभूषिता १२६। दुकूलवस्त्रसहितां दिव्यमालानुलेपनाम् । तां दृष्ट्वा देवदेवस्य प्रियां सर्वे दिवौकसः १२७। ऊचुः प्रांजलयो देवीं प्रसन्नं कुरुते प्रियम् । त्रैलोक्यस्याभयं स्वामी यथा दद्यात्तथा कुरु १२८। रुद्र उवाच- इत्युक्ता सहसा देवी प्रियं प्राप्य जनार्दनम् । प्रणिपत्य नमस्कृत्य प्रसीदेति उवाच तम् १२९। तां दृष्ट्वा महिषीं स्वस्य प्रियां सर्व्वेश्वरो हरिः । रक्षःशरीरजं क्रोधं तत्याज प्रीतवत्क्षणात् १३०। अंकमादाय तां देवीं समाश्लिष्य दयानिधिः । कृपासुधार्द्रदृष्ट्या वै निरैक्षत सुरान्हरिः १३१। ततो जयजयेत्युच्चैः स्तुवतां नमतां तदा । तद्दयादृष्टिदृष्टानां सानंदः संभ्रमोऽभवत् १३२। ततो देवगणाः सर्वे हर्षनिर्भरमानसाः । ऊचुः प्रांजलयो देवं नमस्कृत्य जगत्पतिम् १३३। देवगणा ऊचुः - द्रष्टुमत्यद्भुतं तेजो न शक्तास्ते जगत्पते । अत्यद्भुतमिदं रूपं बहुबाहुपदांकितम् १३४। जगत्त्रयसमाक्रांतं तेजस्तीक्ष्णतरं तव । द्रष्टुं स्थातुं न शक्ताः स्मः सर्व्व एव दिवौकसः १३५। महादेव उवाच-। इत्यर्थितस्तु विबुधैस्तेजस्तदतिभीषणम् । उपसंहृत्य देवेशो बभूव सुखदर्शनः १३६। शरत्कोटींदुसंकाशः पुंडरीकनिभेक्षणः । सुधामय सटापुंज विद्युत्कोटिनिभः शुभः १३७। नानारत्नमयैर्दिव्यैः केयूरैः कटकान्वितैः । बाहुभिः कल्पवृक्षस्य शाखौघैरिव सत्फलैः १३८। चतुर्भिः कोमलैर्दिव्यैरन्वितः परमेश्वरः । जपाकुसुमसंकाशैः शोभितः करपंकजैः १३९। शंखचक्रगृहीताभ्यामुद्बाहुभ्यां विराजितः । वरदाभयहस्ताभ्यामितराभ्यां नृकेसरी १४०। श्रीवत्सकौस्तुभोरस्को वनमालाविभूषितः । उद्यद्दिनकाराभ्यां च कुण्डलाभ्यां विराजितः १४१। हारकेयूरकटकैर्भूषणैः समलंकृतः । सव्यांगस्थ श्रियायुक्तो राजते नरकेसरी १४२। लक्ष्मीनृसिंहं तं दृष्ट्वा देवताः समहर्षयः । आनन्दाश्रुजलैः सिक्ता हर्षनिर्भरचेतसः १४३। आनंदसिंधुमग्नास्ते नमश्चक्रुर्निरंतरम् । अर्चयामासुरात्मेशं दिव्यपुष्पसमर्पणैः १४४। रत्नकुंभैः सुधापूर्णैरभिषिच्य सनातनम् । वस्त्रैराभरणैर्गंधैः पुष्पैर्धूपैर्म्मनोरमैः १४५। दिव्यैर्निवेदितैर्दीपैरर्च्चयित्वा नृकेसरिम् । तुष्टुवुः स्तवनैर्दिव्यैर्नमश्चक्रुर्म्मुहुर्म्महुः १४६। ततः प्रसन्नो लक्ष्मीशस्तेषामिष्टान्वरान्ददौ । ततो देवगणैः सार्धं सर्व्वेशो भक्तवत्सलः १४७। प्रह्लादं सर्वदैत्यानां चक्रे राजानमव्ययम् । आश्वास्य भक्तं प्रह्लादमभिषिच्य सुरोत्तमैः १४८। ददौ तस्मै वरानिष्टान्भक्तिं चाव्यभिचारिणीम् । ततो देवगणैः सर्वैः स्तूयमानो नृकेसरी १४९। विकीर्णपुष्पवपुभिस्तत्रैवांतरधीयत । ततः सुरगणाः सर्वे स्वंस्वं स्थानं प्रपेदिरे १५०। पुनश्च यज्ञभागान्स्वान्बुभुजुः प्रीतमानसाः । ततो देवाः सगंधर्वा निरातंकाभवंस्तदा १५१। तस्मिन्हते महादैत्ये सर्व एव प्रहर्षिताः । प्रह्लादस्तु तदा चक्रे राज्यं धर्मेण वैष्णवः १५२। हरेः प्रसादाल्लब्धं तु राज्यं वैष्णवसत्तमः । बहुभिर्यज्ञदानाद्यैरर्चयित्वा नृकेसरिम् १५३। काले हरिपदं प्राप योगिगम्यं सनातनम् । एतत्प्रह्लादचरितं ये तु शृण्वंति नित्यशः १५४। ते सर्वेपापनिर्मुक्ता यास्यंति परमां गतिम् । एतत्ते कथितं देवि नृसिंहं वैभवं हरेः । शेषां च वैभवावस्थां शृणु देवि यथाक्रमम् १५५। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां सहिंतायामुत्तरखंडे उमामहेश्वरसंवादे नृसिंहप्रादुर्भावोनामाष्टत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः २३८।

rudra uvāca- bhrātaraṃ nihataṃ jñātvā hiraṇyakaśipustataḥ | tapastepe mahādaityo meroḥ pārśve ca māṃ prati 1| divyavarṣasahasrāṇi vāyubhakṣo mahābalaḥ | japanpaṃcākṣaraṃ maṃtraṃ pūjayāmāsa māṃ śubhe 2| tataḥ prahṛṣṭamanasā tamavocaṃ mahāsuram | varaṃ vṛṇīṣva daiteya yatte manasi varttate | tataḥ provāca daiteyo māṃ prasannaṃ śubhānane 3| hiraṇyakaśipuruvāca- devāsuramanuṣyāṇāṃ gaṃdharvoragarakṣasām | paśupakṣimṛgāṇāṃ ca siddhānāṃ vai mahātmanām 4| yakṣavidyādharāṇāṃ ca kinnarāṇāṃ tathaiva ca | sarveṣāmeva rogāṇāmāyudhānāṃ tathaiva ca | sarveṣāmṛṣimukhyānāmavadhyatvaṃ prayaccha me 5| rudra uvāca- evamastviti tadrakṣastvabruvaṃ priyadarśane | matto mahadvaraṃ prāpya sa daiteyo mahābalaḥ 6| jitvā maheṃdraṃ devāṃśca sa trailokyeśvaro'bhavat | sarvāṃśca yajñabhāgāṃśca svayamevāgrahīdbalāt 7| trātāraṃ nādhigacchaṃti devatāstena nirjitāḥ | tasyaiva kiṃkarāḥ sarve gaṃdharvā devadānavāḥ 8| yakṣāścanāgāḥ siddhāśca sādhyāśca vaśavartinaḥ | uttānapādasya sutāṃ kalyāṇīṃ nāma kanyakām 9| upayeme vidhānena daityarājo mahābalaḥ | tasyāṃ jāto mahātejāḥ prahlādo daityarāṭśubhe 10| anurakto hṛṣīkeśe garbhavāse'pi yo harau | sarvāvasthāsu kṛtyeṣu manovākkāyakarmmabhiḥ 11| nānyaṃ jānāti deveśātprasannātmā sanātanāt | sa kāle'pi vinītaḥ sangurugehe vasatsudhīḥ 12| adhītya sarvavedāṃśca śāstrāṇi vividhāni ca | kasyacittvatha kālasya guruṇā saha daityajaḥ 13| pituḥ samīpamāgatya vavaṃde vinayānvitaḥ | taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ tanayaṃ śubhalakṣaṇam | aṃke nidhāya daityeṃdraḥ provācedaṃ suvismitam 14| hiraṇyakaśipuruvāca- prahlāda cirakālaṃ tvaṃ gurugehe niveśitaḥ | yaduktā guruṇā vidyā tanmamācakṣva suvrata 15| rudra uvāca- iti pṛṣṭaḥ svapitrā vai prahlādo janmavaiṣṇavaḥ | prāha daityeśvaraṃ prītyā vacanaṃ kaluṣāpaham 16| prahlāda uvāca- yo vai sarvopaniṣadāmarthaḥ puruṣa īśvaraḥ | taṃ vai sarvagataṃ viṣṇuṃ namaskṛtvā bravīmi te 17| rudra uvāca-| iti viṣṇustutiṃ śrutvā daityarāḍ vismayānvitaḥ | uvāca taṃ guruṃ roṣātkiṃ tvayoktaṃ mamātmaje 18| mamātmajasya durbuddhe harisaṃstavamīdṛśam | kimarthamuktavānjāḍyamakāryyaṃ brāhmaṇocitam 19| aśrāvyaṃ madamitrasya stavametaṃ mamāgrataḥ | bālenāpikṛtaṃtvetattvatprasādāddivajādhama 20| ityuktvā parito vīkṣya daityarāṭkrodhamūrcchitaḥ | uvāca daityamekaṃ tu baṃdhayainaṃ dvijādhamam 21| itirājavacaḥ śrutvā sa babaṃdha bhṛgoḥ sutam | badhyamānaṃ guruṃ dṛṣṭvā prahlādo brāhmaṇapriyaḥ | uvāca pitaraṃ tāta idaṃ me noktavānguruḥ 22| kṛpayā devadevasya śikṣitosmi hareḥ prabho | nānyo gururme bhavati sa eva prerako hariḥ 23| śrotā maṃtā tathā vaktā draṣṭā sarvaga īśvaraḥ | harirevākṣayaḥ karttā niyaṃtā sarvadehinām | tasmādanāgaso vipro moktavyo'yaṃ guruḥ prabho 24| rudra uvāca- iti putravacaḥ śrutvā hiraṇyakaśipustataḥ | taṃ brāhmaṇaṃ mocayitvā svasutaṃ prāha vismayāt 25| kiṃ vatsa tvaṃ bhramasyevaṃ mithyāvākyairdvijanmanaḥ | ko viṣṇuḥ kiṃ tu tadrūpaṃ kutrāsau saṃsthito hariḥ 26| ahameveśvaro loke trailokyādhipatiryataḥ | māmevārccaya goviṃdaṃ tyaja śatruṃ durāsadam 27| athavā śaṃkaraṃ devaṃ rudraṃ lokaguruṃ prabhum | arccayasvāsurādhyakṣaṃ sarvaiśvaryyapradaṃ śivam 28| tripuṃḍradhāraṇaṃ kṛtvā bhasmanā daityapūjitam | pūjayitvā mahādevaṃ pāśupatyoktamārgataḥ 29| rudra uvāca- iti daityapatervākyaṃ śrutvā daityapurohitāḥ 30| purohitā ūcuḥ- evameva mahābhāga kuruṣva vacanaṃ pituḥ | tyaja śatruṃ kaiṭabhāriṃ pūjayasva trilocanam 31| rudrātparataro devo nāsti sarvaprado nṝṇām | pitā tavāpi tasyaiva prasādādīśvaro'bhavat 32| rudra uvāca- iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā prahlādo janmavaiṣṇavaṃ 33| prahlāda uvāca- aho bhagavataḥ śreṣṭhā yanmāyā mohitaṃ jagat | aho vedāṃtaviduṣaḥ sarvalokeṣu pūjitāḥ 34| brāhmaṇā api cāpalyādvadaṃtyevaṃ madānvitāḥ | nārāyaṇaḥ paraṃ brahma tatvaṃ nārāyaṇaḥ param 35| nārāyaṇaḥ paro dhyātā dhyānaṃ nārayaṇaḥ param | gatirviśvasya jagataḥ śāśvataṃ śivamacyutaḥ 36| dhātā vidhātā jagato vāsudevaḥ sanātanaḥ | viśvamevedaṃ puruṣastadviśvamupajīvati 37| hiraṇmayavapurnityaḥpuṃḍarīkanibhekṣaṇaḥ | śrībhūlīlāpatiḥ saumyonirmmalaḥ śubhavigrahaḥ 38| tenaiva sṛṣṭau brahmeśau sarge devottamau vibhū | tasyaivājñāṃ puraskṛtya varttete brahmaśaṃkarau 39| bhīṣāsmādvāti pavano bhīṣodeti divākaraḥ | bhīṣāsmādagniścaṃdro'tha mṛtyurdhāvati paṃcamaḥ 40| āsīdeko harirdivyo devo nārāyaṇaḥ paraḥ | brahmā neṃdro na ceśāno na ca caṃdra divākarau 41| na vā dyāvāpṛthivyau ca nakṣatrāṇi divaukasaḥ | tasya viṣṇoḥ paraṃ dhāma sadā paśyaṃti sūrayaḥ 42| evaṃ sarvopaniṣadāmarthaṃ hitvā dvijottamāḥ | rāgāllobhādbhayādvāpi kiṃ bravītha mamāgrataḥ 43| taṃ sarvarakṣakaṃ devaṃ tyaktvā sarveśvaraṃ harim | kathaṃ pāṣaṃḍamāśritya pūjayāmi ca śaṃkaram 44| lakṣmīpatiṃ devadevamanaṃtaṃ puruṣottamam | iṃdīvaradalaśyāmaṃ padmapatrāyatekṣaṇam 45| śrīvatsalakṣitoraskaṃ sarvvābharaṇabhūṣitam | sadā kumāraṃ sarvveśaṃ nityānandasukhapradam 46| kṛṣṇaṃ dadhyurmahātmāno yoginaḥ sanakādayaḥ | yamarcayaṃti brahmeśa śakrādyā devatāgaṇāḥ 47| yasya patnyāḥ kaṭākṣārddhadṛṣṭyā dṛṣṭā divaukasaḥ | brahmeṃdra rudra varuṇa yama soma dhanādhipāḥ 48| yannāmasmaraṇādeva pāpināmapi satvaram | muktirbhavati jaṃtūnāṃ brahmādīnāṃ sudurlabhā 49| sa evaṃ rakṣakaḥ śrīśo devānāmapi sarvadā | tameva pūjayiṣyāmi lakṣmyā saṃyutamacyutam 50| prāpsyāmi susukhenaiva tadviṣṇoḥ paramaṃ padam | rudra uvāca- iti tasya vacaḥ śrutvā hiraṇyakaśipustataḥ 51| krodhena mahatāviṣṭo jajvālāgnirivāparaḥ | parito vīkṣya daiteyānityāha krodhamūrchitaḥ 52| hiraṇyakaśipuruvāca - bhīṣaṇaiḥ śastrasaṃghātaiḥ prahlādaṃ pāpakāriṇam | mamājñayā ghātayadhvaṃ śatrupūjanatatparam 53| rakṣitā harireveti rakṣate tena vātsalāt | adyaiva saphalaṃ tasya paśyeyaṃ harirakṣaṇam 54| rudra uvāca- tadodyatāstrā daiteyā haṃtuṃ daityeśvarātmajam | parivārya mahātmānaṃ tasthurdaityeśvarājñayā 55| prahlādo'pi tathā viṣṇuṃ dhyātvā hṛdayapaṃkaje | japannaṣṭākṣaraṃ maṃtraṃ tasthau giririvāparaḥ 56| taṃ jaghnuḥ parito vīrāḥ śūlatomaraśaktibhiḥ | prahlādasya vapustatra harisaṃsmaraṇācchubhe 57| viṣṇoḥ prabhāvādduddharṣādvajrabhūtamabhūdbhṛśam | tataḥ saṃprāpya tadgātraṃ mahāstrāṇi suradviṣām 58| nīlotpaladalānīva petuścichannāḥ kṣitau śubhe | alpamapyasya tadgātraṃ bhettuṃ daityā na ca kṣamāḥ 59| vismitāvāṅmukhāstasthurdaitya rājāṃtike bhaṭāḥ | tādṛgvidhaṃ mahātmānaṃ dṛṣṭvā putraṃ mahābalam 60| vismayaṃ paramaṃ gatvā daityarāṭkrodhamūrchitaḥ | ādideśa tataḥ sarvāndaṃdaśūkānmahāviṣān 61| vāsukiprabhṛtīnbhīmānkhādayadhvamiti krudhā | ādiṣṭāstena rājñātha te nāgāḥ sumahābalāḥ 62| jvalitāsyā mahābhīmāstaṃ ca khādurmahābalam | garuḍadhvajabhaktaṃ taṃ vidaśya garalāyudhāḥ 63| nirviṣāścchinnadaśanā babhūvuranilāśanāḥ | vainateyasahasreṇa chinnagātrāḥ suvihvalāḥ 64| pradudruvurdiśaḥ sarvāvamaṃto rudhiraṃ bhṛśam | tādṛgvidhānmahāsarpāndṛṣṭvā daityapatistadā 65| ādideśa tataḥ kruddho diggajānsumadānvitān | nirdiṣṭāstena rājñātha diggajāśca madoddhatāḥ 66| parivāryātha taṃ jaghnurdaṃtaiḥ pṛthutarairbhṛśam | atha diggajadaṃtāśca chinnamūlāḥ patanbhuvi 67| daṃtairvinākṛtā nāgā bhayārtā vai pradudruvuḥ | tāndṛṣṭvātha mahānāgāndaityeṃdraḥ kupito balī 68| prajvālya ca mahāvahniṃ cikṣepa sutamātmanaḥ | jalaśāyipriyaṃ dṛṣṭvā prahlādaṃ havyavāhanaḥ 69| na dadāha ca taṃ dhīraṃ suśītaḥ samabhūcchikhī | adahyamānaṃ taṃ bālaṃ dṛṣṭvā rājā suvismitaḥ 70| prādāttasmai viṣaṃ ghoraṃ sarvabhūtahitaṃ tadā | tasya viṣṇoḥ prabhāvācca viṣamasyāmṛtaṃ bhavet 71| arpaṇāttasya devasya viṣaṃ cāmṛtamaśnute | evamādyairvadhopāyairghorarūpaiḥ sudāruṇaiḥ 72| mohayitvātmajaṃ rājā tasyāvadhyatvamīkṣya ca | tataḥ sāmnā sutaṃ prāha daityarāḍvismayākulaḥ 73| hiraṇyakaśipuruvāca- tvayā viṣṇoḥ paratvaṃ ca samyaguktaṃ mamāgrataḥ | vyāpitvātsarvabhūtānāṃ viṣṇurityabhidhīyate 74| yo'sau sarvagato devaḥ sa eva parameśvaraḥ | tasya sarvagatatvaṃ vai pratyakṣaṃ darśayasva me 75| aiśvaryaśaktitejāṃsi jñānavīryabalāni ca | parasya tasya paramaṃ rūpaṃ guṇavibhūtayaḥ 76| samyagdṛṣṭvā prayatnena viṣṇuṃ manye divaukasām | mama pratibalo loke nāsti deveṣu kaścana 77| īśānavaradānena sarvabhūteṣvavadhyatām | prāptavānsarvabhūtānāṃnadurjayatvaṃ ca mānada | īśvaratvaṃ labhedviṣṇurmāṃ jitvā balavīryataḥ 78| rudra uvāca- iti tasya vacaḥ śrutvā prahlādaḥ prāha vismitaḥ | hareḥ prabhāvaṃ dainyasya kathayāmāsa suvrataḥ 79| prahlāda uvāca- yo'sau nārāyaṇaḥ śrīmānparamātmā sanātanaḥ | vasanātsarvabhūteṣu vāsudevaḥ sa ucyate 80| sarvasyāpi jagaddhātā viṣṇurityabhidhīyate | na kiṃcidasmādanyaṃ tu jagatsthāvara jaṃgamam 81| sarvatra cidacidvastu rūpaṃ tasyaiva nānyathā | tripādvyāptiḥ paraṃ vyomni pādavyāpti kalādbhutā 82| yo'sau cakragadāpāṇiḥ pītavāsā janārdanaḥ | yogibhirdṛśyate bhaktyā nābhaktyā dṛśyate kvacit 83| draṣṭuṃ na śakyo roṣācca matsarādvā janārdanaḥ | devatiryaṅmanuṣyeṣu sthāvareṣvapi jaṃtuṣu | vyāpya tiṣṭhati sarvveṣu kṣudreṣvapi mahatsu ca 84| rudra uvāca- iti prahlādavacanaṃ śrutvā daityavarastadā | uvāca roṣatāmrākṣo bhartsayaṃśca sutaṃ muhuḥ 85| hiraṇyakaśipuruvāca- asau sarvagato viṣṇurapi cetparamaḥ pumān | pratyayaṃ darśayasvādya bahubhiḥ kiṃ ca lāpitaiḥ 86| mahādeva uvāca-| ityuktvā sahasā daityaḥ prāsādastaṃbhamātmanaḥ | tāḍayāmāsa hastena prahlādamidamabravīt 87| hiraṇyakaśipuruvāca- asmindarśaya taṃ viṣṇuṃ yadi sarvagato bhavet | anyathā tvāṃ vadhiṣyāmi mithyāvākyapralāpinam 88| rudra uvāca- ityuktvā sahasā khaṅgamākṛṣya ditijeśvaraḥ | prahlādorasi cikṣepa haṃtuṃ khaṅgena taṃ ruṣā 89| tasminkṣaṇe mahāśabdaḥ staṃbhe saṃśrūyate bhṛśam | saṃvartāśanisaṃrāvaiḥ khamiva sphuṭitāṃtaram 90| tena śabdena mahatā daityaśrotravighātinā | sarve nipātitā bhūmau chinnamūlā iva drumāḥ 91| bibhyaṃtaḥ saṃplutaṃ daityā menire vai jagattrayam | tataḥ staṃbhe mahātejā niṣkrāṃto vai mahāhariḥ 92| cakāra sa mahāghoraṃ jagatkṣayanibhaṃ svanam | tena nādena mahatā tārakāḥ patitā bhuvi 93| nṛsiṃhavapurāsthāya tatraivāvirabhūddhariḥ | anekakoṭisūryyāgni tejasā sa samāvṛtaḥ 94| mukhe paṃcānanaprakhyaḥ śarīre mānuṣākṛtiḥ | daṃṣṭrākarālavadanaḥ sphurajjihvāmbaroddhataḥ 95| jvālāvalitakeśāṃtastaptālātekṣaṇo vibhuḥ | sahasrabāhubhirdīrghaiḥ sarvāyudhasamanvitaiḥ 96| vṛto merurivābhāti bahuśākhānagānvitaḥ | divyamālyāṃbaradharo divyābharaṇabhūṣitaḥ 97| tasthau nṛkesarīrūpaḥ saṃharttuṃ sarvadānavān | taṃ dṛṣṭvā ghorasaṃkāśaṃ narasiṃhaṃ mahābalam 98| dagdhākṣipakṣmo daityeṃdro vihvalāṃgaḥ papāta ha | prahlādo'tha tadā dṛṣṭvā nārasiṃhopamaṃ harim 99| jayaśabdena deveśaṃ namaścakre janārdanam | dadarśa tasya gātreṣu nṛsiṃhasya mahātmanaḥ 100 6.238.100| lokānsamudrā nsadvīpānsuragaṃdharvamānuṣān | ajāṃḍānāṃ sahasraṃ tu saṭāgre tasya dṛśyate 101| dṛśyaṃte tasya netreṣu somasūryyādayastathā | karṇayoraśvinau devau diśaśca vidiśastathā 102| lalāṭe brahmarudrau ca nabho vāyuśca nāsike | iṃdrāgnī tasya vaktrāṃtejihvāyāṃ tu sarasvatī 103| daṃṣṭrāsu siṃhaśārdūlāḥ śarabhāśca mahoragāḥ | kaṃṭhe ca dṛśyate meruḥ skaṃdheṣvapi mahādrayaḥ 104| devatiryyaṅmanuṣyāśca bāhuṣvapi mahātmanaḥ | nābhau cāsyāṃtarikṣaṃ ca pādayoḥ pṛthivītathā 105| romasvoṣadhayaḥ sarvāḥ pādapā nakhapaṃktiṣu | niḥśvāseṣu ca vedāśca sāṅgopāṅgasamanvitāḥ 106| ādityā vasavo rudrā viśvedevā marudgaṇāḥ | sarvāṅgeṣu pradṛśyaṃte gaṃdharvāpsarasaśca ye 107| itthaṃ vibhūtayastasya dṛśyaṃte paramātmanaḥ | śrīvatsakaustubhoraskaṃ vanamālāvibhūṣitam 108| śaṃkhacakragadākhaṅga śārṅgādyairhetibhiryutam | sarvopaniṣadāmarthaṃ dṛṣṭvā daityeśvarātmajaḥ 109| harṣāśrujalasiktāṃgaḥ praṇanāma muhurmuhuḥ | daityeṃdrastu hariṃ dṛṣṭvā krodhānmṛtyuvaśe sthitaḥ 110| yoddhuṃ khaṅgaṃ samudyamya nṛsiṃhaṃ tamabhidravat | atha daityagaṇāḥ sarvve labdhasaṃjñā mahābalāḥ 111| svānyāyudhāni cādāya hariṃ jaghnustvarānvitāḥ | palālakāṇḍāni yathā vahnau kṣiptānyanekaśaḥ 112| tathaiva bhasmatāṃ yāṃti mahāstrāṇi harestanau | tānyanīkāni daityānāṃ dṛṣṭvā naraharistadā 113| saṭairdadāha ca jvālāmālāviracita sphuṭaiḥ | nṛkesari saṭodbhūtavahninā dānavā bhṛśam 114| nirbhasmitā gaṇāḥ sarve niḥśeṣaṃ tadabhūdbalam | prahlādaṃ sānugaṃ hitvā bhasmite vīkṣya tadbale 115| krodhāddaityapatiḥ khaṅgamākṛṣyābhiprapadyata | khaṅgahastaṃ tu daityeṃdraṃ jagrāhaikena bāhunā 116| pātayāmāsa deveśo yathā śākhāṃ mahānilaḥ | gṛhītvā patitaṃ bhūmau mahākāyaṃ nṛkesarī 117| svotsaṃge sthāpayāmāsa dadarśāsau mukhaṃ hareḥ | viṣṇuniṃdākṛtaṃpāpaṃtathāvaiṣṇavadoṣajam 118| nṛsiṃhasparśanādevanirbhasmitamabhūttadā | athadaityeśvarasyāthamahadgātraṃnṛkesarī 119| nakhervidārayāmāsatīkṣṇairvajranibhairghanaiḥ | sanirmmalātmādaityeṃdra paḥśyansākṣānmukhaṃ hareḥ 120| nakhanirbhinnahṛdayaḥ kṛtārtho vijahāvasūn | tadgātraṃ śatadhā bhittvā nakhaistīkṣṇairmahāhariḥ 121| ākṛṣyāṃtrāṇi dīrghāṇi kaṃṭhe saṃsaktavānpriyān | atha devagaṇāḥ sarvve munayaśca tapodhanāḥ 122| brahmarudrau puraskṛtya śanaiḥ stotuṃ samāyayuḥ | te prasādayituṃ bhītā jvalaṃtaṃ viśvatomukham 123| mātaraṃ jagatāṃ dhātrīṃ ciṃtayāmāsurīśvarīm | hiraṇyavarṇāṃ hariṇīṃ sarvvopadravanāśinīm 124| viṣṇornityānavadyāṃgīṃ dhyātvā nārāyaṇīṃ śubhām | devīsūktajapairbhaktyā namaścakruḥ sanātanīm 125| taiściṃtyamānā sā devī tatraivāvirabhūttadā | caturbhujā viśālākṣī sarvābharaṇabhūṣitā 126| dukūlavastrasahitāṃ divyamālānulepanām | tāṃ dṛṣṭvā devadevasya priyāṃ sarve divaukasaḥ 127| ūcuḥ prāṃjalayo devīṃ prasannaṃ kurute priyam | trailokyasyābhayaṃ svāmī yathā dadyāttathā kuru 128| rudra uvāca- ityuktā sahasā devī priyaṃ prāpya janārdanam | praṇipatya namaskṛtya prasīdeti uvāca tam 129| tāṃ dṛṣṭvā mahiṣīṃ svasya priyāṃ sarvveśvaro hariḥ | rakṣaḥśarīrajaṃ krodhaṃ tatyāja prītavatkṣaṇāt 130| aṃkamādāya tāṃ devīṃ samāśliṣya dayānidhiḥ | kṛpāsudhārdradṛṣṭyā vai niraikṣata surānhariḥ 131| tato jayajayetyuccaiḥ stuvatāṃ namatāṃ tadā | taddayādṛṣṭidṛṣṭānāṃ sānaṃdaḥ saṃbhramo'bhavat 132| tato devagaṇāḥ sarve harṣanirbharamānasāḥ | ūcuḥ prāṃjalayo devaṃ namaskṛtya jagatpatim 133| devagaṇā ūcuḥ - draṣṭumatyadbhutaṃ tejo na śaktāste jagatpate | atyadbhutamidaṃ rūpaṃ bahubāhupadāṃkitam 134| jagattrayasamākrāṃtaṃ tejastīkṣṇataraṃ tava | draṣṭuṃ sthātuṃ na śaktāḥ smaḥ sarvva eva divaukasaḥ 135| mahādeva uvāca-| ityarthitastu vibudhaistejastadatibhīṣaṇam | upasaṃhṛtya deveśo babhūva sukhadarśanaḥ 136| śaratkoṭīṃdusaṃkāśaḥ puṃḍarīkanibhekṣaṇaḥ | sudhāmaya saṭāpuṃja vidyutkoṭinibhaḥ śubhaḥ 137| nānāratnamayairdivyaiḥ keyūraiḥ kaṭakānvitaiḥ | bāhubhiḥ kalpavṛkṣasya śākhaughairiva satphalaiḥ 138| caturbhiḥ komalairdivyairanvitaḥ parameśvaraḥ | japākusumasaṃkāśaiḥ śobhitaḥ karapaṃkajaiḥ 139| śaṃkhacakragṛhītābhyāmudbāhubhyāṃ virājitaḥ | varadābhayahastābhyāmitarābhyāṃ nṛkesarī 140| śrīvatsakaustubhorasko vanamālāvibhūṣitaḥ | udyaddinakārābhyāṃ ca kuṇḍalābhyāṃ virājitaḥ 141| hārakeyūrakaṭakairbhūṣaṇaiḥ samalaṃkṛtaḥ | savyāṃgastha śriyāyukto rājate narakesarī 142| lakṣmīnṛsiṃhaṃ taṃ dṛṣṭvā devatāḥ samaharṣayaḥ | ānandāśrujalaiḥ siktā harṣanirbharacetasaḥ 143| ānaṃdasiṃdhumagnāste namaścakrurniraṃtaram | arcayāmāsurātmeśaṃ divyapuṣpasamarpaṇaiḥ 144| ratnakuṃbhaiḥ sudhāpūrṇairabhiṣicya sanātanam | vastrairābharaṇairgaṃdhaiḥ puṣpairdhūpairmmanoramaiḥ 145| divyairniveditairdīpairarccayitvā nṛkesarim | tuṣṭuvuḥ stavanairdivyairnamaścakrurmmuhurmmahuḥ 146| tataḥ prasanno lakṣmīśasteṣāmiṣṭānvarāndadau | tato devagaṇaiḥ sārdhaṃ sarvveśo bhaktavatsalaḥ 147| prahlādaṃ sarvadaityānāṃ cakre rājānamavyayam | āśvāsya bhaktaṃ prahlādamabhiṣicya surottamaiḥ 148| dadau tasmai varāniṣṭānbhaktiṃ cāvyabhicāriṇīm | tato devagaṇaiḥ sarvaiḥ stūyamāno nṛkesarī 149| vikīrṇapuṣpavapubhistatraivāṃtaradhīyata | tataḥ suragaṇāḥ sarve svaṃsvaṃ sthānaṃ prapedire 150| punaśca yajñabhāgānsvānbubhujuḥ prītamānasāḥ | tato devāḥ sagaṃdharvā nirātaṃkābhavaṃstadā 151| tasminhate mahādaitye sarva eva praharṣitāḥ | prahlādastu tadā cakre rājyaṃ dharmeṇa vaiṣṇavaḥ 152| hareḥ prasādāllabdhaṃ tu rājyaṃ vaiṣṇavasattamaḥ | bahubhiryajñadānādyairarcayitvā nṛkesarim 153| kāle haripadaṃ prāpa yogigamyaṃ sanātanam | etatprahlādacaritaṃ ye tu śṛṇvaṃti nityaśaḥ 154| te sarvepāpanirmuktā yāsyaṃti paramāṃ gatim | etatte kathitaṃ devi nṛsiṃhaṃ vaibhavaṃ hareḥ | śeṣāṃ ca vaibhavāvasthāṃ śṛṇu devi yathākramam 155| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ sahiṃtāyāmuttarakhaṃḍe umāmaheśvarasaṃvāde nṛsiṃhaprādurbhāvonāmāṣṭatriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ 238|