Chapter 60

कृकल उवाच- कथं मे जायते सिद्धिः कथं पितृविमोचनम् । एतन्मे विस्तरेणापि धर्मराज वदाधुना १। धर्म उवाच- गच्छ गेहं महाभाग त्वां विना दुःखमाचरत् । संबोधय त्वं सुकलां स्वपत्नीं धर्मचारिणीम् २। श्राद्धदानं गृहं गत्वा तस्या हस्तेन वै कुरु । स्मृत्वा पुण्यानि तीर्थानि यजस्व त्वं सुरोत्तमान् ३। तीर्थयात्राकृता सिद्धिस्तव चैव भविष्यति । भार्यां विना तु यो लोके धर्मं साधितुमिच्छति ४। स गार्हस्थ्यं विलोप्यैव एकाकी विचरेद्वनम् । विफलो जायते लोके तं न मन्यंति देवताः ५। यज्ञाः सिद्धिं तदायांति यदा स्याद्गृहिणी गृहे । एकाकी स समर्थो न धर्मार्थसाधनाय च ६। विष्णुरुवाच- एवमुक्त्वा च तं वैश्यं गतो धर्मो यथागतम् । कृकलोपि स धर्मात्मा स्वगृहं प्रतिप्रस्थितः ७। स्वगृहं प्राप्य मेधावी दृष्ट्वा तां च पतिव्रताम् । सार्थवाहेन तेनापि स्वस्थानं प्राप्य बुद्धिमान् ८। तया समागतं दृष्ट्वा भर्तारं धर्मकोविदम् । कृतं सुमंगलं पुण्यं भर्तुरागमने तदा ९। समाचष्ट स धर्मात्मा धर्मस्यापि विचेष्टितम् । समाकर्ण्य महाभागा भर्तुर्वाक्यं मुदावहम् १०। धर्मवाक्यं प्रशस्याथ अनुमेने च तं तथा । विष्णुरुवाच- अथो स कृकलो वैश्यस्तया सार्धं सुपुण्यकम् ११। चकार श्रद्धया श्राद्धं देवतागृहसंस्थितः । पितरो देव गंधर्वा विमानैश्च समागताः १२। तुष्टुवुस्तौ महात्मानौ दंपती मुनयस्तथा । अहं चापि तथा ब्रह्मा देव्यायुक्तो महेश्वरः १३। सर्वे देवाः सगंधर्वा विमानैश्च समागताः । अहमेव ततो ब्रह्मा देव्यायुक्तो महेश्वरः १४। सर्वे देवाः सगंधर्वास्तस्याः सत्येन तोषिताः । ऊचुश्च तौ महात्मानौ धर्मज्ञौ सत्यपंडितौ १५। भार्यया सह भद्रं ते वरं वरय सुव्रत । कृकल उवाच- कस्य पुण्यप्रसंगेन तपसश्च सुरोत्तमाः १६। सभार्याय वरं दातुं भवंतो हि समागताः । इंद्र उवाच- एषा सती महाभागा सुकला चारुमंगला १७। अस्याः सत्येन तुष्टाः स्म दातुकामा वरं तव । समासेन तु तत्प्रोक्तं पूर्ववृत्तांतमेव च १८। तस्याश्चरितमाहात्म्यं श्रुत्वा भर्ता स हर्षितः । तया सह स धर्मात्मा हर्षव्याकुललोचनः १९। ननाम देवताः सर्वा उवाच च पुनः पुनः । यदि तुष्टा महाभागा त्रयो देवाः सनातनाः २०। अन्ये च ऋषयः पुण्याः कृपां कृत्वा ममोपरि । जन्मजन्मनि देवानां भक्तिमेवं करोम्यहम् २१। धर्मसत्यरतिः स्यान्मे भवतां हि प्रसादतः । पश्चाद्धि वैष्णवं लोकं सभार्यश्च पितामहैः २२। गंतुमिच्छाम्यहं देवा यदि तुष्टा महौजसः । देवा ऊचुः- एवमस्तु महाभाग सर्वमेव भविष्यति २३। पुष्पवृष्टिं ततश्चक्रुस्तयोरुपरि भूपते । जगुर्गीतं महापुण्यं ललितं सुस्वरं ततः २४। गंधर्वा गीततत्त्वज्ञा ननृतुश्चाप्सरोगणाः । ततो देवाः सगंधर्वाः स्वंस्वं स्थानं नृपोत्तम २५। वरं दत्वा प्रजग्मुस्ते स्तूयमानाः पतिव्रताम् । नारीतीर्थं समाख्यातमन्यत्किंचिद्वदामि ते २६। एतत्ते सर्वमाख्यातं पुण्याख्यानमनुत्तमम् । यः शृणोति नरो राजन्सर्वपापैः प्रमुच्यते २७। श्रद्धया शृणुते नारी सुकलाख्यानमुत्तमम् । सौभाग्येन तु सत्येन पुत्रपौत्रैर्न मुच्यते २८। मोदते धनधान्येन सहभर्त्रा सुखी भवेत् । पतिव्रता भवेत्सा च जन्मजन्मनि नान्यथा २९। ब्राह्मणो वेदविद्वांश्च क्षत्रियो विजयी भवेत् । धनधान्यं भवेच्चैव वैश्यगेहे न संशयः ३०। धर्मज्ञो जायते राजन्सदाचारः सुखी भवेत् । शूद्र सुःखमवाप्नोति पुत्रपौत्रैः प्रवर्धते ३१। विपुला जायते लक्ष्मीर्धनधान्यैरलंकृता ३२। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे षष्टितमोऽध्यायः ६० ।

kṛkala uvāca- kathaṃ me jāyate siddhiḥ kathaṃ pitṛvimocanam | etanme vistareṇāpi dharmarāja vadādhunā 1| dharma uvāca- gaccha gehaṃ mahābhāga tvāṃ vinā duḥkhamācarat | saṃbodhaya tvaṃ sukalāṃ svapatnīṃ dharmacāriṇīm 2| śrāddhadānaṃ gṛhaṃ gatvā tasyā hastena vai kuru | smṛtvā puṇyāni tīrthāni yajasva tvaṃ surottamān 3| tīrthayātrākṛtā siddhistava caiva bhaviṣyati | bhāryāṃ vinā tu yo loke dharmaṃ sādhitumicchati 4| sa gārhasthyaṃ vilopyaiva ekākī vicaredvanam | viphalo jāyate loke taṃ na manyaṃti devatāḥ 5| yajñāḥ siddhiṃ tadāyāṃti yadā syādgṛhiṇī gṛhe | ekākī sa samartho na dharmārthasādhanāya ca 6| viṣṇuruvāca- evamuktvā ca taṃ vaiśyaṃ gato dharmo yathāgatam | kṛkalopi sa dharmātmā svagṛhaṃ pratiprasthitaḥ 7| svagṛhaṃ prāpya medhāvī dṛṣṭvā tāṃ ca pativratām | sārthavāhena tenāpi svasthānaṃ prāpya buddhimān 8| tayā samāgataṃ dṛṣṭvā bhartāraṃ dharmakovidam | kṛtaṃ sumaṃgalaṃ puṇyaṃ bharturāgamane tadā 9| samācaṣṭa sa dharmātmā dharmasyāpi viceṣṭitam | samākarṇya mahābhāgā bharturvākyaṃ mudāvaham 10| dharmavākyaṃ praśasyātha anumene ca taṃ tathā | viṣṇuruvāca- atho sa kṛkalo vaiśyastayā sārdhaṃ supuṇyakam 11| cakāra śraddhayā śrāddhaṃ devatāgṛhasaṃsthitaḥ | pitaro deva gaṃdharvā vimānaiśca samāgatāḥ 12| tuṣṭuvustau mahātmānau daṃpatī munayastathā | ahaṃ cāpi tathā brahmā devyāyukto maheśvaraḥ 13| sarve devāḥ sagaṃdharvā vimānaiśca samāgatāḥ | ahameva tato brahmā devyāyukto maheśvaraḥ 14| sarve devāḥ sagaṃdharvāstasyāḥ satyena toṣitāḥ | ūcuśca tau mahātmānau dharmajñau satyapaṃḍitau 15| bhāryayā saha bhadraṃ te varaṃ varaya suvrata | kṛkala uvāca- kasya puṇyaprasaṃgena tapasaśca surottamāḥ 16| sabhāryāya varaṃ dātuṃ bhavaṃto hi samāgatāḥ | iṃdra uvāca- eṣā satī mahābhāgā sukalā cārumaṃgalā 17| asyāḥ satyena tuṣṭāḥ sma dātukāmā varaṃ tava | samāsena tu tatproktaṃ pūrvavṛttāṃtameva ca 18| tasyāścaritamāhātmyaṃ śrutvā bhartā sa harṣitaḥ | tayā saha sa dharmātmā harṣavyākulalocanaḥ 19| nanāma devatāḥ sarvā uvāca ca punaḥ punaḥ | yadi tuṣṭā mahābhāgā trayo devāḥ sanātanāḥ 20| anye ca ṛṣayaḥ puṇyāḥ kṛpāṃ kṛtvā mamopari | janmajanmani devānāṃ bhaktimevaṃ karomyaham 21| dharmasatyaratiḥ syānme bhavatāṃ hi prasādataḥ | paścāddhi vaiṣṇavaṃ lokaṃ sabhāryaśca pitāmahaiḥ 22| gaṃtumicchāmyahaṃ devā yadi tuṣṭā mahaujasaḥ | devā ūcuḥ- evamastu mahābhāga sarvameva bhaviṣyati 23| puṣpavṛṣṭiṃ tataścakrustayorupari bhūpate | jagurgītaṃ mahāpuṇyaṃ lalitaṃ susvaraṃ tataḥ 24| gaṃdharvā gītatattvajñā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ | tato devāḥ sagaṃdharvāḥ svaṃsvaṃ sthānaṃ nṛpottama 25| varaṃ datvā prajagmuste stūyamānāḥ pativratām | nārītīrthaṃ samākhyātamanyatkiṃcidvadāmi te 26| etatte sarvamākhyātaṃ puṇyākhyānamanuttamam | yaḥ śṛṇoti naro rājansarvapāpaiḥ pramucyate 27| śraddhayā śṛṇute nārī sukalākhyānamuttamam | saubhāgyena tu satyena putrapautrairna mucyate 28| modate dhanadhānyena sahabhartrā sukhī bhavet | pativratā bhavetsā ca janmajanmani nānyathā 29| brāhmaṇo vedavidvāṃśca kṣatriyo vijayī bhavet | dhanadhānyaṃ bhaveccaiva vaiśyagehe na saṃśayaḥ 30| dharmajño jāyate rājansadācāraḥ sukhī bhavet | śūdra suḥkhamavāpnoti putrapautraiḥ pravardhate 31| vipulā jāyate lakṣmīrdhanadhānyairalaṃkṛtā 32| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne sukalācaritre ṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ 60 |