Chapter 13

शौनक उवाच- कृष्णजन्माष्टमी सूत तस्या माहात्म्यमुत्तमम् । कथयस्व महाप्राज्ञ चोद्धरस्व महार्णवात् १। सूत उवाच- कृष्णजन्माष्टमीं ब्रह्मन्भक्त्या करोति यो नरः । अंते विष्णुपुरं याति कुलकोटियुतो द्विज २। अष्टमी बुधवारे च सोमे चैव द्विजोत्तम । रोहिणीऋक्षसंयुक्ता कुलकोटिविमुक्तिदा ३। महापातकसंयुक्तः करोति व्रतमुत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तश्चांते याति हरेर्गृहम् ४। कृष्णजन्माष्टमीं ब्रह्मन्न करोति नराधमः । इह दुःखमवाप्नोति स प्रेत्य नरकं व्रजेत् ५। न करोति च या नारी कृष्णजन्माष्टमीव्रतम् । वर्षे वर्षे तु सा मूढा नरकं याति दारुणम् ६। जन्माष्टमीदिने यो वै नरोऽश्नाति विमूढधीः । महानरकमश्नाति सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ७। दिलीपेन पुरा पृष्टो वसिष्ठो मुनिसत्तमः । तच्छृणुष्व महाप्राज्ञ सर्वपातकनाशनम् ८। दिलीप उवाच- भाद्रे मास्यसिताष्टम्यां यस्यां जातो जनार्द्दनः । तदहं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व महामुने ९। कथं वा भगवान्जातः शंखचक्रगदाधरः । देवकीजठरे विष्णुः किं कर्तुं केन हेतुना १०। वसिष्ठ उवाच- शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि कस्माज्जातो जनार्द्दनः । पृथिव्यां त्रिदिवं त्यक्त्वा भवते कथयाम्यहम् ११। पुरा वसुंधरा ह्यासीत्कंसादिनृपपीडिता । स्वाधिकारप्रमत्तेन कंसदूतेन ताडिता १२। क्रंदती क्रंदती सा तु ययौ घूर्णितलोचना । यत्र तिष्ठति देवेश उमाकांतो वृषध्वजः १३। कंसेन ताडिता नाथ इति तस्मै निवेदितुम् । बाष्पवारीणि वर्षंति विवर्णा साविमानिता १४। क्रंदंतीं तां समालोक्य कोपेन स्फुरिताधरः । उमयासहितः सर्वैर्देववृंदैरनुव्रतः १५। आजगाम महादेवो विधातृभवनं रुषा । गत्वा चोवाच ब्रह्माणं कंसध्वंसनहेतवे १६। उपायः सृज्यतां ब्रह्मन्भवता विष्णुना सह । ऐश्वरं तद्वचः श्रुत्वा गंतुं प्राह कृतात्मभूः १७। क्षीरोदे यत्र वैकुंठः सुप्तोऽस्ति भुजगोपरि । हंसपृष्ठं समारुह्य हरेरंतिकमाययौ १८। तत्र गत्वा च तं धाता देववृंदैर्हरादिभिः । संयुक्तः स्तूयते वाग्भिः कोमलं वाग्विदांवरः १९। नमः कमलनेत्राय हरये परमात्मने । जगतः पालयित्रे च लक्ष्मीकांत नमोऽस्तु ते २०। इति तेभ्यः स्तुतिं श्रुत्वा प्रत्युवाच जनार्द्दनः । देवान्क्लिष्टमुखान्सर्वान्भवद्भिरागतं कथम् २१। ब्रह्मोवाच-। शृणु देव जगन्नाथ यस्मादस्माकमागतम् । कथयामि सुरश्रेष्ठ तदहं लोकभावन २२। शूलिदत्तवरोन्मत्तः कंसो राजा दुरासदः । वसुधा ताडिता तेन करघातेन पीडिता २३। वरं दत्वा पुराप्यग्रे मायया तु प्रवंचितः । भागिनेयं विना शंभो मरणं भविता न मे २४। तस्माद्गच्छ स्वयं देव कंसं हंतुं दुरासदम् । देवकीजठरे जन्म लब्ध्वा गत्वा च गोकुलम् २५। ब्रह्मणा प्रेरितो देवः प्रत्युवाच च शूलिनम् । पार्वतीं देहि देवेश अब्दं स्थित्वा गमिष्यति २६। उमया रक्षया सार्द्धं शंखचक्रगदाधरः । उद्दिश्य मथुरां चक्रे प्रयाणं कमलासनः २७। देवकीजठरे जन्म लेभे तत्र गदाधरः । यशोदाकुक्षिमध्यास्ते शर्वाणी मृगलोचना २८। नवमासांश्च विश्रम्य कुक्षौ नवदिनांतकान् । भाद्रे मास्यसिते पक्षे चाष्टमीसंज्ञका तिथिः २९। रोहिणीतारकायुक्ता रजनीघनघोषिता । तस्यां जातो जगन्नाथः कंसारिर्वसुदेवजः ३०। वैराटी नंदपत्नी च यशोदाऽजीजनत्सुताम् । पुत्रं पद्मकरं पद्मनाभं पद्मदलेक्षणम् ३१। तदा हर्षितुमारेभे दृष्ट्वा ह्यानकदुंदुभिः । कंसासुरभयत्रस्ता प्रोवाच देवकी तदा ३२। वैराटीं गच्छ भो नाथ सुतं प्रत्यर्पितं किल । पुत्रं दत्वा यशोदायै सुतां तस्याः समानय ३३। तस्या वचः समाकर्ण्य वसुदेवोऽपि दुःखितः । अंके कुमारमादाय वैराट्यभिमुखंययौ ३४। यमुनाजलसंपूर्णा तत्पथे मध्यवर्त्मनि । आसीद्घोरा महादीर्घा गम्भीरोदकपूरभाक् ३५। एवं दृष्ट्वा तटे स्थित्वा यमुनामवलोकयन् । वसुदेवोऽपि दुःखार्तो विललापातिचिंतया ३६। किं करोमि क्व गच्छामि विधिनापि हि वंचितः । कथमत्र गमिष्यामि वैराटीं नंदमंदिरम् ३७। हरिणा तत्र सानंदं मायया वंचितः पिता । क्षणमात्रं तटे स्थित्वा यमुनामवलोकयन् ३८। तेन दृष्टा पुनः सापि क्षणाज्जानुवहाभवत् । तां दृष्ट्वा हृष्ट उत्तस्थौ प्रस्थानमकरोद्यथा ३९। मायां कृत्वा जगन्नाथः पितुरंकाज्जलेऽपतत् । तं पुत्रं पतितं दृष्ट्वा हाहाकृत्वा सुदुःखितः ४०। महोपायं पुनः कर्तुं विधिना तेन वंचितः । त्राहि मां जगतां नाथ सुतं रक्ष सुरोत्तम ४१। जनकक्रंदितं दृष्ट्वा कंसारिः कृपया मुहुः । जलक्रीडां समाचर्य पितुःक्रोडमगात्पुनः ४२। यथा तेन यदुश्रेष्ठो जगाम नंदमंदिरम् । सुतं दत्त्वा यशोदायै सुतां तस्याः समानयत् ४३। निजागारं ततः प्राप्य पत्न्यै प्रत्यर्पिता सुता । देवकी च प्रसूतेति वार्ता प्राप्ता सुरारिणा ४४। आनेतुं प्रस्थिता दूताः सुतं दुहितरं तदा । आगत्य कंसदूतास्ते सुतां नेतुं प्रचक्रमुः ४५। बलादेनां समाकृष्य देवकी वसुदेवयोः । कंसदूतैर्गृहीत्वा सा अर्पिता तु सुरारये ४६। स धृत्वा तां महाराजः सभयोऽभूद्दुरासदः । शुद्धकांचनवर्णाभां पूर्णेंदुसदृशाननाम् ४७। कंसो हसंतीं तां दृष्ट्वा विद्युत्स्फुरितलोचनाम् । आदिदेशासुरश्रेष्ठो जहि नीत्वा शिलोपरि ४८। आज्ञां लब्ध्वाऽसुरास्ते वै निष्पेष्टुं तां प्रवर्तिताः । विद्युच्छीघ्रतया गौरी जगाम शंकरांतिकम् ४९। गौर्युवाच- शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि यत्रास्ते शत्रुरुत्तमः । नंदस्य निलये गुप्तस्तव हंताऽसुरोत्तम ५०। वसिष्ठ उवाच- एवमुक्त्वा तु सा देवी जगाम निजमंदिरम् । श्रुत्वा वाक्यं ततो देव्याः कंसो राजा सुदुःखितः ५१। भगिनीं पूतनामाह गच्छ त्वं नंदमंदिरम् । छद्मना तं सुतं हत्वा गच्छ ते वांच्छितं बहु ५२। दास्यामि शत्रुं हंतुं मे व्रज शीघ्रतरं शुभे । आज्ञां प्राप्य राक्षसी सा गोकुलाभिमुखं गता ५३। मायया सुंदरी रूपा प्रविष्टा तत्र गोकुले । पयोधरे गरं सा तु धृत्वा हंतुमुपागता ५४। पशुपानां गृहद्वारि प्रविष्टालक्षितेति च । गत्वांतरुत्थाप्य शिशुं स्तनं दत्वापसद्गतिम् ५५। ततस्तु शकटं क्षिप्त्वा तृणावर्तादिमर्दनम् । कालीयदमनं कृत्वा गतो मधुपुरीं ततः ५६। गत्वा कंसो हतः क्रूरः कंसमल्लानजीजयत् । एतत्ते कथितं राजन्विष्णोर्जन्मदिनव्रतम् ५७। श्रुत्वा पापानि नश्यंति कुर्यात्किं वा भविष्यति । य इदं कुरुते मर्त्यो या च नारी हरेर्व्रतम् ५८। ऐश्वर्यमतुलं प्राप्य जन्मन्यत्र यथेप्सितम् । पूर्वविद्धा न कर्त्तव्या तृतीयाषष्ठिरेव च ५९। अष्टम्येकादशीभूता धर्मकामार्थवांच्छुभिः । वर्जयित्वा प्रयत्नेन सप्तमीसंयुताष्टमी ६०। विना ऋक्षेऽपि कर्तव्या नवमीसंयुताष्टमी । उदये चाष्टमी किंचित्सकला नवमी यदि ६१। मुहूर्तरोहिणीयुक्ता संपूर्णा चाष्टमी भवेत् । अष्टमी बुधवारेण रोहिणीसहिता यदि ६२। सोमेनैव भवेद्राजन्किंकृतैर्व्रतकोटिभिः । नवम्यामुदयात्किंचित्सोमे सापि बुधेऽपि च ६३। अपि वर्षशतेनापि लभ्यते वा न लभ्यते । विना ऋक्षं न कर्तव्या नवमीसंयुताष्टमी ६४। कार्याविद्धापि सप्तम्यां रोहिणीसंयुताष्टमी । कलाकाष्ठामुहूर्तेऽपि यदा कृष्णाष्टमीतिथिः ६५। नवम्यां सैव वा ग्राह्या सप्तमीसंयुता न हि । किं पुनर्बुधवारेण सोमेनापि विशेषतः ६६। किं पुर्नर्नवमीयुक्ता कुलकोट्यास्तु मुक्तिदा । पलवेधेन राजेंद्र सप्तम्या अष्टमीं त्यजेत् ६७। सुरायाबिंदुनास्पृष्टं गंगांभः कलशं यथा । दिलीप उवाच- केन चादौ कृतं चेदं केन वा तत्प्रकाशितम् । किं पुण्यं किं फलं देव कथयस्व महामुने ६८। वसिष्ठ उवाच- चित्रसेनो महाराजा महापापपरो महान् । अगम्यागमनं कृत्वा स्वर्णस्तेयं द्विजस्य च ६९। सुरायां च सदा तृप्तो वृथामांसे सदा रतः । एवं पापसमायुक्तो नित्यं प्राणिवधे रतः ७०। चांडालैः पतितैः सार्द्धमालापं सर्वदाकरोत् । एतदेवं विधो राजा मृगयायां मनो दधे ७१। अरण्ये द्वीपिनं ज्ञात्वा वेष्टयित्वा च सर्वतः । सावधानं भटान्सर्वान्वाक्यमेतदुवाच ह ७२। अहमेव निहन्म्येनं योऽन्योस्मिन्प्रहरिष्यति । स वध्यो नात्र संदेहो व्याघ्रो राज्ञः पथा ययौ ७३। सलज्जोऽपि ततो राजा व्याघ्रं पश्चाज्जगाम ह । अनेकक्लेशदुःखेन व्याघ्रं हंतुं समाहितः ७४। क्षुत्पिपासाकुलक्लेशः संध्यायां यमुनातटे । अष्टमीरोहिणीयुक्ता तद्दिनं जन्मवासरम् ७५। श्वःकन्या यमुनायां वै व्रतं चक्रुर्नराधिप । नानोपहारैर्द्रव्यैश्च धूपदीपैः सुशोभनैः ७६। गंधपुष्पं तथा द्रव्यं कुंकुमादिमनोहरम् । अन्नं बहुगुणं दृष्ट्वा भोक्तुं तन्मानसंकुलम् ७७। राजोवाच- अन्नाभावान्ममाद्याशु प्राणा यास्यंति निश्चितम् । स्त्रिय ऊचुः- जन्माष्टम्यां हरे राजन्न भोक्तव्यं त्वयानघ ७८। गृध्रमांसं खरं काकं गोमांसमन्नमेव च । भुक्तवान्नात्र संदेहो यो भुंक्ते कृष्णजन्मनि ७९। किं किं छिद्रं न संजातं संसारे वसतां नृणाम् । येन देहेस्थिते प्राणे जयंती न कृता नृप ८०। तत्राकृतोपवासस्य शासनं यममंदिरम् । यद्दत्तं पितरो नित्यं न गृह्णंति यथाविधि ८१। पितरः पातिताः सर्वे जयंत्यां भोजने कृते । इति श्रुत्वा ततो राजा व्रतं चक्रे नराधिप ८२। किंचित्पुष्पं कियद्गंधं वस्त्रं चानीय हर्षितः । एतद्व्रतं समायुक्तं तिथिभांते च पारणम् । व्रतस्यास्य प्रभावेण चित्रसेनो हरेर्गृहम् ८३। दिव्यं विमानमारुह्य गतवान्पितृभिः सह । यत्फलं मथुरां गत्वा दृष्ट्वा कृष्णमुखांबुजम् ८४। तत्फलं प्राप्यते पुंसाकृष्णजन्माष्टमीव्रतात् । यत्फलं द्वारकां गत्वा दृष्टे विश्वेश्वरे हरौ । तत्फलं प्राप्यते दीनैः कृत्वा जन्माष्टमीव्रतम् ८५। इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे हरिजन्माष्टमीव्रतमाहात्म्यंनाम त्रयोदशोऽध्यायः १३।

śaunaka uvāca- kṛṣṇajanmāṣṭamī sūta tasyā māhātmyamuttamam | kathayasva mahāprājña coddharasva mahārṇavāt 1| sūta uvāca- kṛṣṇajanmāṣṭamīṃ brahmanbhaktyā karoti yo naraḥ | aṃte viṣṇupuraṃ yāti kulakoṭiyuto dvija 2| aṣṭamī budhavāre ca some caiva dvijottama | rohiṇīṛkṣasaṃyuktā kulakoṭivimuktidā 3| mahāpātakasaṃyuktaḥ karoti vratamuttamam | sarvapāpavinirmuktaścāṃte yāti harergṛham 4| kṛṣṇajanmāṣṭamīṃ brahmanna karoti narādhamaḥ | iha duḥkhamavāpnoti sa pretya narakaṃ vrajet 5| na karoti ca yā nārī kṛṣṇajanmāṣṭamīvratam | varṣe varṣe tu sā mūḍhā narakaṃ yāti dāruṇam 6| janmāṣṭamīdine yo vai naro'śnāti vimūḍhadhīḥ | mahānarakamaśnāti satyaṃ satyaṃ vadāmyaham 7| dilīpena purā pṛṣṭo vasiṣṭho munisattamaḥ | tacchṛṇuṣva mahāprājña sarvapātakanāśanam 8| dilīpa uvāca- bhādre māsyasitāṣṭamyāṃ yasyāṃ jāto janārddanaḥ | tadahaṃ śrotumicchāmi kathayasva mahāmune 9| kathaṃ vā bhagavānjātaḥ śaṃkhacakragadādharaḥ | devakījaṭhare viṣṇuḥ kiṃ kartuṃ kena hetunā 10| vasiṣṭha uvāca- śṛṇu rājanpravakṣyāmi kasmājjāto janārddanaḥ | pṛthivyāṃ tridivaṃ tyaktvā bhavate kathayāmyaham 11| purā vasuṃdharā hyāsītkaṃsādinṛpapīḍitā | svādhikārapramattena kaṃsadūtena tāḍitā 12| kraṃdatī kraṃdatī sā tu yayau ghūrṇitalocanā | yatra tiṣṭhati deveśa umākāṃto vṛṣadhvajaḥ 13| kaṃsena tāḍitā nātha iti tasmai niveditum | bāṣpavārīṇi varṣaṃti vivarṇā sāvimānitā 14| kraṃdaṃtīṃ tāṃ samālokya kopena sphuritādharaḥ | umayāsahitaḥ sarvairdevavṛṃdairanuvrataḥ 15| ājagāma mahādevo vidhātṛbhavanaṃ ruṣā | gatvā covāca brahmāṇaṃ kaṃsadhvaṃsanahetave 16| upāyaḥ sṛjyatāṃ brahmanbhavatā viṣṇunā saha | aiśvaraṃ tadvacaḥ śrutvā gaṃtuṃ prāha kṛtātmabhūḥ 17| kṣīrode yatra vaikuṃṭhaḥ supto'sti bhujagopari | haṃsapṛṣṭhaṃ samāruhya hareraṃtikamāyayau 18| tatra gatvā ca taṃ dhātā devavṛṃdairharādibhiḥ | saṃyuktaḥ stūyate vāgbhiḥ komalaṃ vāgvidāṃvaraḥ 19| namaḥ kamalanetrāya haraye paramātmane | jagataḥ pālayitre ca lakṣmīkāṃta namo'stu te 20| iti tebhyaḥ stutiṃ śrutvā pratyuvāca janārddanaḥ | devānkliṣṭamukhānsarvānbhavadbhirāgataṃ katham 21| brahmovāca-| śṛṇu deva jagannātha yasmādasmākamāgatam | kathayāmi suraśreṣṭha tadahaṃ lokabhāvana 22| śūlidattavaronmattaḥ kaṃso rājā durāsadaḥ | vasudhā tāḍitā tena karaghātena pīḍitā 23| varaṃ datvā purāpyagre māyayā tu pravaṃcitaḥ | bhāgineyaṃ vinā śaṃbho maraṇaṃ bhavitā na me 24| tasmādgaccha svayaṃ deva kaṃsaṃ haṃtuṃ durāsadam | devakījaṭhare janma labdhvā gatvā ca gokulam 25| brahmaṇā prerito devaḥ pratyuvāca ca śūlinam | pārvatīṃ dehi deveśa abdaṃ sthitvā gamiṣyati 26| umayā rakṣayā sārddhaṃ śaṃkhacakragadādharaḥ | uddiśya mathurāṃ cakre prayāṇaṃ kamalāsanaḥ 27| devakījaṭhare janma lebhe tatra gadādharaḥ | yaśodākukṣimadhyāste śarvāṇī mṛgalocanā 28| navamāsāṃśca viśramya kukṣau navadināṃtakān | bhādre māsyasite pakṣe cāṣṭamīsaṃjñakā tithiḥ 29| rohiṇītārakāyuktā rajanīghanaghoṣitā | tasyāṃ jāto jagannāthaḥ kaṃsārirvasudevajaḥ 30| vairāṭī naṃdapatnī ca yaśodā'jījanatsutām | putraṃ padmakaraṃ padmanābhaṃ padmadalekṣaṇam 31| tadā harṣitumārebhe dṛṣṭvā hyānakaduṃdubhiḥ | kaṃsāsurabhayatrastā provāca devakī tadā 32| vairāṭīṃ gaccha bho nātha sutaṃ pratyarpitaṃ kila | putraṃ datvā yaśodāyai sutāṃ tasyāḥ samānaya 33| tasyā vacaḥ samākarṇya vasudevo'pi duḥkhitaḥ | aṃke kumāramādāya vairāṭyabhimukhaṃyayau 34| yamunājalasaṃpūrṇā tatpathe madhyavartmani | āsīdghorā mahādīrghā gambhīrodakapūrabhāk 35| evaṃ dṛṣṭvā taṭe sthitvā yamunāmavalokayan | vasudevo'pi duḥkhārto vilalāpāticiṃtayā 36| kiṃ karomi kva gacchāmi vidhināpi hi vaṃcitaḥ | kathamatra gamiṣyāmi vairāṭīṃ naṃdamaṃdiram 37| hariṇā tatra sānaṃdaṃ māyayā vaṃcitaḥ pitā | kṣaṇamātraṃ taṭe sthitvā yamunāmavalokayan 38| tena dṛṣṭā punaḥ sāpi kṣaṇājjānuvahābhavat | tāṃ dṛṣṭvā hṛṣṭa uttasthau prasthānamakarodyathā 39| māyāṃ kṛtvā jagannāthaḥ pituraṃkājjale'patat | taṃ putraṃ patitaṃ dṛṣṭvā hāhākṛtvā suduḥkhitaḥ 40| mahopāyaṃ punaḥ kartuṃ vidhinā tena vaṃcitaḥ | trāhi māṃ jagatāṃ nātha sutaṃ rakṣa surottama 41| janakakraṃditaṃ dṛṣṭvā kaṃsāriḥ kṛpayā muhuḥ | jalakrīḍāṃ samācarya pituḥkroḍamagātpunaḥ 42| yathā tena yaduśreṣṭho jagāma naṃdamaṃdiram | sutaṃ dattvā yaśodāyai sutāṃ tasyāḥ samānayat 43| nijāgāraṃ tataḥ prāpya patnyai pratyarpitā sutā | devakī ca prasūteti vārtā prāptā surāriṇā 44| ānetuṃ prasthitā dūtāḥ sutaṃ duhitaraṃ tadā | āgatya kaṃsadūtāste sutāṃ netuṃ pracakramuḥ 45| balādenāṃ samākṛṣya devakī vasudevayoḥ | kaṃsadūtairgṛhītvā sā arpitā tu surāraye 46| sa dhṛtvā tāṃ mahārājaḥ sabhayo'bhūddurāsadaḥ | śuddhakāṃcanavarṇābhāṃ pūrṇeṃdusadṛśānanām 47| kaṃso hasaṃtīṃ tāṃ dṛṣṭvā vidyutsphuritalocanām | ādideśāsuraśreṣṭho jahi nītvā śilopari 48| ājñāṃ labdhvā'surāste vai niṣpeṣṭuṃ tāṃ pravartitāḥ | vidyucchīghratayā gaurī jagāma śaṃkarāṃtikam 49| gauryuvāca- śṛṇu rājanpravakṣyāmi yatrāste śatruruttamaḥ | naṃdasya nilaye guptastava haṃtā'surottama 50| vasiṣṭha uvāca- evamuktvā tu sā devī jagāma nijamaṃdiram | śrutvā vākyaṃ tato devyāḥ kaṃso rājā suduḥkhitaḥ 51| bhaginīṃ pūtanāmāha gaccha tvaṃ naṃdamaṃdiram | chadmanā taṃ sutaṃ hatvā gaccha te vāṃcchitaṃ bahu 52| dāsyāmi śatruṃ haṃtuṃ me vraja śīghrataraṃ śubhe | ājñāṃ prāpya rākṣasī sā gokulābhimukhaṃ gatā 53| māyayā suṃdarī rūpā praviṣṭā tatra gokule | payodhare garaṃ sā tu dhṛtvā haṃtumupāgatā 54| paśupānāṃ gṛhadvāri praviṣṭālakṣiteti ca | gatvāṃtarutthāpya śiśuṃ stanaṃ datvāpasadgatim 55| tatastu śakaṭaṃ kṣiptvā tṛṇāvartādimardanam | kālīyadamanaṃ kṛtvā gato madhupurīṃ tataḥ 56| gatvā kaṃso hataḥ krūraḥ kaṃsamallānajījayat | etatte kathitaṃ rājanviṣṇorjanmadinavratam 57| śrutvā pāpāni naśyaṃti kuryātkiṃ vā bhaviṣyati | ya idaṃ kurute martyo yā ca nārī harervratam 58| aiśvaryamatulaṃ prāpya janmanyatra yathepsitam | pūrvaviddhā na karttavyā tṛtīyāṣaṣṭhireva ca 59| aṣṭamyekādaśībhūtā dharmakāmārthavāṃcchubhiḥ | varjayitvā prayatnena saptamīsaṃyutāṣṭamī 60| vinā ṛkṣe'pi kartavyā navamīsaṃyutāṣṭamī | udaye cāṣṭamī kiṃcitsakalā navamī yadi 61| muhūrtarohiṇīyuktā saṃpūrṇā cāṣṭamī bhavet | aṣṭamī budhavāreṇa rohiṇīsahitā yadi 62| somenaiva bhavedrājankiṃkṛtairvratakoṭibhiḥ | navamyāmudayātkiṃcitsome sāpi budhe'pi ca 63| api varṣaśatenāpi labhyate vā na labhyate | vinā ṛkṣaṃ na kartavyā navamīsaṃyutāṣṭamī 64| kāryāviddhāpi saptamyāṃ rohiṇīsaṃyutāṣṭamī | kalākāṣṭhāmuhūrte'pi yadā kṛṣṇāṣṭamītithiḥ 65| navamyāṃ saiva vā grāhyā saptamīsaṃyutā na hi | kiṃ punarbudhavāreṇa somenāpi viśeṣataḥ 66| kiṃ purnarnavamīyuktā kulakoṭyāstu muktidā | palavedhena rājeṃdra saptamyā aṣṭamīṃ tyajet 67| surāyābiṃdunāspṛṣṭaṃ gaṃgāṃbhaḥ kalaśaṃ yathā | dilīpa uvāca- kena cādau kṛtaṃ cedaṃ kena vā tatprakāśitam | kiṃ puṇyaṃ kiṃ phalaṃ deva kathayasva mahāmune 68| vasiṣṭha uvāca- citraseno mahārājā mahāpāpaparo mahān | agamyāgamanaṃ kṛtvā svarṇasteyaṃ dvijasya ca 69| surāyāṃ ca sadā tṛpto vṛthāmāṃse sadā rataḥ | evaṃ pāpasamāyukto nityaṃ prāṇivadhe rataḥ 70| cāṃḍālaiḥ patitaiḥ sārddhamālāpaṃ sarvadākarot | etadevaṃ vidho rājā mṛgayāyāṃ mano dadhe 71| araṇye dvīpinaṃ jñātvā veṣṭayitvā ca sarvataḥ | sāvadhānaṃ bhaṭānsarvānvākyametaduvāca ha 72| ahameva nihanmyenaṃ yo'nyosminprahariṣyati | sa vadhyo nātra saṃdeho vyāghro rājñaḥ pathā yayau 73| salajjo'pi tato rājā vyāghraṃ paścājjagāma ha | anekakleśaduḥkhena vyāghraṃ haṃtuṃ samāhitaḥ 74| kṣutpipāsākulakleśaḥ saṃdhyāyāṃ yamunātaṭe | aṣṭamīrohiṇīyuktā taddinaṃ janmavāsaram 75| śvaḥkanyā yamunāyāṃ vai vrataṃ cakrurnarādhipa | nānopahārairdravyaiśca dhūpadīpaiḥ suśobhanaiḥ 76| gaṃdhapuṣpaṃ tathā dravyaṃ kuṃkumādimanoharam | annaṃ bahuguṇaṃ dṛṣṭvā bhoktuṃ tanmānasaṃkulam 77| rājovāca- annābhāvānmamādyāśu prāṇā yāsyaṃti niścitam | striya ūcuḥ- janmāṣṭamyāṃ hare rājanna bhoktavyaṃ tvayānagha 78| gṛdhramāṃsaṃ kharaṃ kākaṃ gomāṃsamannameva ca | bhuktavānnātra saṃdeho yo bhuṃkte kṛṣṇajanmani 79| kiṃ kiṃ chidraṃ na saṃjātaṃ saṃsāre vasatāṃ nṛṇām | yena dehesthite prāṇe jayaṃtī na kṛtā nṛpa 80| tatrākṛtopavāsasya śāsanaṃ yamamaṃdiram | yaddattaṃ pitaro nityaṃ na gṛhṇaṃti yathāvidhi 81| pitaraḥ pātitāḥ sarve jayaṃtyāṃ bhojane kṛte | iti śrutvā tato rājā vrataṃ cakre narādhipa 82| kiṃcitpuṣpaṃ kiyadgaṃdhaṃ vastraṃ cānīya harṣitaḥ | etadvrataṃ samāyuktaṃ tithibhāṃte ca pāraṇam | vratasyāsya prabhāveṇa citraseno harergṛham 83| divyaṃ vimānamāruhya gatavānpitṛbhiḥ saha | yatphalaṃ mathurāṃ gatvā dṛṣṭvā kṛṣṇamukhāṃbujam 84| tatphalaṃ prāpyate puṃsākṛṣṇajanmāṣṭamīvratāt | yatphalaṃ dvārakāṃ gatvā dṛṣṭe viśveśvare harau | tatphalaṃ prāpyate dīnaiḥ kṛtvā janmāṣṭamīvratam 85| iti śrīpādme mahāpurāṇe brahmakhaṃḍe harijanmāṣṭamīvratamāhātmyaṃnāma trayodaśo'dhyāyaḥ 13|