Chapter 214

नारद उवाच- इत्याकर्ण्य पितुर्वाक्यं स जगाम त्वरान्वितः । पुण्यं मधुवनं राजन्गयाशतगुणाधिकम् १। तत्तीर्थवासिनो विप्रान्सायमामंत्र्य मंत्रवित् । काले पुनः समाहूय बभाषे स्वागतं वचः २। ततः प्रक्षाल्य तत्पादौ गंधाद्यैरभिपूज्य च । पादार्घ्यमददात्प्रीत्या समेन स्वयमाचमत् ३। ततस्तान्ब्राह्मणान्नीत्वा श्राद्धदेशे न्यवेशयत् । कुशांबु तुलसीपुष्प गंधाक्षत तिलैः सह ४। पूरयित्वा कर्मपात्रं पुंडरीकाक्षमस्मरत् । देवताभ्य इति श्लोकं त्रिःकृत्वा सोऽपठद्द्विजः ५। सतिलं शोधितकुशैर्विदधे बंधनं ततः । अग्निष्वात्तेति मंत्रेण पूर्वादीनां दिशां क्रमात् ६। रक्षोभूतेति मंत्रेण नीवीबंधं व्यधाच्च सः । ततः प्रतिज्ञामाधाय ददौ द्विजकुशासनम् ७। पितॄन्समाह्वयामास स तदा ब्राह्मणोत्तमः । दत्त्वा ततस्तु हस्तार्घ्यं पात्रं न्युब्जीचकार वै ८। कृत्वा गंधादिदानं च पुनः सव्येन चाचमत् । सव्यापसव्येन तदा दत्वा पात्राणि स द्विजः ९। तैर्ब्राह्मणैरनुज्ञातश्चक्रेऽग्नौकरणं ततः । आज्यादिहविषा राजंस्तान्यमत्राण्यपूरयत् १०। अनुत्तानोत्तानपाणिः कुर्वन्पात्रावलंबनम् । पपाठ पाठितो विप्रैः पृथ्वी त्वेति द्विजन्मनाम् ११। असंस्कृतप्रणीतानामिति मंत्रेण स द्विजः । दर्भेषु दक्षिणाग्रेषु ददौ च विकिरासनम् १२। अग्निदग्धेति मंत्रेण घृतमिश्रान्नमक्षिपत् । जलेन सह राजेंद्र विष्टरे कुशकल्पिते १३। सव्येन पुनराचम्य ददौ चुलकजीवनम् । तृप्ताः स्थेति च संपृच्छ्यातृप्तास्म प्रतिभाषिताः १४। शेषान्नभोजने तेषां जग्राहाज्ञां द्विजन्मनाम् । पिंडार्थं वेदिकां कृत्वा वितस्तिप्रमितां द्विजः १५। रेखां चकार दर्भेण दक्षिणाभिमुखीं नृप । ये रूपाणीति मंत्रेण दधेऽग्निदिशि चोल्मुकम् १६। पूर्वजन्मनि या माता पिता यश्च महीपते । तयोश्च पितरौ यौ हि यौ च राजन् पितामहौ १७। यः प्रमातामहश्चापि पितरौ राजसत्तम । पित्रादीन्षट्सपत्नीकांस्तानुद्दिश्य यथाविधि १८। कुशासनानि दत्त्वा वै ददौ पिंडान्षडैव हि । गंधादिभिश्च संपूज्य मध्यपिंडविसर्जनम् १९। कृत्वाघ्राय च वामांसे पिंडपात्रं न्यवेशयेत् । जलपात्रं तदादाय वाजेवाजे पठन्निति २०। पाद्यार्घं च पुनर्दत्त्वा दक्षिणाद्यैरतूतुषत् । आद्वारं ताननुव्रज्य तेभ्यो लब्ध्वानुशासनम् २१। बुभुजे च स्वयं राजन्बांधवैः सह स द्विजः । एवं समाप्य राजेंद्र श्राद्धं स द्विजसत्तमः २२। पूर्वसबंधिनां तत्र तीर्थे मधुवने शुभे । यदा चचाल शांतात्मा पितुराश्रमकं प्रति २३। तदा संमिलिता मार्गे सर्वे ते श्राद्धभोजिनः । विमानषट्कमारूढा दिव्याभरणभूषिताः । दिव्यांबरधरा राजन्नित्यूचुस्तं द्विजोत्तमम् २४। पितर ऊचुः - भो वत्स विप्रशार्दूल वृणीष्व वरमुत्तमम् । तीर्थेऽत्र कुर्वता श्राद्धं भवता तारिता वयम् २५। वयं गणत्वमापन्नाः श्रीपतेस्त्वत्प्रसादतः । प्रार्थयस्व महाबुद्धे यदिष्टं तव चेतसि २६। मुनिपुत्र उवाच- के यूयं कुत आयाता गणत्वं हि कुतो गताः । उपकारं विना कस्माद्वरं यन्मे प्रयच्छत २७। नारद उवाच- इत्याकर्ण्यवचस्तस्य पूर्वजन्मसुतस्य वै । पिता प्रोवाच यो दुःखाद्भक्षयित्वा विषं मृतः २८। पितोवाच - अहं तव पिता विप्र पूर्वजन्मनि भूसुरः । भार्यया व्यभिचारिण्या मात्रा ते पीडिता भृशम् २९। अतीवदुःखमापन्नो भक्षयित्वा विषं निशि । अपमृत्युं गतस्तस्मादभवं रजनीचरः ३०। एवं मन्वतरं तात शतं पंचदशाधिकम् । वर्षाणां च व्यतीतं तद्राक्षसत्वं गते मयि ३१। इदानीं षोडशाब्दे तु त्वया श्राद्धे कृतेऽत्र वै । पुण्ये मधुवने तीर्थे देवत्वं प्राप्तवानहम् ३२। एतद्विमानमायांतं स्वर्गादिंद्रप्रणोदितम् । सगणं साप्सरोवृंदं ममारोहणहेतवे ३३। अत्र तुभ्यं वरं दातुं सगणः साप्सरोगणः । विमानवरमारुह्य गच्छन्स्वर्गेऽहमागमम् ३४। वरं वरय भद्रं ते न विलंबसहा वयम् । ऐरावतगजारूढः सुरेशो मामवेक्षते ३५। नारद उवाच। इत्युक्त्वा निजवृत्तांतं दत्त्वा च निजसूनवे । तत्प्रार्थितां हरेर्भक्तिं जगाम स दिवं नृप ३६। अथ प्रोवाच तन्माता पूर्वजन्मसुतं च तम् । मातोवाच-। त्वत्प्रसादादहं जाता देवी मुक्ता च पापतः ३७। प्राप्तं शच्याः सखीत्वं मे पापयापि द्विजोत्तम । त्वयात्र विहिते श्राद्धे तीर्थे विश्रांतिसंज्ञके ३८। प्रार्थयस्व महाभाग निजचित्तसमीहितम् । ददामि ते यतोऽस्माकं देवीनां न वचो मृषा ३९। येन पापेन जाताहं गोधा च पितृकानने । नरके चिरमास्थाय तत्त्वं वेत्सि द्विजोत्तम ४०। अनुजानीहि मां पुत्र पुलोमतनया दिवि । मामपेक्षितमाकाशे वृता देवांगनागणैः ४१। नारद उवाच- इत्युक्त्वा सापि तन्माता निष्कामाय स्वसूनवे । ययौ त्रिविष्टपं राजन्शिरसा तेन वंदिता ४२। ततः पितामहस्तस्य स्वपौत्रं तं द्विजोत्तमम् । उवाच वचनं भूयः हरेर्बिभ्रत्स्वरूपताम् ४३। पितामह उवाच- वत्सवत्स चिरंजीव लभस्व निजवांच्छितम् । त्वत्प्रसादाद्वयं तीर्णा दुस्तराद्भवसागरात् ४४। पितामहोऽहं ते वत्स तवेयं च पितामही । मृतं मानुगता साध्वी सालोक्यमचिरं गता ४५। अद्य त्वयात्र विश्रांतौ विहिते श्राद्धकर्मणि । आवयोस्तु हरेर्लोके लब्धा तस्य स्वरूपता ४६। नारद उवाच- एवमुक्त्वा तया सार्द्धं स्वस्त्रिया भूपसत्तम । ब्रह्मलोकमतिक्रम्य वैकुंठं स ययौ द्विजः ४७। अथ प्रोवाच राजेंद्र वचस्तत्प्रपितामहः । यत्ते तत्कथयाम्यद्य शृणुष्वैकमना द्विज ४८। प्रपितामह उवाच- भोभो वत्स महाभाग तवाहं प्रपितामहः । भ्रूणहत्याफलेनाहं शौकरीं योनिमाप्तवान् ४९। ततो विनिर्गतस्तात श्वाभवं पापपीडितः । ततः स्थावरतां प्राप्तो विंध्ये पर्वतसत्तमे ५०। तत्रापि चिरकालेन स्थितं स्थावरतां दधत् । हस्तिना केनचित्तात मूलादुत्पाटितो बलात् ५१। तस्मिन्नेव ततः काले त्वया श्राद्धमकारि वै । अस्मिंस्तीर्थोत्तमे तात मुक्तोऽहं स्थावरात्ततः ५२। प्राप्तोऽयं यक्षराजस्य नगर्य्यां वास उत्तमः । देह्यनुज्ञां द्विजश्रेष्ठ यामि तां त्वत्प्रसादतः ५३। त्वां दिदृक्षुरिहायातो दृष्टस्त्वं पुण्यदर्शनः । तीर्थं च सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठं मधुवनं मया ५४। नारद उवाच- इत्युक्तस्तेन राजेंद्र मुनिपुत्रः स धर्मवित् । पप्रच्छ शिरसा नम्य तं निजं प्रपितामहम् ५५। ऋषिरुवाच- ब्राह्मणानां कुले तात जातोऽसि त्वं गरीयसि । कथं विहितवान्पापं भ्रूणहत्याभिधं गुरो ५६। येन निंद्यां समापन्नो भवान्योनिपरं पराम् । समाचक्ष्व महाभाग यदि तत्स्मृतिरस्ति ते ५७। प्रपितामह उवाच- पुराहं द्विजशार्दूल ब्राह्मणस्येव जन्मनि । मंत्रयंत्रविधानेन कृतवान्वृत्तिमात्मनः ५८। धनलोभेन नारीणां गर्भार्थमहमौषधम् । दत्तवांश्चैव नाशाय दैवोपहतचेतनः ५९। लोभो हि धनहीनानां जनानां ज्ञानमाहरेत् । शुचिकाले दिनाधीशः कुल्यानामिव जीवनम् ६०। ज्ञाने नष्टे जनस्तात पापमाचरते ध्रुवम् । पापान्नरकमाप्नोति ततो याति कुयोनिताम् ६१। काचिदेका तदा नारी गुर्विणी मामपृच्छत । किं जनिष्याम्यहं विप्र पुत्रं वेत्यथ वा स्त्रियम् ६२। तदाहमुक्तवांस्तां वै तव कन्या भविष्यति । पुत्रोत्पत्तिकृते तुभ्यं प्रदास्यामि महौषधम् ६३। इत्युक्ता च मया नारी दुर्बुद्धिस्त्रीशिरोमणिः । जग्राह मम पादौ तु दत्तं हेमपलं च मे ६४। इत्युवाच च सा मह्यं षट्कन्याजनिता मया । सप्तमीयं त्वया चोक्ता जीविष्ये स्या न जन्मनि ६५। तथा कुरु महाबुद्धे यथाहं वै न कन्यकाम् । जनयिष्यामि विप्रान्यां निजप्राणविनाशिनीम् ६६। इत्याकर्ण्य वचस्तस्यास्तामहं पुनरुक्तवान् । प्रसूतिकाले दास्यामि पुत्रोत्पाद्यहमौषधम् ६७। तथेति सा वचो मह्यं प्रतिश्रुत्य गता गृहम् । अपेक्षमाणा तं कालं तस्थौ वाक्यप्रतीतिकृत् ६८। तस्यां गतायां भो तात चिंतया भवमातुरः । इत्यहं द्विजशार्दूल तच्छृणुष्व वदामि ते ६९। पुत्रोत्पत्तिप्रतीतेयं मह्यं दत्तवती पलम् । सुवर्णस्य न जानामि किमस्याः संभविष्यति ७०। किमत्र करणीयं मे कथमेतत्सुवर्णकम् । पलप्रमाणं तिष्ठेद्वै दरिद्रस्य गृहे मम ७१। एवं विमृश्य तद्दास्यास्तस्यै हस्तेन दापितम् । गर्भपातकरं तात मया दारुणमौषधम् ७२। तेनौषधेन तस्यास्तु गर्भस्रावेऽभवत्तदा । मासे तृतीये न ज्ञातं चिह्नं पुरुषकन्ययोः ७३। तदा सा मद्गृहं प्राप्ता विषण्णा गर्भस्रावतः । अथार्थयत्सुवर्णं तन्निराशा पुत्रजन्मनि ७४। तदाहमिष्टकाचूर्णं भस्मना च समन्वितम् । हरिद्राचूर्णसंयुक्तं सांबु तस्यै अदर्शयम् ७५। एतच्चूर्णं कृतं मातस्त्वत्पुत्रोत्पत्तये मया । त्वद्दानाद्द्विगुणं द्रव्यं लग्नमेतस्य साधने ७६। इत्युक्त्वा सा मया तात त्यक्त्वा चूर्णं गृहं ययौ । मामुक्त्वेति गृहीष्यामि काले त्वत्तो द्विजोत्तम ७७। एवं मया कृता तात भ्रूणहत्यातिदारुणा । ययातिकुत्सिते योनित्रितये भ्रमितं मया ७८। त्वत्प्रसादादहं मुक्तः सांप्रतं स्थावरत्वतः । देह्यनुज्ञां मुनिश्रेष्ठ याम्यहं ह्यलकां शुभाम् ७९। नारद उवाच- एवमुक्त्वा तु राजेंद्र तस्य तु प्रपितामहः । तेनाभिवंदितो मूर्ध्ना प्रययौ दिशमुत्तराम् ८०। विमानेन विचित्रेण किंकिणीजालमालिना । नृत्यद्गंधर्वजुष्टेन मणिप्राकारशोभिना ८१। अथ तस्य महाराज विप्रस्य प्रपितामही । उवाच स्वप्रपौत्रं तं विमानवरमास्थिता ८२। प्रपितामह्युवाच । नान्यत्र कुत्र गंतासि पुण्येनानेन सुव्रत । विना पद्मापतेः पादपद्मचिह्नितमंदिरम् ८३। अयं मम पतिः पापो मुने त्वत्प्रपितामहः । वारितोऽपि मया पापमाचचार सुदुष्टधीः ८४। सोऽपि त्वयातिपापात्मा तारितो दुःखसागरात् । शक्यते केन वै कर्तुं तावकं गुणवर्णनम् ८५। नारद उवाच- इत्युक्त्वा सापि राजेंद्र पतिलोकं जगाम ह । अलकायां चिरं पत्या तेनैव मुमुदे सह ८६। अथ ते मुनिपुत्रस्य सर्वे मातामहादयः । सपत्नीकाः समारुह्य विमानेषु ययुर्दिवम् ८७। सोऽपि द्विजवरस्तस्मात्तीर्थात्स्वपितुराश्रमम् । गत्वा तं सर्ववृत्तांतं स्वपित्रे समवर्णयत् ८८। सोऽपि तत्र गतः सार्द्धं कुटुंबेन वने मधोः । चकार पर्णशालां वै विश्रांतेस्तु समीपतः ८९। तत्र विश्रांततीर्थं तु त्रिकालं स्नानमाचरन् । नाकरोद्विष्णुलोकेऽपि स्पृहां स मुनिसत्तमः ९०। एकदा जलमध्ये स स्नानं कुर्वन्मुनिर्नृप । आचकांक्षे च भवता कदा मे हरिदर्शनम् ९१। एवं कामयमानस्य मुनिवर्यस्य भूपते । आजगाम त्वरायुक्तो पक्षिराजासनो हरिः ९२। लक्ष्म्या वक्षःस्थया सार्द्धं चतुर्बाहुधरो हरिः । नवीनघनवर्णांगो विद्युद्वर्णांबरावृतः ९३। कौस्तुभोद्भासि सद्वक्षाः शंखचक्रगदाब्जभृत् । वनमालालसत्कंठो मकराकृतिकुंडलः ९४। फुल्लांबुजपलाशाक्षः स्वलकालं कृताननः । विद्रुमाकारकरजोरुणहस्तांघ्रिसत्तलः ९५। उवाच तं द्विजश्रेष्ठं दंतभासा विभासयन् । शरन्निशापतिस्तोम तिरस्कारकृतादिशः ९६। श्रीभगवानुवाच- भोभो द्विजवरैतन्मे तीर्थं मधुवनं शुभम् । विश्रांतसंज्ञकं स्नानात्सर्वकामोपपादकम् ९७। अत्र त्वया स्नानकाले वांछितं मम दर्शनम् । तुभ्यं हि तन्मया दत्तं ब्रह्मादिसुरदुर्लभम् ९८। त्यज देहमिमं विप्र मानुषं दिव्यमाप्नुहि । आयाहि मद्गृहं सार्द्धं मयारुह्य खगेश्वरम् ९९। नारद उवाच- इत्याकर्ण्यवचस्तस्य श्रीपतेः स मुनीश्वरः । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा जल एव विशांपते १००। मुनिरुवाच- श्रीपते श्रीमदंभोज संमर्दितपदांबुजम् । भवतो भवतापघ्नं वंदे त्रिदशवंदितम् १०१। त्वदीय मायया नाथ मोहिता येऽत्र जंतवः । तेषां कदाचिन्निस्तारो न कृपामंतरेण ते १०२। सत्तीर्थसेवनादीश तथा सज्जनसंगमात् । पुसां भक्तिस्तु येषां वै जायते कृपया तव १०३। साधुभिर्बहुभिरीरितं हरे यो निशम्य गुणकीर्त्तनं तव । कीर्तयत्यखिलपापनाशनं मातृगर्भकुहरे स नो पतेत् १०४। श्रीपते तव जनस्य मानसं दैवतस्तु पतितं महारणे । गुंठितं च रजसा जहाति नो निर्मलत्वमिव रत्नमुत्तमम् १०५। यः पुमान्पतति ते पदांबुजे दंडवत्पुलकमंगके दधत् । सोन्वयं नयति तावकं पदं स्वं च वांछितमशेषयोगिभिः १०६। जीव एव तव मायया विभो मोहितो भ्रमति विश्ववर्त्मसु । त्वत्कृपाललितलोचनांचलैस्तत्क्षणं तरति विश्ववारिधिम् १०७। नारद उवाच- इति संस्तुत्य गोविंदं दंडवत्तस्य पादयोः । पपात स मुनिश्रेष्ठो जयेति मुहुरीरयन् १०८। श्रीपतिस्तं मुनिश्रेष्ठं दंडवत्पतितं भुवि । उत्थाप्य बाहुभिस्तूर्णं सुपर्णे समरोपयत् १०९। तत्कुटुंबं च विश्वात्मा वैकुंठं च जगाम ह । इत्येतत्कथितं राजन्शिवे मधुवनस्य वै ११०। महात्म्यं सर्वपापघ्नं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि । य इदं शृणुयान्मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते १११। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे कालिंदीमाहात्म्ये मधुवनमाहात्म्यंनाम चतुर्दशाधिकद्विशततमोऽध्यायः २१४ ।

nārada uvāca- ityākarṇya piturvākyaṃ sa jagāma tvarānvitaḥ | puṇyaṃ madhuvanaṃ rājangayāśataguṇādhikam 1| tattīrthavāsino viprānsāyamāmaṃtrya maṃtravit | kāle punaḥ samāhūya babhāṣe svāgataṃ vacaḥ 2| tataḥ prakṣālya tatpādau gaṃdhādyairabhipūjya ca | pādārghyamadadātprītyā samena svayamācamat 3| tatastānbrāhmaṇānnītvā śrāddhadeśe nyaveśayat | kuśāṃbu tulasīpuṣpa gaṃdhākṣata tilaiḥ saha 4| pūrayitvā karmapātraṃ puṃḍarīkākṣamasmarat | devatābhya iti ślokaṃ triḥkṛtvā so'paṭhaddvijaḥ 5| satilaṃ śodhitakuśairvidadhe baṃdhanaṃ tataḥ | agniṣvātteti maṃtreṇa pūrvādīnāṃ diśāṃ kramāt 6| rakṣobhūteti maṃtreṇa nīvībaṃdhaṃ vyadhācca saḥ | tataḥ pratijñāmādhāya dadau dvijakuśāsanam 7| pitṝnsamāhvayāmāsa sa tadā brāhmaṇottamaḥ | dattvā tatastu hastārghyaṃ pātraṃ nyubjīcakāra vai 8| kṛtvā gaṃdhādidānaṃ ca punaḥ savyena cācamat | savyāpasavyena tadā datvā pātrāṇi sa dvijaḥ 9| tairbrāhmaṇairanujñātaścakre'gnaukaraṇaṃ tataḥ | ājyādihaviṣā rājaṃstānyamatrāṇyapūrayat 10| anuttānottānapāṇiḥ kurvanpātrāvalaṃbanam | papāṭha pāṭhito vipraiḥ pṛthvī tveti dvijanmanām 11| asaṃskṛtapraṇītānāmiti maṃtreṇa sa dvijaḥ | darbheṣu dakṣiṇāgreṣu dadau ca vikirāsanam 12| agnidagdheti maṃtreṇa ghṛtamiśrānnamakṣipat | jalena saha rājeṃdra viṣṭare kuśakalpite 13| savyena punarācamya dadau culakajīvanam | tṛptāḥ stheti ca saṃpṛcchyātṛptāsma pratibhāṣitāḥ 14| śeṣānnabhojane teṣāṃ jagrāhājñāṃ dvijanmanām | piṃḍārthaṃ vedikāṃ kṛtvā vitastipramitāṃ dvijaḥ 15| rekhāṃ cakāra darbheṇa dakṣiṇābhimukhīṃ nṛpa | ye rūpāṇīti maṃtreṇa dadhe'gnidiśi colmukam 16| pūrvajanmani yā mātā pitā yaśca mahīpate | tayośca pitarau yau hi yau ca rājan pitāmahau 17| yaḥ pramātāmahaścāpi pitarau rājasattama | pitrādīnṣaṭsapatnīkāṃstānuddiśya yathāvidhi 18| kuśāsanāni dattvā vai dadau piṃḍānṣaḍaiva hi | gaṃdhādibhiśca saṃpūjya madhyapiṃḍavisarjanam 19| kṛtvāghrāya ca vāmāṃse piṃḍapātraṃ nyaveśayet | jalapātraṃ tadādāya vājevāje paṭhanniti 20| pādyārghaṃ ca punardattvā dakṣiṇādyairatūtuṣat | ādvāraṃ tānanuvrajya tebhyo labdhvānuśāsanam 21| bubhuje ca svayaṃ rājanbāṃdhavaiḥ saha sa dvijaḥ | evaṃ samāpya rājeṃdra śrāddhaṃ sa dvijasattamaḥ 22| pūrvasabaṃdhināṃ tatra tīrthe madhuvane śubhe | yadā cacāla śāṃtātmā piturāśramakaṃ prati 23| tadā saṃmilitā mārge sarve te śrāddhabhojinaḥ | vimānaṣaṭkamārūḍhā divyābharaṇabhūṣitāḥ | divyāṃbaradharā rājannityūcustaṃ dvijottamam 24| pitara ūcuḥ - bho vatsa vipraśārdūla vṛṇīṣva varamuttamam | tīrthe'tra kurvatā śrāddhaṃ bhavatā tāritā vayam 25| vayaṃ gaṇatvamāpannāḥ śrīpatestvatprasādataḥ | prārthayasva mahābuddhe yadiṣṭaṃ tava cetasi 26| muniputra uvāca- ke yūyaṃ kuta āyātā gaṇatvaṃ hi kuto gatāḥ | upakāraṃ vinā kasmādvaraṃ yanme prayacchata 27| nārada uvāca- ityākarṇyavacastasya pūrvajanmasutasya vai | pitā provāca yo duḥkhādbhakṣayitvā viṣaṃ mṛtaḥ 28| pitovāca - ahaṃ tava pitā vipra pūrvajanmani bhūsuraḥ | bhāryayā vyabhicāriṇyā mātrā te pīḍitā bhṛśam 29| atīvaduḥkhamāpanno bhakṣayitvā viṣaṃ niśi | apamṛtyuṃ gatastasmādabhavaṃ rajanīcaraḥ 30| evaṃ manvataraṃ tāta śataṃ paṃcadaśādhikam | varṣāṇāṃ ca vyatītaṃ tadrākṣasatvaṃ gate mayi 31| idānīṃ ṣoḍaśābde tu tvayā śrāddhe kṛte'tra vai | puṇye madhuvane tīrthe devatvaṃ prāptavānaham 32| etadvimānamāyāṃtaṃ svargādiṃdrapraṇoditam | sagaṇaṃ sāpsarovṛṃdaṃ mamārohaṇahetave 33| atra tubhyaṃ varaṃ dātuṃ sagaṇaḥ sāpsarogaṇaḥ | vimānavaramāruhya gacchansvarge'hamāgamam 34| varaṃ varaya bhadraṃ te na vilaṃbasahā vayam | airāvatagajārūḍhaḥ sureśo māmavekṣate 35| nārada uvāca| ityuktvā nijavṛttāṃtaṃ dattvā ca nijasūnave | tatprārthitāṃ harerbhaktiṃ jagāma sa divaṃ nṛpa 36| atha provāca tanmātā pūrvajanmasutaṃ ca tam | mātovāca-| tvatprasādādahaṃ jātā devī muktā ca pāpataḥ 37| prāptaṃ śacyāḥ sakhītvaṃ me pāpayāpi dvijottama | tvayātra vihite śrāddhe tīrthe viśrāṃtisaṃjñake 38| prārthayasva mahābhāga nijacittasamīhitam | dadāmi te yato'smākaṃ devīnāṃ na vaco mṛṣā 39| yena pāpena jātāhaṃ godhā ca pitṛkānane | narake ciramāsthāya tattvaṃ vetsi dvijottama 40| anujānīhi māṃ putra pulomatanayā divi | māmapekṣitamākāśe vṛtā devāṃganāgaṇaiḥ 41| nārada uvāca- ityuktvā sāpi tanmātā niṣkāmāya svasūnave | yayau triviṣṭapaṃ rājanśirasā tena vaṃditā 42| tataḥ pitāmahastasya svapautraṃ taṃ dvijottamam | uvāca vacanaṃ bhūyaḥ harerbibhratsvarūpatām 43| pitāmaha uvāca- vatsavatsa ciraṃjīva labhasva nijavāṃcchitam | tvatprasādādvayaṃ tīrṇā dustarādbhavasāgarāt 44| pitāmaho'haṃ te vatsa taveyaṃ ca pitāmahī | mṛtaṃ mānugatā sādhvī sālokyamaciraṃ gatā 45| adya tvayātra viśrāṃtau vihite śrāddhakarmaṇi | āvayostu harerloke labdhā tasya svarūpatā 46| nārada uvāca- evamuktvā tayā sārddhaṃ svastriyā bhūpasattama | brahmalokamatikramya vaikuṃṭhaṃ sa yayau dvijaḥ 47| atha provāca rājeṃdra vacastatprapitāmahaḥ | yatte tatkathayāmyadya śṛṇuṣvaikamanā dvija 48| prapitāmaha uvāca- bhobho vatsa mahābhāga tavāhaṃ prapitāmahaḥ | bhrūṇahatyāphalenāhaṃ śaukarīṃ yonimāptavān 49| tato vinirgatastāta śvābhavaṃ pāpapīḍitaḥ | tataḥ sthāvaratāṃ prāpto viṃdhye parvatasattame 50| tatrāpi cirakālena sthitaṃ sthāvaratāṃ dadhat | hastinā kenacittāta mūlādutpāṭito balāt 51| tasminneva tataḥ kāle tvayā śrāddhamakāri vai | asmiṃstīrthottame tāta mukto'haṃ sthāvarāttataḥ 52| prāpto'yaṃ yakṣarājasya nagaryyāṃ vāsa uttamaḥ | dehyanujñāṃ dvijaśreṣṭha yāmi tāṃ tvatprasādataḥ 53| tvāṃ didṛkṣurihāyāto dṛṣṭastvaṃ puṇyadarśanaḥ | tīrthaṃ ca sarvatīrtheṣu śreṣṭhaṃ madhuvanaṃ mayā 54| nārada uvāca- ityuktastena rājeṃdra muniputraḥ sa dharmavit | papraccha śirasā namya taṃ nijaṃ prapitāmaham 55| ṛṣiruvāca- brāhmaṇānāṃ kule tāta jāto'si tvaṃ garīyasi | kathaṃ vihitavānpāpaṃ bhrūṇahatyābhidhaṃ guro 56| yena niṃdyāṃ samāpanno bhavānyoniparaṃ parām | samācakṣva mahābhāga yadi tatsmṛtirasti te 57| prapitāmaha uvāca- purāhaṃ dvijaśārdūla brāhmaṇasyeva janmani | maṃtrayaṃtravidhānena kṛtavānvṛttimātmanaḥ 58| dhanalobhena nārīṇāṃ garbhārthamahamauṣadham | dattavāṃścaiva nāśāya daivopahatacetanaḥ 59| lobho hi dhanahīnānāṃ janānāṃ jñānamāharet | śucikāle dinādhīśaḥ kulyānāmiva jīvanam 60| jñāne naṣṭe janastāta pāpamācarate dhruvam | pāpānnarakamāpnoti tato yāti kuyonitām 61| kācidekā tadā nārī gurviṇī māmapṛcchata | kiṃ janiṣyāmyahaṃ vipra putraṃ vetyatha vā striyam 62| tadāhamuktavāṃstāṃ vai tava kanyā bhaviṣyati | putrotpattikṛte tubhyaṃ pradāsyāmi mahauṣadham 63| ityuktā ca mayā nārī durbuddhistrīśiromaṇiḥ | jagrāha mama pādau tu dattaṃ hemapalaṃ ca me 64| ityuvāca ca sā mahyaṃ ṣaṭkanyājanitā mayā | saptamīyaṃ tvayā coktā jīviṣye syā na janmani 65| tathā kuru mahābuddhe yathāhaṃ vai na kanyakām | janayiṣyāmi viprānyāṃ nijaprāṇavināśinīm 66| ityākarṇya vacastasyāstāmahaṃ punaruktavān | prasūtikāle dāsyāmi putrotpādyahamauṣadham 67| tatheti sā vaco mahyaṃ pratiśrutya gatā gṛham | apekṣamāṇā taṃ kālaṃ tasthau vākyapratītikṛt 68| tasyāṃ gatāyāṃ bho tāta ciṃtayā bhavamāturaḥ | ityahaṃ dvijaśārdūla tacchṛṇuṣva vadāmi te 69| putrotpattipratīteyaṃ mahyaṃ dattavatī palam | suvarṇasya na jānāmi kimasyāḥ saṃbhaviṣyati 70| kimatra karaṇīyaṃ me kathametatsuvarṇakam | palapramāṇaṃ tiṣṭhedvai daridrasya gṛhe mama 71| evaṃ vimṛśya taddāsyāstasyai hastena dāpitam | garbhapātakaraṃ tāta mayā dāruṇamauṣadham 72| tenauṣadhena tasyāstu garbhasrāve'bhavattadā | māse tṛtīye na jñātaṃ cihnaṃ puruṣakanyayoḥ 73| tadā sā madgṛhaṃ prāptā viṣaṇṇā garbhasrāvataḥ | athārthayatsuvarṇaṃ tannirāśā putrajanmani 74| tadāhamiṣṭakācūrṇaṃ bhasmanā ca samanvitam | haridrācūrṇasaṃyuktaṃ sāṃbu tasyai adarśayam 75| etaccūrṇaṃ kṛtaṃ mātastvatputrotpattaye mayā | tvaddānāddviguṇaṃ dravyaṃ lagnametasya sādhane 76| ityuktvā sā mayā tāta tyaktvā cūrṇaṃ gṛhaṃ yayau | māmuktveti gṛhīṣyāmi kāle tvatto dvijottama 77| evaṃ mayā kṛtā tāta bhrūṇahatyātidāruṇā | yayātikutsite yonitritaye bhramitaṃ mayā 78| tvatprasādādahaṃ muktaḥ sāṃprataṃ sthāvaratvataḥ | dehyanujñāṃ muniśreṣṭha yāmyahaṃ hyalakāṃ śubhām 79| nārada uvāca- evamuktvā tu rājeṃdra tasya tu prapitāmahaḥ | tenābhivaṃdito mūrdhnā prayayau diśamuttarām 80| vimānena vicitreṇa kiṃkiṇījālamālinā | nṛtyadgaṃdharvajuṣṭena maṇiprākāraśobhinā 81| atha tasya mahārāja viprasya prapitāmahī | uvāca svaprapautraṃ taṃ vimānavaramāsthitā 82| prapitāmahyuvāca | nānyatra kutra gaṃtāsi puṇyenānena suvrata | vinā padmāpateḥ pādapadmacihnitamaṃdiram 83| ayaṃ mama patiḥ pāpo mune tvatprapitāmahaḥ | vārito'pi mayā pāpamācacāra suduṣṭadhīḥ 84| so'pi tvayātipāpātmā tārito duḥkhasāgarāt | śakyate kena vai kartuṃ tāvakaṃ guṇavarṇanam 85| nārada uvāca- ityuktvā sāpi rājeṃdra patilokaṃ jagāma ha | alakāyāṃ ciraṃ patyā tenaiva mumude saha 86| atha te muniputrasya sarve mātāmahādayaḥ | sapatnīkāḥ samāruhya vimāneṣu yayurdivam 87| so'pi dvijavarastasmāttīrthātsvapiturāśramam | gatvā taṃ sarvavṛttāṃtaṃ svapitre samavarṇayat 88| so'pi tatra gataḥ sārddhaṃ kuṭuṃbena vane madhoḥ | cakāra parṇaśālāṃ vai viśrāṃtestu samīpataḥ 89| tatra viśrāṃtatīrthaṃ tu trikālaṃ snānamācaran | nākarodviṣṇuloke'pi spṛhāṃ sa munisattamaḥ 90| ekadā jalamadhye sa snānaṃ kurvanmunirnṛpa | ācakāṃkṣe ca bhavatā kadā me haridarśanam 91| evaṃ kāmayamānasya munivaryasya bhūpate | ājagāma tvarāyukto pakṣirājāsano hariḥ 92| lakṣmyā vakṣaḥsthayā sārddhaṃ caturbāhudharo hariḥ | navīnaghanavarṇāṃgo vidyudvarṇāṃbarāvṛtaḥ 93| kaustubhodbhāsi sadvakṣāḥ śaṃkhacakragadābjabhṛt | vanamālālasatkaṃṭho makarākṛtikuṃḍalaḥ 94| phullāṃbujapalāśākṣaḥ svalakālaṃ kṛtānanaḥ | vidrumākārakarajoruṇahastāṃghrisattalaḥ 95| uvāca taṃ dvijaśreṣṭhaṃ daṃtabhāsā vibhāsayan | śaranniśāpatistoma tiraskārakṛtādiśaḥ 96| śrībhagavānuvāca- bhobho dvijavaraitanme tīrthaṃ madhuvanaṃ śubham | viśrāṃtasaṃjñakaṃ snānātsarvakāmopapādakam 97| atra tvayā snānakāle vāṃchitaṃ mama darśanam | tubhyaṃ hi tanmayā dattaṃ brahmādisuradurlabham 98| tyaja dehamimaṃ vipra mānuṣaṃ divyamāpnuhi | āyāhi madgṛhaṃ sārddhaṃ mayāruhya khageśvaram 99| nārada uvāca- ityākarṇyavacastasya śrīpateḥ sa munīśvaraḥ | tuṣṭāva praṇato bhūtvā jala eva viśāṃpate 100| muniruvāca- śrīpate śrīmadaṃbhoja saṃmarditapadāṃbujam | bhavato bhavatāpaghnaṃ vaṃde tridaśavaṃditam 101| tvadīya māyayā nātha mohitā ye'tra jaṃtavaḥ | teṣāṃ kadācinnistāro na kṛpāmaṃtareṇa te 102| sattīrthasevanādīśa tathā sajjanasaṃgamāt | pusāṃ bhaktistu yeṣāṃ vai jāyate kṛpayā tava 103| sādhubhirbahubhirīritaṃ hare yo niśamya guṇakīrttanaṃ tava | kīrtayatyakhilapāpanāśanaṃ mātṛgarbhakuhare sa no patet 104| śrīpate tava janasya mānasaṃ daivatastu patitaṃ mahāraṇe | guṃṭhitaṃ ca rajasā jahāti no nirmalatvamiva ratnamuttamam 105| yaḥ pumānpatati te padāṃbuje daṃḍavatpulakamaṃgake dadhat | sonvayaṃ nayati tāvakaṃ padaṃ svaṃ ca vāṃchitamaśeṣayogibhiḥ 106| jīva eva tava māyayā vibho mohito bhramati viśvavartmasu | tvatkṛpālalitalocanāṃcalaistatkṣaṇaṃ tarati viśvavāridhim 107| nārada uvāca- iti saṃstutya goviṃdaṃ daṃḍavattasya pādayoḥ | papāta sa muniśreṣṭho jayeti muhurīrayan 108| śrīpatistaṃ muniśreṣṭhaṃ daṃḍavatpatitaṃ bhuvi | utthāpya bāhubhistūrṇaṃ suparṇe samaropayat 109| tatkuṭuṃbaṃ ca viśvātmā vaikuṃṭhaṃ ca jagāma ha | ityetatkathitaṃ rājanśive madhuvanasya vai 110| mahātmyaṃ sarvapāpaghnaṃ kimanyacchrotumicchasi | ya idaṃ śṛṇuyānmartyaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate 111| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kāliṃdīmāhātmye madhuvanamāhātmyaṃnāma caturdaśādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ 214 |