Chapter 74

ईश्वर उवाच-। एकदा रहसि श्रीमानुद्धवो भगवित्प्रियः । सनत्कुमारमेकांते ह्यपृच्छत्पार्षदः प्रभो १। यत्र क्रीडति गोविंदो नित्यं नित्यसुरास्पदे । गोपांगनाभिर्यत्स्थानं कुत्र वा कीदृशं परम् २। तत्तत्क्रीडनवृत्तांतमन्यद्यद्यत्तदद्भुतम् । ज्ञातं चेत्तव तत्कथ्यं स्नेहो मे यदि वर्त्तते ३। सनत्कुमार उवाच-। कदाचिद्यमुनाकूले कस्यापि च तरोस्तले । सुवृत्तेनोपविष्टेन भगवत्पार्षदेन वै ४। यद्रहोऽनुभवस्तस्य पार्थेनापि महात्मना । दृष्टं कृतं च यद्यत्तत्प्रसंगात्कथितं मयि ५। तत्तेऽहं कथयाम्येतच्छृणुष्वावहितः परम् । किंत्वेतद्यत्र कुत्रापि न प्रकाश्यं कदाचन ६। अर्जुन उवाच-। शंकराद्यैर्विरिंच्याद्यैरदृष्टमश्रुतं च यत् । सर्वमेतत्कृपांभोधे कृपया कथय प्रभो ७। किं त्वया कथितं पूर्वमाभीर्यस्तव वल्लभाः । तास्ताः कतिविधा देव कति वा संख्यया पुनः ८। नामानि कति वा तासां का वा कुत्र व्यवस्थिताः । तासां वा कति कर्माणि वयोवेषश्च कः प्रभो ९। काभिः सार्द्धं क्व वा देव विहरिष्यसि भो रहः । नित्ये नित्यसुखे नित्यविभवे च वने वने १०। तत्स्थानं कीदृशं कुत्र शाश्वतं परमं महत् । कृपा चेत्तादृशी तन्मे सर्वं वक्तुमिहार्हसि ११। यदपृष्टं मयाप्येवमज्ञातं यद्रहस्तव । आर्तार्तिघ्न महाभाग सर्वं तत्कथयिष्यसि १२। श्रीभगवानुवाच-। तत्स्थानं वल्लभास्ता मे विहारस्तादृशो मम । अपि प्राणसमानानां सत्यं पुंसामगोचरः १३। कथिते दृष्टुमुत्कंठा तव वत्स भविष्यति । ब्रह्मादीनामदृश्यं यत्किं तदन्य जनस्य वै १४। तस्माद्विरम वत्सैतत्किं नु तेन विना तव । एवं भगवतस्तस्य श्रुत्वा वाक्यं सुदारुणम् १५। दीनः पादांबुजद्वंद्वे दंडवत्पतितोऽर्जुनः । ततो विहस्य भगवान्दोर्भ्यामुत्थाप्य तं विभुः १६। उवाच परमप्रेम्णा भक्ताय भक्तवत्सलः । तत्किं तत्कथनेनात्र द्रष्टव्यं चेत्त्वया हि यत् १७। यस्यां सर्वं समुत्पन्नं यस्यामद्यापि तिष्ठति । लयमेष्यति तां देवीं श्रीमत्त्रिपुरसुंदरीम् १८। आराध्य परया भक्त्या तस्यै स्वं च निवेदय । तां विनैतत्पदं दातुं न शक्नोमि कदाचन १९। श्रुत्वैतद्भगवद्वाक्यं पार्थो हर्षाकुलेक्षणः । श्रीमत्यास्त्रिपुरादेव्या ययौ श्रीपादुकातलम् २०। तत्र गत्वा ददर्शैनां श्रीचिंतामणिवेदिकाम् । नानारत्नैर्विरचितैः सोपानैरतिशोभिताम् २१। तत्र कल्पतरुं नाना पुष्पैः फलभवैर्नतम् । सर्वर्त्तुकोमलदलैः स्नवन्माध्वीकशीकरैः २२। वर्षद्भिर्वायुनालोलैः पल्लवैरुज्ज्वलीकृतम् । शुकैश्च कोकिलगणैः सारिकाभिः कपोतकैः २३। लीलाचकोरकै रम्यैः पक्षिभिश्च निनादितम् । यत्र गुंजद्भृंगराज कोलाहलसमाकुलम् २४। मणिभिर्भास्वरैरुद्यद्दावानल मनोहरम् । श्रीरत्नमंदिरं दिव्यं तले तस्य महाद्भुतम् २५। रत्नसिंहासनं तत्र महाहैमाभिमोहनम् । तत्र बालार्कसंकाशां नानालंकारभूषिताम् २६। नवयौवनसंपन्नां सृणिपाशधनुः शरैः । राजच्चतुर्भुजलतां सुप्रसन्नां मनोहराम् २७। ब्रह्मविष्णुमहेशादि किरीटमणिरश्मिभिः । विराजितपदांभोजामणिमादिभिरावृताम् २८। प्रसन्नवदनां देवीं वरदां भक्तवत्सलाम् । अर्जुनोऽहमिति ज्ञातः प्रणम्य च पुनःपुनः २९। विहितांजलिरेकांते स्थितो भक्तिभरान्वितः । सा तस्योपासितं ज्ञात्वा प्रसादं च कृपानिधिः ३०। उवाच कृपया देवी तस्य स्मरणविह्वला । भगवत्युवाच-। किं वा दानं त्वया वत्स कृतं पात्राय दुर्लभम् ३१। इष्टं यज्ञेन केनात्र तपो वा किमनुष्ठितम् । भगवत्यमला भक्तिः का वा प्राक्समुपार्ज्जिता ३२। किं वास्मिन्दुर्लभं लोके किं वा कर्म शुभं महत् । प्रसादस्त्वयि येनायं प्रपन्ने च मुदा किल ३३। गूढातिगूढश्चानन्य लभ्यो भगवता कृतः । नैतादृङ्मर्त्यलोकानां न च भूतलवासिनाम् ३४। स्वर्गिणां देवतादीनां तपस्वीश्वरयोगिनाम् । भक्तानां नैव सर्वेषां नैव नैव च नैव च ३५। प्रसादस्तु कृतो वत्स तव विश्वात्मना यथा । तदेहि भज बुद्ध्वैव कुलकुंडं सरो मम ३६। सर्वकामप्रदा देवी त्वनया सह गम्यताम् । तत्रैव विधिवत्स्नात्वा द्रुतमागम्यतामिह ३७। तदैव तत्र गत्वा स स्नात्वा पार्थस्तथागतः । आगतं तं कृतस्नानं न्यासमुद्रार्पणादिकम् ३८। कारयित्वा ततो देव्या तस्य वै दक्षिणश्रुतौ । सद्यः सिद्धिकरी बाला विद्यानिगदिता परा ३९। हकारार्द्धपरा द्वीपा द्वितीया विश्वभूषिता । अनुष्ठानं च पूजां च जपं च लक्षसंख्यकम् ४०। कोरकैः करवीराणां प्रयोगं च यथातथम् । निर्वर्त्य तमुवाचेदं कृपया परमेश्वरी ४१। अनेनैव विधानेन क्रियतां मदुपासनम् । ततो मयि प्रसन्नायां तवानुग्रहकारणात् ४२। ततस्तु तत्र पर्य्यंतेष्वधिकारो भविष्यति । इत्ययं नियमः पूर्वं स्वयं भगवता कृतः ४३। श्रुत्वैवमर्जुनस्तेन वर्मणा तां समर्चयत् । ततः पूजां जपं चैव कृत्वा देवी प्रसादिता ४४। कृत्वा ततः शुभं होमं स्नानं च विधिना ततः । कृतकृत्यमिवात्मानं प्राप्तप्रायमनोरथम् ४५। करस्थां सर्वसिद्धिं च स पार्थः सममन्यत । अस्मिन्नवसरे देवी तमागत्य स्मितानना ४६। उवाच गच्छ वत्स त्वमधुना तद्गृहांतरे । ततः ससंभ्रमः पार्थः समुत्थाय मुदान्वितः ४७। असंख्यहर्षपूर्णात्मा दंडवत्तां ननाम ह । आज्ञप्तस्तु तया सार्द्धं देवी वयस्ययार्जुनः ४८। गतो राधापतिस्थानं यत्सिद्धैरप्यगोचरम् । ततश्च स उपादिष्टो गोलोकादुपरिस्थितम् ४९। स्थिरं वायुधृतं नित्यं सत्यं सर्वसुखास्पदम् । नित्यं वृंदावनं नाम नित्यरासमहोत्सवम् ५०। अपश्यत्परमं गुह्यं पूर्णप्रेमरसात्मकम् । तस्या हि वचनादेव लोचनैर्वीक्ष्य तद्रहः ५१। विवशः पतितस्तत्र विवृद्धप्रेमविह्वलः । ततः कृच्छ्राल्लब्धसंज्ञो दोर्भ्यामुत्थापितस्तया ५२। सांत्वनावचनैस्तस्याः कथंचित्स्थैर्यमागतः । ततस्तपः किमन्यन्मे कर्त्तव्यं विद्यते वद ५३। इति तद्दर्शनोत्कंठाभरेण तरलोऽभवत् । ततस्तया करे तस्य धृत्वा तत्पददक्षिणे ५४। प्रतिपेदे सुदेशेन गत्वा चोक्तमिदं वचः । स्नानायैतच्छुभं पार्थ विश त्वं जलविस्तरम् ५५। सहस्रदलपद्मस्थ संस्थानं मध्यकोरकम् । चतुःसरश्चतुर्धारमाश्चर्यकुलसंकुलम् ५६। अस्यांतरे प्रविश्याथ विशेषमिह पश्यसि । एतस्य दक्षिणे देश एष चात्र सरोवरः ५७। मधुमाध्वीकपानं यन्नाम्ना मलयनिर्झरः । एतच्च फुल्लमुद्यानं वसंते मदनोत्सवम् ५८। कुरुते यत्र गोविंदो वसंतकुसुमोचितम् । यत्रावतारं कृष्णस्य स्तुवंत्येव दिवानिशम् ५९। भवेद्यत्स्मरणादेव मुनेः स्वांते स्मरांकुरः । ततोऽस्मिन्सरसि स्नात्वा गत्वा पूर्वसरस्तटम् ६०। उपस्पृश्य जलं तस्य साधयस्व मनोरथम् । ततस्तद्वचनं श्रुत्वा तस्मिन्सरसि तज्जले ६१। कल्हारकुमुदांभोजरक्तनीलोत्पलच्युतैः । परागैरंजिते मंजुवासिते मधुबिंदुभिः ६२। तुंदिले कलहंसादि नादैरांदोलिते ततः । रत्नाबद्धचतुस्तीरे मंदानिलतरंगिते ६३। मग्ने जलांतः पार्थे तु तत्रैवांतर्दधेऽथ सा । उत्थाय परितो वीक्ष्य संभ्रांता चारुहासिनी ६४। सद्यः शुद्धस्वर्णरश्मिगौरकांततनूलताम् । स्फुरत्किशोरवर्षीयां शारदेंदुनिभाननाम् ६५। सुनीलकुटिलस्निग्धविलसद्रत्नकुंतलाम् । सिंदूरबिंदुकिरणप्रोज्ज्वलालकपट्टिकाम् ६६। उन्मीलद्भ्रूलताभंगि जितस्मरशरासनाम् । घनश्यामलसल्लोल खेलल्लोचनखंजनाम् ६७। मणिं कुंडलतेजोंशु विस्फुरद्गंडमण्डलाम् । मृणालकोमलभ्राजदाश्चर्यभुजवल्लरीम् ६८। शरदंबुरुहां सर्वश्रीचौरपाणिपल्लवाम् । विदग्धरचितस्वर्णकटिसूत्रकृतांतराम् ६९। कूजत्कांचीकलापांत विभ्राजज्जघनस्थलाम् । भ्राजद्दुकूलसंवीतनितंबोरुसुमंदिराम् ७०। शिंजानमणिमंजीरसुचारुपदपंकजाम् । स्फुरद्विविधकंदर्पकलाकौशलशालिनीम् ७१। सर्वलक्षणसंपन्नां सर्वाभरणभूषिताम् । आश्चर्यललनाश्रेष्ठामात्मानं सव्यलोकयत् ७२। विसस्मार च यत्किंचित्पौर्वदेहिकमेव च । मायया गोपिकाप्राणनाथस्य तदनंतरम् ७३। इति कर्त्तव्यतामूढा तस्थौ तत्र सुविस्मिता । अत्रांतरेंऽबरे धीर ध्वनिराकस्मिकोऽभवत् ७४। अनेनैव पथा सुभ्रु गच्छ पूर्वसरोवरम् । उपस्पृश्य जलं तस्य साधयस्व मनोरथम् ७५। तत्र संति हि सख्यस्ते मा सीद वरवर्णिनि । ता हि संपादयिष्यंति तत्रैव वरमीप्सितम् ७६। इति दैवीं गिरं श्रुत्वा गत्वा पूर्वसरोऽथ सा । नानापूर्वप्रवाहं च नानापक्षिसमाकुलम् ७७। स्फुरत्कैरवकह्लारकमलेंदीवरादिभिः । भ्राजितं पद्मरागैश्च पद्मसोपानसत्तटम् ७८। विविधैः कुसुमोद्दामैर्मंजुकुंजलताद्रुमैः । विराजितचतुस्तीरमुपस्पृश्य स्थिता क्षणम् ७९। तत्रांतरे क्वणत्कांची मंजुमंजीररंजितम् । किंकिणीनां झणत्कारं शुश्रावोत्कर्णसंपुटे ८०। ततश्च प्रमदावृंदमाश्चर्ययुतयौवनम् । आश्चर्यालंकृतिन्यासमाश्चर्याकृतिभाषितम् ८१। अद्भुतांगमपूर्वं सा पृथगाश्चर्यविभ्रमम् । चित्रसंभाषणं चित्रहसितालोकनादिकम् ८२। मधुराद्भुतलावण्यं सर्वमाधुर्यसेवितम् । चिल्लावण्यगतानंतमाश्चर्याकुलसुंदरम् ८३। आश्चर्यस्निग्धसौंदर्यमाश्चर्यानुग्रहादिकम् । सर्वाश्चर्यसमुदयमाश्चर्यालोकनादिकम् ८४। दृष्ट्वा तत्परमाश्चर्यं चिंतयंती हृदा कियत् । पादांगुष्ठेना लिखंती भुवं नम्रानना स्थिता ८५। ततस्तासां संभ्रमोऽभूद्दृष्टीनां च परस्परम् । केयं मदीयजातीया चिरेणानस्तकौतुका ८६। इति सर्वाः समालोक्य ज्ञातव्येयमिति क्षणम् । आमंत्र्य मंत्रणाभिज्ञाः कौतुकाद्द्रष्टुमागताः ८७। आगत्य तासामेकाथ नाम्ना प्रियमुदा मता । गिरा मधुरया प्रीत्या तामुवाच मनस्विनी ८८। प्रियमुदोवाच-। कासि त्वं कस्य कन्यासि कस्य त्वं प्राणवल्लभा । जाता कुत्रासि केनास्मिन्नानीता वा गता स्वयम् ८९। एतच्च सर्वमस्माकं कथ्यतां चिंतया किमु । स्थानेऽस्मिन्परमानंदे कस्यापि दुःखमस्ति किम् ९०। इति पृष्टा तया सा तु विनयावनतिं गता । उवाच सुस्वरं तासां मोहयंती मनांसि च ९१। अर्जुन उवाच- । का वास्मि कस्य कन्या वा प्रजाता कस्य वल्लभा । आनीता केन वा चात्र किं वाथ स्वयमागता ९२। एतत्किंचिन्न जानामि देवी जानातु तत्पुनः । कथितं श्रूयतां तन्मे मद्वाक्ये प्रत्ययो यदि ९३। अस्यैव दक्षिणे पार्श्वे एकमस्ति सरोवरम् । तत्राहं स्नातुमायाता जाता तत्रैव संस्थिता ९४। विषमोत्कंठिता पश्चात्पश्यंती परितो दिशम् । एकमाकाशसंभूतं ध्वनिमश्रौषमद्भुतम् ९५। अनेनैव पथा सुभ्रु गच्छ पूर्वसरोवरम् । उपस्पृश्य जलं तस्य साधयस्व मनोरथम् ९६। तत्र संति हि सख्यस्ते मा सीद वरवार्णिनि । ताहि संपादयिष्यंति तत्र ते वरमीप्सितम् ९७। इत्याकर्ण्य वचस्तस्य तस्मादत्र समागता । विषादहर्षपूर्णात्मा चिंताकुलसमाकुला ९८। आगतास्य जलं स्पृष्ट्वा नानाविधशुभध्वनिम् । अश्रौषं च ततः पश्चादपश्यं भवतीः पराः ९९। एतन्मात्रं विजानामि कायेन मनसा गिरा । एतदेव मया देव्यः कथितं यदि रोचते १००। का यूयं तनुजाः केषां क्व जाताः कस्य वल्लभाः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः सा वै प्रियमुदाब्रवीत् १०१। अस्त्वेवं प्राणसख्यः स्म तस्यैव च वयं शुभे । वृंदावनकलानाथ विहारदारिकाः सुखम् १०२। ता आत्ममुदितास्तेन व्रजबाला इहागताः । एताः श्रुतिगणाः ख्याता एताश्च मुनयस्तथा १०३। वयं बल्लवबाला हि कथितास्ते स्वरूपतः । अत्र राधापतेरंगात्पूर्वायाः प्रेयसीतमाः १०४। नित्या नित्यविहारिण्यो नित्यकेलि भुवश्चराः । एषा पूर्णरसा देवी एषा च रसमंथरा १०५। एषा रसालया नाम एषा च रसवल्लरी । रसपीयूषधारेयमेषा रसतरंगिणी १०६। रसकल्लोलिनी चैषा इयं च रसवापिका । अनंगसेना एषैव इयं चानंगमालिनी १०७। मदयंती इयं बाला एषा च रसविह्वला । इयं च ललिता नाम इयं ललितयौवना १०८। अनंगकुसुमा चैषा इयं मदनमंजरी । एषा कलावती नाम इयं रतिकला स्मृता १०९। इयं कामकला नाम इयं हि कामदायिनी । रतिलोला इयं बाला इयं बाला रतोत्सुका ११०। एषा चरति सर्वस्व रतिचिंतामणिस्त्वसौ । नित्यानंदाः काश्चिदेता नित्यप्रेमरसप्रदाः १११। अतःपरं श्रुतिगणास्तासां काश्चिदिमाः शृणु । उद्गीतैषा सुगीतेयं कलगीता त्वियं प्रिया ११२। एषा कलसुराख्याता बालेयं कलकंठिका । विपंचीयं क्रमपदा एषा बहुहुता मता ११३। एषा बहुप्रयोगेयं ख्याता बहुकला बला । इयं कलावती ख्याता मता चैषा क्रियावती ११४। अतःपरं मुनिगणास्तासां कतिपया इह । इयमुग्रतपा नाम एषा बहुगुणा स्मृता ११५। एषा प्रियव्रता नाम सुव्रता च इयं मता । सुरेखेयं मता बाला सुपर्वेयं बहुप्रदा ११६। रत्नरेखा त्वियं ख्याता मणिग्रीवा त्वसौ मता । सुपर्णा चेयमाकल्पा सुकल्पा रत्नमालिका ११७। इयं सौदामिनी सुभ्रूरियं च कामदायिनी । एषा च भोगदाख्या ता इयं विश्वमता सती ११८। एषा च धारिणी धात्री सुमेधा कांतिरप्यसौ । अपर्णेयं सुपर्णैषा मतैषा च सुलक्षणा ११९। सुदतीयं गुणवती चैषासौ कलिनी मता । एषा सुलोचना ख्याता इयं च सुमनाः स्मृता १२०। अश्रुता च सुशीला च रतिसुखप्रदायिनी । अतः परं गोपबाला वयमत्रागतास्तु याः १२१। तासां च परिचीयंतां काश्चिदंबुरुहानने । असौ चंद्रावली चैषा चंद्रिकेयं शुभा मता १२२। एषा चंद्रावली चंद्ररेखेयं चंद्रिकाप्यसौ । एषा ख्याता चंद्रमाला मता चंद्रालिकात्वियम् १२३। एषा चंद्रप्रभा चंद्रकलेयमबला स्मृता । एषा वर्णावली वर्णमालेयं मणिमालिका १२४। वर्णप्रभा समाख्याता सुप्रभेयं मणिप्रभा । इयं हारावली तारा मालिनीयं शुभा मता १२५। मालतीयमियं यूथी वासंती नवमल्लिका । मल्लीयं नवमल्लीयमसौ शेफालिका मता १२६। सौगंधिकेयं कस्तूरी पद्मिनीयं कुमुद्वती । एषैव हि रसोल्लासा चित्रवृंदा समा त्वियम् १२७। रंभेयमुर्वशी चैषा सुरेखा स्वर्णरेखिका । एषा कांचनमालेयं सत्यसंततिका परा १२८। एताः परिकृताः सर्वाः परिचेयाः परा अपि । सहितास्माभिरेताभिर्विहरिष्यसि भामिनि १२९। एहि पूर्वसरस्तीरे तत्र त्वां विधिवत्सखि । स्नापयित्वाथ दास्यामि मंत्रं सिद्धिप्रदायकम् १३०। इति तां सहसा नीत्वा स्नापयित्वा विधानतः । वृंदावनकलानाथ प्रेयस्या मंत्रमुत्तमम् १३१। ग्राहयामास संक्षेपाद्दीक्षाविधिपुरस्सरम् । परं वरुणबीजस्य वह्निबीजपुरस्कृतम् १३२। चतुर्थस्वरसंयुक्तं नादबिंदुविभूषितम् । पुटितं प्रणवाभ्यां च त्रैलोक्ये चातिदुर्ल्लभम् १३३। मंत्रग्रहणमात्रेण सिद्धिः सर्वा प्रजायते । पुरश्चर्याविधिर्ध्यानं होमसंख्याजपस्य च १३४। तप्तकांचनगौरांगीं नानालंकारभूषिताम् । आश्चर्यरूपलावण्यां सुप्रसन्नां वरप्रदाम् १३५। कल्हारैः करवीराद्यैश्चंपकैः सरसीरुहैः । सुगंधकुसुमैरन्यैः सौगंधिकसमन्वितैः १३६। पाद्यार्घ्याचमनीयैश्च धूपदीपैर्मनोहरैः । नैवेद्यैर्विविधैर्दिव्यैः सखीवृंदाहृतैर्मुदा १३७। संपूज्य विधिवद्देवीं जप्त्वा लक्षमनुं ततः । हुत्वा च विधिना स्तुत्वा प्रणम्य दंडवद्भुवि १३८। ततः सा संस्तुता देवी निमेषरहितांतरा । परिकल्प्य निजां छायां माययात्मसमीहया १३९। पार्श्वेऽथ प्रेयसीं तत्र स्थापयित्वा बलादिव । सखीभिरावृता हृष्टा शुद्धैः पूजाजपादिभिः १४०। स्तवैर्भक्त्या प्रणामैश्च कृपयाविरभूत्तदा । हेमचंपकवर्णाभा विचित्राभरणोज्ज्वला १४१। अंगप्रत्यंगलावण्य लालित्य मधुराकृतिः । निष्कलंक शरत्पूर्णकलानाथ शुभानना १४२। स्निग्धमुग्धस्मितालोक जगत्त्रयमनोहरा । निजया प्रभयात्यंतं द्योतयंती दिशो दश १४३। अब्रवीदथ सा देवी वरदा भक्तवत्सला । देव्युवाच-। मत्सखीनां वचः सत्यं तेन त्वं मे प्रिया सखी १४४। समुत्तिष्ठ समागच्छ कामं ते साधयाम्यहम् । अर्जुनी सा वचो देव्याः श्रुत्वा चात्ममनीषितम् १४५। पुलकांकुरमुग्धांगी बाष्पाकुलविलोचना । पपात चरणे देव्याः पुनश्च प्रेमविह्वला १४६। ततः प्रियंवदां देवीं समुवाच सखीमिमाम् । पाणौ गृहीत्वा मत्संगे समाश्वास्य समानय १४७। ततः प्रियंवदा देव्या आज्ञया जातसंभ्रमा । तां तथैव समादाय संगे देव्या जगाम ह १४८। गत्वोत्तरसरस्तीरे स्नापयित्वा विधानतः । संकल्पादिकपूर्वं तु पूजयित्वा यथाविधि १४९। श्रीगोकुलकलानाथमंत्रं तच्च सुसिद्धिदम् । ग्राहयामास तां देवी कृपया हरिवल्लभा १५०। व्रतं गोकुलनाथाख्यं पूर्वं मोहनभूषितम् । सर्वसिद्धिप्रदं मंत्रं सर्वतंत्रेषु गोपितम् १५१। गोविंदेरितविज्ञासौ ददौ भक्तिमचंचलाम् । ध्यानं च कथितं तस्यै मंत्रराजं च मोहनम् १५२। उक्तं च मोहने तंत्रे स्मृतिरप्यस्य सिद्धिदा । नीलोत्पलदलश्यामं नानालंकारभूषितम् १५३। कोटिकंदर्पलावण्यं ध्यायेद्रासरसाकुलम् । प्रियंवदामुवाचेदं रहस्यं पावनेच्छया १५४। श्रीराधिकोवाच-। अस्या यावद्भवेत्पूर्णं पुरश्चरणमुत्तमम् । तावद्धि पालयैनां त्वं सावधाना सहालिभिः १५५। इत्युक्त्वा सा ययौ कृष्णपादांबुरुहसन्निधिम् । छायामात्मभवामात्मप्रेयसीनां निधाय च १५६। तस्थौ तत्र यथापूर्वं राधिका कृष्णवल्लभा । अत्र प्रियंवदादेशात्पद्ममष्टदलं शुभम् १५७। गोरोचनाभिर्निर्माय कुंकुमेनापि चंदनैः । एभिर्नानाविधैर्द्रव्यैः संमिश्रैः सिद्धिदायकम् १५८। लिखित्वा यंत्रराजं च शुद्धं मंत्रं तमद्भुतम् । कृत्वा न्यासादिकं पाद्यमर्घ्यं चापि यथाविधि १५९। नानर्तुसंभवैः पुष्पैः कुंकुमैरपि चंदनैः । धूपदीपैश्च नैवेद्यैस्तांबूलैर्मुखवासनैः १६०। वासोलंकारमाल्यैश्च संपूज्य नंदनंदनम् । परिवारैः समं सर्वैः सायुधं च सवाहनम् १६१। स्तुत्वा प्रणम्य विधिवच्चेतसा स्मरणं ययौ । ततो भक्तिवशो देवो यशोदानंदनः प्रभुः १६२। स्मितावलोकितापांग तरंगिततरेंगितम् । उवाच राधिकां देवीं तामानय इहाशु च १६३। आज्ञप्ता चैव सा देवी प्रस्थाप्य शारदां सखीम् । तामानिनाय सहसा पुरोवासुरसात्मनः १६४। श्रीकृष्णस्य पुरस्तात्सा समेत्य प्रेमविह्वला । पपात कांचनीभूमौ पश्यंती सर्वमद्भुतम् १६५। कृच्छ्रात्कथंचिदुत्थाय शनैरुन्मील्य लोचने । स्वेदांभः पुलकोत्कंप भावभाराकुलासती १६६। ददर्श प्रथमं तत्र स्थलं चित्रं मनोरमम् । ततः कल्पतरुस्तत्र लसन्मरकतच्छदः १६७। प्रवालपल्लवैर्युक्तः कोमलो हेमदंडकः । स्फटिकप्रवालमूलश्च कामदः कामसंपदाम् १६८। प्रार्थकाभीष्टफलदस्तस्याधो रत्नमंदिरम् । रत्नसिंहासनं तत्र तत्राष्टदलपद्मकम् १६९। शंखपद्मनिधी तत्र स व्यापसव्यसंस्थितौ । चतुर्दिक्षु यथा स्थानं सहिताः कामधेनवः १७०। परितो नंदनोद्यानं मलयानिलसेवितम् । ऋतूनां चैव सर्वेषां कुसुमानां मनोहरैः १७१। आमोदैर्वासितं सर्वं कालागुरुपराजितम् । मकरंदकणावृष्टिशीतलं सुमनोहरम् १७२। मकरंदरसास्वाद मत्तानां भृंगयोषिताम् । वृंदशो झंकृतैः शश्वच्चैवं मुखरितांतरम् १७३। कलकंठी कपोतानां सारिकाशुकयोषिताम् । अन्यासां पत्रिकांतानां कलनादैर्निनादितम् १७४। नृत्यैर्मत्तमयूराणामाकुलं स्मरवर्द्धनम् । रसांबुसेकसंसृष्ट तमांजनतनुद्युतिम् १७५। सुस्निग्धनीलकुटिल कषायावासिकुंतलम् । मदमत्तमयूराद्य शिखंडाबद्धचूडकम् १७६। भृंगसेवितसव्योपक्रमपुष्पावतंसकम् । लोलालकालिविलसत्कपोलादर्शकाशितम् १७७। विचित्रतिलकोद्दाम भालशोभाविराजितम् । तिलपुष्पपतंगेश चंचुमंजुलनासिकम् १७८। चारुबिंबाधरं मंदस्मितदीपितमन्मथम् । वन्यप्रसूनसंकाश ग्रैवेयकमनोहरम् १७९। मदोन्मत्तभ्रमद्भृंगी सहस्रकृतसेवया । सुरद्रुमस्रजाराजन्मुग्धपीनांसकद्वयम् १८०। मुक्ताहारस्फुरद्वक्षः स्थलकौस्तुभभूषितम् । श्रीवत्सलक्षणं जानुलंबिबाहुमनोहरम् १८१। गंभीरनाभिपंचास्य मध्यमध्यातिसुंदरम् । सुजातद्रुमसद्वृत्त मदूरजानुमंजुलम् १८२। कंकणांगदमञ्जीरैर्भूषितं भूषणैः परैः । पीतांशुकलयाविष्ट नितंबघटनायकम् १८३। लावण्यैरपि सौंदर्यजितकोटिमनोभवम् । वेणुप्रवर्त्तितैर्गीतरागैरपि मनोहरैः १८४। मोहयंतं सुखांभोधौ मज्जयंतं जगत्त्रयम् । प्रत्यंगमदनावेशधरं रासरसालसम् १८५। चामरं व्यजनं माल्यं गंधंचंदनमेव च । तांबूलं दर्पणं पानपात्रं चर्वितपात्रकम् १८६। अन्यत्क्रीडाभवं यद्यत्तत्सर्वं च पृथक्पृथक् । रसालं विविधं यंत्रं कलयंतीभिरादरात् १८७। यथास्थाननियुक्ताभिः पश्यंतीभिस्तदिंगितम् । तन्मुखांभोजदत्ताक्षि चंचलाभिरनुक्रमात् १८८। श्रीमत्या राधिका देव्या वामभागे ससंभ्रमम् । आराधयंत्या तांबूलमर्पयंत्या शुचिस्मितम् १८९। समालोक्यार्जुनी यासौ मदनावेशविह्वला । ततस्तां च तथा ज्ञात्वा हृषीकेशोऽपि सर्ववित् १९०। तस्याः पाणिं गृहीत्वैव सर्वक्रीडावनांतरे । यथाकामं रहो रेमे महायोगेश्वरो विभुः १९१। ततस्तस्याः स्कंधदेशे प्रदत्तभुजपल्लवः । आगत्य शारदां प्राह पश्चिमेऽस्मिन्सरोवरे १९२। शीघ्रं स्नापय तन्वंगीं क्रीडाश्रांतां मृदुस्मिताम् । ततस्तां शारदा देवी तस्मिन्क्रीडासरोवरे १९३। स्नानं कुर्वित्युवाचैनां सा च श्रांता तथाकरोत् । जलाभ्यंतरमाप्तासौ पुनरर्जुनतां गतः १९४। उत्तस्थौ यत्र देवेशः श्रीमद्वैकुंठनायकः । दृष्ट्वा तमर्जुनं कृष्णो विषण्णं भग्नमानसम् १९५। मायया पाणिना स्पृष्ट्वा प्रकृतं विदधे पुनः । श्रीकृष्ण उवाच-। धनंजय त्वामाशंसे भवान्प्रियसखो मम १९६। त्वत्समो नास्ति मे कोपि रहोवेत्ता जगत्त्रये । यद्रहस्यं त्वया पृष्टमनुभूतं च तत्पुनः १९७। कथ्यते यदि तत्कस्मै शपसे मां तदार्जुन । सनत्कुमार उवाच-। इति प्रसादमासाद्य शपथैर्जातनिर्णयः १९८। ययौ हृष्टमनास्तस्मात्स्वधामाद्भुतसंस्मृतिः । इति ते कथितं सर्वं रहो यद्गोचरं मम १९९। गोविंदस्य तथा चास्मै कथने शपथस्तव । ईश्वर उवाच-। इति श्रुत्वा वचस्तस्य सिद्धिमौपगविर्गतः २००। नरनारायणावासं वृंदारण्यमुपाव्रजत् । तत्रास्तेऽद्यापि कृष्णस्य नित्यलीलाविहारवित् २०१। नारदेनापिपृष्टोऽहं नाब्रवं तद्रहस्यकम् । प्राप्तं तथापि तेनेदं प्रकृतित्वमुपेत्यच २०२। तुभ्यं यत्तु मया प्रोक्तं रहस्यं स्नेहकारणात् । तन्नकस्मैचिदाख्येयं त्वया भद्रे स्वयोनिवत् २०३। इमं श्रीभगवद्भक्तमहिमाध्यायमद्भुतम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि स रतिं विंदते हरौ २०४। इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे अर्जुन्यनुनयोनाम चतुःसप्ततितमोऽध्यायः ७४।

īśvara uvāca-| ekadā rahasi śrīmānuddhavo bhagavitpriyaḥ | sanatkumāramekāṃte hyapṛcchatpārṣadaḥ prabho 1| yatra krīḍati goviṃdo nityaṃ nityasurāspade | gopāṃganābhiryatsthānaṃ kutra vā kīdṛśaṃ param 2| tattatkrīḍanavṛttāṃtamanyadyadyattadadbhutam | jñātaṃ cettava tatkathyaṃ sneho me yadi varttate 3| sanatkumāra uvāca-| kadācidyamunākūle kasyāpi ca tarostale | suvṛttenopaviṣṭena bhagavatpārṣadena vai 4| yadraho'nubhavastasya pārthenāpi mahātmanā | dṛṣṭaṃ kṛtaṃ ca yadyattatprasaṃgātkathitaṃ mayi 5| tatte'haṃ kathayāmyetacchṛṇuṣvāvahitaḥ param | kiṃtvetadyatra kutrāpi na prakāśyaṃ kadācana 6| arjuna uvāca-| śaṃkarādyairviriṃcyādyairadṛṣṭamaśrutaṃ ca yat | sarvametatkṛpāṃbhodhe kṛpayā kathaya prabho 7| kiṃ tvayā kathitaṃ pūrvamābhīryastava vallabhāḥ | tāstāḥ katividhā deva kati vā saṃkhyayā punaḥ 8| nāmāni kati vā tāsāṃ kā vā kutra vyavasthitāḥ | tāsāṃ vā kati karmāṇi vayoveṣaśca kaḥ prabho 9| kābhiḥ sārddhaṃ kva vā deva vihariṣyasi bho rahaḥ | nitye nityasukhe nityavibhave ca vane vane 10| tatsthānaṃ kīdṛśaṃ kutra śāśvataṃ paramaṃ mahat | kṛpā cettādṛśī tanme sarvaṃ vaktumihārhasi 11| yadapṛṣṭaṃ mayāpyevamajñātaṃ yadrahastava | ārtārtighna mahābhāga sarvaṃ tatkathayiṣyasi 12| śrībhagavānuvāca-| tatsthānaṃ vallabhāstā me vihārastādṛśo mama | api prāṇasamānānāṃ satyaṃ puṃsāmagocaraḥ 13| kathite dṛṣṭumutkaṃṭhā tava vatsa bhaviṣyati | brahmādīnāmadṛśyaṃ yatkiṃ tadanya janasya vai 14| tasmādvirama vatsaitatkiṃ nu tena vinā tava | evaṃ bhagavatastasya śrutvā vākyaṃ sudāruṇam 15| dīnaḥ pādāṃbujadvaṃdve daṃḍavatpatito'rjunaḥ | tato vihasya bhagavāndorbhyāmutthāpya taṃ vibhuḥ 16| uvāca paramapremṇā bhaktāya bhaktavatsalaḥ | tatkiṃ tatkathanenātra draṣṭavyaṃ cettvayā hi yat 17| yasyāṃ sarvaṃ samutpannaṃ yasyāmadyāpi tiṣṭhati | layameṣyati tāṃ devīṃ śrīmattripurasuṃdarīm 18| ārādhya parayā bhaktyā tasyai svaṃ ca nivedaya | tāṃ vinaitatpadaṃ dātuṃ na śaknomi kadācana 19| śrutvaitadbhagavadvākyaṃ pārtho harṣākulekṣaṇaḥ | śrīmatyāstripurādevyā yayau śrīpādukātalam 20| tatra gatvā dadarśaināṃ śrīciṃtāmaṇivedikām | nānāratnairviracitaiḥ sopānairatiśobhitām 21| tatra kalpataruṃ nānā puṣpaiḥ phalabhavairnatam | sarvarttukomaladalaiḥ snavanmādhvīkaśīkaraiḥ 22| varṣadbhirvāyunālolaiḥ pallavairujjvalīkṛtam | śukaiśca kokilagaṇaiḥ sārikābhiḥ kapotakaiḥ 23| līlācakorakai ramyaiḥ pakṣibhiśca nināditam | yatra guṃjadbhṛṃgarāja kolāhalasamākulam 24| maṇibhirbhāsvarairudyaddāvānala manoharam | śrīratnamaṃdiraṃ divyaṃ tale tasya mahādbhutam 25| ratnasiṃhāsanaṃ tatra mahāhaimābhimohanam | tatra bālārkasaṃkāśāṃ nānālaṃkārabhūṣitām 26| navayauvanasaṃpannāṃ sṛṇipāśadhanuḥ śaraiḥ | rājaccaturbhujalatāṃ suprasannāṃ manoharām 27| brahmaviṣṇumaheśādi kirīṭamaṇiraśmibhiḥ | virājitapadāṃbhojāmaṇimādibhirāvṛtām 28| prasannavadanāṃ devīṃ varadāṃ bhaktavatsalām | arjuno'hamiti jñātaḥ praṇamya ca punaḥpunaḥ 29| vihitāṃjalirekāṃte sthito bhaktibharānvitaḥ | sā tasyopāsitaṃ jñātvā prasādaṃ ca kṛpānidhiḥ 30| uvāca kṛpayā devī tasya smaraṇavihvalā | bhagavatyuvāca-| kiṃ vā dānaṃ tvayā vatsa kṛtaṃ pātrāya durlabham 31| iṣṭaṃ yajñena kenātra tapo vā kimanuṣṭhitam | bhagavatyamalā bhaktiḥ kā vā prāksamupārjjitā 32| kiṃ vāsmindurlabhaṃ loke kiṃ vā karma śubhaṃ mahat | prasādastvayi yenāyaṃ prapanne ca mudā kila 33| gūḍhātigūḍhaścānanya labhyo bhagavatā kṛtaḥ | naitādṛṅmartyalokānāṃ na ca bhūtalavāsinām 34| svargiṇāṃ devatādīnāṃ tapasvīśvarayoginām | bhaktānāṃ naiva sarveṣāṃ naiva naiva ca naiva ca 35| prasādastu kṛto vatsa tava viśvātmanā yathā | tadehi bhaja buddhvaiva kulakuṃḍaṃ saro mama 36| sarvakāmapradā devī tvanayā saha gamyatām | tatraiva vidhivatsnātvā drutamāgamyatāmiha 37| tadaiva tatra gatvā sa snātvā pārthastathāgataḥ | āgataṃ taṃ kṛtasnānaṃ nyāsamudrārpaṇādikam 38| kārayitvā tato devyā tasya vai dakṣiṇaśrutau | sadyaḥ siddhikarī bālā vidyānigaditā parā 39| hakārārddhaparā dvīpā dvitīyā viśvabhūṣitā | anuṣṭhānaṃ ca pūjāṃ ca japaṃ ca lakṣasaṃkhyakam 40| korakaiḥ karavīrāṇāṃ prayogaṃ ca yathātatham | nirvartya tamuvācedaṃ kṛpayā parameśvarī 41| anenaiva vidhānena kriyatāṃ madupāsanam | tato mayi prasannāyāṃ tavānugrahakāraṇāt 42| tatastu tatra paryyaṃteṣvadhikāro bhaviṣyati | ityayaṃ niyamaḥ pūrvaṃ svayaṃ bhagavatā kṛtaḥ 43| śrutvaivamarjunastena varmaṇā tāṃ samarcayat | tataḥ pūjāṃ japaṃ caiva kṛtvā devī prasāditā 44| kṛtvā tataḥ śubhaṃ homaṃ snānaṃ ca vidhinā tataḥ | kṛtakṛtyamivātmānaṃ prāptaprāyamanoratham 45| karasthāṃ sarvasiddhiṃ ca sa pārthaḥ samamanyata | asminnavasare devī tamāgatya smitānanā 46| uvāca gaccha vatsa tvamadhunā tadgṛhāṃtare | tataḥ sasaṃbhramaḥ pārthaḥ samutthāya mudānvitaḥ 47| asaṃkhyaharṣapūrṇātmā daṃḍavattāṃ nanāma ha | ājñaptastu tayā sārddhaṃ devī vayasyayārjunaḥ 48| gato rādhāpatisthānaṃ yatsiddhairapyagocaram | tataśca sa upādiṣṭo golokāduparisthitam 49| sthiraṃ vāyudhṛtaṃ nityaṃ satyaṃ sarvasukhāspadam | nityaṃ vṛṃdāvanaṃ nāma nityarāsamahotsavam 50| apaśyatparamaṃ guhyaṃ pūrṇapremarasātmakam | tasyā hi vacanādeva locanairvīkṣya tadrahaḥ 51| vivaśaḥ patitastatra vivṛddhapremavihvalaḥ | tataḥ kṛcchrāllabdhasaṃjño dorbhyāmutthāpitastayā 52| sāṃtvanāvacanaistasyāḥ kathaṃcitsthairyamāgataḥ | tatastapaḥ kimanyanme karttavyaṃ vidyate vada 53| iti taddarśanotkaṃṭhābhareṇa taralo'bhavat | tatastayā kare tasya dhṛtvā tatpadadakṣiṇe 54| pratipede sudeśena gatvā coktamidaṃ vacaḥ | snānāyaitacchubhaṃ pārtha viśa tvaṃ jalavistaram 55| sahasradalapadmastha saṃsthānaṃ madhyakorakam | catuḥsaraścaturdhāramāścaryakulasaṃkulam 56| asyāṃtare praviśyātha viśeṣamiha paśyasi | etasya dakṣiṇe deśa eṣa cātra sarovaraḥ 57| madhumādhvīkapānaṃ yannāmnā malayanirjharaḥ | etacca phullamudyānaṃ vasaṃte madanotsavam 58| kurute yatra goviṃdo vasaṃtakusumocitam | yatrāvatāraṃ kṛṣṇasya stuvaṃtyeva divāniśam 59| bhavedyatsmaraṇādeva muneḥ svāṃte smarāṃkuraḥ | tato'sminsarasi snātvā gatvā pūrvasarastaṭam 60| upaspṛśya jalaṃ tasya sādhayasva manoratham | tatastadvacanaṃ śrutvā tasminsarasi tajjale 61| kalhārakumudāṃbhojaraktanīlotpalacyutaiḥ | parāgairaṃjite maṃjuvāsite madhubiṃdubhiḥ 62| tuṃdile kalahaṃsādi nādairāṃdolite tataḥ | ratnābaddhacatustīre maṃdānilataraṃgite 63| magne jalāṃtaḥ pārthe tu tatraivāṃtardadhe'tha sā | utthāya parito vīkṣya saṃbhrāṃtā cāruhāsinī 64| sadyaḥ śuddhasvarṇaraśmigaurakāṃtatanūlatām | sphuratkiśoravarṣīyāṃ śāradeṃdunibhānanām 65| sunīlakuṭilasnigdhavilasadratnakuṃtalām | siṃdūrabiṃdukiraṇaprojjvalālakapaṭṭikām 66| unmīladbhrūlatābhaṃgi jitasmaraśarāsanām | ghanaśyāmalasallola khelallocanakhaṃjanām 67| maṇiṃ kuṃḍalatejoṃśu visphuradgaṃḍamaṇḍalām | mṛṇālakomalabhrājadāścaryabhujavallarīm 68| śaradaṃburuhāṃ sarvaśrīcaurapāṇipallavām | vidagdharacitasvarṇakaṭisūtrakṛtāṃtarām 69| kūjatkāṃcīkalāpāṃta vibhrājajjaghanasthalām | bhrājaddukūlasaṃvītanitaṃborusumaṃdirām 70| śiṃjānamaṇimaṃjīrasucārupadapaṃkajām | sphuradvividhakaṃdarpakalākauśalaśālinīm 71| sarvalakṣaṇasaṃpannāṃ sarvābharaṇabhūṣitām | āścaryalalanāśreṣṭhāmātmānaṃ savyalokayat 72| visasmāra ca yatkiṃcitpaurvadehikameva ca | māyayā gopikāprāṇanāthasya tadanaṃtaram 73| iti karttavyatāmūḍhā tasthau tatra suvismitā | atrāṃtareṃ'bare dhīra dhvanirākasmiko'bhavat 74| anenaiva pathā subhru gaccha pūrvasarovaram | upaspṛśya jalaṃ tasya sādhayasva manoratham 75| tatra saṃti hi sakhyaste mā sīda varavarṇini | tā hi saṃpādayiṣyaṃti tatraiva varamīpsitam 76| iti daivīṃ giraṃ śrutvā gatvā pūrvasaro'tha sā | nānāpūrvapravāhaṃ ca nānāpakṣisamākulam 77| sphuratkairavakahlārakamaleṃdīvarādibhiḥ | bhrājitaṃ padmarāgaiśca padmasopānasattaṭam 78| vividhaiḥ kusumoddāmairmaṃjukuṃjalatādrumaiḥ | virājitacatustīramupaspṛśya sthitā kṣaṇam 79| tatrāṃtare kvaṇatkāṃcī maṃjumaṃjīraraṃjitam | kiṃkiṇīnāṃ jhaṇatkāraṃ śuśrāvotkarṇasaṃpuṭe 80| tataśca pramadāvṛṃdamāścaryayutayauvanam | āścaryālaṃkṛtinyāsamāścaryākṛtibhāṣitam 81| adbhutāṃgamapūrvaṃ sā pṛthagāścaryavibhramam | citrasaṃbhāṣaṇaṃ citrahasitālokanādikam 82| madhurādbhutalāvaṇyaṃ sarvamādhuryasevitam | cillāvaṇyagatānaṃtamāścaryākulasuṃdaram 83| āścaryasnigdhasauṃdaryamāścaryānugrahādikam | sarvāścaryasamudayamāścaryālokanādikam 84| dṛṣṭvā tatparamāścaryaṃ ciṃtayaṃtī hṛdā kiyat | pādāṃguṣṭhenā likhaṃtī bhuvaṃ namrānanā sthitā 85| tatastāsāṃ saṃbhramo'bhūddṛṣṭīnāṃ ca parasparam | keyaṃ madīyajātīyā cireṇānastakautukā 86| iti sarvāḥ samālokya jñātavyeyamiti kṣaṇam | āmaṃtrya maṃtraṇābhijñāḥ kautukāddraṣṭumāgatāḥ 87| āgatya tāsāmekātha nāmnā priyamudā matā | girā madhurayā prītyā tāmuvāca manasvinī 88| priyamudovāca-| kāsi tvaṃ kasya kanyāsi kasya tvaṃ prāṇavallabhā | jātā kutrāsi kenāsminnānītā vā gatā svayam 89| etacca sarvamasmākaṃ kathyatāṃ ciṃtayā kimu | sthāne'sminparamānaṃde kasyāpi duḥkhamasti kim 90| iti pṛṣṭā tayā sā tu vinayāvanatiṃ gatā | uvāca susvaraṃ tāsāṃ mohayaṃtī manāṃsi ca 91| arjuna uvāca- | kā vāsmi kasya kanyā vā prajātā kasya vallabhā | ānītā kena vā cātra kiṃ vātha svayamāgatā 92| etatkiṃcinna jānāmi devī jānātu tatpunaḥ | kathitaṃ śrūyatāṃ tanme madvākye pratyayo yadi 93| asyaiva dakṣiṇe pārśve ekamasti sarovaram | tatrāhaṃ snātumāyātā jātā tatraiva saṃsthitā 94| viṣamotkaṃṭhitā paścātpaśyaṃtī parito diśam | ekamākāśasaṃbhūtaṃ dhvanimaśrauṣamadbhutam 95| anenaiva pathā subhru gaccha pūrvasarovaram | upaspṛśya jalaṃ tasya sādhayasva manoratham 96| tatra saṃti hi sakhyaste mā sīda varavārṇini | tāhi saṃpādayiṣyaṃti tatra te varamīpsitam 97| ityākarṇya vacastasya tasmādatra samāgatā | viṣādaharṣapūrṇātmā ciṃtākulasamākulā 98| āgatāsya jalaṃ spṛṣṭvā nānāvidhaśubhadhvanim | aśrauṣaṃ ca tataḥ paścādapaśyaṃ bhavatīḥ parāḥ 99| etanmātraṃ vijānāmi kāyena manasā girā | etadeva mayā devyaḥ kathitaṃ yadi rocate 100| kā yūyaṃ tanujāḥ keṣāṃ kva jātāḥ kasya vallabhāḥ | tacchrutvā vacanaṃ tasyāḥ sā vai priyamudābravīt 101| astvevaṃ prāṇasakhyaḥ sma tasyaiva ca vayaṃ śubhe | vṛṃdāvanakalānātha vihāradārikāḥ sukham 102| tā ātmamuditāstena vrajabālā ihāgatāḥ | etāḥ śrutigaṇāḥ khyātā etāśca munayastathā 103| vayaṃ ballavabālā hi kathitāste svarūpataḥ | atra rādhāpateraṃgātpūrvāyāḥ preyasītamāḥ 104| nityā nityavihāriṇyo nityakeli bhuvaścarāḥ | eṣā pūrṇarasā devī eṣā ca rasamaṃtharā 105| eṣā rasālayā nāma eṣā ca rasavallarī | rasapīyūṣadhāreyameṣā rasataraṃgiṇī 106| rasakallolinī caiṣā iyaṃ ca rasavāpikā | anaṃgasenā eṣaiva iyaṃ cānaṃgamālinī 107| madayaṃtī iyaṃ bālā eṣā ca rasavihvalā | iyaṃ ca lalitā nāma iyaṃ lalitayauvanā 108| anaṃgakusumā caiṣā iyaṃ madanamaṃjarī | eṣā kalāvatī nāma iyaṃ ratikalā smṛtā 109| iyaṃ kāmakalā nāma iyaṃ hi kāmadāyinī | ratilolā iyaṃ bālā iyaṃ bālā ratotsukā 110| eṣā carati sarvasva raticiṃtāmaṇistvasau | nityānaṃdāḥ kāścidetā nityapremarasapradāḥ 111| ataḥparaṃ śrutigaṇāstāsāṃ kāścidimāḥ śṛṇu | udgītaiṣā sugīteyaṃ kalagītā tviyaṃ priyā 112| eṣā kalasurākhyātā bāleyaṃ kalakaṃṭhikā | vipaṃcīyaṃ kramapadā eṣā bahuhutā matā 113| eṣā bahuprayogeyaṃ khyātā bahukalā balā | iyaṃ kalāvatī khyātā matā caiṣā kriyāvatī 114| ataḥparaṃ munigaṇāstāsāṃ katipayā iha | iyamugratapā nāma eṣā bahuguṇā smṛtā 115| eṣā priyavratā nāma suvratā ca iyaṃ matā | surekheyaṃ matā bālā suparveyaṃ bahupradā 116| ratnarekhā tviyaṃ khyātā maṇigrīvā tvasau matā | suparṇā ceyamākalpā sukalpā ratnamālikā 117| iyaṃ saudāminī subhrūriyaṃ ca kāmadāyinī | eṣā ca bhogadākhyā tā iyaṃ viśvamatā satī 118| eṣā ca dhāriṇī dhātrī sumedhā kāṃtirapyasau | aparṇeyaṃ suparṇaiṣā mataiṣā ca sulakṣaṇā 119| sudatīyaṃ guṇavatī caiṣāsau kalinī matā | eṣā sulocanā khyātā iyaṃ ca sumanāḥ smṛtā 120| aśrutā ca suśīlā ca ratisukhapradāyinī | ataḥ paraṃ gopabālā vayamatrāgatāstu yāḥ 121| tāsāṃ ca paricīyaṃtāṃ kāścidaṃburuhānane | asau caṃdrāvalī caiṣā caṃdrikeyaṃ śubhā matā 122| eṣā caṃdrāvalī caṃdrarekheyaṃ caṃdrikāpyasau | eṣā khyātā caṃdramālā matā caṃdrālikātviyam 123| eṣā caṃdraprabhā caṃdrakaleyamabalā smṛtā | eṣā varṇāvalī varṇamāleyaṃ maṇimālikā 124| varṇaprabhā samākhyātā suprabheyaṃ maṇiprabhā | iyaṃ hārāvalī tārā mālinīyaṃ śubhā matā 125| mālatīyamiyaṃ yūthī vāsaṃtī navamallikā | mallīyaṃ navamallīyamasau śephālikā matā 126| saugaṃdhikeyaṃ kastūrī padminīyaṃ kumudvatī | eṣaiva hi rasollāsā citravṛṃdā samā tviyam 127| raṃbheyamurvaśī caiṣā surekhā svarṇarekhikā | eṣā kāṃcanamāleyaṃ satyasaṃtatikā parā 128| etāḥ parikṛtāḥ sarvāḥ pariceyāḥ parā api | sahitāsmābhiretābhirvihariṣyasi bhāmini 129| ehi pūrvasarastīre tatra tvāṃ vidhivatsakhi | snāpayitvātha dāsyāmi maṃtraṃ siddhipradāyakam 130| iti tāṃ sahasā nītvā snāpayitvā vidhānataḥ | vṛṃdāvanakalānātha preyasyā maṃtramuttamam 131| grāhayāmāsa saṃkṣepāddīkṣāvidhipurassaram | paraṃ varuṇabījasya vahnibījapuraskṛtam 132| caturthasvarasaṃyuktaṃ nādabiṃduvibhūṣitam | puṭitaṃ praṇavābhyāṃ ca trailokye cātidurllabham 133| maṃtragrahaṇamātreṇa siddhiḥ sarvā prajāyate | puraścaryāvidhirdhyānaṃ homasaṃkhyājapasya ca 134| taptakāṃcanagaurāṃgīṃ nānālaṃkārabhūṣitām | āścaryarūpalāvaṇyāṃ suprasannāṃ varapradām 135| kalhāraiḥ karavīrādyaiścaṃpakaiḥ sarasīruhaiḥ | sugaṃdhakusumairanyaiḥ saugaṃdhikasamanvitaiḥ 136| pādyārghyācamanīyaiśca dhūpadīpairmanoharaiḥ | naivedyairvividhairdivyaiḥ sakhīvṛṃdāhṛtairmudā 137| saṃpūjya vidhivaddevīṃ japtvā lakṣamanuṃ tataḥ | hutvā ca vidhinā stutvā praṇamya daṃḍavadbhuvi 138| tataḥ sā saṃstutā devī nimeṣarahitāṃtarā | parikalpya nijāṃ chāyāṃ māyayātmasamīhayā 139| pārśve'tha preyasīṃ tatra sthāpayitvā balādiva | sakhībhirāvṛtā hṛṣṭā śuddhaiḥ pūjājapādibhiḥ 140| stavairbhaktyā praṇāmaiśca kṛpayāvirabhūttadā | hemacaṃpakavarṇābhā vicitrābharaṇojjvalā 141| aṃgapratyaṃgalāvaṇya lālitya madhurākṛtiḥ | niṣkalaṃka śaratpūrṇakalānātha śubhānanā 142| snigdhamugdhasmitāloka jagattrayamanoharā | nijayā prabhayātyaṃtaṃ dyotayaṃtī diśo daśa 143| abravīdatha sā devī varadā bhaktavatsalā | devyuvāca-| matsakhīnāṃ vacaḥ satyaṃ tena tvaṃ me priyā sakhī 144| samuttiṣṭha samāgaccha kāmaṃ te sādhayāmyaham | arjunī sā vaco devyāḥ śrutvā cātmamanīṣitam 145| pulakāṃkuramugdhāṃgī bāṣpākulavilocanā | papāta caraṇe devyāḥ punaśca premavihvalā 146| tataḥ priyaṃvadāṃ devīṃ samuvāca sakhīmimām | pāṇau gṛhītvā matsaṃge samāśvāsya samānaya 147| tataḥ priyaṃvadā devyā ājñayā jātasaṃbhramā | tāṃ tathaiva samādāya saṃge devyā jagāma ha 148| gatvottarasarastīre snāpayitvā vidhānataḥ | saṃkalpādikapūrvaṃ tu pūjayitvā yathāvidhi 149| śrīgokulakalānāthamaṃtraṃ tacca susiddhidam | grāhayāmāsa tāṃ devī kṛpayā harivallabhā 150| vrataṃ gokulanāthākhyaṃ pūrvaṃ mohanabhūṣitam | sarvasiddhipradaṃ maṃtraṃ sarvataṃtreṣu gopitam 151| goviṃderitavijñāsau dadau bhaktimacaṃcalām | dhyānaṃ ca kathitaṃ tasyai maṃtrarājaṃ ca mohanam 152| uktaṃ ca mohane taṃtre smṛtirapyasya siddhidā | nīlotpaladalaśyāmaṃ nānālaṃkārabhūṣitam 153| koṭikaṃdarpalāvaṇyaṃ dhyāyedrāsarasākulam | priyaṃvadāmuvācedaṃ rahasyaṃ pāvanecchayā 154| śrīrādhikovāca-| asyā yāvadbhavetpūrṇaṃ puraścaraṇamuttamam | tāvaddhi pālayaināṃ tvaṃ sāvadhānā sahālibhiḥ 155| ityuktvā sā yayau kṛṣṇapādāṃburuhasannidhim | chāyāmātmabhavāmātmapreyasīnāṃ nidhāya ca 156| tasthau tatra yathāpūrvaṃ rādhikā kṛṣṇavallabhā | atra priyaṃvadādeśātpadmamaṣṭadalaṃ śubham 157| gorocanābhirnirmāya kuṃkumenāpi caṃdanaiḥ | ebhirnānāvidhairdravyaiḥ saṃmiśraiḥ siddhidāyakam 158| likhitvā yaṃtrarājaṃ ca śuddhaṃ maṃtraṃ tamadbhutam | kṛtvā nyāsādikaṃ pādyamarghyaṃ cāpi yathāvidhi 159| nānartusaṃbhavaiḥ puṣpaiḥ kuṃkumairapi caṃdanaiḥ | dhūpadīpaiśca naivedyaistāṃbūlairmukhavāsanaiḥ 160| vāsolaṃkāramālyaiśca saṃpūjya naṃdanaṃdanam | parivāraiḥ samaṃ sarvaiḥ sāyudhaṃ ca savāhanam 161| stutvā praṇamya vidhivaccetasā smaraṇaṃ yayau | tato bhaktivaśo devo yaśodānaṃdanaḥ prabhuḥ 162| smitāvalokitāpāṃga taraṃgitatareṃgitam | uvāca rādhikāṃ devīṃ tāmānaya ihāśu ca 163| ājñaptā caiva sā devī prasthāpya śāradāṃ sakhīm | tāmānināya sahasā purovāsurasātmanaḥ 164| śrīkṛṣṇasya purastātsā sametya premavihvalā | papāta kāṃcanībhūmau paśyaṃtī sarvamadbhutam 165| kṛcchrātkathaṃcidutthāya śanairunmīlya locane | svedāṃbhaḥ pulakotkaṃpa bhāvabhārākulāsatī 166| dadarśa prathamaṃ tatra sthalaṃ citraṃ manoramam | tataḥ kalpatarustatra lasanmarakatacchadaḥ 167| pravālapallavairyuktaḥ komalo hemadaṃḍakaḥ | sphaṭikapravālamūlaśca kāmadaḥ kāmasaṃpadām 168| prārthakābhīṣṭaphaladastasyādho ratnamaṃdiram | ratnasiṃhāsanaṃ tatra tatrāṣṭadalapadmakam 169| śaṃkhapadmanidhī tatra sa vyāpasavyasaṃsthitau | caturdikṣu yathā sthānaṃ sahitāḥ kāmadhenavaḥ 170| parito naṃdanodyānaṃ malayānilasevitam | ṛtūnāṃ caiva sarveṣāṃ kusumānāṃ manoharaiḥ 171| āmodairvāsitaṃ sarvaṃ kālāguruparājitam | makaraṃdakaṇāvṛṣṭiśītalaṃ sumanoharam 172| makaraṃdarasāsvāda mattānāṃ bhṛṃgayoṣitām | vṛṃdaśo jhaṃkṛtaiḥ śaśvaccaivaṃ mukharitāṃtaram 173| kalakaṃṭhī kapotānāṃ sārikāśukayoṣitām | anyāsāṃ patrikāṃtānāṃ kalanādairnināditam 174| nṛtyairmattamayūrāṇāmākulaṃ smaravarddhanam | rasāṃbusekasaṃsṛṣṭa tamāṃjanatanudyutim 175| susnigdhanīlakuṭila kaṣāyāvāsikuṃtalam | madamattamayūrādya śikhaṃḍābaddhacūḍakam 176| bhṛṃgasevitasavyopakramapuṣpāvataṃsakam | lolālakālivilasatkapolādarśakāśitam 177| vicitratilakoddāma bhālaśobhāvirājitam | tilapuṣpapataṃgeśa caṃcumaṃjulanāsikam 178| cārubiṃbādharaṃ maṃdasmitadīpitamanmatham | vanyaprasūnasaṃkāśa graiveyakamanoharam 179| madonmattabhramadbhṛṃgī sahasrakṛtasevayā | suradrumasrajārājanmugdhapīnāṃsakadvayam 180| muktāhārasphuradvakṣaḥ sthalakaustubhabhūṣitam | śrīvatsalakṣaṇaṃ jānulaṃbibāhumanoharam 181| gaṃbhīranābhipaṃcāsya madhyamadhyātisuṃdaram | sujātadrumasadvṛtta madūrajānumaṃjulam 182| kaṃkaṇāṃgadamañjīrairbhūṣitaṃ bhūṣaṇaiḥ paraiḥ | pītāṃśukalayāviṣṭa nitaṃbaghaṭanāyakam 183| lāvaṇyairapi sauṃdaryajitakoṭimanobhavam | veṇupravarttitairgītarāgairapi manoharaiḥ 184| mohayaṃtaṃ sukhāṃbhodhau majjayaṃtaṃ jagattrayam | pratyaṃgamadanāveśadharaṃ rāsarasālasam 185| cāmaraṃ vyajanaṃ mālyaṃ gaṃdhaṃcaṃdanameva ca | tāṃbūlaṃ darpaṇaṃ pānapātraṃ carvitapātrakam 186| anyatkrīḍābhavaṃ yadyattatsarvaṃ ca pṛthakpṛthak | rasālaṃ vividhaṃ yaṃtraṃ kalayaṃtībhirādarāt 187| yathāsthānaniyuktābhiḥ paśyaṃtībhistadiṃgitam | tanmukhāṃbhojadattākṣi caṃcalābhiranukramāt 188| śrīmatyā rādhikā devyā vāmabhāge sasaṃbhramam | ārādhayaṃtyā tāṃbūlamarpayaṃtyā śucismitam 189| samālokyārjunī yāsau madanāveśavihvalā | tatastāṃ ca tathā jñātvā hṛṣīkeśo'pi sarvavit 190| tasyāḥ pāṇiṃ gṛhītvaiva sarvakrīḍāvanāṃtare | yathākāmaṃ raho reme mahāyogeśvaro vibhuḥ 191| tatastasyāḥ skaṃdhadeśe pradattabhujapallavaḥ | āgatya śāradāṃ prāha paścime'sminsarovare 192| śīghraṃ snāpaya tanvaṃgīṃ krīḍāśrāṃtāṃ mṛdusmitām | tatastāṃ śāradā devī tasminkrīḍāsarovare 193| snānaṃ kurvityuvācaināṃ sā ca śrāṃtā tathākarot | jalābhyaṃtaramāptāsau punararjunatāṃ gataḥ 194| uttasthau yatra deveśaḥ śrīmadvaikuṃṭhanāyakaḥ | dṛṣṭvā tamarjunaṃ kṛṣṇo viṣaṇṇaṃ bhagnamānasam 195| māyayā pāṇinā spṛṣṭvā prakṛtaṃ vidadhe punaḥ | śrīkṛṣṇa uvāca-| dhanaṃjaya tvāmāśaṃse bhavānpriyasakho mama 196| tvatsamo nāsti me kopi rahovettā jagattraye | yadrahasyaṃ tvayā pṛṣṭamanubhūtaṃ ca tatpunaḥ 197| kathyate yadi tatkasmai śapase māṃ tadārjuna | sanatkumāra uvāca-| iti prasādamāsādya śapathairjātanirṇayaḥ 198| yayau hṛṣṭamanāstasmātsvadhāmādbhutasaṃsmṛtiḥ | iti te kathitaṃ sarvaṃ raho yadgocaraṃ mama 199| goviṃdasya tathā cāsmai kathane śapathastava | īśvara uvāca-| iti śrutvā vacastasya siddhimaupagavirgataḥ 200| naranārāyaṇāvāsaṃ vṛṃdāraṇyamupāvrajat | tatrāste'dyāpi kṛṣṇasya nityalīlāvihāravit 201| nāradenāpipṛṣṭo'haṃ nābravaṃ tadrahasyakam | prāptaṃ tathāpi tenedaṃ prakṛtitvamupetyaca 202| tubhyaṃ yattu mayā proktaṃ rahasyaṃ snehakāraṇāt | tannakasmaicidākhyeyaṃ tvayā bhadre svayonivat 203| imaṃ śrībhagavadbhaktamahimādhyāyamadbhutam | yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sa ratiṃ viṃdate harau 204| iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe arjunyanunayonāma catuḥsaptatitamo'dhyāyaḥ 74|