Chapter 66

नारद उवाच- यमस्याराधनं ब्रूहि मद्धितार्थं सुरोत्तम । कथं न गम्यते देव नरेण नरकांतरे १। श्रूयते यमलोके तु सदा वैतरणी नदी । अनाधृष्यात्वपारा च दुस्तरा बहुशोणिता २। दुस्तरा सर्वभूतानां सा कथं सुतरा भवेत् । भयमेतन्महादेव यमलोकं प्रति प्रभो ३। तस्य निर्मोचनार्थाय ब्रूहि कृत्यमशेषतः । भगवन्देवदेवेश कृपां कृत्वा ममोपरि ४। महादेव उवाच- द्वारवत्यां पुरा विप्र स्नातोऽहं लवणांभसि । ददृशे मुनिमायांतं मुद्गलं नाम वाडव ५। ज्वलंतमिवचादित्यं तपसा द्योततांगकम् । मां प्रणम्य मुनिः प्राह मुद्गलो विस्मयान्वितः ६। मुद्गल उवाच- अकस्मान्मूर्च्छितो देव पतितोऽस्मि धरातले । प्रज्वलंति ममांगानि गृहीतो यमकिंकरैः ७। बलादाकृष्यमाणोऽहं पुरुषॐगुष्ठमात्रकः । बद्धो यमभटैर्गाढं नीतोऽस्मि शमनांतिकम् ८। क्षणात्सभायां पश्यामि यमं पिंगललोचनम् । कृष्णमुखं महारौद्रं मृत्युव्याधिशतान्वितम् ९। वातपित्त श्लेष्मदोषैर्मूर्तिमद्भिस्तु सेवितम् । कायशोषज्वरातंक स्फोटिका लूतकादिभिः १०। ज्वालांगमर्दशीर्षार्ति भगंदर बलक्षयैः । कंठमालाक्षिरोगैश्च मूत्रकृच्छ्रज्वरव्रणैः ११। विमूर्च्छिका गलग्राह हृद्रोगैर्भूततस्करैः । इत्थं बहुविधै रौद्रैर्नानारूपैर्भयंकरैः १२। कपालशिरोहस्तैश्च संग्रामे नरके तथा । राक्षसैर्दानवैर्घोरैरुपविष्टैः पुरः स्थितैः १३। धर्माधिकारिभिश्चात्र चित्रगुप्तादि लेखकैः । व्याघ्र सिंह वराहैश्च शिखासर्पैः सुदुर्द्धरैः १४। वृश्चिकैर्दंष्ट्रिभिर्भूतैः कीटकैर्मत्कुणादिभिः । वृक चित्रादि शुनकैः कंकैर्गृध्रैश्च जंबुकैः १५। तस्करैर्भूतदारिद्रैर्मारिभिर्डाकिनीग्रहैः । मुक्तकेशैः श्वासकासैर्भ्रुकुटी कुटिलाननैः १६। बृहत्प्रतापैर्नोभीतैः शासकैः पापकर्मणाम् । यमः सभायां शुशुभे सेव्यमानः परिग्रहैः १७। भीमाटविकजीवैश्च यथा व्यालांजनो गिरिः । ततो विश्वेश्वरः प्राह समयः किंकरान्प्रति १८। नामभ्रांतैर्भवद्भिश्च समानीतः कथं मुनिः । भीमकस्यात्मजो ग्रामे कौंडिन्ये मुद्गलाभिधः १९। क्षीणायुः क्षत्रियः सोऽस्ति आनेयो मुच्यतामसौ । श्रुत्वैतत्ते गतास्तस्मादायाताः पुनरेव ते २०। धर्मराजं पुनः प्राहुः सर्वे ते यमकिंकराः । तत्रास्माभिर्गतैर्देही क्षीणायुर्नोपलक्षितः २१। यम उवाच- किं कारणमदृश्यास्ते प्रायेण भवतां नराः । सुकृता द्वादशीयैस्तु ख्याता वैतरणी नदी २२। उज्जयिन्यां प्रयागे वा यमुनायां च ये मृताः । तिलहस्तिहिरण्यादि दत्तं यैस्तु गवाह्निकम् २३। दूता ऊचुः - तद्व्रतं कीदृशं ब्रह्मन्ब्रूहि सर्वमशेषतः । किं तत्र देव कर्त्तव्यं पुरुषैस्तवतोषदम् २४। येन कृता नरश्रेष्ठ द्वादशी कृष्णपक्षजा । उपवासे च तेनैव कथं पापात्प्रमुच्यते २५। तद्व्रतं केन विधिना कर्त्तव्यं च यथा वद । सुप्रसन्नेन वक्तव्यं दयां कृत्वा दयानिधे २६। श्रीमुद्गल उवाच- दूतानां वचनं श्रुत्वा उवाच मधुरं तदा । सर्वं वदामि भो दूता यथादृष्टं यथाश्रुतम् २७। यम उवाच- मार्गशीर्षादि मासे तु या इमाः कृष्णपक्षजाः । तासु पूर्वासु विधिवद्दूता वैतरणीव्रतम् २८। प्रतिमासं च कर्त्तव्यं यावद्वर्षं भवेद्ध्रुवम् । यां तु कृत्वा तु भो दूता मुच्यते नात्र संशयः २९। उपवासस्य नियमः कर्त्तव्यो विष्णु तुष्टिदः । अद्य मे देवदेवेश उपवासो भविष्यति ३०। द्वादश्यां पूज्य गोविंदं भक्तिभावसमन्वितम् । स्वप्नेंद्रियस्य वैकल्याद्भोजनं यच्च मैथुनम् ३१। तत्सर्वं क्षम मे देव कृपां कृत्वा ममोपरि । एवं वै नियमं कृत्वा मध्याह्ने तीर्थमाव्रजेत् ३२। मृद्गोमय तिलान्नीत्वा गंतव्यं विधिपूर्वकम् । स्नानं तत्र प्रकर्तव्यं व्रतसंपूर्णहेतवे ३३। अश्वक्रांतेति मंत्रेण स्नानं कुर्याद्विशेषतः । अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे ३४। मृत्तिके हर मे पापं यन्मया पूर्वसंचितम् । तया हतेन पापेन सर्वपापैः प्रमुच्यते ३५। काश्यां चैव तु संभूतास्तिला वै विष्णुरूपिणः । तिलस्नानेन गोविंदः सर्वं पापं व्यपोहति ३६। विष्णुदेहोद्भवा देवि महापापापहारिणी । सर्वं पापं हर त्वं वै सर्वेषां हि नमोऽस्तु ते ३७। तुलसीपत्रकं धृत्वा नामोच्चारणपूर्वकम् । स्नानं सुकृतिभिः प्रोक्तं कर्तव्यं विधिपूर्वकम् ३८। एवं स्नात्वा समुत्तीर्य परिधाय सुवाससी । तर्पयित्वा पितॄन्देवांस्ततो विष्णोस्तु पूजनम् ३९। संस्थाप्य चाव्रणं कुंभं पंचपल्लवसंयुतम् । पंचरत्नसमोपेतं दिव्यस्रग्गंधवासितम् ४०। जलपूर्णं सद्रव्यंच ताम्रपात्रसमन्वितम् । तत्रस्थं श्रीधरं देवं देवदेवं तपोनिधिम् ४१। पूर्णेन विधिना राजन्कुर्यात्पूजां गरीयसीम् । मृद्गोमयादिरचितं मंडलं कारयेच्छुभम् ४२। तंडुलैः शुक्लधौतैश्च अश्मपिष्टैश्च कारयेत् । धर्मराजः प्रकर्त्तव्यो हस्ताद्यव यवान्वितः ४३। नदीं वैतरणीं ताम्रां स्थापयित्वा तदग्रतः । पूजयेच्च पृथक्सम्यक्समावाहनपूर्वकम् ४४। आवाहयामि देवेशं यमं वै विश्वरूपिणम् । इहाभ्येहि महाभाग सान्निध्यं कुरु केशव ४५। इदं पाद्यं श्रियः कांत सोपविष्टं हरे प्रभो । विश्वोद्यानरतो नित्यं कृपां कुरु ममोपरि ४६। भूतिदाय नमः पादावशोकाय च जानुनी । उरू नमः शिवायेति विश्वमूर्ते नमः कटिम् ४७। कंदर्पाय नमो मेढ्रमादित्याय फलं तथा । दामोदराय जठरं वासुदेवाय वै स्तनौ ४८। श्रीधराय मुखं केशान्केशवायेति वै नमः । पृष्ठं शार्ङ्गधरायेति चरणौ वरदाय च ४९। स्वनाम्ना शंखचक्रासिगदापरशुपाणये । सर्वात्मने नमस्तुभ्यं शिर इत्यभिधीयते 6.66.५०। मत्स्यं कूर्मं च वाराहं नारसिंहं च वामनम् । रामं रामं च कृष्णं च बुधं कल्किं नमोऽस्तु ते५१। सर्वपापौघनाशार्थं पूजयामि नमो नमः । एभिश्च सर्वशो मंत्रैर्विष्णुं ध्यात्वा प्रपूजयेत् ५२। धर्मराज नमस्तेऽस्तु धर्मराज नमोऽस्तु ते । दक्षिणाशापते तुभ्यं नमो महिषवाहन ५३। चित्रगुप्त नमस्तुभ्यं विचित्राय नमोनमः । नरकार्तिप्रशांत्यर्थं कामान्यच्छ ममेप्सितान् ५४। यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चांतकाय च । वैवस्वताय कालाय सर्वभूतक्षयाय च ५५। वृकोदराय चित्राय चित्रगुप्ताय वै नमः । नीलाय चैव दध्नाय नित्यं कुर्यान्नमो नमः ५६। एवं द्वादशभिः पूज्यो नामभिर्धर्मराट्प्रभुः। वैतरणी सुदुःपारे पापघ्नि सर्वकामदे ५७। इहाभ्येहि महाभागे गृहाणार्घं मया कृतम् । यमद्वारपथे घोरे ख्याता वैतरणी नदी ५८। तस्यामुद्धरणार्थाय जन्ममृत्युजरातिगा । या दुस्तरा दुष्कृतिभिः सर्वप्राणिभयापहा ५९। यस्यां भयात्प्रमज्जंति प्राणिनो यातनापराः । तर्तुकामस्तु तां घोरं जया देवि नमोनमः ६०। तस्यां देवाधितिष्ठंति या सा वैतरणी नदी । सा चापि पूजिता भक्त्या प्रीत्यर्थं केशवस्य च ६१। यस्यास्तटे प्रविशंति ऋषयः पितरस्तथा । सा चापि सिंधुरूपेण पूजिता पापहारिका ६२। तरीतुं तां प्रदास्यामि सर्वपापविमुक्तये । पुण्यार्थं संप्रवक्ष्यामि तुभ्यं वैतरणी नदीम् ६३। मयासि पूजिता भक्त्या प्रीत्यर्थं केशवस्य च । कृष्णकृष्णजगन्नाथ संसारादुद्धरस्व माम् ६४। नामग्रहणमात्रेण सर्वं पापं हरस्व मे । यज्ञोपवीतं परमं कारितं नवतंतुभिः ६५। प्रतिगृह्णीष्व देवेश प्रीतो यच्छ ममेप्सितम् । इदं तव च तांबूलं यथाशक्त्या सुशोभनम् ६६। प्रतिगृह्णीष्व देवेश मामुद्धर भवार्णवात् । पंचवर्ती प्रदीपोऽयं देवेशारार्तिकं तव ६७। मोहांधकारद्युमणे भक्तियुक्तो भवार्तिहृत् । परमान्नं सुपक्वान्नं समस्तरससंयुतम् ६८। निवेदितं मया भक्त्या भगवन्प्रतिगृह्यताम् । द्वादशाक्षरमंत्रेण यथासंख्य जपेन च ६९। प्रीयतां मे श्रियःकांतः प्रीतो यच्छतु वांछितम् । पंच गावः समुत्पन्ना मथ्यमाने महोदधौ ७०। तासां मध्ये तु या नंदा तस्यै धेन्वै नमोनमः । गां संपूज्य विधानेन अर्घ्यं दद्यात्समाहितः ७१। सर्वकामदुघे देवि सर्वांतकनिवारिणी । आरोग्यं संततिं दीर्घां देहि नंदिनि मे सदा ७२। पूजिता च वसिष्ठेन विश्वामित्रेण धीमता । कपिले हर मे पापं यन्मया पूर्वसंचितम् ७३। गावो ममाग्रतः संतु गावो मे संतु पृष्ठतः । नाके मामुपतिष्ठंतु हेमशृंगी पयोमुचः ७४। सुरभ्यः सौरभेयाश्च सरितः सागरा यथा । सर्वदेवमये देवि सुभद्रे भक्तवत्सले ७५। एवं संपूज्य विधिवद्दद्याद्गोषु गवाह्निकम् । सौरभेयः सर्वहिताः पवित्राः पापनाशनाः ७६। प्रतिगृह्णंतु मे ग्रासं गावस्त्रैलोक्यमातरः । गंगदायै नमो भूत्यै सर्वपापप्रहाणये ७७। अनेनैव तु मंत्रेण गदां वैधारयेद्बुधः । पं नमः पद्मनाभाय पद्मं वै धारयेत्सुधीः ७८। चं चक्ररूपिणे विष्णो धारणं चक्रजं स्मृतम् । शं शंखरूपिणे तुभ्यं नमोऽस्तु सुखकारिणे ७९। मंत्रेणानेन वै दूता धारणं शंखजं स्मृतम् । चतुर्णामायुधानां तु धारणं मुनिभिः स्मृतम् ८०। अग्निहोत्रं यथा नित्यं वेदस्याध्ययनं तथा । ब्राह्मणस्य तथैवेदं तप्तमुद्रादि धारणम् ८१। चंदनेन सुगंधेन गोपिकाचंदनेन तु । धारणं च विशेषेण ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ८२। चांडालोऽपि भवेच्छुद्धो धारणाच्च न संशयः । ऊर्ध्वं पुंड्रमृजुं सौम्यं सचिह्नं धारयेद्यदि ८३। स चांडालोऽपि शुद्धात्मा पूज्य एव सदा द्विजैः । चांडालानां गृहे दूतास्तुलसी यत्र दृश्यते ८४। तत्रत्या तुलसी ग्राह्या भक्तिभावेन चेतसा ८५। इति श्रीपाद्मे महापुराणे उत्तरखंडे पंचपंचाशत्साहस्र्यांसंहितायामुमापतिनारदसंवादे यमाराधनं नाम षट्षष्टितमोऽध्यायः ६६।

nārada uvāca- yamasyārādhanaṃ brūhi maddhitārthaṃ surottama | kathaṃ na gamyate deva nareṇa narakāṃtare 1| śrūyate yamaloke tu sadā vaitaraṇī nadī | anādhṛṣyātvapārā ca dustarā bahuśoṇitā 2| dustarā sarvabhūtānāṃ sā kathaṃ sutarā bhavet | bhayametanmahādeva yamalokaṃ prati prabho 3| tasya nirmocanārthāya brūhi kṛtyamaśeṣataḥ | bhagavandevadeveśa kṛpāṃ kṛtvā mamopari 4| mahādeva uvāca- dvāravatyāṃ purā vipra snāto'haṃ lavaṇāṃbhasi | dadṛśe munimāyāṃtaṃ mudgalaṃ nāma vāḍava 5| jvalaṃtamivacādityaṃ tapasā dyotatāṃgakam | māṃ praṇamya muniḥ prāha mudgalo vismayānvitaḥ 6| mudgala uvāca- akasmānmūrcchito deva patito'smi dharātale | prajvalaṃti mamāṃgāni gṛhīto yamakiṃkaraiḥ 7| balādākṛṣyamāṇo'haṃ puruṣaoṃguṣṭhamātrakaḥ | baddho yamabhaṭairgāḍhaṃ nīto'smi śamanāṃtikam 8| kṣaṇātsabhāyāṃ paśyāmi yamaṃ piṃgalalocanam | kṛṣṇamukhaṃ mahāraudraṃ mṛtyuvyādhiśatānvitam 9| vātapitta śleṣmadoṣairmūrtimadbhistu sevitam | kāyaśoṣajvarātaṃka sphoṭikā lūtakādibhiḥ 10| jvālāṃgamardaśīrṣārti bhagaṃdara balakṣayaiḥ | kaṃṭhamālākṣirogaiśca mūtrakṛcchrajvaravraṇaiḥ 11| vimūrcchikā galagrāha hṛdrogairbhūtataskaraiḥ | itthaṃ bahuvidhai raudrairnānārūpairbhayaṃkaraiḥ 12| kapālaśirohastaiśca saṃgrāme narake tathā | rākṣasairdānavairghorairupaviṣṭaiḥ puraḥ sthitaiḥ 13| dharmādhikāribhiścātra citraguptādi lekhakaiḥ | vyāghra siṃha varāhaiśca śikhāsarpaiḥ sudurddharaiḥ 14| vṛścikairdaṃṣṭribhirbhūtaiḥ kīṭakairmatkuṇādibhiḥ | vṛka citrādi śunakaiḥ kaṃkairgṛdhraiśca jaṃbukaiḥ 15| taskarairbhūtadāridrairmāribhirḍākinīgrahaiḥ | muktakeśaiḥ śvāsakāsairbhrukuṭī kuṭilānanaiḥ 16| bṛhatpratāpairnobhītaiḥ śāsakaiḥ pāpakarmaṇām | yamaḥ sabhāyāṃ śuśubhe sevyamānaḥ parigrahaiḥ 17| bhīmāṭavikajīvaiśca yathā vyālāṃjano giriḥ | tato viśveśvaraḥ prāha samayaḥ kiṃkarānprati 18| nāmabhrāṃtairbhavadbhiśca samānītaḥ kathaṃ muniḥ | bhīmakasyātmajo grāme kauṃḍinye mudgalābhidhaḥ 19| kṣīṇāyuḥ kṣatriyaḥ so'sti āneyo mucyatāmasau | śrutvaitatte gatāstasmādāyātāḥ punareva te 20| dharmarājaṃ punaḥ prāhuḥ sarve te yamakiṃkarāḥ | tatrāsmābhirgatairdehī kṣīṇāyurnopalakṣitaḥ 21| yama uvāca- kiṃ kāraṇamadṛśyāste prāyeṇa bhavatāṃ narāḥ | sukṛtā dvādaśīyaistu khyātā vaitaraṇī nadī 22| ujjayinyāṃ prayāge vā yamunāyāṃ ca ye mṛtāḥ | tilahastihiraṇyādi dattaṃ yaistu gavāhnikam 23| dūtā ūcuḥ - tadvrataṃ kīdṛśaṃ brahmanbrūhi sarvamaśeṣataḥ | kiṃ tatra deva karttavyaṃ puruṣaistavatoṣadam 24| yena kṛtā naraśreṣṭha dvādaśī kṛṣṇapakṣajā | upavāse ca tenaiva kathaṃ pāpātpramucyate 25| tadvrataṃ kena vidhinā karttavyaṃ ca yathā vada | suprasannena vaktavyaṃ dayāṃ kṛtvā dayānidhe 26| śrīmudgala uvāca- dūtānāṃ vacanaṃ śrutvā uvāca madhuraṃ tadā | sarvaṃ vadāmi bho dūtā yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam 27| yama uvāca- mārgaśīrṣādi māse tu yā imāḥ kṛṣṇapakṣajāḥ | tāsu pūrvāsu vidhivaddūtā vaitaraṇīvratam 28| pratimāsaṃ ca karttavyaṃ yāvadvarṣaṃ bhaveddhruvam | yāṃ tu kṛtvā tu bho dūtā mucyate nātra saṃśayaḥ 29| upavāsasya niyamaḥ karttavyo viṣṇu tuṣṭidaḥ | adya me devadeveśa upavāso bhaviṣyati 30| dvādaśyāṃ pūjya goviṃdaṃ bhaktibhāvasamanvitam | svapneṃdriyasya vaikalyādbhojanaṃ yacca maithunam 31| tatsarvaṃ kṣama me deva kṛpāṃ kṛtvā mamopari | evaṃ vai niyamaṃ kṛtvā madhyāhne tīrthamāvrajet 32| mṛdgomaya tilānnītvā gaṃtavyaṃ vidhipūrvakam | snānaṃ tatra prakartavyaṃ vratasaṃpūrṇahetave 33| aśvakrāṃteti maṃtreṇa snānaṃ kuryādviśeṣataḥ | aśvakrāṃte rathakrāṃte viṣṇukrāṃte vasuṃdhare 34| mṛttike hara me pāpaṃ yanmayā pūrvasaṃcitam | tayā hatena pāpena sarvapāpaiḥ pramucyate 35| kāśyāṃ caiva tu saṃbhūtāstilā vai viṣṇurūpiṇaḥ | tilasnānena goviṃdaḥ sarvaṃ pāpaṃ vyapohati 36| viṣṇudehodbhavā devi mahāpāpāpahāriṇī | sarvaṃ pāpaṃ hara tvaṃ vai sarveṣāṃ hi namo'stu te 37| tulasīpatrakaṃ dhṛtvā nāmoccāraṇapūrvakam | snānaṃ sukṛtibhiḥ proktaṃ kartavyaṃ vidhipūrvakam 38| evaṃ snātvā samuttīrya paridhāya suvāsasī | tarpayitvā pitṝndevāṃstato viṣṇostu pūjanam 39| saṃsthāpya cāvraṇaṃ kuṃbhaṃ paṃcapallavasaṃyutam | paṃcaratnasamopetaṃ divyasraggaṃdhavāsitam 40| jalapūrṇaṃ sadravyaṃca tāmrapātrasamanvitam | tatrasthaṃ śrīdharaṃ devaṃ devadevaṃ taponidhim 41| pūrṇena vidhinā rājankuryātpūjāṃ garīyasīm | mṛdgomayādiracitaṃ maṃḍalaṃ kārayecchubham 42| taṃḍulaiḥ śukladhautaiśca aśmapiṣṭaiśca kārayet | dharmarājaḥ prakarttavyo hastādyava yavānvitaḥ 43| nadīṃ vaitaraṇīṃ tāmrāṃ sthāpayitvā tadagrataḥ | pūjayecca pṛthaksamyaksamāvāhanapūrvakam 44| āvāhayāmi deveśaṃ yamaṃ vai viśvarūpiṇam | ihābhyehi mahābhāga sānnidhyaṃ kuru keśava 45| idaṃ pādyaṃ śriyaḥ kāṃta sopaviṣṭaṃ hare prabho | viśvodyānarato nityaṃ kṛpāṃ kuru mamopari 46| bhūtidāya namaḥ pādāvaśokāya ca jānunī | urū namaḥ śivāyeti viśvamūrte namaḥ kaṭim 47| kaṃdarpāya namo meḍhramādityāya phalaṃ tathā | dāmodarāya jaṭharaṃ vāsudevāya vai stanau 48| śrīdharāya mukhaṃ keśānkeśavāyeti vai namaḥ | pṛṣṭhaṃ śārṅgadharāyeti caraṇau varadāya ca 49| svanāmnā śaṃkhacakrāsigadāparaśupāṇaye | sarvātmane namastubhyaṃ śira ityabhidhīyate 6.66.50| matsyaṃ kūrmaṃ ca vārāhaṃ nārasiṃhaṃ ca vāmanam | rāmaṃ rāmaṃ ca kṛṣṇaṃ ca budhaṃ kalkiṃ namo'stu te51| sarvapāpaughanāśārthaṃ pūjayāmi namo namaḥ | ebhiśca sarvaśo maṃtrairviṣṇuṃ dhyātvā prapūjayet 52| dharmarāja namaste'stu dharmarāja namo'stu te | dakṣiṇāśāpate tubhyaṃ namo mahiṣavāhana 53| citragupta namastubhyaṃ vicitrāya namonamaḥ | narakārtipraśāṃtyarthaṃ kāmānyaccha mamepsitān 54| yamāya dharmarājāya mṛtyave cāṃtakāya ca | vaivasvatāya kālāya sarvabhūtakṣayāya ca 55| vṛkodarāya citrāya citraguptāya vai namaḥ | nīlāya caiva dadhnāya nityaṃ kuryānnamo namaḥ 56| evaṃ dvādaśabhiḥ pūjyo nāmabhirdharmarāṭprabhuḥ| vaitaraṇī suduḥpāre pāpaghni sarvakāmade 57| ihābhyehi mahābhāge gṛhāṇārghaṃ mayā kṛtam | yamadvārapathe ghore khyātā vaitaraṇī nadī 58| tasyāmuddharaṇārthāya janmamṛtyujarātigā | yā dustarā duṣkṛtibhiḥ sarvaprāṇibhayāpahā 59| yasyāṃ bhayātpramajjaṃti prāṇino yātanāparāḥ | tartukāmastu tāṃ ghoraṃ jayā devi namonamaḥ 60| tasyāṃ devādhitiṣṭhaṃti yā sā vaitaraṇī nadī | sā cāpi pūjitā bhaktyā prītyarthaṃ keśavasya ca 61| yasyāstaṭe praviśaṃti ṛṣayaḥ pitarastathā | sā cāpi siṃdhurūpeṇa pūjitā pāpahārikā 62| tarītuṃ tāṃ pradāsyāmi sarvapāpavimuktaye | puṇyārthaṃ saṃpravakṣyāmi tubhyaṃ vaitaraṇī nadīm 63| mayāsi pūjitā bhaktyā prītyarthaṃ keśavasya ca | kṛṣṇakṛṣṇajagannātha saṃsārāduddharasva mām 64| nāmagrahaṇamātreṇa sarvaṃ pāpaṃ harasva me | yajñopavītaṃ paramaṃ kāritaṃ navataṃtubhiḥ 65| pratigṛhṇīṣva deveśa prīto yaccha mamepsitam | idaṃ tava ca tāṃbūlaṃ yathāśaktyā suśobhanam 66| pratigṛhṇīṣva deveśa māmuddhara bhavārṇavāt | paṃcavartī pradīpo'yaṃ deveśārārtikaṃ tava 67| mohāṃdhakāradyumaṇe bhaktiyukto bhavārtihṛt | paramānnaṃ supakvānnaṃ samastarasasaṃyutam 68| niveditaṃ mayā bhaktyā bhagavanpratigṛhyatām | dvādaśākṣaramaṃtreṇa yathāsaṃkhya japena ca 69| prīyatāṃ me śriyaḥkāṃtaḥ prīto yacchatu vāṃchitam | paṃca gāvaḥ samutpannā mathyamāne mahodadhau 70| tāsāṃ madhye tu yā naṃdā tasyai dhenvai namonamaḥ | gāṃ saṃpūjya vidhānena arghyaṃ dadyātsamāhitaḥ 71| sarvakāmadughe devi sarvāṃtakanivāriṇī | ārogyaṃ saṃtatiṃ dīrghāṃ dehi naṃdini me sadā 72| pūjitā ca vasiṣṭhena viśvāmitreṇa dhīmatā | kapile hara me pāpaṃ yanmayā pūrvasaṃcitam 73| gāvo mamāgrataḥ saṃtu gāvo me saṃtu pṛṣṭhataḥ | nāke māmupatiṣṭhaṃtu hemaśṛṃgī payomucaḥ 74| surabhyaḥ saurabheyāśca saritaḥ sāgarā yathā | sarvadevamaye devi subhadre bhaktavatsale 75| evaṃ saṃpūjya vidhivaddadyādgoṣu gavāhnikam | saurabheyaḥ sarvahitāḥ pavitrāḥ pāpanāśanāḥ 76| pratigṛhṇaṃtu me grāsaṃ gāvastrailokyamātaraḥ | gaṃgadāyai namo bhūtyai sarvapāpaprahāṇaye 77| anenaiva tu maṃtreṇa gadāṃ vaidhārayedbudhaḥ | paṃ namaḥ padmanābhāya padmaṃ vai dhārayetsudhīḥ 78| caṃ cakrarūpiṇe viṣṇo dhāraṇaṃ cakrajaṃ smṛtam | śaṃ śaṃkharūpiṇe tubhyaṃ namo'stu sukhakāriṇe 79| maṃtreṇānena vai dūtā dhāraṇaṃ śaṃkhajaṃ smṛtam | caturṇāmāyudhānāṃ tu dhāraṇaṃ munibhiḥ smṛtam 80| agnihotraṃ yathā nityaṃ vedasyādhyayanaṃ tathā | brāhmaṇasya tathaivedaṃ taptamudrādi dhāraṇam 81| caṃdanena sugaṃdhena gopikācaṃdanena tu | dhāraṇaṃ ca viśeṣeṇa brāhmaṇairvedapāragaiḥ 82| cāṃḍālo'pi bhavecchuddho dhāraṇācca na saṃśayaḥ | ūrdhvaṃ puṃḍramṛjuṃ saumyaṃ sacihnaṃ dhārayedyadi 83| sa cāṃḍālo'pi śuddhātmā pūjya eva sadā dvijaiḥ | cāṃḍālānāṃ gṛhe dūtāstulasī yatra dṛśyate 84| tatratyā tulasī grāhyā bhaktibhāvena cetasā 85| iti śrīpādme mahāpurāṇe uttarakhaṃḍe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃsaṃhitāyāmumāpatināradasaṃvāde yamārādhanaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ 66|