Chapter 37

महादेव उवाच- शृणु नारद वक्ष्यामि माहात्म्यं जागरस्य च । यच्छ्रुत्वा मुक्तिमाप्नोति महापापी न संशयः १। नारद उवाच- अहो विश्वेश्वरो विष्णुः पवित्रीकरणः सदा । तस्योपवासमाहात्म्यं श्रुतं हि त्वन्मुखाच्छिव २। तथापि श्रोतुमिच्छामि माहात्म्यं जागरस्य तु । कीदृक्जागरमाहात्म्यं रात्रो भक्तिस्तु कीदृशी ३। प्रहरेषु च या पूजा वद विश्वेश्वर प्रभो । त्वं लोकेषु सदा पूज्यस्त्वं हि देवो जनार्दनः । त्वं हि विश्वेश्वरो देवो यतो भक्तिर्जनार्दने ४। सर्वेषां चैव भक्तानां त्वं च श्रेष्ठ उमापतिः । लोकेस्मिन्सर्वदा भक्त्या तवाख्या वर्त्तते सदा ५। अतो येन प्रकारेण लोकानां मुक्तिरेव च । विश्वेश्वर वद त्वं तु माहात्म्यं जागरस्य तु ६। महादेव उवाच-। एकादश्यां जनो विष्णुं रात्रौ संपूज्य भक्तितः । कुर्याज्जागरणं विष्णोः पुरतो वैष्णवैः सह ७। गीतं वाद्यं तथा नृत्यं पुराणपठनं तथा । धूपं दीपं च नैवेद्यं पुष्पं गंधानुलेपनम् ८। फलमर्घं तथा श्रद्धा दानमिंद्रियसंयमम् । सत्यान्वितं च विप्रेंद्र वचोयुक्तं क्रियान्वितम् ९। विनिद्रं च मुदायुक्तो यः करोति नरः सदा । सर्वपापविनिर्मुक्तो जायते विष्णुवल्लभः १०। रात्रौ जागरणे प्राप्ते निद्रां कुर्वंति वैष्णवाः । हारितं चोपवासं तैर्व्रतं वै विष्णुसंज्ञकम् ११। ये कुर्वंति नराः प्राज्ञ जागरे विष्णुसंज्ञके । जागरं कृष्णभावेन न स्वपंति कदाचन १२। कृष्णस्य नाम मनसा वदंति च पुनः पुनः । ते तु धन्यतमा ज्ञेया अस्यां रात्रौ विशेषतः १३। क्षणेक्षणे तु गोदानं घट्यां चैव चतुर्गुणम् । प्रहरे कोटिगुणितं चतुर्यामेष्वसंख्यकम् १४। जागरे निमिषार्द्धे तु केशवाग्रे विशेषतः । तत्फलं कोटिगुणितं तस्य संख्या न विद्यते १५। नर्त्तनं कुरुते यस्तु केशवाग्रे नरोत्तमः । न फलं हीयते तस्य आजन्ममरणांतिकम् १६। साश्चर्यं चैव सोत्साहं पापालापादिवर्जितम् । प्रदक्षिणसमायुक्तं नमस्कारपुरःसरम् १७। नीराजनसमायुक्तमनिर्विण्णेन चेतसा । यामेयामे महाभाग कुर्यादारार्तिकं हरेः १८। षड्विंशगुणसंयुक्तमेकादश्यां च जागरम् । यः करोति नरो भक्त्या न पुनर्जायते भुवि १९। य एवं कुरुते भक्त्या वित्तशाठ्यविवर्जितः । जागरं वासरे विष्णोर्लीयते परमात्मनि २०। धनवान्वित्तशाठ्येन यः करोति प्रजागरम् । तेनात्माहारितो नूनं कितवेन दुरात्मना २१। विष्णुजागरणे प्राप्ते उपहासं करोति यः । षष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां जायते कृमिः २२। वेदविद्ब्राह्मणो यस्तु नर्त्तनेन विशेषतः । उपहासपरः प्राप्तः स वै चांडाल उच्यते २३। निमिषं निमिषार्द्धं वा यः करोति प्रजागरम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां प्राप्नोति पदमव्ययम् २४। वेदशास्त्ररतो नित्यं नित्यं वै यज्ञयाजकः । रात्रौ जागरणे प्राप्ते निंदां कुर्वन्व्रजत्यधः २५। मम पूजां प्रकुर्वाणो विष्णुनिंदासु तत्परः । एकविंशत्कुलेनैव नरकं प्रतिपद्यते २६। विष्णुः शिवः शिवो विष्णुरेकमूर्तिर्द्विधा स्थिताः । तस्मात्सर्वप्रकारेण नैव निंदां प्रकारयेत् । दष्टाः कलिभुजंगेन स्वपंति मधुहाहनि २७। कुर्वंति जागरं नैव मायया ते च मोहिताः । प्राप्ता एकादशी येषां कलौ जागरणं विना २८। ते विनष्टा न संदेहो यस्माज्जीवितमध्रुवम् । उद्धृतं नेत्रयुग्मं तु दत्त्वा वै वैष्णवं पदम् २९। कृतं ये नैव पश्यंति पापिनो हरिजागरम् । अभावे वाचकस्याथ गीतं नृत्यं तु कारयेत् ३०। वाचके सति देवर्षे पुराणं प्रथमं पठेत् । अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयायुतस्य च ३१। पुण्यं कोटिगुणं वत्स विष्णोर्जागरणे कृते । पितृपक्षे मातृपक्षे भार्यापक्षे तु वाडव ३२। कुलानुद्धरते चैतान्कृत्वा जागरणं हरेः । उपोषणदिने विद्धे जागरं पूजनं हरेः ३३। वृथादानादिकं सर्वं कृतघ्नेषु कृतं यथा । उपोषणदिने विद्धे प्रारब्धे जागरे स्थितिम् ३४। विहाय स्थानं तद्विष्णुः शापं दत्वा प्रगच्छति । अविद्धे वासरे विष्णोर्ये कुर्वंति प्रजागरम् ३५। तेषां मध्ये तु तुष्टः सन्नृत्यं तु कुरुते हरिः । यावद्दिनानि कुरुते जागरं केशवाग्रतः ३६। युगानि तानि तावंति विष्णुलोके महीयते । यावद्दिनानि वसते विना जागरणं हरेः ३७। तावद्वर्षसहस्राणि रौरवान्न निवर्तते । एकदश्यां शयानस्तु विना जागरणं हरेः ३८। मूकवत्तिष्ठते यो वै गानं पाठं न वाचरेत् । सप्तजन्मानि मूकत्वं जायतेऽजागरे हरेः ३९। यो न नृत्यति मूढात्मा पुरतो जागरे हरेः । पंगुत्वं तस्य जानीयात्सप्तजन्मानि वाडव ४०। यः पुनः कुरुते गीतं नृत्यं जागरणं हरेः । ब्राह्मं पदं मदीयं च सत्यं वै तस्य वैष्णवम् ४१। यः प्रबोधयते लोकान्विष्णोर्जागरणे रतः । वसेच्चिरं तु वैकुंठे पितृभिः सह वैष्णवः ४२। मतिं प्रयच्छते यस्तु हरेर्जागरणं प्रति । षष्टिवर्षसहस्राणि श्वेतद्वीपे वसेन्नरः ४३। यत्किंचित्क्रियते पापं कोटिजन्मनि मानवैः । श्रीकृष्णजागरे सर्वं रात्रौ नश्यति वाडव ४४। शालग्रामशिलाग्रे ये कुर्वंति प्रतिजागरम् । यामेयामे फलं प्रोक्तं कोट्यैंदवसमुद्भवम् ४५। संप्राप्ते वासरे विष्णोर्ये न कुर्वंति जागरम् । वृथा स्यात्तत्कृतं तेषां वैष्णवानां च निंदया ४६। कामार्थौ संपदः पुत्राः कीर्तिर्लोकाश्च शाश्वताः । यज्ञायुतैर्न लभ्यंते द्वादशीजागरं विना ४७। मतिर्न जायते यस्य द्वादश्यां जागरं प्रति । न हि तस्याधिकारोऽस्ति पूजने केशवस्य हि ४८। यावत्पदानि चलति केशवायतनं प्रति । अश्वमेधसमानि स्युः जागरार्थं प्रगच्छतः ४९। पादयोः पतितं यावद्धरण्यां पांशु गच्छताम् । तावद्वर्षसहस्राणि जागरो वसते दिवि 6.37.५०। तस्माद्गृहात्प्रगंतव्यं जागरे केशवालये । कलौ मलविनाशाय द्वादशीद्वादशीषु च ५१। परापवादसंयुक्तं मनः प्रासाद वर्जितम् । शास्त्रहीनमगांधर्वं तथा दीपविवर्जितम् ५२। शक्त्योपचाररहितमुदासीनं सनिंदनम् । कलियुक्तं विशेषेण जागरं नवधा मतम् ५३। सशास्त्रं जागरं यच्च नृत्यगांधर्वसंयुतम् । सवाद्यं तालासंयुक्तं सदीपं मधुभिर्युतम् ५४। उच्चारैस्तु समायुक्तं यथोक्तैर्भक्तिभावितैः । प्रसन्नं तुष्टिजननं संमूढं लोकरंजनम् ५५। गुणैर्द्वादशभिर्युक्तं जागरं माधवप्रियम् । कर्त्तव्यं तत्प्रयत्नेन पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ५६। किं व्रतैर्बहुभिश्चीर्णैस्तीर्थवासेन तस्य किम् । द्वादशीवासरे प्राप्ते न कुर्याज्जागरं हरेः ५७। प्रवासेन त्यजेद्यस्तु पथिस्विन्नोऽपि वाडव । जागरं वासुदेवस्य द्वादश्यां तु समे प्रियः ५८। मद्भक्तो न हरेः कुर्याज्जागरं पापमोहितः । व्यर्थं मत्पूजनं तस्य मत्पूज्यं यो न पूजयेत् ५९। न शैवो न च सौरोऽसौ न शाक्तो गणसेवकः । यो भुंक्ते वासरे विष्णोर्ज्ञेयः पश्वधिको हि सः ६०। विप्रियं च कृतं तेन दुष्टेनैव च पापिना । मद्भक्तिबलमाश्रित्य यो भुंक्ते वै हरेर्दिने ६१। सबाह्याभ्यंतरं देहं वेष्टितं पापकोटिभिः । मुच्यंते वासरे विष्णोर्ये कुर्वंति प्रजागरम् ६२। कूर्परं यमदूतानां दत्तं तेन यमस्य च । कृत्वा जागरणं विष्णोरविद्धं द्वादशीव्रतम् ६३। स्वर्गापेक्षा मुनिश्रेष्ठ मुक्ता ते नैव संशयः । वांछितं नारकं सौख्यं विद्धं कृत्वा हरेर्दिनम् ६४। निहताः पितरस्तेन देवानां वै वधः कृतः । दत्तं राज्यं तु दैत्यानां कृत्वा विद्धं हरेर्दिनम् ६५। यो नृत्यति प्रहृष्टात्मा कृत्वा वै करताडनम् । गीतं कुर्वन्मुखेनापि दर्शयन्कौतुकान्बहून् ६६। पुरतो वासुदेवस्य रात्रौ जागरणे स्थितः । पठन्कृष्णचरित्राणि रंजयन्वैष्णवान्गणान् ६७। मुखेन कुरुते वाद्यं संप्रहृष्टतनूरुहः । दर्शयन्विविधान्भृत्यान्स्वेच्छालापान्प्रकारयन् ६८। भावैरेतैर्नरो यस्तु कुरुते जागरे हरेः । निमिषेनिमिषे पुण्यं तीर्थकोटिफलं स्मृतम् ६९। अनुद्विग्नमना यस्तु धूपनीराजनं हरेः । कुरुते जागरे रात्रौ सप्तद्वीपाधिपो भवेत् ७०। यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च । कृष्णा ह जागरात्तानि विलयं यांति खंडशः ७१। एकतः क्रतवः सर्वे समाप्तवरदक्षिणाः । एकतो देवदेवस्य जागरः कृष्णवल्लभः ७२। तत्र काशी पुष्करं च प्रयागं नैमिषं गया । शालग्राममहाक्षेत्रमर्बुदारण्यमेव च ७३। पौष्करं मथुरा तत्र सर्वतीर्थानि चैव हि । यज्ञा वेदाश्च चत्वारो व्रजंति हरिजागरम् ७४। गंगा सरस्वती तापी यमुना च शतद्रुका । चंद्रभागा वितस्ता च नद्यः सर्वास्तु तत्र वै ७५। सरांसि च ह्रदाः सर्वे समुद्राः सर्व एव हि । एकादश्यां द्विजश्रेष्ठ गच्छंति कृष्णजागरम् ७६। स्पृहणीया हि देवानां ये नराः कृष्णजागरे । नृत्यंति गीतं कुर्वंति वीणावाद्यप्रहर्षिताः ७७। एवं जागरणं कृत्वा संपूज्य च महाहरिम् । द्वादश्यां पारणं कृत्वा स्वशक्त्या वैष्णवैः सह ७८। महादेव उवाच- शृणु ब्रह्मन्प्रवक्ष्यामि द्वादशीमाहात्म्यमुत्तमम् । द्वादशी तु सदा ज्ञेया पुत्रदा मोक्षदायिनी ७९। प्रातः स्नात्वा हरिं पूज्य उपवासं समर्पयेत् । अज्ञानतिमिरांधस्य व्रतेनानेन केशव ८०। प्रसीद सुमुखो भूत्वा ज्ञानदृष्टिप्रदो भव । पारणं च ततः कुर्याद्यथासंभवमग्रतः ८१। अत ऊर्ध्वं यथेष्टं तु कारयेच्च यथाविधि । यदा तु द्वादशी स्वल्पा पारणेन भवेद्दिवज ८२। तदा रात्रौ तु कर्त्तव्यं पारणं मुक्तिमिच्छता । तदा न रात्रिदोषः स्यान्निषिद्धं न भवेत्क्वचित् ८३। यदुक्तं निशि न स्नायान्महानिशि न भोजयेत् । तत्पूर्वपरयामाभ्यां दिनवत्कर्म कारयेत् ८४। यदा भवति स्वल्पा तु द्वादशी पारणे दिने । उषःकाले द्वयं कुर्यात्प्रातर्मध्याह्निकं तथा ८५। द्वादशी साधिता येन नरेण भुवि सर्वदा । तस्य पुण्यमहं वक्तुं न समर्थो विशेषतः ८६। साधयित्वाखिलान्कामान्प्राप्नुयुश्च महाजनाः । अंबरीषादयः सर्वे ये भक्ता भुवि विश्रुताः ८७। द्वादशीं साधयित्वा तु ते गता विष्णुसद्मनि । सत्यं सत्यं पुनः सत्यं यदुक्तं तु मया तव ८८। नास्ति विष्णुसमो देवो न तिथिर्द्वादशीसमा । अत्र दत्तं च भुक्तं च तथा पूजादिकं च यत् ८९। तत्सर्वं पूर्णतां याति पूजिते माधवे सति । किं पुनर्बहुनोक्तेन भक्तानां वल्लभो हरिः ९०। प्रददात्यखिलान्कामान्यावदाभूतसंप्लवम् । द्वादश्यां चैव यद्दत्तं तत्सर्वं सफलं भवेत् ९१। कुरुक्षेत्रेषु यद्दत्तं निष्फलं नैव जायते । तद्वच्च द्वादशीदत्तं भवेद्देवर्षिसत्तम ९२। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमापतिनारदसंवादे द्वादशीएकादशीजागरणमहिमानाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः ३७।

mahādeva uvāca- śṛṇu nārada vakṣyāmi māhātmyaṃ jāgarasya ca | yacchrutvā muktimāpnoti mahāpāpī na saṃśayaḥ 1| nārada uvāca- aho viśveśvaro viṣṇuḥ pavitrīkaraṇaḥ sadā | tasyopavāsamāhātmyaṃ śrutaṃ hi tvanmukhācchiva 2| tathāpi śrotumicchāmi māhātmyaṃ jāgarasya tu | kīdṛkjāgaramāhātmyaṃ rātro bhaktistu kīdṛśī 3| prahareṣu ca yā pūjā vada viśveśvara prabho | tvaṃ lokeṣu sadā pūjyastvaṃ hi devo janārdanaḥ | tvaṃ hi viśveśvaro devo yato bhaktirjanārdane 4| sarveṣāṃ caiva bhaktānāṃ tvaṃ ca śreṣṭha umāpatiḥ | lokesminsarvadā bhaktyā tavākhyā varttate sadā 5| ato yena prakāreṇa lokānāṃ muktireva ca | viśveśvara vada tvaṃ tu māhātmyaṃ jāgarasya tu 6| mahādeva uvāca-| ekādaśyāṃ jano viṣṇuṃ rātrau saṃpūjya bhaktitaḥ | kuryājjāgaraṇaṃ viṣṇoḥ purato vaiṣṇavaiḥ saha 7| gītaṃ vādyaṃ tathā nṛtyaṃ purāṇapaṭhanaṃ tathā | dhūpaṃ dīpaṃ ca naivedyaṃ puṣpaṃ gaṃdhānulepanam 8| phalamarghaṃ tathā śraddhā dānamiṃdriyasaṃyamam | satyānvitaṃ ca vipreṃdra vacoyuktaṃ kriyānvitam 9| vinidraṃ ca mudāyukto yaḥ karoti naraḥ sadā | sarvapāpavinirmukto jāyate viṣṇuvallabhaḥ 10| rātrau jāgaraṇe prāpte nidrāṃ kurvaṃti vaiṣṇavāḥ | hāritaṃ copavāsaṃ tairvrataṃ vai viṣṇusaṃjñakam 11| ye kurvaṃti narāḥ prājña jāgare viṣṇusaṃjñake | jāgaraṃ kṛṣṇabhāvena na svapaṃti kadācana 12| kṛṣṇasya nāma manasā vadaṃti ca punaḥ punaḥ | te tu dhanyatamā jñeyā asyāṃ rātrau viśeṣataḥ 13| kṣaṇekṣaṇe tu godānaṃ ghaṭyāṃ caiva caturguṇam | prahare koṭiguṇitaṃ caturyāmeṣvasaṃkhyakam 14| jāgare nimiṣārddhe tu keśavāgre viśeṣataḥ | tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ tasya saṃkhyā na vidyate 15| narttanaṃ kurute yastu keśavāgre narottamaḥ | na phalaṃ hīyate tasya ājanmamaraṇāṃtikam 16| sāścaryaṃ caiva sotsāhaṃ pāpālāpādivarjitam | pradakṣiṇasamāyuktaṃ namaskārapuraḥsaram 17| nīrājanasamāyuktamanirviṇṇena cetasā | yāmeyāme mahābhāga kuryādārārtikaṃ hareḥ 18| ṣaḍviṃśaguṇasaṃyuktamekādaśyāṃ ca jāgaram | yaḥ karoti naro bhaktyā na punarjāyate bhuvi 19| ya evaṃ kurute bhaktyā vittaśāṭhyavivarjitaḥ | jāgaraṃ vāsare viṣṇorlīyate paramātmani 20| dhanavānvittaśāṭhyena yaḥ karoti prajāgaram | tenātmāhārito nūnaṃ kitavena durātmanā 21| viṣṇujāgaraṇe prāpte upahāsaṃ karoti yaḥ | ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ 22| vedavidbrāhmaṇo yastu narttanena viśeṣataḥ | upahāsaparaḥ prāptaḥ sa vai cāṃḍāla ucyate 23| nimiṣaṃ nimiṣārddhaṃ vā yaḥ karoti prajāgaram | dharmārthakāmamokṣāṇāṃ prāpnoti padamavyayam 24| vedaśāstrarato nityaṃ nityaṃ vai yajñayājakaḥ | rātrau jāgaraṇe prāpte niṃdāṃ kurvanvrajatyadhaḥ 25| mama pūjāṃ prakurvāṇo viṣṇuniṃdāsu tatparaḥ | ekaviṃśatkulenaiva narakaṃ pratipadyate 26| viṣṇuḥ śivaḥ śivo viṣṇurekamūrtirdvidhā sthitāḥ | tasmātsarvaprakāreṇa naiva niṃdāṃ prakārayet | daṣṭāḥ kalibhujaṃgena svapaṃti madhuhāhani 27| kurvaṃti jāgaraṃ naiva māyayā te ca mohitāḥ | prāptā ekādaśī yeṣāṃ kalau jāgaraṇaṃ vinā 28| te vinaṣṭā na saṃdeho yasmājjīvitamadhruvam | uddhṛtaṃ netrayugmaṃ tu dattvā vai vaiṣṇavaṃ padam 29| kṛtaṃ ye naiva paśyaṃti pāpino harijāgaram | abhāve vācakasyātha gītaṃ nṛtyaṃ tu kārayet 30| vācake sati devarṣe purāṇaṃ prathamaṃ paṭhet | aśvamedhasahasrasya vājapeyāyutasya ca 31| puṇyaṃ koṭiguṇaṃ vatsa viṣṇorjāgaraṇe kṛte | pitṛpakṣe mātṛpakṣe bhāryāpakṣe tu vāḍava 32| kulānuddharate caitānkṛtvā jāgaraṇaṃ hareḥ | upoṣaṇadine viddhe jāgaraṃ pūjanaṃ hareḥ 33| vṛthādānādikaṃ sarvaṃ kṛtaghneṣu kṛtaṃ yathā | upoṣaṇadine viddhe prārabdhe jāgare sthitim 34| vihāya sthānaṃ tadviṣṇuḥ śāpaṃ datvā pragacchati | aviddhe vāsare viṣṇorye kurvaṃti prajāgaram 35| teṣāṃ madhye tu tuṣṭaḥ sannṛtyaṃ tu kurute hariḥ | yāvaddināni kurute jāgaraṃ keśavāgrataḥ 36| yugāni tāni tāvaṃti viṣṇuloke mahīyate | yāvaddināni vasate vinā jāgaraṇaṃ hareḥ 37| tāvadvarṣasahasrāṇi rauravānna nivartate | ekadaśyāṃ śayānastu vinā jāgaraṇaṃ hareḥ 38| mūkavattiṣṭhate yo vai gānaṃ pāṭhaṃ na vācaret | saptajanmāni mūkatvaṃ jāyate'jāgare hareḥ 39| yo na nṛtyati mūḍhātmā purato jāgare hareḥ | paṃgutvaṃ tasya jānīyātsaptajanmāni vāḍava 40| yaḥ punaḥ kurute gītaṃ nṛtyaṃ jāgaraṇaṃ hareḥ | brāhmaṃ padaṃ madīyaṃ ca satyaṃ vai tasya vaiṣṇavam 41| yaḥ prabodhayate lokānviṣṇorjāgaraṇe rataḥ | vasecciraṃ tu vaikuṃṭhe pitṛbhiḥ saha vaiṣṇavaḥ 42| matiṃ prayacchate yastu harerjāgaraṇaṃ prati | ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi śvetadvīpe vasennaraḥ 43| yatkiṃcitkriyate pāpaṃ koṭijanmani mānavaiḥ | śrīkṛṣṇajāgare sarvaṃ rātrau naśyati vāḍava 44| śālagrāmaśilāgre ye kurvaṃti pratijāgaram | yāmeyāme phalaṃ proktaṃ koṭyaiṃdavasamudbhavam 45| saṃprāpte vāsare viṣṇorye na kurvaṃti jāgaram | vṛthā syāttatkṛtaṃ teṣāṃ vaiṣṇavānāṃ ca niṃdayā 46| kāmārthau saṃpadaḥ putrāḥ kīrtirlokāśca śāśvatāḥ | yajñāyutairna labhyaṃte dvādaśījāgaraṃ vinā 47| matirna jāyate yasya dvādaśyāṃ jāgaraṃ prati | na hi tasyādhikāro'sti pūjane keśavasya hi 48| yāvatpadāni calati keśavāyatanaṃ prati | aśvamedhasamāni syuḥ jāgarārthaṃ pragacchataḥ 49| pādayoḥ patitaṃ yāvaddharaṇyāṃ pāṃśu gacchatām | tāvadvarṣasahasrāṇi jāgaro vasate divi 6.37.50| tasmādgṛhātpragaṃtavyaṃ jāgare keśavālaye | kalau malavināśāya dvādaśīdvādaśīṣu ca 51| parāpavādasaṃyuktaṃ manaḥ prāsāda varjitam | śāstrahīnamagāṃdharvaṃ tathā dīpavivarjitam 52| śaktyopacārarahitamudāsīnaṃ saniṃdanam | kaliyuktaṃ viśeṣeṇa jāgaraṃ navadhā matam 53| saśāstraṃ jāgaraṃ yacca nṛtyagāṃdharvasaṃyutam | savādyaṃ tālāsaṃyuktaṃ sadīpaṃ madhubhiryutam 54| uccāraistu samāyuktaṃ yathoktairbhaktibhāvitaiḥ | prasannaṃ tuṣṭijananaṃ saṃmūḍhaṃ lokaraṃjanam 55| guṇairdvādaśabhiryuktaṃ jāgaraṃ mādhavapriyam | karttavyaṃ tatprayatnena pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ 56| kiṃ vratairbahubhiścīrṇaistīrthavāsena tasya kim | dvādaśīvāsare prāpte na kuryājjāgaraṃ hareḥ 57| pravāsena tyajedyastu pathisvinno'pi vāḍava | jāgaraṃ vāsudevasya dvādaśyāṃ tu same priyaḥ 58| madbhakto na hareḥ kuryājjāgaraṃ pāpamohitaḥ | vyarthaṃ matpūjanaṃ tasya matpūjyaṃ yo na pūjayet 59| na śaivo na ca sauro'sau na śākto gaṇasevakaḥ | yo bhuṃkte vāsare viṣṇorjñeyaḥ paśvadhiko hi saḥ 60| vipriyaṃ ca kṛtaṃ tena duṣṭenaiva ca pāpinā | madbhaktibalamāśritya yo bhuṃkte vai harerdine 61| sabāhyābhyaṃtaraṃ dehaṃ veṣṭitaṃ pāpakoṭibhiḥ | mucyaṃte vāsare viṣṇorye kurvaṃti prajāgaram 62| kūrparaṃ yamadūtānāṃ dattaṃ tena yamasya ca | kṛtvā jāgaraṇaṃ viṣṇoraviddhaṃ dvādaśīvratam 63| svargāpekṣā muniśreṣṭha muktā te naiva saṃśayaḥ | vāṃchitaṃ nārakaṃ saukhyaṃ viddhaṃ kṛtvā harerdinam 64| nihatāḥ pitarastena devānāṃ vai vadhaḥ kṛtaḥ | dattaṃ rājyaṃ tu daityānāṃ kṛtvā viddhaṃ harerdinam 65| yo nṛtyati prahṛṣṭātmā kṛtvā vai karatāḍanam | gītaṃ kurvanmukhenāpi darśayankautukānbahūn 66| purato vāsudevasya rātrau jāgaraṇe sthitaḥ | paṭhankṛṣṇacaritrāṇi raṃjayanvaiṣṇavāngaṇān 67| mukhena kurute vādyaṃ saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ | darśayanvividhānbhṛtyānsvecchālāpānprakārayan 68| bhāvairetairnaro yastu kurute jāgare hareḥ | nimiṣenimiṣe puṇyaṃ tīrthakoṭiphalaṃ smṛtam 69| anudvignamanā yastu dhūpanīrājanaṃ hareḥ | kurute jāgare rātrau saptadvīpādhipo bhavet 70| yāni kāni ca pāpāni brahmahatyāsamāni ca | kṛṣṇā ha jāgarāttāni vilayaṃ yāṃti khaṃḍaśaḥ 71| ekataḥ kratavaḥ sarve samāptavaradakṣiṇāḥ | ekato devadevasya jāgaraḥ kṛṣṇavallabhaḥ 72| tatra kāśī puṣkaraṃ ca prayāgaṃ naimiṣaṃ gayā | śālagrāmamahākṣetramarbudāraṇyameva ca 73| pauṣkaraṃ mathurā tatra sarvatīrthāni caiva hi | yajñā vedāśca catvāro vrajaṃti harijāgaram 74| gaṃgā sarasvatī tāpī yamunā ca śatadrukā | caṃdrabhāgā vitastā ca nadyaḥ sarvāstu tatra vai 75| sarāṃsi ca hradāḥ sarve samudrāḥ sarva eva hi | ekādaśyāṃ dvijaśreṣṭha gacchaṃti kṛṣṇajāgaram 76| spṛhaṇīyā hi devānāṃ ye narāḥ kṛṣṇajāgare | nṛtyaṃti gītaṃ kurvaṃti vīṇāvādyapraharṣitāḥ 77| evaṃ jāgaraṇaṃ kṛtvā saṃpūjya ca mahāharim | dvādaśyāṃ pāraṇaṃ kṛtvā svaśaktyā vaiṣṇavaiḥ saha 78| mahādeva uvāca- śṛṇu brahmanpravakṣyāmi dvādaśīmāhātmyamuttamam | dvādaśī tu sadā jñeyā putradā mokṣadāyinī 79| prātaḥ snātvā hariṃ pūjya upavāsaṃ samarpayet | ajñānatimirāṃdhasya vratenānena keśava 80| prasīda sumukho bhūtvā jñānadṛṣṭiprado bhava | pāraṇaṃ ca tataḥ kuryādyathāsaṃbhavamagrataḥ 81| ata ūrdhvaṃ yatheṣṭaṃ tu kārayecca yathāvidhi | yadā tu dvādaśī svalpā pāraṇena bhaveddivaja 82| tadā rātrau tu karttavyaṃ pāraṇaṃ muktimicchatā | tadā na rātridoṣaḥ syānniṣiddhaṃ na bhavetkvacit 83| yaduktaṃ niśi na snāyānmahāniśi na bhojayet | tatpūrvaparayāmābhyāṃ dinavatkarma kārayet 84| yadā bhavati svalpā tu dvādaśī pāraṇe dine | uṣaḥkāle dvayaṃ kuryātprātarmadhyāhnikaṃ tathā 85| dvādaśī sādhitā yena nareṇa bhuvi sarvadā | tasya puṇyamahaṃ vaktuṃ na samartho viśeṣataḥ 86| sādhayitvākhilānkāmānprāpnuyuśca mahājanāḥ | aṃbarīṣādayaḥ sarve ye bhaktā bhuvi viśrutāḥ 87| dvādaśīṃ sādhayitvā tu te gatā viṣṇusadmani | satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ yaduktaṃ tu mayā tava 88| nāsti viṣṇusamo devo na tithirdvādaśīsamā | atra dattaṃ ca bhuktaṃ ca tathā pūjādikaṃ ca yat 89| tatsarvaṃ pūrṇatāṃ yāti pūjite mādhave sati | kiṃ punarbahunoktena bhaktānāṃ vallabho hariḥ 90| pradadātyakhilānkāmānyāvadābhūtasaṃplavam | dvādaśyāṃ caiva yaddattaṃ tatsarvaṃ saphalaṃ bhavet 91| kurukṣetreṣu yaddattaṃ niṣphalaṃ naiva jāyate | tadvacca dvādaśīdattaṃ bhaveddevarṣisattama 92| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe umāpatināradasaṃvāde dvādaśīekādaśījāgaraṇamahimānāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ 37|