Chapter 20

हरिरुवाच- तपसानेन पुण्येन सत्येनानेन ते द्विज । स्तोत्रेण पावनेनापि तुष्टोस्मि व्रियतां वरः १। वरं दद्मि महाभाग यत्ते मनसि वर्तते । यंयमिच्छसि कामं त्वं तंतं ते पूरयाम्यहम् २। सोमशर्मोवाच- प्रथमं देहि मे कृष्ण वरमेकं सुवाञ्छितम् । सुप्रसन्नेन मनसा यद्यस्ति सुदया मम ३। जन्मजन्मांतरं प्राप्य तव भक्तिं करोम्यहम् । दर्शयस्व परं स्थानमचलं मोक्षदायकम् ४। स्ववंशतारकं पुत्रं दिव्यलक्षणसंयुतम् । विष्णुभक्तिपरं नित्यं मम वंशप्रधारकम् ५। सर्वज्ञं सर्वदं दांतं तपस्तेजः समन्वितम् । देवब्राह्मणलोकानां पालकं पूजकं सदा ६। देवमित्रं पुण्यभावं दातारं ज्ञानपंडितम् । देहि मे ईदृशं पुत्रं दारिद्रं हर केशव ७। भवत्वेवं न संदेहो वरमेनं वृणोम्यहम् । हरिरुवाच- एवमस्तु द्विजश्रेष्ठ भविष्यति न संशयः ८। मत्प्रसादात्सुपुत्रस्तु तव वंश प्रतारकः । भोक्ष्यसि त्वं वरान्भोगान्दिव्यांश्च मानुषानिह ९। समालोक्य परं सौख्यं पुत्रसंभवजं शुभम् । यावज्जीवसि विप्र त्वं तावद्दुःखं न पश्यसि १०। दाता भोक्ता गुणग्राही भविष्यसि न संशयः । सुतीर्थे मरणं चापि यास्यसि त्वं परां गतिम् ११। एवं वरं हरिर्दत्त्वा सप्रियाय द्विजाय सः । अंतर्धानं गतो देवः स्वप्नवत्परिदृश्यते १२। तदा सुमनया युक्तः सोमशर्मा द्विजोत्तमः । सुतीर्थे पावने तस्मिन्रेवातीरे सुपुण्यदे १३। अमरकंटके विप्रो दानं पुण्यं करोति सः । गते बहुतरे काले तस्य वै सोमशर्मणः १४। कपिलारेवयोः संगे स्नानं कृत्वा स निर्गतः । दृष्टवान्पुरतो विप्रः श्वेतमेकं हि कुंजरम् १५। सुप्रभं सुंदरं दिव्यं सुमदं चारुलक्षणम् । नानाभरणशोभांगं बहुलक्ष्म्या समन्वितम् १६। सिंदूरैः कुंकुमैस्तस्य कुंभस्थले विराजिते । कर्णनीलोत्पलयुतं पताकादंडसंयुतम् १७। नागोपरिस्थितो दिव्यः पुरुषो दृढसुप्रभः । दिव्यलक्षणसंपन्नः सर्वाभरणभूषितः १८। दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगंधानुलेपनः । सुसौम्यं सोमवत्पूर्णच्छत्रचामरसंयुतम् १९। नागारूढं प्रयांतं तं पुनः पश्यति सत्तमः । सिद्धचारणगंधर्वैः स्तूयमानं सुमंगलम् २०। सगजं सुंदरं दृष्ट्वा पुरुषं दिव्यलक्षणम् । व्यतर्कयत्सोमशर्मा विस्मयाविष्टमानसः २१। कोऽयं प्रयाति दिव्यांगः पंथानं प्राप्य सुव्रतः । एवं चिंतयतस्तस्य यावद्गृहं समाप्तवान् २२। प्रविशंतं गृहद्वारं देवरूपं मनोहरम् । हर्षेण महताविष्टः सोमशर्मा द्विजोत्तमः २३। स्वगृहं प्रति धर्मात्मा त्वरमाणः प्रयाति च । गृहद्वारं गतो यावत्तावत्तं तु न पश्यति २४। पतितान्येव पुष्पाणि सौहृद्यानि महामतिः । दिव्यानि वासयुक्तानि प्रांगणे द्विजसत्तमः २५। चंदनैः कुंकुमैः पुण्यैः सुगंधैस्तु विलेपितम् । स्वकीयं प्रांगणे दृष्ट्वा दूर्वाक्षतसमन्वितम् २६। स एवं विस्मयाविष्टश्चिंतयानः पुनः पुनः । ददर्श सुमनां प्राज्ञो दिव्यमंगलसंपदम् २७। सोमशर्मोवाच- केन दत्तानि दिव्यानि एतान्याभरणानि च । शृंगारंरूपसौभाग्यं वस्त्रालंकारभूषणम् २८। तन्मे त्वं कारणं भद्रे कथयस्वाविशंकिता । एवं संभाष्यतां भार्यां विरराम द्विजोत्तमः २९। सुमनोवाच- शृणु कांत समायातः कश्चिद्देववरोत्तमः । श्वेतनागसमारूढो दिव्याभरणभूषितः ३०। दिव्यगंधानुलिप्तांगो दिव्याश्चर्यसमन्वितः । न जाने को हि देवोसौ विप्रगंधर्वसेवितः ३१। स्तूयमानः समायातो देवगंधर्वचारणैः । योषितः पुण्यरूपाढ्या रूपशृंगारसंयुताः ३२। सर्वाभरणशोभाढ्याः सर्वाः पूर्णमनोरथाः । ताभिः सह समक्षं मे पुरुषेण महात्मना ३३। चतुष्कं पूरितं रत्नैः सर्वशोभासमन्वितम् । तत्राहमासने पुण्ये स्थापिता ब्राह्मणैः किल ३४। वस्त्रालंकारभूषां मे ददुस्ते सर्व एव हि । वेदमंगलगीतैस्तु शास्त्रगीतैश्च पुण्यदैः ३५। अभिषिक्तास्मि तैः सर्वैरंतर्धानं पुनर्गताः । मामेवं परितः सर्वे पुनरूचुर्द्विजोत्तम ३६। तव गेहं वयं सर्वे वसिष्यामः सदैव हि । शुचिर्भव सुकल्याणि भर्त्रा सार्द्धं सदैव हि ३७। एवमुक्त्वा गताः सर्वे एवं दृष्टं मयैव हि । तया यत्कथितं वृत्तं समाकर्ण्य महामतिः ३८। पुनश्चिंतां प्रपन्नोऽसौ किमिदं देवनिर्मितम् । विचिन्तयित्वाथ तदा सोमशर्मा महामतिः ३९। ब्रह्मकर्मणि संयुक्तः साधर्म्यं धर्ममुत्तमम् । तस्माद्गर्भं महाभागा दधार व्रतशालिनी ४०। तेन गर्भेण सा देवी अधिकं शुशुभे तदा । संदीप्तपुत्रसंयुक्त तेजोज्वालासमन्विता ४१। सा हि जज्ञे च तपसा तनयं देवसन्निभम् । अंतरिक्षे ततो नेदुर्देवदुंदुभयस्तदा ४२। शंखान्दध्मुर्महादेवा गंधर्वा ललितं जगुः । अप्सरसस्तथा सर्वा ननृतुस्तास्तदा किल ४३। अथ ब्रह्मासुरैः सार्द्धं समायातो द्विजोत्तमः । चकार नाम तस्यैव सुव्रतेति समाहितः ४४। नाम कृत्वा ततो देवा जग्मुः सर्वे महौजसः । गतेषु तेषु देवेषु सोमशर्मासु तस्य च ४५। जातकर्मादिकं कर्म चकार द्विजसत्तमः । जाते पुत्रे महाभागे सुव्रते देवनिर्मिते ४६। तस्य गेहे महालक्ष्मीर्धनधान्यसमाकुला । गजाश्वमहिषी गावः कांचनं रत्नमेव च ४७। यथा कुबेरभवनं शुशुभे धनसंचयैः । तत्सोमशर्मणो गेहं तथैव परिराजते ४८। ध्यानपुण्यादिकं कर्म चका रद्विजसत्तमः । तीर्थयात्रां गतो विप्रो नानापुण्यसमाकुलः ४९। अन्यानि यानि पुण्यानि दानानि द्विजसत्तमः । चकार तत्र मेधावी ज्ञानपुण्य समन्वितः ५०। एवं साधयते धर्मं पालयेच्च पुनःपुनः । पुत्रस्य जातकर्मादि कर्माणि द्विजसत्तमः ५१। विवाहं कारयामास हर्षेण महता किल । पुत्रस्य पुत्राः संजाताः सगुणा लक्षणान्विताः ५२। सत्यधर्मतपोपेता दानधर्मरताः सदा । स तेषां पुण्यकर्माणि सोमशर्मा चकार ह ५३। पौत्राणां तु महाभागस्तेषां सुखेन मोदते । सर्वं सौख्यं च संभुज्य जरारोगविवर्जितः ५४। पंचविंशाब्दिको यद्वत्तद्वत्कायं तु तस्य हि । सूर्यतेजः प्रतीकाशः सोमशर्मा महामतिः ५५। सा चापि शुशुभे देवी सुमना पुण्यमंगलैः । पुत्रपौत्रैर्महाभागा दानव्रतैश्च संयमैः ५६। अतिभाति विशालाक्षी पुण्यैः पतिव्रतादिभिः । तारुण्येन समायुक्ता यथा षोडशवार्षिकी ५७। मोदमानौ महात्मानौ दंपती चारुमंगलौ । हर्षेण च समायुक्तौ पुण्यात्मानौ महोदयौ ५८। एवं तयोस्तु वृत्तांतं पुण्याचारसमन्वितम् । सुव्रतस्य प्रवक्ष्यामि व्रतचर्यां द्विजोत्तमाः ५९। यथा तेन समाराध्य नारायणमनामयम् ६०। इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे एन्द्रे सुमनोपाख्याने सुव्रतोत्पत्तिर्नाम विंशोऽध्यायः २०। ।

hariruvāca- tapasānena puṇyena satyenānena te dvija | stotreṇa pāvanenāpi tuṣṭosmi vriyatāṃ varaḥ 1| varaṃ dadmi mahābhāga yatte manasi vartate | yaṃyamicchasi kāmaṃ tvaṃ taṃtaṃ te pūrayāmyaham 2| somaśarmovāca- prathamaṃ dehi me kṛṣṇa varamekaṃ suvāñchitam | suprasannena manasā yadyasti sudayā mama 3| janmajanmāṃtaraṃ prāpya tava bhaktiṃ karomyaham | darśayasva paraṃ sthānamacalaṃ mokṣadāyakam 4| svavaṃśatārakaṃ putraṃ divyalakṣaṇasaṃyutam | viṣṇubhaktiparaṃ nityaṃ mama vaṃśapradhārakam 5| sarvajñaṃ sarvadaṃ dāṃtaṃ tapastejaḥ samanvitam | devabrāhmaṇalokānāṃ pālakaṃ pūjakaṃ sadā 6| devamitraṃ puṇyabhāvaṃ dātāraṃ jñānapaṃḍitam | dehi me īdṛśaṃ putraṃ dāridraṃ hara keśava 7| bhavatvevaṃ na saṃdeho varamenaṃ vṛṇomyaham | hariruvāca- evamastu dvijaśreṣṭha bhaviṣyati na saṃśayaḥ 8| matprasādātsuputrastu tava vaṃśa pratārakaḥ | bhokṣyasi tvaṃ varānbhogāndivyāṃśca mānuṣāniha 9| samālokya paraṃ saukhyaṃ putrasaṃbhavajaṃ śubham | yāvajjīvasi vipra tvaṃ tāvadduḥkhaṃ na paśyasi 10| dātā bhoktā guṇagrāhī bhaviṣyasi na saṃśayaḥ | sutīrthe maraṇaṃ cāpi yāsyasi tvaṃ parāṃ gatim 11| evaṃ varaṃ harirdattvā sapriyāya dvijāya saḥ | aṃtardhānaṃ gato devaḥ svapnavatparidṛśyate 12| tadā sumanayā yuktaḥ somaśarmā dvijottamaḥ | sutīrthe pāvane tasminrevātīre supuṇyade 13| amarakaṃṭake vipro dānaṃ puṇyaṃ karoti saḥ | gate bahutare kāle tasya vai somaśarmaṇaḥ 14| kapilārevayoḥ saṃge snānaṃ kṛtvā sa nirgataḥ | dṛṣṭavānpurato vipraḥ śvetamekaṃ hi kuṃjaram 15| suprabhaṃ suṃdaraṃ divyaṃ sumadaṃ cārulakṣaṇam | nānābharaṇaśobhāṃgaṃ bahulakṣmyā samanvitam 16| siṃdūraiḥ kuṃkumaistasya kuṃbhasthale virājite | karṇanīlotpalayutaṃ patākādaṃḍasaṃyutam 17| nāgoparisthito divyaḥ puruṣo dṛḍhasuprabhaḥ | divyalakṣaṇasaṃpannaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ 18| divyamālyāṃbaradharo divyagaṃdhānulepanaḥ | susaumyaṃ somavatpūrṇacchatracāmarasaṃyutam 19| nāgārūḍhaṃ prayāṃtaṃ taṃ punaḥ paśyati sattamaḥ | siddhacāraṇagaṃdharvaiḥ stūyamānaṃ sumaṃgalam 20| sagajaṃ suṃdaraṃ dṛṣṭvā puruṣaṃ divyalakṣaṇam | vyatarkayatsomaśarmā vismayāviṣṭamānasaḥ 21| ko'yaṃ prayāti divyāṃgaḥ paṃthānaṃ prāpya suvrataḥ | evaṃ ciṃtayatastasya yāvadgṛhaṃ samāptavān 22| praviśaṃtaṃ gṛhadvāraṃ devarūpaṃ manoharam | harṣeṇa mahatāviṣṭaḥ somaśarmā dvijottamaḥ 23| svagṛhaṃ prati dharmātmā tvaramāṇaḥ prayāti ca | gṛhadvāraṃ gato yāvattāvattaṃ tu na paśyati 24| patitānyeva puṣpāṇi sauhṛdyāni mahāmatiḥ | divyāni vāsayuktāni prāṃgaṇe dvijasattamaḥ 25| caṃdanaiḥ kuṃkumaiḥ puṇyaiḥ sugaṃdhaistu vilepitam | svakīyaṃ prāṃgaṇe dṛṣṭvā dūrvākṣatasamanvitam 26| sa evaṃ vismayāviṣṭaściṃtayānaḥ punaḥ punaḥ | dadarśa sumanāṃ prājño divyamaṃgalasaṃpadam 27| somaśarmovāca- kena dattāni divyāni etānyābharaṇāni ca | śṛṃgāraṃrūpasaubhāgyaṃ vastrālaṃkārabhūṣaṇam 28| tanme tvaṃ kāraṇaṃ bhadre kathayasvāviśaṃkitā | evaṃ saṃbhāṣyatāṃ bhāryāṃ virarāma dvijottamaḥ 29| sumanovāca- śṛṇu kāṃta samāyātaḥ kaściddevavarottamaḥ | śvetanāgasamārūḍho divyābharaṇabhūṣitaḥ 30| divyagaṃdhānuliptāṃgo divyāścaryasamanvitaḥ | na jāne ko hi devosau vipragaṃdharvasevitaḥ 31| stūyamānaḥ samāyāto devagaṃdharvacāraṇaiḥ | yoṣitaḥ puṇyarūpāḍhyā rūpaśṛṃgārasaṃyutāḥ 32| sarvābharaṇaśobhāḍhyāḥ sarvāḥ pūrṇamanorathāḥ | tābhiḥ saha samakṣaṃ me puruṣeṇa mahātmanā 33| catuṣkaṃ pūritaṃ ratnaiḥ sarvaśobhāsamanvitam | tatrāhamāsane puṇye sthāpitā brāhmaṇaiḥ kila 34| vastrālaṃkārabhūṣāṃ me daduste sarva eva hi | vedamaṃgalagītaistu śāstragītaiśca puṇyadaiḥ 35| abhiṣiktāsmi taiḥ sarvairaṃtardhānaṃ punargatāḥ | māmevaṃ paritaḥ sarve punarūcurdvijottama 36| tava gehaṃ vayaṃ sarve vasiṣyāmaḥ sadaiva hi | śucirbhava sukalyāṇi bhartrā sārddhaṃ sadaiva hi 37| evamuktvā gatāḥ sarve evaṃ dṛṣṭaṃ mayaiva hi | tayā yatkathitaṃ vṛttaṃ samākarṇya mahāmatiḥ 38| punaściṃtāṃ prapanno'sau kimidaṃ devanirmitam | vicintayitvātha tadā somaśarmā mahāmatiḥ 39| brahmakarmaṇi saṃyuktaḥ sādharmyaṃ dharmamuttamam | tasmādgarbhaṃ mahābhāgā dadhāra vrataśālinī 40| tena garbheṇa sā devī adhikaṃ śuśubhe tadā | saṃdīptaputrasaṃyukta tejojvālāsamanvitā 41| sā hi jajñe ca tapasā tanayaṃ devasannibham | aṃtarikṣe tato nedurdevaduṃdubhayastadā 42| śaṃkhāndadhmurmahādevā gaṃdharvā lalitaṃ jaguḥ | apsarasastathā sarvā nanṛtustāstadā kila 43| atha brahmāsuraiḥ sārddhaṃ samāyāto dvijottamaḥ | cakāra nāma tasyaiva suvrateti samāhitaḥ 44| nāma kṛtvā tato devā jagmuḥ sarve mahaujasaḥ | gateṣu teṣu deveṣu somaśarmāsu tasya ca 45| jātakarmādikaṃ karma cakāra dvijasattamaḥ | jāte putre mahābhāge suvrate devanirmite 46| tasya gehe mahālakṣmīrdhanadhānyasamākulā | gajāśvamahiṣī gāvaḥ kāṃcanaṃ ratnameva ca 47| yathā kuberabhavanaṃ śuśubhe dhanasaṃcayaiḥ | tatsomaśarmaṇo gehaṃ tathaiva parirājate 48| dhyānapuṇyādikaṃ karma cakā radvijasattamaḥ | tīrthayātrāṃ gato vipro nānāpuṇyasamākulaḥ 49| anyāni yāni puṇyāni dānāni dvijasattamaḥ | cakāra tatra medhāvī jñānapuṇya samanvitaḥ 50| evaṃ sādhayate dharmaṃ pālayecca punaḥpunaḥ | putrasya jātakarmādi karmāṇi dvijasattamaḥ 51| vivāhaṃ kārayāmāsa harṣeṇa mahatā kila | putrasya putrāḥ saṃjātāḥ saguṇā lakṣaṇānvitāḥ 52| satyadharmatapopetā dānadharmaratāḥ sadā | sa teṣāṃ puṇyakarmāṇi somaśarmā cakāra ha 53| pautrāṇāṃ tu mahābhāgasteṣāṃ sukhena modate | sarvaṃ saukhyaṃ ca saṃbhujya jarārogavivarjitaḥ 54| paṃcaviṃśābdiko yadvattadvatkāyaṃ tu tasya hi | sūryatejaḥ pratīkāśaḥ somaśarmā mahāmatiḥ 55| sā cāpi śuśubhe devī sumanā puṇyamaṃgalaiḥ | putrapautrairmahābhāgā dānavrataiśca saṃyamaiḥ 56| atibhāti viśālākṣī puṇyaiḥ pativratādibhiḥ | tāruṇyena samāyuktā yathā ṣoḍaśavārṣikī 57| modamānau mahātmānau daṃpatī cārumaṃgalau | harṣeṇa ca samāyuktau puṇyātmānau mahodayau 58| evaṃ tayostu vṛttāṃtaṃ puṇyācārasamanvitam | suvratasya pravakṣyāmi vratacaryāṃ dvijottamāḥ 59| yathā tena samārādhya nārāyaṇamanāmayam 60| iti śrīpadmapurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāṃ bhūmikhaṃḍe endre sumanopākhyāne suvratotpattirnāma viṃśo'dhyāyaḥ 20| |