Chapter 194

सूत उवाच- एवं संप्रार्थितो विप्रास्तया भक्त्यातिदीनया। यतश्चाकथयं तद्वै तच्छृणुध्वं दयालवः १। नारद उवाच- मा खिदस्त्वं वृथा बाले समाधाय मनो हृदि । श्रीकृष्णचरणांभोजं स्मर सौख्यं लभिष्यसि २। द्रौपदी च परित्राता येन कौरवकश्मलात् । पालिता गोपसुंदर्यः स कृष्णः क्वापि नो गतः ३। त्वं तु भक्तिः प्रिया तस्य सततं प्राणतोऽधिका । त्वयाहूतस्तु भगवान्याति नीचगृहेष्वपि ४। सत्यादि त्रियुगे बोधो विरागो मुक्तिसाधकौ । कलौ तु केवला भक्तिर्ब्रह्मसायुज्यकारिणी ५। इति निश्चित्य विद्रूपी स्वकां गात्त्वां ससर्ज ह । परमानंदचिन्मूर्तिः स्वप्रियां प्रीतमानसः ६। बध्वांजलि त्वया पृष्टः किं करोमीति वै हरिः । त्वां तदाज्ञापयत्कृष्णो मद्भक्तान्पोषयेति च ७। अंगीकृतं त्वया तद्वै प्रसन्नोऽभूद्धरिस्तदा । मुक्तिदासीं ददौ तुभ्यं ज्ञानवैराग्य आत्मजौ ८। भक्तानां पोषणं नित्यं वैकुंठस्था करोषि च । भूमौ च भक्तपोषाय छायारूपं समाश्रिता ९। विमुक्ति ज्ञानवैराग्यैः सह चैवागतात्र हि । कृतादिद्वापरांते हि काले मुक्ति मुदास्थिता १०। कलौ तु संक्षयं प्राप्ता पाषंडामयपीडिता । त्वदाज्ञया गता शीघ्रं वैकुंठे पुनरेव सा । स्मृतमात्रा त्वयाद्यापि मुक्तिरायाति सत्वरम् ११। पुत्रीकृत्य त्वयैमौ च स्वपार्श्वे परिरक्षितौ । उपेक्षातः कलौ मंदौ वृद्धौ जातौ सुतौ तव १२। तथापि चिंतां मुंचत्वमुपायं चिंतयाम्यहम् । कलिना सदृशः कोऽपि युगो नास्ति वरानने १३। तस्मिंस्त्वां ख्यापयिष्यामि गेहे गेहे जने जने । अन्यधर्मांस्तिरस्कृत्य पुरस्कृत्य महोत्सवान् १४। यदि प्रवर्त्तये न त्वां तदा दासो हरेर्नहि । त्वदन्विताश्च ये जीवा भविष्यंति कलाविह १५। पापिनोऽपि गमिष्यंति निर्भया हरिमंदिरम् । येषां चित्ते भवेद्भक्तिः सर्वदा प्रेमरूपिणी १६। न ते पश्यंति कीनाशं स्वप्नेऽप्यमलमूर्त्तयः । न प्रेतो न पिशाचो वा राक्षसो वासुरोपि च १७। भक्तियुक्तमनस्कानां स्पर्शने दर्शने प्रभुः । न तपोभिर्न वेदैश्च न ज्ञानेनापि कर्मणा १८। हरिर्हि साध्यते भक्त्या प्रमाणं तत्र गोपिकाः । नृणां जन्मसहस्रेण भक्तिः सुकृतिनां भवेत् १९। कलौ भक्तिः कलौ भक्तिर्भक्त्याकृष्णः पुरः स्थितः । भक्तिद्रोहकरा ये च ते सीदंति जगत्त्रये २०। दुर्वासा दुःखमापन्नः पुरा भक्तिविनिंदकः । अलं वृत्तैरलंतीर्थैरलं योगैरलं मखैः २१। अलं ज्ञानकथालापैर्भक्तिरेकैव मुक्तिदा । एवमुक्तं मया सा तु स्वमाहात्म्यं निशम्य वै २२। सर्वांगहर्षसंयुक्ता मां पुनर्वाक्यमब्रवीत् । अहो नारद धन्योऽसि प्रीतिस्ते मयि निश्चला २३। न कदाचिन्विमुंचामि चित्तं ते मयि संगतम् । कृपालुना त्वया साधो मद्बाधा ध्वंसिता क्षणात् २४। पुत्रयोश्चेतना नास्ति ममेमौ प्रतिबोधय । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कारुण्येनान्वितो ह्यहम् २५। तयोः प्रबोधनं कर्तुं प्रवृत्तः पाणिना स्पृशन् । मुखं संसृज्य कर्णांते शब्दमुच्चैः समुच्चरन् २६। ज्ञान प्रबुद्ध्य्तां शीघ्रं वैराग्यप्रतिबुध्यताम् । वेदवेदांतघोषैश्च गीता पाठैर्मुहुर्मुहुः २७। बोध्यमानौ तदा तेन कथंचिद्बोधमागतौ । नेत्रैरनवलोकंतौ जृंभंतौ सालसावुभौ २८। बकवत्पलितौ प्रायः शुष्ककाष्ठसमांगकौ । क्षुत्क्षामौ तौ निरीक्ष्यैव पुनः स्वापमुपागतौ २९। तदा चिंतापरोऽभूवं किं विधेयं मयेति च । अहो निद्रा कथं याति वृद्धत्वं चानयोः परम् ३०। चिंतयन्नित गोविंदं स्मरन्नासं द्विजोत्तमाः । व्योमवाणी तदैवाभून्मा ऋषे खिद्यतामिति ३१। उद्यमस्सफलस्ते तु भविष्यति न संशयः । एतदर्थं तु सत्कर्म सुरर्षे त्वं समाचर ३२। तत्कर्मतेऽभिधास्यंति साधवः साधुभूषणाः । सत्कर्मणि कृते तस्मिन्स्वपनं वृद्धतानयोः ३३। गमिष्यति क्षणाद्भक्तिः सर्वतः प्रसरिष्यति । इत्याकाशवचः स्पष्टं निशम्यापि मया द्विजाः ३४। न ज्ञातं यन्नभोवाण्या गोप्यत्वेन निरूपितं । किं तत्कर्म च येनैतौ भवतो ज्ञानसंयुतौ ३५। क्व भविष्यंति ते संतः कथं वक्ष्यंति कर्म सत् । मयात्र किं प्रकर्त्तव्यं यदुक्तं व्योमभाषया ३६। अथ तौ तत्र संस्थाप्य निर्गतोऽहं बहिर्द्विजाः । वृंदारण्यादपृच्छं च यत्र तत्र द्विजोत्तमान् ३७। वृत्तांतं सर्व एवाथ श्रुत्वा विस्मितमानसाः । नैवोत्तरं प्रयच्छंति ह्यनभिज्ञानभोगिरः ३८। असाध्यं केचन प्रोचुराविज्ञेयमथापरे । मूकी बभूवुरन्ये तु चिंतयानाः पुनः पुनः ३९। वेदवेदांतघोषैश्च गीतापाठैर्मुहुर्मुहुः । बोध्यमानं त्रिकं तत्तु नोदतिष्ठदहो विधिः ४०। योगिना नारदेनापि स्वयं न ज्ञायते तु यत् । तत्कथं शक्यते कर्तुमितरैरिह मानुषैः । ततश्चिंतातुरश्चाहं बदरीवनमागतः ४१। तपश्चरामि चात्रैव तदर्थं कृतनिश्चयः । तावद्ददर्श पुरतः सनकाद्यान्मुनीश्वरान् । कोटिसूर्यसमाभासानुवाच मुनिसत्तमान् ४२। इदानीं भूरिभागेन भवतां दर्शनं ह्यभूत् । तदुपायं महाभागा वदंतु प्रीतमानसाः ४३। भवंतो योगिनां श्रेष्ठा बुद्धिमंतो बहुश्रुताः । कुमारा एवपंचाब्दाः पूर्वेषामपिपूर्वजाः ४४। सदा वैकुंठनिलया हरिकीर्त्तनतत्पराः । लीलामृतकथोन्मत्ता हरिस्मरणतत्पराः ४५। अतो हि कालदुहिता युष्मान्नैव प्रबाधते । येषां भ्रूभंगमात्रेण द्वारपालौ हरेः पुरा ४६। दैत्यौ भूत्वा त्रिजन्मानि पुनस्तत्स्थानमास्थितौ । अशरीरगिरोक्तं यत्किंतत्साधनमुच्यताम् ४७। अनुष्ठेयं यथा यत्र प्रब्रुवंतु कृपालवः । भक्तिज्ञानविरागाणांसुखमुत्पद्यतेयथा । ख्यातिर्वः सर्वलोकेषु तथा साधूच्यतां बुधाः ४८। कुमारा ऊचुः- मा चिंतां कुरु देवर्षे स्वचित्ते हर्षमावह । उपायः सुखासाध्योऽत्र विद्यते विश्वसौख्यदः ४९। अहो नारद धन्योऽसि विरक्तानां शिरोमणिः । श्रीकृष्णप्रेमपात्राणामग्रणीर्वदतां वरः 6.194.५०। त्वयि चित्रं न देवर्षे भक्तिसाधनतत्परे । उचितं कृष्णदासानां भक्तेः संचारणं भुवि ५१। ऋषिभिर्बहुधा लोके उपायाः सिद्धये कृताः । श्रमसाध्याश्च ते सर्वे प्रायः स्वर्गफलप्रदाः ५२। वैकुंठसाधकः पंथा गुप्तो लोकेषु वर्त्तते । तस्योपदेशकः साधुः प्रायो भाग्येन लभ्यते ५३। यत्ते सत्कर्म निर्दिष्टं व्योमवाचा मुनीश्वर । तज्ज्ञेयमिह सर्वज्ञैर्ज्ञानयज्ञः पुरातनैः ५४। श्रीमद्भागवतालापो ज्ञानयज्ञः शुकोदितः । भक्तिज्ञानविरागाणां सुखदः प्रतिभाति नः ५५। कलिदोषा इमे सर्वे श्रीमद्भागवत ध्वनेः । प्रभीताः प्रलयायंते सिंहशब्दाद्वृका इव ५६। ज्ञानवैराग्यसंयुक्ता भक्तिः प्रेमरसावहा । प्रतिगेहं प्रतिजनं सुखक्रीडां करिष्यति ५७। सूत उवाच- कुमारोक्तं समाकर्ण्य नारदः प्रीतमानसः । पुनः प्रोवाच भगवांस्तदुत्कर्षं विभावयन् ५८। नारद उवाच- वेदवेदांतघोषैश्च गीतापाठैः प्रबोधितम् । नोदतिष्ठत्त्रिकं तत्तु कलिदोषतिरस्कृतम् ५९। कथं भागवतालापात्तद्विबोधमिहैष्यति । छिंदंतु संशयं ह्येनं भवंतोऽमोघदर्शनाः ६०। विलंबो नात्र कर्त्तव्यः शरणागतवत्सलाः । ततस्ते सनकाद्यास्तु विरक्ता ह्यूर्द्ध्वरेतसः ६१। सिद्धाः सनातना विप्रा नारदं प्रोचुरादरात् ६२। कुमारा ऊचुः । वेदोपनिषदां साराज्जाता भागवती कथा । अत्युत्तमा ततो भाति पृथग्भूता फलोन्नतिः ६३। आमूलाग्रं रसोस्त्येव रसालस्य यथा फले । पृथग्भूतं तु पानेन यथा विश्वमनोहरः ६४। यथा दुग्धेस्थितं सर्पिर्न च स्वादूपकल्प्यते । पृथग्भूतं तु तद्दिव्यं देवानां प्रीतिवर्द्धनम् ६५। इक्षुष्विवादिमध्यांतं शर्करा व्याप्य तिष्ठति । पृथग्भूता तु सा मिष्टा तथा भागवती कथा ६६। श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं रसमेव हि । भक्तिज्ञानविरागाणां सौख्यायैव प्रकाशितम् ६७। कृष्णेन ब्रह्मणे नाभिकंजस्थाय हृदैव हि । तच्चतुःश्लोकमखिलं ब्रह्मैव प्रतिभासते ६८। तुभ्यं च ब्रह्मणा प्रोक्तं तच्चरित्रनिदर्शनम् । त्वयापि व्यासदेवाय प्रोक्तं तत्तापहानये ६९। यदीयस्मरणात्सद्यो निर्विण्णो बादरायणः । चकार महदाख्यातुमात्माराम मनोहरम् ७०। अत्र ते विस्मयः केन येन पृच्छेः पुनः पुनः । श्रीमद्भागवतं शास्त्रं क्षमं कृष्णानुकर्षणे ७१। सूत उवाच- एतन्निशम्य वचनं समुदाहृतं तु योगीश्वरैः सनकमुख्यतमैरभीष्टम् । भक्त्या विधृत्य चरणं च प्रणम्य मूर्ध्ना हृष्टो जगाद जगदाधिनिवर्त्तकांस्तान् ७२। नारद उवाच-। संदर्शनं च भवतां विनिहंत्यघौघं श्रेयस्तनोति भवदुःखदवार्दितानाम् । निःशेषशेषमुखगीतकथैकपानात्प्रेमप्रकाशनकृते शरणं गतो वः ७३। पुण्योदयेन बहुजन्मसमर्जितेन सत्संगमो यदि भवेत्कृतिनो जनस्य । अज्ञानहेतुकृतमोहमहांधकारो नश्येत्तदा ह्युदयमेति महान्विवेकः ७४। इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्साहस्रयां संहितायामुत्तरखंडे। श्रीभागवतमाहात्म्ये चतुर्नवत्यधिकशततमोऽध्यायः १९४।

sūta uvāca- evaṃ saṃprārthito viprāstayā bhaktyātidīnayā| yataścākathayaṃ tadvai tacchṛṇudhvaṃ dayālavaḥ 1| nārada uvāca- mā khidastvaṃ vṛthā bāle samādhāya mano hṛdi | śrīkṛṣṇacaraṇāṃbhojaṃ smara saukhyaṃ labhiṣyasi 2| draupadī ca paritrātā yena kauravakaśmalāt | pālitā gopasuṃdaryaḥ sa kṛṣṇaḥ kvāpi no gataḥ 3| tvaṃ tu bhaktiḥ priyā tasya satataṃ prāṇato'dhikā | tvayāhūtastu bhagavānyāti nīcagṛheṣvapi 4| satyādi triyuge bodho virāgo muktisādhakau | kalau tu kevalā bhaktirbrahmasāyujyakāriṇī 5| iti niścitya vidrūpī svakāṃ gāttvāṃ sasarja ha | paramānaṃdacinmūrtiḥ svapriyāṃ prītamānasaḥ 6| badhvāṃjali tvayā pṛṣṭaḥ kiṃ karomīti vai hariḥ | tvāṃ tadājñāpayatkṛṣṇo madbhaktānpoṣayeti ca 7| aṃgīkṛtaṃ tvayā tadvai prasanno'bhūddharistadā | muktidāsīṃ dadau tubhyaṃ jñānavairāgya ātmajau 8| bhaktānāṃ poṣaṇaṃ nityaṃ vaikuṃṭhasthā karoṣi ca | bhūmau ca bhaktapoṣāya chāyārūpaṃ samāśritā 9| vimukti jñānavairāgyaiḥ saha caivāgatātra hi | kṛtādidvāparāṃte hi kāle mukti mudāsthitā 10| kalau tu saṃkṣayaṃ prāptā pāṣaṃḍāmayapīḍitā | tvadājñayā gatā śīghraṃ vaikuṃṭhe punareva sā | smṛtamātrā tvayādyāpi muktirāyāti satvaram 11| putrīkṛtya tvayaimau ca svapārśve parirakṣitau | upekṣātaḥ kalau maṃdau vṛddhau jātau sutau tava 12| tathāpi ciṃtāṃ muṃcatvamupāyaṃ ciṃtayāmyaham | kalinā sadṛśaḥ ko'pi yugo nāsti varānane 13| tasmiṃstvāṃ khyāpayiṣyāmi gehe gehe jane jane | anyadharmāṃstiraskṛtya puraskṛtya mahotsavān 14| yadi pravarttaye na tvāṃ tadā dāso harernahi | tvadanvitāśca ye jīvā bhaviṣyaṃti kalāviha 15| pāpino'pi gamiṣyaṃti nirbhayā harimaṃdiram | yeṣāṃ citte bhavedbhaktiḥ sarvadā premarūpiṇī 16| na te paśyaṃti kīnāśaṃ svapne'pyamalamūrttayaḥ | na preto na piśāco vā rākṣaso vāsuropi ca 17| bhaktiyuktamanaskānāṃ sparśane darśane prabhuḥ | na tapobhirna vedaiśca na jñānenāpi karmaṇā 18| harirhi sādhyate bhaktyā pramāṇaṃ tatra gopikāḥ | nṛṇāṃ janmasahasreṇa bhaktiḥ sukṛtināṃ bhavet 19| kalau bhaktiḥ kalau bhaktirbhaktyākṛṣṇaḥ puraḥ sthitaḥ | bhaktidrohakarā ye ca te sīdaṃti jagattraye 20| durvāsā duḥkhamāpannaḥ purā bhaktiviniṃdakaḥ | alaṃ vṛttairalaṃtīrthairalaṃ yogairalaṃ makhaiḥ 21| alaṃ jñānakathālāpairbhaktirekaiva muktidā | evamuktaṃ mayā sā tu svamāhātmyaṃ niśamya vai 22| sarvāṃgaharṣasaṃyuktā māṃ punarvākyamabravīt | aho nārada dhanyo'si prītiste mayi niścalā 23| na kadācinvimuṃcāmi cittaṃ te mayi saṃgatam | kṛpālunā tvayā sādho madbādhā dhvaṃsitā kṣaṇāt 24| putrayoścetanā nāsti mamemau pratibodhaya | tasyāstadvacanaṃ śrutvā kāruṇyenānvito hyaham 25| tayoḥ prabodhanaṃ kartuṃ pravṛttaḥ pāṇinā spṛśan | mukhaṃ saṃsṛjya karṇāṃte śabdamuccaiḥ samuccaran 26| jñāna prabuddhytāṃ śīghraṃ vairāgyapratibudhyatām | vedavedāṃtaghoṣaiśca gītā pāṭhairmuhurmuhuḥ 27| bodhyamānau tadā tena kathaṃcidbodhamāgatau | netrairanavalokaṃtau jṛṃbhaṃtau sālasāvubhau 28| bakavatpalitau prāyaḥ śuṣkakāṣṭhasamāṃgakau | kṣutkṣāmau tau nirīkṣyaiva punaḥ svāpamupāgatau 29| tadā ciṃtāparo'bhūvaṃ kiṃ vidheyaṃ mayeti ca | aho nidrā kathaṃ yāti vṛddhatvaṃ cānayoḥ param 30| ciṃtayannita goviṃdaṃ smarannāsaṃ dvijottamāḥ | vyomavāṇī tadaivābhūnmā ṛṣe khidyatāmiti 31| udyamassaphalaste tu bhaviṣyati na saṃśayaḥ | etadarthaṃ tu satkarma surarṣe tvaṃ samācara 32| tatkarmate'bhidhāsyaṃti sādhavaḥ sādhubhūṣaṇāḥ | satkarmaṇi kṛte tasminsvapanaṃ vṛddhatānayoḥ 33| gamiṣyati kṣaṇādbhaktiḥ sarvataḥ prasariṣyati | ityākāśavacaḥ spaṣṭaṃ niśamyāpi mayā dvijāḥ 34| na jñātaṃ yannabhovāṇyā gopyatvena nirūpitaṃ | kiṃ tatkarma ca yenaitau bhavato jñānasaṃyutau 35| kva bhaviṣyaṃti te saṃtaḥ kathaṃ vakṣyaṃti karma sat | mayātra kiṃ prakarttavyaṃ yaduktaṃ vyomabhāṣayā 36| atha tau tatra saṃsthāpya nirgato'haṃ bahirdvijāḥ | vṛṃdāraṇyādapṛcchaṃ ca yatra tatra dvijottamān 37| vṛttāṃtaṃ sarva evātha śrutvā vismitamānasāḥ | naivottaraṃ prayacchaṃti hyanabhijñānabhogiraḥ 38| asādhyaṃ kecana procurāvijñeyamathāpare | mūkī babhūvuranye tu ciṃtayānāḥ punaḥ punaḥ 39| vedavedāṃtaghoṣaiśca gītāpāṭhairmuhurmuhuḥ | bodhyamānaṃ trikaṃ tattu nodatiṣṭhadaho vidhiḥ 40| yoginā nāradenāpi svayaṃ na jñāyate tu yat | tatkathaṃ śakyate kartumitarairiha mānuṣaiḥ | tataściṃtāturaścāhaṃ badarīvanamāgataḥ 41| tapaścarāmi cātraiva tadarthaṃ kṛtaniścayaḥ | tāvaddadarśa purataḥ sanakādyānmunīśvarān | koṭisūryasamābhāsānuvāca munisattamān 42| idānīṃ bhūribhāgena bhavatāṃ darśanaṃ hyabhūt | tadupāyaṃ mahābhāgā vadaṃtu prītamānasāḥ 43| bhavaṃto yogināṃ śreṣṭhā buddhimaṃto bahuśrutāḥ | kumārā evapaṃcābdāḥ pūrveṣāmapipūrvajāḥ 44| sadā vaikuṃṭhanilayā harikīrttanatatparāḥ | līlāmṛtakathonmattā harismaraṇatatparāḥ 45| ato hi kāladuhitā yuṣmānnaiva prabādhate | yeṣāṃ bhrūbhaṃgamātreṇa dvārapālau hareḥ purā 46| daityau bhūtvā trijanmāni punastatsthānamāsthitau | aśarīragiroktaṃ yatkiṃtatsādhanamucyatām 47| anuṣṭheyaṃ yathā yatra prabruvaṃtu kṛpālavaḥ | bhaktijñānavirāgāṇāṃsukhamutpadyateyathā | khyātirvaḥ sarvalokeṣu tathā sādhūcyatāṃ budhāḥ 48| kumārā ūcuḥ- mā ciṃtāṃ kuru devarṣe svacitte harṣamāvaha | upāyaḥ sukhāsādhyo'tra vidyate viśvasaukhyadaḥ 49| aho nārada dhanyo'si viraktānāṃ śiromaṇiḥ | śrīkṛṣṇapremapātrāṇāmagraṇīrvadatāṃ varaḥ 6.194.50| tvayi citraṃ na devarṣe bhaktisādhanatatpare | ucitaṃ kṛṣṇadāsānāṃ bhakteḥ saṃcāraṇaṃ bhuvi 51| ṛṣibhirbahudhā loke upāyāḥ siddhaye kṛtāḥ | śramasādhyāśca te sarve prāyaḥ svargaphalapradāḥ 52| vaikuṃṭhasādhakaḥ paṃthā gupto lokeṣu varttate | tasyopadeśakaḥ sādhuḥ prāyo bhāgyena labhyate 53| yatte satkarma nirdiṣṭaṃ vyomavācā munīśvara | tajjñeyamiha sarvajñairjñānayajñaḥ purātanaiḥ 54| śrīmadbhāgavatālāpo jñānayajñaḥ śukoditaḥ | bhaktijñānavirāgāṇāṃ sukhadaḥ pratibhāti naḥ 55| kalidoṣā ime sarve śrīmadbhāgavata dhvaneḥ | prabhītāḥ pralayāyaṃte siṃhaśabdādvṛkā iva 56| jñānavairāgyasaṃyuktā bhaktiḥ premarasāvahā | pratigehaṃ pratijanaṃ sukhakrīḍāṃ kariṣyati 57| sūta uvāca- kumāroktaṃ samākarṇya nāradaḥ prītamānasaḥ | punaḥ provāca bhagavāṃstadutkarṣaṃ vibhāvayan 58| nārada uvāca- vedavedāṃtaghoṣaiśca gītāpāṭhaiḥ prabodhitam | nodatiṣṭhattrikaṃ tattu kalidoṣatiraskṛtam 59| kathaṃ bhāgavatālāpāttadvibodhamihaiṣyati | chiṃdaṃtu saṃśayaṃ hyenaṃ bhavaṃto'moghadarśanāḥ 60| vilaṃbo nātra karttavyaḥ śaraṇāgatavatsalāḥ | tataste sanakādyāstu viraktā hyūrddhvaretasaḥ 61| siddhāḥ sanātanā viprā nāradaṃ procurādarāt 62| kumārā ūcuḥ | vedopaniṣadāṃ sārājjātā bhāgavatī kathā | atyuttamā tato bhāti pṛthagbhūtā phalonnatiḥ 63| āmūlāgraṃ rasostyeva rasālasya yathā phale | pṛthagbhūtaṃ tu pānena yathā viśvamanoharaḥ 64| yathā dugdhesthitaṃ sarpirna ca svādūpakalpyate | pṛthagbhūtaṃ tu taddivyaṃ devānāṃ prītivarddhanam 65| ikṣuṣvivādimadhyāṃtaṃ śarkarā vyāpya tiṣṭhati | pṛthagbhūtā tu sā miṣṭā tathā bhāgavatī kathā 66| śrīmadbhāgavataṃ nāma purāṇaṃ rasameva hi | bhaktijñānavirāgāṇāṃ saukhyāyaiva prakāśitam 67| kṛṣṇena brahmaṇe nābhikaṃjasthāya hṛdaiva hi | taccatuḥślokamakhilaṃ brahmaiva pratibhāsate 68| tubhyaṃ ca brahmaṇā proktaṃ taccaritranidarśanam | tvayāpi vyāsadevāya proktaṃ tattāpahānaye 69| yadīyasmaraṇātsadyo nirviṇṇo bādarāyaṇaḥ | cakāra mahadākhyātumātmārāma manoharam 70| atra te vismayaḥ kena yena pṛccheḥ punaḥ punaḥ | śrīmadbhāgavataṃ śāstraṃ kṣamaṃ kṛṣṇānukarṣaṇe 71| sūta uvāca- etanniśamya vacanaṃ samudāhṛtaṃ tu yogīśvaraiḥ sanakamukhyatamairabhīṣṭam | bhaktyā vidhṛtya caraṇaṃ ca praṇamya mūrdhnā hṛṣṭo jagāda jagadādhinivarttakāṃstān 72| nārada uvāca-| saṃdarśanaṃ ca bhavatāṃ vinihaṃtyaghaughaṃ śreyastanoti bhavaduḥkhadavārditānām | niḥśeṣaśeṣamukhagītakathaikapānātpremaprakāśanakṛte śaraṇaṃ gato vaḥ 73| puṇyodayena bahujanmasamarjitena satsaṃgamo yadi bhavetkṛtino janasya | ajñānahetukṛtamohamahāṃdhakāro naśyettadā hyudayameti mahānvivekaḥ 74| iti śrīpādmemahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasrayāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe| śrībhāgavatamāhātmye caturnavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ 194|