Chapter 76

सुकर्मोवाच- सौरिर्दूतैस्तथा सर्वैः सह स्वर्गं जगाम सः । द्रष्टुं तत्र सहस्राक्षं देववृंदैः समावृतम् १। धर्मराजं समायांतं ददर्श सुरराट्तदा । समुत्थाय त्वरायुक्तो दत्वा चार्घमनुत्तमम् २। पप्रच्छागमनं तस्य कथयस्व ममाग्रतः । समाकर्ण्य महद्वाक्यं देवराजस्य भाषितम् ३। धर्मराजोऽब्रवीत्सर्वं ययातेश्चरितं महत् । धर्मराज उवाच- श्रूयतां देवदेवेश यस्मादागमनं मम ४। कथयाम्यहमत्रापि येनाहमागतस्तव । नहुषस्यात्मजेनापि वैष्णवेन महात्मना ५। वैष्णवाश्च कृता मर्त्या ये वसंति महीतले । वैकुंठस्य समं रूपं मर्त्यलोकस्य वै कृतम् ६। अमरा मानवा जाता जरारोगविवर्जिताः । पापमेव न कुर्वंति असत्यं न वदंति ते ७। कामक्रोधविहीनास्ते लोभमोहविवर्जिताः । दानशीला महात्मानः सर्वे धर्मपरायणाः ८। सर्वधर्मैः समर्चंति नारायणमनामयम् । तेन वैष्णवधर्मेण मानवा जगतीतले ९। निरामया वीतशोकाः सर्वे च स्थिरयौवनाः । दूर्वा वटा यथा देव विस्तारं यांति भूतले १०। तथा ते विस्तरं प्राप्ताः पुत्रपौत्रैः प्रपौत्रकैः । तेषां पुत्रैः प्रपौत्रैश्च वंशाद्वंशांतरं गताः ११। एवं हि वैष्णवः सर्वो जरामृत्युविवर्जितः । मर्त्यलोकः कृतस्तेन नहुषस्यात्मजेन वै १२। पदभ्रष्टोस्मि संजातो व्यापारेण विवर्जितः । एतत्सर्वं समाख्यातं मम कर्मविनाशनम् १३। एवं ज्ञात्वा सहस्राक्ष लोकस्यास्य हितं कुरु । एतत्ते सर्वमाख्यातं यथापृष्टोस्मि वै त्वया १४। एतस्मात्कारणादिंद्र आगतस्तव सन्निधौ । इंद्र उवाच- पूर्वमेव मया दूत आगमाय महात्मनः १५। प्रेषितो धर्मराजेंद्र दूतेनास्यापि भाषितम् । नाहं स्वर्गसुखस्यार्थी नागमिष्ये दिवं पुनः १६। स्वर्गरूपं करिष्यामि सर्वं तद्भूमिमंडलम् । इत्याचचक्षे भूपालः प्रजापाल्यं करोति सः १७। तस्य धर्मप्रभावेण भीतस्तिष्ठामि सर्वदा । धर्म उवाच- येनकेनाप्युपायेन तमानय सुभूपतिम् १८। देवराज महाभाग यदीच्छसि मम प्रियम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य धर्मस्यापि सुराधिपः १९। चिंतयामास मेधावी सर्वतत्वेन भूपते । कामदेवं समाहूय गंधर्वांश्च पुरंदरः २०। मकरंदं रतिं देव आनिनाय महामनाः । तथा कुरुत वै यूयं यथाऽगच्छति भूपतिः २१। यूयं गच्छन्तु भूर्लोकं मयादिष्टा न संशयः । काम उवाच- युवयोस्तु प्रियं पुण्यं करिष्यामि न संशयः २२। राजानं पश्य मां चैव स्थितं चैव समा युधि । तथेत्युक्त्वा गताः सर्वे यत्र राजा स नाहुषिः २३। नटरूपेण ते सर्वे कामाद्याः कर्मणा द्विज । आशीर्भिरभिनंद्यैव ते च ऊचुः सुनाटकम् २४। तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ययातिः पृथिवीपतिः । सभां चकार मेधावी देवरूपां सुपंडितैः २५। समायातः स्वयं भूपो ज्ञानविज्ञानकोविदः । तेषां तु नाटकं राजा पश्यमानः स नाहुषिः २६। चरितं वामनस्यापि उत्पत्तिं विप्ररूपिणः । रूपेणाप्रतिमा लोके सुस्वरं गीतमुत्तमम् २७। गायमाना जरा राजन्नार्यारूपेण वै तदा । तस्या गीतविलासेन हास्येन ललितेन च २८। मधुरालापतस्तस्य कंदर्पस्य च मायया । मोहितस्तेन भावेन दिव्येन चरितेन च २९। बलेश्चैव यथारूपं विंध्यावल्या यथा पुरा । वामनस्य यथारूपं चक्रे मारोथ तादृशम् ३०। सूत्रधारः स्वयं कामो वसंतः पारिपार्श्वकः । नटीवेषधरा जाता सा रतिर्हृष्टवल्लभा ३१। नेपथ्यांतश्चरी राजन्सा तस्मिन्नृत्यकर्मणि । मकरंदो महाप्राज्ञः क्षोभयामास भूपतिम् ३२। यथायथा पश्यति नृत्यमुत्तमं गीतं समाकर्णति स क्षितीशः । तथातथा मोहितवान्स भूपतिं नटीप्रणीतेन महानुभावः ३३। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थे ययातिचरित्रे षट्सप्ततितमोऽध्यायः ७६।

sukarmovāca- saurirdūtaistathā sarvaiḥ saha svargaṃ jagāma saḥ | draṣṭuṃ tatra sahasrākṣaṃ devavṛṃdaiḥ samāvṛtam 1| dharmarājaṃ samāyāṃtaṃ dadarśa surarāṭtadā | samutthāya tvarāyukto datvā cārghamanuttamam 2| papracchāgamanaṃ tasya kathayasva mamāgrataḥ | samākarṇya mahadvākyaṃ devarājasya bhāṣitam 3| dharmarājo'bravītsarvaṃ yayāteścaritaṃ mahat | dharmarāja uvāca- śrūyatāṃ devadeveśa yasmādāgamanaṃ mama 4| kathayāmyahamatrāpi yenāhamāgatastava | nahuṣasyātmajenāpi vaiṣṇavena mahātmanā 5| vaiṣṇavāśca kṛtā martyā ye vasaṃti mahītale | vaikuṃṭhasya samaṃ rūpaṃ martyalokasya vai kṛtam 6| amarā mānavā jātā jarārogavivarjitāḥ | pāpameva na kurvaṃti asatyaṃ na vadaṃti te 7| kāmakrodhavihīnāste lobhamohavivarjitāḥ | dānaśīlā mahātmānaḥ sarve dharmaparāyaṇāḥ 8| sarvadharmaiḥ samarcaṃti nārāyaṇamanāmayam | tena vaiṣṇavadharmeṇa mānavā jagatītale 9| nirāmayā vītaśokāḥ sarve ca sthirayauvanāḥ | dūrvā vaṭā yathā deva vistāraṃ yāṃti bhūtale 10| tathā te vistaraṃ prāptāḥ putrapautraiḥ prapautrakaiḥ | teṣāṃ putraiḥ prapautraiśca vaṃśādvaṃśāṃtaraṃ gatāḥ 11| evaṃ hi vaiṣṇavaḥ sarvo jarāmṛtyuvivarjitaḥ | martyalokaḥ kṛtastena nahuṣasyātmajena vai 12| padabhraṣṭosmi saṃjāto vyāpāreṇa vivarjitaḥ | etatsarvaṃ samākhyātaṃ mama karmavināśanam 13| evaṃ jñātvā sahasrākṣa lokasyāsya hitaṃ kuru | etatte sarvamākhyātaṃ yathāpṛṣṭosmi vai tvayā 14| etasmātkāraṇādiṃdra āgatastava sannidhau | iṃdra uvāca- pūrvameva mayā dūta āgamāya mahātmanaḥ 15| preṣito dharmarājeṃdra dūtenāsyāpi bhāṣitam | nāhaṃ svargasukhasyārthī nāgamiṣye divaṃ punaḥ 16| svargarūpaṃ kariṣyāmi sarvaṃ tadbhūmimaṃḍalam | ityācacakṣe bhūpālaḥ prajāpālyaṃ karoti saḥ 17| tasya dharmaprabhāveṇa bhītastiṣṭhāmi sarvadā | dharma uvāca- yenakenāpyupāyena tamānaya subhūpatim 18| devarāja mahābhāga yadīcchasi mama priyam | ityākarṇya vacastasya dharmasyāpi surādhipaḥ 19| ciṃtayāmāsa medhāvī sarvatatvena bhūpate | kāmadevaṃ samāhūya gaṃdharvāṃśca puraṃdaraḥ 20| makaraṃdaṃ ratiṃ deva ānināya mahāmanāḥ | tathā kuruta vai yūyaṃ yathā'gacchati bhūpatiḥ 21| yūyaṃ gacchantu bhūrlokaṃ mayādiṣṭā na saṃśayaḥ | kāma uvāca- yuvayostu priyaṃ puṇyaṃ kariṣyāmi na saṃśayaḥ 22| rājānaṃ paśya māṃ caiva sthitaṃ caiva samā yudhi | tathetyuktvā gatāḥ sarve yatra rājā sa nāhuṣiḥ 23| naṭarūpeṇa te sarve kāmādyāḥ karmaṇā dvija | āśīrbhirabhinaṃdyaiva te ca ūcuḥ sunāṭakam 24| teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā yayātiḥ pṛthivīpatiḥ | sabhāṃ cakāra medhāvī devarūpāṃ supaṃḍitaiḥ 25| samāyātaḥ svayaṃ bhūpo jñānavijñānakovidaḥ | teṣāṃ tu nāṭakaṃ rājā paśyamānaḥ sa nāhuṣiḥ 26| caritaṃ vāmanasyāpi utpattiṃ viprarūpiṇaḥ | rūpeṇāpratimā loke susvaraṃ gītamuttamam 27| gāyamānā jarā rājannāryārūpeṇa vai tadā | tasyā gītavilāsena hāsyena lalitena ca 28| madhurālāpatastasya kaṃdarpasya ca māyayā | mohitastena bhāvena divyena caritena ca 29| baleścaiva yathārūpaṃ viṃdhyāvalyā yathā purā | vāmanasya yathārūpaṃ cakre mārotha tādṛśam 30| sūtradhāraḥ svayaṃ kāmo vasaṃtaḥ pāripārśvakaḥ | naṭīveṣadharā jātā sā ratirhṛṣṭavallabhā 31| nepathyāṃtaścarī rājansā tasminnṛtyakarmaṇi | makaraṃdo mahāprājñaḥ kṣobhayāmāsa bhūpatim 32| yathāyathā paśyati nṛtyamuttamaṃ gītaṃ samākarṇati sa kṣitīśaḥ | tathātathā mohitavānsa bhūpatiṃ naṭīpraṇītena mahānubhāvaḥ 33| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne mātāpitṛtīrthe yayāticaritre ṣaṭsaptatitamo'dhyāyaḥ 76|