Chapter 14

नारद उवाच- नर्मदा तु नदीश्रेष्ठा पुण्या पुण्यतमा त्रिषु । मुनिभिस्तु महाभागैर्विभक्ता धर्मकांक्षिभिः १। यज्ञोपवीतमात्राणि प्रविभक्तानि पांडव । तेषु स्नात्वा तु राजेंद्र सर्वपापैः प्रमुच्यते २। जलेश्वरं च यत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तस्योत्पत्तिं कथयतः शृणु पांडवनंदन ३। पुरा मुनिगणाः सर्वे सेन्द्राश्चैव मरुद्गणाः । स्तुवंति ते महात्मानं देवदेवं महेश्वरम् ४। स्तुवमानास्तु संप्राप्ता यत्र देवो महेश्वरः । विज्ञापयंति देवेशं सेंद्राश्चैव मरुद्गणाः । भयोद्विग्नान्विरूपाक्ष परित्रायस्व नः प्रभो ५। ईश्वर उवाच-। स्वागतं तु मुनिश्रेष्ठाः किमर्थमिह चागताः । किं दुःखं कोऽनुसंतापः कुतो वा भयमागतम् ६। कथयध्वं महाभागा एतदिच्छामि वेदितुम् । एवमुक्तास्तु रुद्रेणाकथयन्नमितव्रताः ७। ऋषय ऊचुः-। अपि घोरो महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । बाणो नामेति विख्यातो यस्य वै त्रिपुरं पुरम् ८। गगने तु वसद्दिव्यं भ्रमते तस्य तेजसा । तस्माद्भीता विरूपाक्ष त्वामेव शरणं गताः ९। त्रायस्व महतो दुःखाद्देवत्वं हि परा गतिः । एवं प्रसादं देवेश सर्वेषां कर्तुमर्हसि १०। येन देवाः सुप्रसन्नाः सुखमेधंति शंकर । परां निर्वृतिमायांति तत्प्रभो कर्तुमर्हसि ११। देव उवाच-। एतत्सर्वं करिष्यामि मा विषादं करिष्यथ । अचिरेणैव कालेन कुर्यां युष्मत्सुखावहम् १२। आश्वासयित्वा तान्सर्वान्नर्मदातटमास्थितः । चिंतयामास सर्वेशस्तद्वधं प्रति पांडव १३। कथं केन प्रकारेण हंतव्यस्त्रिपुरो मया । एवं संचिंत्य भगवान्नारदं स्मरते तदा । स्मरणादेव संप्राप्तो नारदः समुपस्थितः १४। नारद उवाच-। आज्ञापय महादेव किमर्थं संस्मृतो ह्यहम् । किं कार्यं तु मया देव कर्तव्यं कथयस्व मे १५। ईश्वर उवाच-। गच्छ नारद तत्रैव यत्र तत्त्रिपुरं पुरम् । बाणस्य दानवेन्द्रस्य शीघ्रं गच्छाथ तत्कुरु १६। भर्तारो देवताभाश्च स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः । तासां वै तेजसा विप्र भ्रमते त्रिपुरं दिवि १७। तत्र गत्वा तु विप्रेंद्र मंत्रमन्यं प्रचोदय । देवस्य वचनं श्रुत्वा मुनिस्त्वरितविक्रमः १८। स्त्रीणां हृदयनाशाय प्रविष्टस्तं पुरं प्रति । शोभते तत्पुरं दिव्यं नानारत्नोपशोभितम् १९। शतयोजनविस्तीर्णं ततो द्विगुणमायतम् । ततः पश्यति तत्रैव बाणं तु बलदर्पितम् २०। मालाकुंडलकेयूरैर्मुकुटेन विराजितम् । हाररत्नैश्च संछन्नं चंद्रकांतिविभूषितम् २१। ललनास्तस्य रत्नाढ्याः नराः कनकमंडिताः । उत्थितो नारदं दृष्ट्वा दानवेंद्रो महाबलः २२। बाण उवाच-। स देवर्षिः स्वयं प्राप्तो मद्गृहं प्रति संप्रति । अर्घं पाद्यं यथान्यायं क्रियतां द्विजसत्तम २३। चिरात्समागतो विप्र स्थीयतामिदमासनम् । एवं संभावयित्वा तु नारदं समुपस्थितम् २४। तस्य भार्या महादेवी अनौपम्या तु नामतः २५। अनौपम्योवाच-। भगवन्मानुषे लोके देवास्तुष्यंति केन वै । व्रतेन नियमेनापि दानेन तपसाथवा २६। नारद उवाच-। तिलधेनुं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । ससागरा नवद्वीपा दत्ता भवति मेदिनी २७। सूर्यकोटिप्रतीकाशैर्विमानैः सर्वकामिकैः । मोदते चाक्षयं कालं सुचिरं कृतशासनः २८। आम्रातककपित्थानि कदलीवनमेव च । कदंब चंपकाशोका अनेक विविधद्रुमाः २९। अष्टमी च चतुर्थी च द्वादशी च तथा उभे । संक्रांतिर्विषुवं चैव दिनच्छिद्रमुखं तथा ३०। पुण्यान्येतानि सर्वाणि उपवासंति याः स्त्रियः । तासां तु धर्म्मयुक्तानां स्वर्गे वासो न संशयः ३१। कलिकालात्तु निर्मुक्ताः सर्वपापविवर्जिताः । उपवासरता नार्यो नोपसर्पंति तापसाः ३२। एवं श्रुत्वा तु सुश्रोणि यथेष्टं कर्तुमर्हसि । नारदस्य वचः श्रुत्वा राज्ञी वचनमब्रवीत् ३३। प्रसादं कुरु विप्रेंद्र दानं गृह्ण यथेप्सितम् । सुवर्णमणिरत्नानि वस्त्राण्याभरणानि च ३४। तत्ते दास्याम्यहं विप्र यच्चान्यदपि दुर्ल्लभम् । प्रतिगृह्ण द्विजश्रेष्ठ प्रीयेतां हरिशंकरौ ३५। नारद उवाच-। अन्यस्मै दीयतां भद्रे क्षीणवृतिश्च यो द्विजः । वयं तु शीलसंपन्ना भक्तिस्तु क्रियते मया ३६। एवं तासां मनो हृत्वा सर्वासामुपदिश्य वा । जगाम भरतश्रेष्ठ स्वकीयं स्थानकं पुनः ३७। अत्राकृष्टमनास्तास्तु अन्यत्रगतमानसाः । पुरि छिद्रं समुत्पन्नं बाणस्य तु महात्मनः ३८। इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे चतुर्दशोऽध्यायः १४

nārada uvāca- narmadā tu nadīśreṣṭhā puṇyā puṇyatamā triṣu | munibhistu mahābhāgairvibhaktā dharmakāṃkṣibhiḥ 1| yajñopavītamātrāṇi pravibhaktāni pāṃḍava | teṣu snātvā tu rājeṃdra sarvapāpaiḥ pramucyate 2| jaleśvaraṃ ca yattīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam | tasyotpattiṃ kathayataḥ śṛṇu pāṃḍavanaṃdana 3| purā munigaṇāḥ sarve sendrāścaiva marudgaṇāḥ | stuvaṃti te mahātmānaṃ devadevaṃ maheśvaram 4| stuvamānāstu saṃprāptā yatra devo maheśvaraḥ | vijñāpayaṃti deveśaṃ seṃdrāścaiva marudgaṇāḥ | bhayodvignānvirūpākṣa paritrāyasva naḥ prabho 5| īśvara uvāca-| svāgataṃ tu muniśreṣṭhāḥ kimarthamiha cāgatāḥ | kiṃ duḥkhaṃ ko'nusaṃtāpaḥ kuto vā bhayamāgatam 6| kathayadhvaṃ mahābhāgā etadicchāmi veditum | evamuktāstu rudreṇākathayannamitavratāḥ 7| ṛṣaya ūcuḥ-| api ghoro mahāvīryo dānavo baladarpitaḥ | bāṇo nāmeti vikhyāto yasya vai tripuraṃ puram 8| gagane tu vasaddivyaṃ bhramate tasya tejasā | tasmādbhītā virūpākṣa tvāmeva śaraṇaṃ gatāḥ 9| trāyasva mahato duḥkhāddevatvaṃ hi parā gatiḥ | evaṃ prasādaṃ deveśa sarveṣāṃ kartumarhasi 10| yena devāḥ suprasannāḥ sukhamedhaṃti śaṃkara | parāṃ nirvṛtimāyāṃti tatprabho kartumarhasi 11| deva uvāca-| etatsarvaṃ kariṣyāmi mā viṣādaṃ kariṣyatha | acireṇaiva kālena kuryāṃ yuṣmatsukhāvaham 12| āśvāsayitvā tānsarvānnarmadātaṭamāsthitaḥ | ciṃtayāmāsa sarveśastadvadhaṃ prati pāṃḍava 13| kathaṃ kena prakāreṇa haṃtavyastripuro mayā | evaṃ saṃciṃtya bhagavānnāradaṃ smarate tadā | smaraṇādeva saṃprāpto nāradaḥ samupasthitaḥ 14| nārada uvāca-| ājñāpaya mahādeva kimarthaṃ saṃsmṛto hyaham | kiṃ kāryaṃ tu mayā deva kartavyaṃ kathayasva me 15| īśvara uvāca-| gaccha nārada tatraiva yatra tattripuraṃ puram | bāṇasya dānavendrasya śīghraṃ gacchātha tatkuru 16| bhartāro devatābhāśca striyaścāpsarasopamāḥ | tāsāṃ vai tejasā vipra bhramate tripuraṃ divi 17| tatra gatvā tu vipreṃdra maṃtramanyaṃ pracodaya | devasya vacanaṃ śrutvā munistvaritavikramaḥ 18| strīṇāṃ hṛdayanāśāya praviṣṭastaṃ puraṃ prati | śobhate tatpuraṃ divyaṃ nānāratnopaśobhitam 19| śatayojanavistīrṇaṃ tato dviguṇamāyatam | tataḥ paśyati tatraiva bāṇaṃ tu baladarpitam 20| mālākuṃḍalakeyūrairmukuṭena virājitam | hāraratnaiśca saṃchannaṃ caṃdrakāṃtivibhūṣitam 21| lalanāstasya ratnāḍhyāḥ narāḥ kanakamaṃḍitāḥ | utthito nāradaṃ dṛṣṭvā dānaveṃdro mahābalaḥ 22| bāṇa uvāca-| sa devarṣiḥ svayaṃ prāpto madgṛhaṃ prati saṃprati | arghaṃ pādyaṃ yathānyāyaṃ kriyatāṃ dvijasattama 23| cirātsamāgato vipra sthīyatāmidamāsanam | evaṃ saṃbhāvayitvā tu nāradaṃ samupasthitam 24| tasya bhāryā mahādevī anaupamyā tu nāmataḥ 25| anaupamyovāca-| bhagavanmānuṣe loke devāstuṣyaṃti kena vai | vratena niyamenāpi dānena tapasāthavā 26| nārada uvāca-| tiladhenuṃ ca yo dadyādbrāhmaṇe vedapārage | sasāgarā navadvīpā dattā bhavati medinī 27| sūryakoṭipratīkāśairvimānaiḥ sarvakāmikaiḥ | modate cākṣayaṃ kālaṃ suciraṃ kṛtaśāsanaḥ 28| āmrātakakapitthāni kadalīvanameva ca | kadaṃba caṃpakāśokā aneka vividhadrumāḥ 29| aṣṭamī ca caturthī ca dvādaśī ca tathā ubhe | saṃkrāṃtirviṣuvaṃ caiva dinacchidramukhaṃ tathā 30| puṇyānyetāni sarvāṇi upavāsaṃti yāḥ striyaḥ | tāsāṃ tu dharmmayuktānāṃ svarge vāso na saṃśayaḥ 31| kalikālāttu nirmuktāḥ sarvapāpavivarjitāḥ | upavāsaratā nāryo nopasarpaṃti tāpasāḥ 32| evaṃ śrutvā tu suśroṇi yatheṣṭaṃ kartumarhasi | nāradasya vacaḥ śrutvā rājñī vacanamabravīt 33| prasādaṃ kuru vipreṃdra dānaṃ gṛhṇa yathepsitam | suvarṇamaṇiratnāni vastrāṇyābharaṇāni ca 34| tatte dāsyāmyahaṃ vipra yaccānyadapi durllabham | pratigṛhṇa dvijaśreṣṭha prīyetāṃ hariśaṃkarau 35| nārada uvāca-| anyasmai dīyatāṃ bhadre kṣīṇavṛtiśca yo dvijaḥ | vayaṃ tu śīlasaṃpannā bhaktistu kriyate mayā 36| evaṃ tāsāṃ mano hṛtvā sarvāsāmupadiśya vā | jagāma bharataśreṣṭha svakīyaṃ sthānakaṃ punaḥ 37| atrākṛṣṭamanāstāstu anyatragatamānasāḥ | puri chidraṃ samutpannaṃ bāṇasya tu mahātmanaḥ 38| iti śrīpādme mahāpurāṇe svargakhaṃḍe caturdaśo'dhyāyaḥ 14