Chapter 205

शिवशर्मोवाच- एकदाऽत्र महातीर्थे पंके मग्नां पयस्विनीम् । दृष्ट्वा स राक्षसश्रेष्ठस्तामुद्धर्तुं विवेश ह १। गोरक्षणे महान्धर्मो रक्षतुः स्वर्गतिर्भवेत् । चिंतयन्निति मध्ये तु सगृहीतोंबुहस्तिना २। नीतस्तु वारिणोऽधस्ताज्जलपूर्णोदरस्तदा । तत्याज जीवितं सद्यस्तेन पीडितविग्रहः ३। दिव्यरूपं समास्थाय विमानमपि ढौकितम् । गणेन प्रहितेनाथ दैवैरिंद्रपुरोगमैः ४। गच्छन्निति मया पृष्टः स निशाचरपुंगवः । मुक्तिदेऽत्र महातीर्थे मृत्युं प्राप्य सदुर्लभे ५। कथं देवपदप्राप्तिर्जाता तव महामते । इत्युक्तो मामुवाचेदं वांछासीदत्र मेऽनघ ६। तस्मिन्गते पुण्यजने स्वर्गं पुण्यवतां पदम् । एकाकिना मया विष्णुः सद्गतिः प्रापितस्तदा ७। गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन्जाग्रत्स्नानं कुर्वंश्च नित्यशः । तमेव पुंडरीकाक्षमहं दध्यावनन्यधीः ८। हरे तव पदांभोजमहं शरणमागतः । ब्रह्मत्वे च महेशत्वे नेंद्रत्वे मम मानसम् ९। प्रार्थयन्नित्यहं तात तमेव पुरुषोत्तमम् । उषितोऽत्र महातीर्थे कृत्वा निर्विषयं मनः १०। विष्णुशर्मोवाच- वसतोऽत्र महातीर्थे मरणं चेत्तवाभवत् । कथं जन्म पुनः प्राप्तं त्वयेति मम संशयः ११। मर्यादां यस्य तीर्थस्य त्यक्त्वापि धनलोभतः । राक्षसान्मरणं प्राप्ताः पथिकस्ते च वाहकाः १२। यस्य तीर्थवरस्यास्य जलपानाद्दिवंगताः । तथैव राक्षसोऽप्यस्मिन्नपमृत्युमवाप्य सः १३। नक्रतः स्वेच्छया स्वर्गं जगाम तव पश्यतः । न नूनं तत्र मरणं जातं यज्जन्म दृश्यते १४। नारद उवाच- शिवे निशम्य पुत्रस्य शिवशर्मा शुभं वचः । उवाच पूर्ववृत्तांतं कारणं निजजन्मनः १५। शिवशर्मोवाच- विष्णुशर्मन्शृणुष्वेदं कारणं मम जन्मनः । कथयामि तवाग्रेऽहं श्रुत्वा निःसंशयो भव १६। एकदा विष्णुपूजायां मयि ध्यानं समास्थिते । दुर्वासाः प्रकृतिक्रोधी ममाश्रममुपागतः १७। तमागतमविज्ञाय विष्णुध्यानपरायणः । तस्थिवांस्तदवस्थोऽहं चिरं तं नामसंस्मरन् १८। समुहूर्तं मुनिः स्थित्वा ममाग्रे क्रोधमूर्छितः । आत्मनात्मानमाहेदमुच्चैरारक्तलोचनः १९। दुर्वासा उवाच- अहो अत्रेरहं पुत्रोऽनसूयागर्भसंभवः । शिवांशो मानुषेणालमवज्ञातोऽमुना भवम् २०। त्रिलोकीराज्यतः शक्रो मया येन प्रपातितः । तं मामपि मनुष्योऽयमवजानाति दुर्मतिः २१। यो बिभेति न कः सोसि मत्तः कालानलादिव । मुक्त्वा देवत्रयीं लोके यतः सार्हत्तमा मम २२। यामसौ ध्यायते मूढो देवतां ध्यानमास्थितः । न कथं बोधयत्येनं सेति मूर्त्तिस्थितो यमः २३। नूनं नारायणं देवं ध्यायत्येष जगद्गुरुम् । यद्ध्यानामृततृप्तो हि न बाह्यज्ञानवानयम् २४। हरिं वा ब्रह्म वा शंभुमन्यं वा ध्यायतामहम् । मयायं सर्वथा दंड्यो मदवज्ञाकरो ह्ययम् २५। शिवशर्मोवाच- एवं विचिंतयित्वा स सुमतिं मामबोधयत् । शशाप च विबुद्धं मामितिक्रोधारुणेक्षणः २६। मामवज्ञाय यश्चित्ते ध्यानकाले मनोरथः । कुतस्तेन भवेह्यस्मिन्भविष्यति हि सर्वथा २७। इत्युक्त्वा स यदा तात चलितो मुनिरत्रिजः । तदा मया चरणयोर्गृहीतोभयभीरुणा २८। इत्युक्तश्च मुनिश्रेष्ठ क्षम्यतां रुड्विमुच्यताम् । मादृशा न विजानंति सम्यक्कर्म भवादृशाम् २९। शापं त्वं दत्तवान्घोरं सांप्रतं मे निरेनसः । प्रसीद मम नम्रस्य शापांते कुर्वनुग्रहम् ३०। इत्युक्तः कोपमुत्सृज्य दुर्वासा शीतलोभवत् । किमेतन्नोचितं तात स यतश्चंद्रशेखरः ३१। उवाचेति समां धीमांस्तं भूत्वा ब्राह्मणोत्तमः । अत्रैव मरणं प्राप्य न भूयो जन्म लप्स्यसे ३२। इति मामनुगृह्याथ स जगाम दिगंबरः । उषित्वा तद्दिनं तात मया सत्कारपूजितः ३३। न मुनेर्भाषितं मिथ्या चिंतयित्वाहमित्यपि ३४। जगाम स्वगृहं चित्ते पश्चात्तापं वहन्निति । अहो मे ध्यायतो नित्यं स तीर्थाश्रमिणस्तथा ३५। दर्शनं दुर्लभं जातं श्रीपतेरिह जन्मनि । चातकस्येव मेघस्य शुचौ संतापकारिणि ३६। कुतोऽयमागतो मह्यं वैकुंठगतिरोधकः । जनस्य प्रस्थितस्येव जलदो कालवारिमुक् ३७। न दोषोऽस्ति मुनेर्नूनं तस्यैवेच्छाहरेः खलु । सुदर्शनं हि दत्त्वापि ममजन्मांतरं कृतम् ३८। मया संसारभीतेन ग्राह्यं पादांबुजंहरेः । निदाघातपतप्तेन पथिकेनेव पादपः ३९। किं धनापत्ययोषिद्भिरनित्यैश्चान्यबंधुभिः । गोविंदपरमानंद रामेति ममजल्पतः ४०। उदासीनवदासीनः कुंटुबेषु हरिं भजन् । प्रारब्धमेव भोक्ष्यामि कर्माण्यन्यान्यतर्जयन् ४१। चिंतयन्नित्यहं तात कियद्भिर्वासरैरहम् । प्राप्तवान्स्वगृहं स्नात्वा हरिपादोदकांतरे ४२। पितुर्मरणमाख्यातं मात्रे बंधुभ्य एव च । श्रुत्वा तेऽपि शुचं चक्रुर्नाविंदन्निममस्थिरम् ४३। सत्यलोकादि लोकेषु निस्पृहोऽहं गृहे वसन् । मरणं प्राप्तवान्कूले गंगाया मुनिसेविते ४४। मुनेर्दुर्वाससः शापाज्जातोऽहं वैष्णवे कुले । मरणं चात्र सत्तीर्थे लब्ध्वा प्राप्स्ये हरेः पदम् ४५। नारद उवाच- एवं सुराचार्यविनिर्मिते तदा तीर्थे महाभाग पुराकृतानि तौ । द्विजोत्तमौ प्रोच्य मिथः सुतस्थतुर्विचिंतयंतौ हरिपादपल्लवम् ४६। विचिंतयंतौ हरिमब्जलोचनं चतुर्भुजं नीरदनीलविग्रहम् । निजायुधालंकरणावभासितं स्मृत्वात्र सारूप्यमवापतुर्हरेः ४७। यस्य क्षेत्रमिमं पुण्यमिंद्रप्रस्थाख्यमुत्तमम् । तस्योपाख्यानमाख्यातं फलमस्य शिवे शृणु ४८। गंगास्नानेन यत्पुण्यं कन्यादानोद्भवं च यत् । श्रवणादस्य तत्पुण्यं श्रद्धया लभते नरः ४९। पुत्रे जाते तु गोदानात्सिंहगे च बृहस्पतौ । गोदावरीजले स्नानाद्यत्फलं भुवि जायते ५०। तत्फलं श्रवणादस्य जायते नात्र संशयः । अतस्तीर्थोत्तमादन्यत्तीर्थं नास्त्यखिलार्थदम् । यस्मिन्मरणतो नूनं तिर्यंचोऽपि चतुर्भुजाः ५१। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे कालिंदीमाहात्म्ये निगमबोधोपाख्यानं नाम पंचाधिकद्विशततमोऽध्यायः २०५।

śivaśarmovāca- ekadā'tra mahātīrthe paṃke magnāṃ payasvinīm | dṛṣṭvā sa rākṣasaśreṣṭhastāmuddhartuṃ viveśa ha 1| gorakṣaṇe mahāndharmo rakṣatuḥ svargatirbhavet | ciṃtayanniti madhye tu sagṛhītoṃbuhastinā 2| nītastu vāriṇo'dhastājjalapūrṇodarastadā | tatyāja jīvitaṃ sadyastena pīḍitavigrahaḥ 3| divyarūpaṃ samāsthāya vimānamapi ḍhaukitam | gaṇena prahitenātha daivairiṃdrapurogamaiḥ 4| gacchanniti mayā pṛṣṭaḥ sa niśācarapuṃgavaḥ | muktide'tra mahātīrthe mṛtyuṃ prāpya sadurlabhe 5| kathaṃ devapadaprāptirjātā tava mahāmate | ityukto māmuvācedaṃ vāṃchāsīdatra me'nagha 6| tasmingate puṇyajane svargaṃ puṇyavatāṃ padam | ekākinā mayā viṣṇuḥ sadgatiḥ prāpitastadā 7| gacchaṃstiṣṭhansvapanjāgratsnānaṃ kurvaṃśca nityaśaḥ | tameva puṃḍarīkākṣamahaṃ dadhyāvananyadhīḥ 8| hare tava padāṃbhojamahaṃ śaraṇamāgataḥ | brahmatve ca maheśatve neṃdratve mama mānasam 9| prārthayannityahaṃ tāta tameva puruṣottamam | uṣito'tra mahātīrthe kṛtvā nirviṣayaṃ manaḥ 10| viṣṇuśarmovāca- vasato'tra mahātīrthe maraṇaṃ cettavābhavat | kathaṃ janma punaḥ prāptaṃ tvayeti mama saṃśayaḥ 11| maryādāṃ yasya tīrthasya tyaktvāpi dhanalobhataḥ | rākṣasānmaraṇaṃ prāptāḥ pathikaste ca vāhakāḥ 12| yasya tīrthavarasyāsya jalapānāddivaṃgatāḥ | tathaiva rākṣaso'pyasminnapamṛtyumavāpya saḥ 13| nakrataḥ svecchayā svargaṃ jagāma tava paśyataḥ | na nūnaṃ tatra maraṇaṃ jātaṃ yajjanma dṛśyate 14| nārada uvāca- śive niśamya putrasya śivaśarmā śubhaṃ vacaḥ | uvāca pūrvavṛttāṃtaṃ kāraṇaṃ nijajanmanaḥ 15| śivaśarmovāca- viṣṇuśarmanśṛṇuṣvedaṃ kāraṇaṃ mama janmanaḥ | kathayāmi tavāgre'haṃ śrutvā niḥsaṃśayo bhava 16| ekadā viṣṇupūjāyāṃ mayi dhyānaṃ samāsthite | durvāsāḥ prakṛtikrodhī mamāśramamupāgataḥ 17| tamāgatamavijñāya viṣṇudhyānaparāyaṇaḥ | tasthivāṃstadavastho'haṃ ciraṃ taṃ nāmasaṃsmaran 18| samuhūrtaṃ muniḥ sthitvā mamāgre krodhamūrchitaḥ | ātmanātmānamāhedamuccairāraktalocanaḥ 19| durvāsā uvāca- aho atrerahaṃ putro'nasūyāgarbhasaṃbhavaḥ | śivāṃśo mānuṣeṇālamavajñāto'munā bhavam 20| trilokīrājyataḥ śakro mayā yena prapātitaḥ | taṃ māmapi manuṣyo'yamavajānāti durmatiḥ 21| yo bibheti na kaḥ sosi mattaḥ kālānalādiva | muktvā devatrayīṃ loke yataḥ sārhattamā mama 22| yāmasau dhyāyate mūḍho devatāṃ dhyānamāsthitaḥ | na kathaṃ bodhayatyenaṃ seti mūrttisthito yamaḥ 23| nūnaṃ nārāyaṇaṃ devaṃ dhyāyatyeṣa jagadgurum | yaddhyānāmṛtatṛpto hi na bāhyajñānavānayam 24| hariṃ vā brahma vā śaṃbhumanyaṃ vā dhyāyatāmaham | mayāyaṃ sarvathā daṃḍyo madavajñākaro hyayam 25| śivaśarmovāca- evaṃ viciṃtayitvā sa sumatiṃ māmabodhayat | śaśāpa ca vibuddhaṃ māmitikrodhāruṇekṣaṇaḥ 26| māmavajñāya yaścitte dhyānakāle manorathaḥ | kutastena bhavehyasminbhaviṣyati hi sarvathā 27| ityuktvā sa yadā tāta calito muniratrijaḥ | tadā mayā caraṇayorgṛhītobhayabhīruṇā 28| ityuktaśca muniśreṣṭha kṣamyatāṃ ruḍvimucyatām | mādṛśā na vijānaṃti samyakkarma bhavādṛśām 29| śāpaṃ tvaṃ dattavānghoraṃ sāṃprataṃ me nirenasaḥ | prasīda mama namrasya śāpāṃte kurvanugraham 30| ityuktaḥ kopamutsṛjya durvāsā śītalobhavat | kimetannocitaṃ tāta sa yataścaṃdraśekharaḥ 31| uvāceti samāṃ dhīmāṃstaṃ bhūtvā brāhmaṇottamaḥ | atraiva maraṇaṃ prāpya na bhūyo janma lapsyase 32| iti māmanugṛhyātha sa jagāma digaṃbaraḥ | uṣitvā taddinaṃ tāta mayā satkārapūjitaḥ 33| na munerbhāṣitaṃ mithyā ciṃtayitvāhamityapi 34| jagāma svagṛhaṃ citte paścāttāpaṃ vahanniti | aho me dhyāyato nityaṃ sa tīrthāśramiṇastathā 35| darśanaṃ durlabhaṃ jātaṃ śrīpateriha janmani | cātakasyeva meghasya śucau saṃtāpakāriṇi 36| kuto'yamāgato mahyaṃ vaikuṃṭhagatirodhakaḥ | janasya prasthitasyeva jalado kālavārimuk 37| na doṣo'sti munernūnaṃ tasyaivecchāhareḥ khalu | sudarśanaṃ hi dattvāpi mamajanmāṃtaraṃ kṛtam 38| mayā saṃsārabhītena grāhyaṃ pādāṃbujaṃhareḥ | nidāghātapataptena pathikeneva pādapaḥ 39| kiṃ dhanāpatyayoṣidbhiranityaiścānyabaṃdhubhiḥ | goviṃdaparamānaṃda rāmeti mamajalpataḥ 40| udāsīnavadāsīnaḥ kuṃṭubeṣu hariṃ bhajan | prārabdhameva bhokṣyāmi karmāṇyanyānyatarjayan 41| ciṃtayannityahaṃ tāta kiyadbhirvāsarairaham | prāptavānsvagṛhaṃ snātvā haripādodakāṃtare 42| piturmaraṇamākhyātaṃ mātre baṃdhubhya eva ca | śrutvā te'pi śucaṃ cakrurnāviṃdannimamasthiram 43| satyalokādi lokeṣu nispṛho'haṃ gṛhe vasan | maraṇaṃ prāptavānkūle gaṃgāyā munisevite 44| munerdurvāsasaḥ śāpājjāto'haṃ vaiṣṇave kule | maraṇaṃ cātra sattīrthe labdhvā prāpsye hareḥ padam 45| nārada uvāca- evaṃ surācāryavinirmite tadā tīrthe mahābhāga purākṛtāni tau | dvijottamau procya mithaḥ sutasthaturviciṃtayaṃtau haripādapallavam 46| viciṃtayaṃtau harimabjalocanaṃ caturbhujaṃ nīradanīlavigraham | nijāyudhālaṃkaraṇāvabhāsitaṃ smṛtvātra sārūpyamavāpaturhareḥ 47| yasya kṣetramimaṃ puṇyamiṃdraprasthākhyamuttamam | tasyopākhyānamākhyātaṃ phalamasya śive śṛṇu 48| gaṃgāsnānena yatpuṇyaṃ kanyādānodbhavaṃ ca yat | śravaṇādasya tatpuṇyaṃ śraddhayā labhate naraḥ 49| putre jāte tu godānātsiṃhage ca bṛhaspatau | godāvarījale snānādyatphalaṃ bhuvi jāyate 50| tatphalaṃ śravaṇādasya jāyate nātra saṃśayaḥ | atastīrthottamādanyattīrthaṃ nāstyakhilārthadam | yasminmaraṇato nūnaṃ tiryaṃco'pi caturbhujāḥ 51| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kāliṃdīmāhātmye nigamabodhopākhyānaṃ nāma paṃcādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ 205|