Chapter 7

श्रीव्यास उवाच- भूय एव प्रवक्ष्यामि गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । तच्छ्रुत्वा मानवाः सर्वे सर्वान्कामानवाप्नुयुः १। येन नाचरितं स्नानं गङ्गायां लोकमातरि । आलोक्य तन्मुखं सद्यः कर्त्तव्यं सूर्यदर्शनम् २। प्रभाते यः स्मरेद्भक्त्या गङ्गा इत्यक्षरद्वयम् । तस्य नश्यंति पापानि तमोवदरुणोदये ३। न दृष्टा येन सरितां प्रवरा जह्नुकन्यका । तस्याग्राह्याणि सर्वाणि अन्नादि सलिलानि च ४। शरीराणि परित्यज्य गङ्गास्नानं प्रकुर्वताम् । गात्राण्यायान्ति पापानि गङ्गास्नानमकुर्वताम् ५। अहो चित्रमहो चित्रमहोचित्रमिदं पुनः । पतंति नरके मूढा गङ्गानाम्निस्थिते सति ६। शिरसा यो वहेद्भक्त्या गङ्गाम्भः कणिकामपि । स मुच्यते महापापैर्ब्रह्महत्यादिभिर्द्विजः ७। ललाटे दृश्यते यस्य गङ्गासैकतमुत्तमम् । स पुण्यात्मा जगत्सर्वं पुनाति नात्र संशयः ८। गङ्गातीरात्समायांतं यः पश्येत्परमादरैः । सोऽश्वमेधसहस्राणि फलं प्राप्नोति मानवः ९। गङ्गातीरमहं यामि त्वमागच्छेति वक्ति यः । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा सर्वान्कामान्प्रयच्छति १०। गंगेति नाम संस्मृत्य यस्तु कूपजलेऽपि च । करोति मानवः स्नानं गङ्गास्नानफलं लभेत् ११। गङ्गाम्भः शीकरं यस्तु संमितं सर्षपस्य च । प्राप्नोति मृत्युकालेषु स गच्छेत्परमं पदम् १२। अत्रैव शृणु विप्रर्षे इतिहासं पुरातनम् । यस्य श्रवणमात्रेण गङ्गादेवी प्रसीदति १३। आसीत्त्रेतायुगे विप्रो धर्मस्वो नाम धार्मिकः । शांतो दांतो दयायुक्तो वेदवेदाङ्गपारगः १४। सत्यवादी क्रोधहीनो हिंसाहीनो जितेन्द्रियः । सर्वभूतहितैषी च योगाभ्यसरतः सदा १५। संसारसागरं तर्त्तुं स विप्रो वैष्णवो जनः । पूजयामास देवेशं क्रियायोगेन केशवम् १६। कदाचित्प्राप्य पुण्याहं स च विप्रर्षभो द्विज । जगाम जाह्नवीतीरं मुमुक्षुः स्नानहेतवे १७। तत्र गंगांभसि स्नात्वा कृत्वा च तर्पणादिकम् । गृहं गंतुं मनश्चक्रे गंगांभः कर्त्तरीं वहन् १८। तस्मिन्काले ततो विप्र वैश्यो रत्नकराह्वयः । कृत्वा वाणिज्यमायांतं सकलैः किंकरैर्वृतः १९। तस्यैकः किंकरो विप्रः कालकल्प इति स्मृतः । दंडहस्तः समायातो विहिताखिलपातकः २०। अथवर्त्मश्रमश्रांतस्तस्य रत्नकरस्य च । सुष्वापैको बलीवर्द्दः पथि ब्राह्मणसत्तम २१। पथि स्वपंतं तं दृष्ट्वा कालकल्पो वृषं ततः । दण्डेन ताडयामास बाहुधाऽत्यंतनिर्द्दयः २२। तद्दण्डघातजनितक्रोधेन वृषभेन सः । विषाणाभ्यां सुतीक्ष्णाभ्यां समुत्थाय विदारितः २३। तच्छृङ्गद्वयनिर्भिन्नवक्षाः स गतलोचनः । तत्सन्निधिं दयायुक्तो धर्मस्तु त्वरितो ययौ २४। ततः कर्णात्समादाय तुलसीपत्रमुत्तमम् । गङ्गाम्भः शीकरैर्दिव्यैः सिक्तोसौ तेन धीमता २५। गतप्राणं समालोक्य स विप्रः परमार्थवित् । विस्मितः स्वगृहं गंतुं मनश्चक्रे द्विजोत्तम २६। अथ गच्छन्पथि प्राज्ञो गङ्गानामानि कीर्तयन् । यमदूतान्ददर्शाग्रे कोटिकोटि सहस्रशः २७। छिन्नैकपादाः केचिच्च केचिच्छिन्नैकपाणयः । केऽपि केऽपि च्छिन्नकर्णाः केऽप्येकनयनास्तथा २८। केचिच्च च्छिन्ननासाश्च च्छिन्नजिह्वाश्च केचन । भग्नदंताः केऽपि केऽपि केऽपि दंतविवर्जिताः २९। केऽपि शोणितधाराभिर्लिप्तसर्वकलेवराः । विमुक्तकैशिकाः केऽपि केऽपि वक्त्रविवर्जिताः ३०। केऽपि केऽपि तथा नग्नाः केऽपि निर्भिन्नवक्षसः । केऽपि जर्जरितांगाश्च महातीक्ष्णैः शिलीमुखैः ३१। निषिद्धांगुलिहस्ताश्च दृढपाशैस्तथापरे । क्रंदंतो व्यथया केऽपि पलायनपरायणाः ३२। एवंभूतान्यमप्रेष्यान्स विलोक्य द्विजोत्तमः । सकंपहृदयो भीत्या ततः स्तब्धइवाभवत् ३३। अवलंब्य ततो धैर्यं स विप्रो हरिभक्तिकृत् । इत्यपृच्छन्मधुरया किरातान्यमकिंकरान् ३४। धर्म उवाच-। के यूयं विकृताकाराः पाशमुद्गरपाणयः । दंष्ट्राकरालवदना अंगारसदृशप्रभाः ३५। यूयं सर्वे महावीर ज्वलत्पावकलोचनाः । कृता तथापि युष्माकमियं केनापि दुर्गतिः ३६। यमदूता ऊचुः - यमदूता वयं सर्वे यमाज्ञाहारिणः सदा । सदंडोऽयं द्विजास्माकं सुमहान्कदनोदयः ३७। धर्मस्व उवाच- अकस्मादागता यूयं महाबलपराक्रमाः । एतावत इयं केन कथं वा दुर्गतिः कृता ३८। यमदूता ऊचुः- भयं मुंच द्विजश्रेष्ठ वृत्तांतं सकलं शृणु । यथास्माकमिदं दुःखं बभूवात्यंतदुःसहम् ३९। योऽसौ वृषेण शृङ्गाभ्यां कालकल्पो विदारितः । तं नेतुं धर्मराजेन प्रेरिताः किंकरा वयम् ४०। तेनाज्ञप्ता वयं सर्वे समस्तायुधपाणयः । बद्ध्वा तं पापिनां श्रेष्ठं नेतुमिह समागताः ४१। अथासौ प्राप्तकालश्च कालकल्पो दुराशयः । वृषेणहेतुभूतेन विषाणाभ्यां विदारितः ४२। सदयेन तथा तत्र गङ्गापानीयसीकरैः । सिक्तः पातकिनां श्रेष्ठो गङ्गानामानि जल्पता ४३। गङ्गाम्भः कणिकासेकैर्गतकल्मषमप्यमुम् । बद्ध्वा पाशैर्दृढं नेतुमुद्यमं प्रतिचक्रिरे ४४। नेतुं तमपि देवेशः शरणागतपालकः । स्वदूतान्प्रेषयामास महाबलपराक्रमान् ४५। केऽपि दूताः समागत्य ततो नारायणाज्ञया । सकोपाः प्राहुरित्यस्मान्पथि ब्राह्मणसत्तम ४६। विष्णुदूता ऊचुः । के भवंतो महात्मानः कथमेनं महाशयम् । बद्ध्वा नयथ पाशेन यूयं वा कस्य किंकराः ४७। विहायैनं महात्मानं पलायध्वं यथासुखम् । न चेच्छिरांसि युष्माकं छेत्स्यामश्चक्रधारया ४८। तेषामेतानि वाक्यानि गर्वितानि द्विजोत्तम । संश्रुत्याच्युतदूतानां तेऽस्माभिरतिजल्पिताः ४९। दण्डपाणेर्वयंदूताः सर्वे प्राणाधिपस्य वै । नीत्वैनं पापिनां श्रेष्ठं प्रयामः शमनालयम् ५० 7.7.50। यूयं सर्वे महात्मानस्तुलसीमाल्यभूषिताः । स्फुटपद्मपलाशाक्षाबलिनो गरुडध्वजाः ५१। दिव्यांबरधरा यूयं मयूरगलसुंदराः । शंखचक्रगदापद्मधारणाश्च चतुर्भुजाः ५२। के यूयमीदृशाः सर्वे सर्वलक्षणसंयुताः । इमं पातकिनां श्रेष्ठं कथं वा नेतुमिच्छथ ५३। विष्णुदूता ऊचुः- वयं सर्वे विष्णुदूताः पुण्यात्मानमिमं नरम् । नेतुमत्र समायाता वैकुंठं प्रति संप्रति ५४। इमं श्रीभगवद्भक्तं स्वजनं गतकल्मषम् । मुंचताशु यमप्रेष्या यदि जीवितुमिच्छथ ५५। भूयस्तेषामिदं वाक्यं श्रुत्वा सर्वगतं द्विज । कोपाद्यदुक्तमस्माभिस्तदाकर्णय कथ्यते ५६। अयं पापी दुराचारो ब्रह्महत्यासहस्रकृत् । कृतघ्नश्चैव गोघ्नश्च मित्रघ्नश्च दुराशयः ५७। मेरुप्रमाणहेमानि हृतानि सुबहूनि च । परदारा हृता नित्यमनेनातिदुरात्मना ५८। कोटिकोटिसहस्राणि जंतूनां विष्णुकिंकराः । कृताश्च बहुधा हत्याः स्त्रीहत्या च तथैव च ५९। अयं न्यासापहरणं स्वमातृगमनं तथा । गोमांसभक्षणं चैव चकार प्रतिवासरम् ६०। परहिंसाकृतानेन दाहश्च परवेश्मनः । सभायां परनिंदा च विधवागर्भपातनम् ६१। गृहमायांतमतिथिं धनलोभेन सत्तम । अहनन्निशितैः खङ्गैर्निशायां यवनोपमः ६२। एतान्यन्यानि पापानि महान्त्यगणितानि च । चकार नीचो मूढोऽसौ नाल्पमात्रं शुभावहम् ६३। तस्मादयं महापापी नीयते यातनागृहम् । ज्ञेया हि पापिनो दंड्या धर्मराजस्य सत्तमाः ६४। यूयं वै देवदेवस्य दूता भगवतो यदि । तदा कथमिमं नेतुं पापिनां श्रेष्ठमिच्छथ ६५। विष्णुदूता ऊचुः । भविद्भः सत्यमेवोक्तं कोऽपि नास्त्यत्र संशयः । दण्ड्याः पातकिनः सर्वे जीविताधिपतेः सदा ६६। अयं पापविनिर्मुक्तो गङ्गाशीकरसेचनात् । तस्मादेनं वयं सर्वे नेष्यामो हरिमंदिरम् ६७। तावत्तिष्ठंति देहेषु पातकानि शरीरिणाम् । गङ्गाम्भः शीकरा यावन्न स्पृशंति सुदुर्ल्लभम् ६८। चंद्रैककलया सर्वं तिमिरं हन्यते यथा । गङ्गाम्भः शीकरेणापि पातकं हन्यते तथा ६९। गंगानामानि संस्मृत्य पापी मुच्येत पातकात् । साक्षात्तत्सलिलं दृष्ट्वा मुच्यतेऽत्र किमद्भुतम् ७०। शीतमप्युदकं गाड्गं वह्निवत्पापकानने । यथाग्निवत्पद्मवने शीतं तोयं च दाहकृत् ७१। तस्मादयं पुण्यकर्मा द्वितीय इव केशवः । गच्छध्वं शमनप्रेष्या यदि कल्याणमिच्छत ७२। तेषां केशवदूतानां श्रुत्वास्माभिरिदं वचः । भूय एव निरुक्तं यद्विहस्योच्चैः शृणुष्व तत् ७३। अहो चित्रमहो चित्रमयं कल्मषमंदिरः । गङ्गाम्भः सेचनादेव विमुक्तः सर्वपातकैः ७४। स्वहस्तोपार्जितं कर्म शुभं वा यदि वाशुभम् । नाभुक्त्वा मुच्यते मर्त्यः कल्पकोटिशतैरपि ७५। यमाज्ञया नेतुमिमं वयं सर्वे समागताः । कस्यायं वचसास्माभिस्त्यज्यते पापिनां वरः ७६। विष्णुदूता ऊचुः । यूयं पापधियो नूनं विवेकपरिवर्जिताः । युष्माभिर्जह्नुकन्याया न ज्ञायंते यतो गुणाः ७७। कार्यं वेदे निषिद्धं यत्तत्पातकमिति स्मृतम् । यद्वेदसंमतं कार्यं तदेव धर्म्यमुच्यते ७८। देवो नारायणः साक्षात्स्वयंभूरिति शुश्रुम । यथा विष्णुस्तथा गंगा गंगैव सर्वपापहा ७९। अशुभं वा शुभं कर्म स्वहस्तरचितं हरिः । हरौ प्रसन्ने पापानि कुत्र तिष्ठंति देहिनाम् ८०। जन्मान्तरार्जितैः पापैर्गता यूयमिमां गतिम् । अद्यापि पापकर्माणः किमर्थं पापमिच्छथ ८१। गङ्गानिन्दाकरा यूयं विष्णुनिंदाकरास्तथा । अतो युष्मान्हनिष्यामः पापिनश्चक्रधारया ८२। इत्युक्त्वा विष्णुदूतास्ते कोपादरुणलोचनाः । चक्रिरे समरारंभमस्माभिः सह सत्तम ८३। जीवेश दूता हन्यंतामिति प्रोचुश्च ते रुषा । भूयोभूयो वदंतोऽस्मान्निजघ्नुश्चक्रधारया ८४। इत्युक्त्वा विष्णुदूतास्ते संग्रामेत्यंतदारुणाः । सर्वे शंखान्समादध्मुः सहसा हृष्टमानसाः ८५। ततोऽस्माकं सिंहनादैः पयोदस्तनितैरिव । कोदंडानां च विस्तारैर्व्याप्तं विप्र जगत्त्रयम् ८६। अथ वृक्षैः शिलाभिश्च तथा पर्वतवृष्टिभिः । अस्माभिर्विष्णुदूतास्ते बाणैश्च विदलीकृताः ८७। ऋष्टिभिर्भिंदिपालैश्च बाणैश्च परिघैस्तथा । कुठारैश्छुरिकाभिश्च दंडैश्च शंकुभिस्तथा ८८। खङ्गैश्च शक्तिभिश्चैव निशितैश्च शिलीमुखैः । गदाभिश्चक्रधाराभिर्नाराचैश्च सुभीषणैः ८९। एतैरन्यैश्च विषमैरस्त्रैस्ते विष्णुकिंकराः । निजघ्नुर्बहुधा कोपाद्वज्रकल्पैर्महार्णवे ९०। तदास्त्रजर्जराः सर्वे वयं भीत्या पलायिताः । निपेतुः केऽपि संग्रामे गतप्राणाः सहस्रशः ९१। ततोऽस्मांस्ते समालोक्य पलायनपरायणान् । मुदा कंबून्समादध्मुर्बलिनो विष्णुकिंकराः ९२। अथ च्छित्त्वा द्विजश्रेष्ठ कालकल्पस्य बंधनम् । विमाने तं समारोप्य जग्मुर्भगवतः पुरम् ९३। गङ्गाशीकरसेकस्य प्रभावेनैव सत्तम । जगाम हरिसालोक्यं कालकल्पोऽति पातकी ९४। स्थित्वा कल्पशतं तत्र भुक्त्वा भोगान्मनोहरान् । ज्ञानमासाद्य तत्रैव परमं मोक्षमाप्तवान् ९५। गङ्गाप्रभावैरस्माकमेतद्दुःखं गतं प्रभो । गच्छ ब्राह्मण भद्रं ते सुप्रीतो निजमंदिरम् ९६। इत्युक्त्वा यमदूतास्ते ययुर्यमपुरं द्विज । भूय एव स धर्मस्वः प्रीतो गङ्गातटं ययौ ९७। गंगायां स्नानमाचर्य सर्वलोकस्य मातरि । बद्धाञ्जलिः स विप्रस्तां तुष्टाव परमेश्वरीम् ९८। धर्मस्व उवाच- गंगे समस्तजगदंब चलत्तरंगेऽनगादिचारुतरमस्तकपुष्पमाले । कंसारिचारुचरणद्वयरेणुहन्त्रि भक्त्या नमामि दुरितक्षयकारिणीं त्वाम् ९९। मातः समस्तसुखदे प्रवरे नदीनां व्यासादिविप्रचयगीतगणे गुणाढ्ये । संसारभैरवमहार्णवमध्यनौके वंदेत वांघ्रियुगलं दुरितापहारि १०० 7.7.100। यस्यास्तवांबुकणिकामपि जह्नुकन्ये सौदासनामनृपतिर्द्विजकोटिहत्याम् । संप्राप्य मुक्तिमगमत्त्रिसुरैरलभ्यां तां त्वां नमामि शिरसा वरदे प्रसीद १०१। नारायणाच्युतजनार्द्दनकृष्णराम गङ्गादि नाम गदतो मम देवि मातः । संसारपातकनिवारिणि देहपातस्त्वद्वारिणीह भवतु त्वदनुग्रहेण २। किं वा तपोभिरखिलेश्वरि किं जपैर्वा दानैश्च किं तुरगमे द्युमखैश्च किंवा । त्वन्नीरशीकरमवाप्य सुरैरलभ्यां मुक्तिं व्रजंति मनुजा अतिपापिनोऽपि ३। स्वाहा त्वमेव परमेश्वरि या स्वधा त्वं गीर्वाणवृंदपितृलोकसुतृप्तिहेतोः । सत्वं रजस्तम इति त्रिगुणस्वरूपां सृष्टिस्थितिप्रलयकारिणि नौमि तां त्वाम् ४। धत्ते ललाटफलके तव सैकतं यः पुण्ड्रं च देवि तव तीरमृदा सदैवम् । त्वन्नाम सर्वरसधामवदेच्च भक्त्या त्वत्पादरेणुरखिलोस्तु ममैव मूर्ध्नि ५। त्वद्रोधसि त्रिपथगे वसतिं विधाय पीत्वा च वारि तव पातकनाशकारि । स्मृत्वा च नाम तव वीचिरसं च दृष्ट्वा संसारबंधनहरे मम जातु जन्म ६। नाकं शुभे सुमहदुल्लसिता मनुष्याः कुर्वंति भीतिरतिदुर्गमवर्त्म मत्वा । व्यर्थेव सा किल यतोऽमृतदे त्वदीयं सोपानभूतमुदकं त्रिदिवप्रयाणे ७। पापानि रोगनिकराश्च शरीरदेहे तिष्ठंति तावदखिलेश्वरि भुक्तिदात्रि । कुर्वंति यावदमलेषु तवोदकेषु स्नानं न हि त्रिपथगे सरितां प्रधाने ८। यस्यास्तवाच्युत विरंचि शिवादयोऽपि शक्रादिदेवनिकरा व्रजितुं महिम्नाम् । पारं परे परममोक्षपदप्रदात्रीं तां त्वां वदंति तटिनीमितिकेऽपि मोहात् ९। गङ्गे समस्तसुखदायिनि किंचिदेव जानाति ते पशुपतिर्भगवान्महत्त्वम् । यस्मादसौ सुमनसां प्रवरोऽतिभक्त्या धत्ते सदैव शिरसा जगदीश्वरीं त्वाम् ११०। गंगे देवि जगन्मातः प्रसीद परमेश्वरि । परिपाहि नमस्तुभ्यं रक्ष मां सेवकं स्वकम् ११। परब्रह्मस्वरूपां त्वां सर्वलोकैकमातरम् । शक्नोमि किमहं स्तोतुं भ्रांतचित्तोऽत्र मोक्षदे १२। व्यास उवाच- इति स्तुता जगद्धात्री तेन विप्रेण धीमता । आविर्बभूव सहसा गङ्गा मूर्तिमती द्विज १३। ददर्श पुरतो गङ्गां द्विभुजां मकरासनाम् । कुन्देन्दुशङ्खधवलां सर्वालङ्कारभूषिताम् १४। तां दृष्ट्वा पुरतो गङ्गां गङ्गागङ्गेति कीर्तयन् । ववंदे चरणौ तस्याः शिरसालिङ्ग्य मेदिनीम् १५। मोहयंती स्मिता लोकैः सुप्रीता परमेश्वरी । तमुवाच ततो विप्र वरं वृण्विति जैमिने १६। धर्मस्व उवाच- मातस्त्वत्सलिलस्पर्शाद्ब्रह्महापि च मोक्षभाक् । मया त्वं दृश्यते साक्षात्साध्यं किमपरं मम ११७। तथाप्येकं वरं याचे त्वन्नीरे परमेश्वरि । मृत्युर्भवतु मे देवि त्वन्नामस्मरतो मम ११८। मया कृतेन स्तोत्रेण यस्त्वां स्तौति सदेश्वरि । सोऽपि भुक्त्वाखिलान्कामानंते यास्यति सद्गतिम् ११९। गङ्गोवाच- अनया भवतो भक्त्या संतुष्टास्मि द्विजोत्तम । शीघ्रं ते कुशलं सर्वं भविष्यति न संशयः १२०। त्वया कृतमिदं स्तोत्रं त्रिसंध्यं यः पठेन्नरः । तस्याहमपि संतुष्टा दास्यामि मुक्तिमुत्तमाम् १२१। व्यास उवाच- इति दत्वा वरं तस्मै सा देवी भक्तवत्सला । धर्मस्वनाम्ने विप्रेन्द्र तत्रैवांतरधीयत १२२। स च विप्रो वरं प्राप्य कृतकृत्य इवाभवत् । गङ्गारोधसि तत्रैव तस्थौ विप्र मनोरमे १२३। ततः कालेन महता विमले जाह्नवीजले । सुखमृत्युं समासाद्य जगाम पदमुत्तमम् १२४। कालकल्पोऽपि पापात्मा सिक्तो गङ्गाम्बुशीकरैः । प्राप्तवानुत्तमं मोक्षमन्येषां का कथा द्विज १२५। अनिच्छयापि गाङ्गेयं जलं स्पृष्ट्वा फलान्वितम् । स्पृशतां भक्तिभावेन किं भवेन्नहि वेद्मि तत् १२६। गङ्गासमं नास्ति तीर्थं भूयोभूयो मयोच्यते । यदम्बुकणिकां स्पृष्ट्वा परमं धाम लभ्यते १२७। ये भक्तिभावेन सरिद्वरायाः स्पृशंति येंऽभकणिकामपीह । ते यांति नूनं पदमच्युतस्य पापैर्विमुक्ताः सकलैर्महोग्रैः १२८। इति श्रीपद्मपुराणे क्रियायोगसारे गङ्गाशीकरमाहात्म्ये सप्तमोऽध्यायः ७ ।

śrīvyāsa uvāca- bhūya eva pravakṣyāmi gaṅgāmāhātmyamuttamam | tacchrutvā mānavāḥ sarve sarvānkāmānavāpnuyuḥ 1| yena nācaritaṃ snānaṃ gaṅgāyāṃ lokamātari | ālokya tanmukhaṃ sadyaḥ karttavyaṃ sūryadarśanam 2| prabhāte yaḥ smaredbhaktyā gaṅgā ityakṣaradvayam | tasya naśyaṃti pāpāni tamovadaruṇodaye 3| na dṛṣṭā yena saritāṃ pravarā jahnukanyakā | tasyāgrāhyāṇi sarvāṇi annādi salilāni ca 4| śarīrāṇi parityajya gaṅgāsnānaṃ prakurvatām | gātrāṇyāyānti pāpāni gaṅgāsnānamakurvatām 5| aho citramaho citramahocitramidaṃ punaḥ | pataṃti narake mūḍhā gaṅgānāmnisthite sati 6| śirasā yo vahedbhaktyā gaṅgāmbhaḥ kaṇikāmapi | sa mucyate mahāpāpairbrahmahatyādibhirdvijaḥ 7| lalāṭe dṛśyate yasya gaṅgāsaikatamuttamam | sa puṇyātmā jagatsarvaṃ punāti nātra saṃśayaḥ 8| gaṅgātīrātsamāyāṃtaṃ yaḥ paśyetparamādaraiḥ | so'śvamedhasahasrāṇi phalaṃ prāpnoti mānavaḥ 9| gaṅgātīramahaṃ yāmi tvamāgaccheti vakti yaḥ | tasya viṣṇuḥ prasannātmā sarvānkāmānprayacchati 10| gaṃgeti nāma saṃsmṛtya yastu kūpajale'pi ca | karoti mānavaḥ snānaṃ gaṅgāsnānaphalaṃ labhet 11| gaṅgāmbhaḥ śīkaraṃ yastu saṃmitaṃ sarṣapasya ca | prāpnoti mṛtyukāleṣu sa gacchetparamaṃ padam 12| atraiva śṛṇu viprarṣe itihāsaṃ purātanam | yasya śravaṇamātreṇa gaṅgādevī prasīdati 13| āsīttretāyuge vipro dharmasvo nāma dhārmikaḥ | śāṃto dāṃto dayāyukto vedavedāṅgapāragaḥ 14| satyavādī krodhahīno hiṃsāhīno jitendriyaḥ | sarvabhūtahitaiṣī ca yogābhyasarataḥ sadā 15| saṃsārasāgaraṃ tarttuṃ sa vipro vaiṣṇavo janaḥ | pūjayāmāsa deveśaṃ kriyāyogena keśavam 16| kadācitprāpya puṇyāhaṃ sa ca viprarṣabho dvija | jagāma jāhnavītīraṃ mumukṣuḥ snānahetave 17| tatra gaṃgāṃbhasi snātvā kṛtvā ca tarpaṇādikam | gṛhaṃ gaṃtuṃ manaścakre gaṃgāṃbhaḥ karttarīṃ vahan 18| tasminkāle tato vipra vaiśyo ratnakarāhvayaḥ | kṛtvā vāṇijyamāyāṃtaṃ sakalaiḥ kiṃkarairvṛtaḥ 19| tasyaikaḥ kiṃkaro vipraḥ kālakalpa iti smṛtaḥ | daṃḍahastaḥ samāyāto vihitākhilapātakaḥ 20| athavartmaśramaśrāṃtastasya ratnakarasya ca | suṣvāpaiko balīvarddaḥ pathi brāhmaṇasattama 21| pathi svapaṃtaṃ taṃ dṛṣṭvā kālakalpo vṛṣaṃ tataḥ | daṇḍena tāḍayāmāsa bāhudhā'tyaṃtanirddayaḥ 22| taddaṇḍaghātajanitakrodhena vṛṣabhena saḥ | viṣāṇābhyāṃ sutīkṣṇābhyāṃ samutthāya vidāritaḥ 23| tacchṛṅgadvayanirbhinnavakṣāḥ sa gatalocanaḥ | tatsannidhiṃ dayāyukto dharmastu tvarito yayau 24| tataḥ karṇātsamādāya tulasīpatramuttamam | gaṅgāmbhaḥ śīkarairdivyaiḥ siktosau tena dhīmatā 25| gataprāṇaṃ samālokya sa vipraḥ paramārthavit | vismitaḥ svagṛhaṃ gaṃtuṃ manaścakre dvijottama 26| atha gacchanpathi prājño gaṅgānāmāni kīrtayan | yamadūtāndadarśāgre koṭikoṭi sahasraśaḥ 27| chinnaikapādāḥ kecicca kecicchinnaikapāṇayaḥ | ke'pi ke'pi cchinnakarṇāḥ ke'pyekanayanāstathā 28| kecicca cchinnanāsāśca cchinnajihvāśca kecana | bhagnadaṃtāḥ ke'pi ke'pi ke'pi daṃtavivarjitāḥ 29| ke'pi śoṇitadhārābhirliptasarvakalevarāḥ | vimuktakaiśikāḥ ke'pi ke'pi vaktravivarjitāḥ 30| ke'pi ke'pi tathā nagnāḥ ke'pi nirbhinnavakṣasaḥ | ke'pi jarjaritāṃgāśca mahātīkṣṇaiḥ śilīmukhaiḥ 31| niṣiddhāṃgulihastāśca dṛḍhapāśaistathāpare | kraṃdaṃto vyathayā ke'pi palāyanaparāyaṇāḥ 32| evaṃbhūtānyamapreṣyānsa vilokya dvijottamaḥ | sakaṃpahṛdayo bhītyā tataḥ stabdhaivābhavat 33| avalaṃbya tato dhairyaṃ sa vipro haribhaktikṛt | ityapṛcchanmadhurayā kirātānyamakiṃkarān 34| dharma uvāca-| ke yūyaṃ vikṛtākārāḥ pāśamudgarapāṇayaḥ | daṃṣṭrākarālavadanā aṃgārasadṛśaprabhāḥ 35| yūyaṃ sarve mahāvīra jvalatpāvakalocanāḥ | kṛtā tathāpi yuṣmākamiyaṃ kenāpi durgatiḥ 36| yamadūtā ūcuḥ - yamadūtā vayaṃ sarve yamājñāhāriṇaḥ sadā | sadaṃḍo'yaṃ dvijāsmākaṃ sumahānkadanodayaḥ 37| dharmasva uvāca- akasmādāgatā yūyaṃ mahābalaparākramāḥ | etāvata iyaṃ kena kathaṃ vā durgatiḥ kṛtā 38| yamadūtā ūcuḥ- bhayaṃ muṃca dvijaśreṣṭha vṛttāṃtaṃ sakalaṃ śṛṇu | yathāsmākamidaṃ duḥkhaṃ babhūvātyaṃtaduḥsaham 39| yo'sau vṛṣeṇa śṛṅgābhyāṃ kālakalpo vidāritaḥ | taṃ netuṃ dharmarājena preritāḥ kiṃkarā vayam 40| tenājñaptā vayaṃ sarve samastāyudhapāṇayaḥ | baddhvā taṃ pāpināṃ śreṣṭhaṃ netumiha samāgatāḥ 41| athāsau prāptakālaśca kālakalpo durāśayaḥ | vṛṣeṇahetubhūtena viṣāṇābhyāṃ vidāritaḥ 42| sadayena tathā tatra gaṅgāpānīyasīkaraiḥ | siktaḥ pātakināṃ śreṣṭho gaṅgānāmāni jalpatā 43| gaṅgāmbhaḥ kaṇikāsekairgatakalmaṣamapyamum | baddhvā pāśairdṛḍhaṃ netumudyamaṃ praticakrire 44| netuṃ tamapi deveśaḥ śaraṇāgatapālakaḥ | svadūtānpreṣayāmāsa mahābalaparākramān 45| ke'pi dūtāḥ samāgatya tato nārāyaṇājñayā | sakopāḥ prāhurityasmānpathi brāhmaṇasattama 46| viṣṇudūtā ūcuḥ | ke bhavaṃto mahātmānaḥ kathamenaṃ mahāśayam | baddhvā nayatha pāśena yūyaṃ vā kasya kiṃkarāḥ 47| vihāyainaṃ mahātmānaṃ palāyadhvaṃ yathāsukham | na cecchirāṃsi yuṣmākaṃ chetsyāmaścakradhārayā 48| teṣāmetāni vākyāni garvitāni dvijottama | saṃśrutyācyutadūtānāṃ te'smābhiratijalpitāḥ 49| daṇḍapāṇervayaṃdūtāḥ sarve prāṇādhipasya vai | nītvainaṃ pāpināṃ śreṣṭhaṃ prayāmaḥ śamanālayam 50 7.7.50| yūyaṃ sarve mahātmānastulasīmālyabhūṣitāḥ | sphuṭapadmapalāśākṣābalino garuḍadhvajāḥ 51| divyāṃbaradharā yūyaṃ mayūragalasuṃdarāḥ | śaṃkhacakragadāpadmadhāraṇāśca caturbhujāḥ 52| ke yūyamīdṛśāḥ sarve sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ | imaṃ pātakināṃ śreṣṭhaṃ kathaṃ vā netumicchatha 53| viṣṇudūtā ūcuḥ- vayaṃ sarve viṣṇudūtāḥ puṇyātmānamimaṃ naram | netumatra samāyātā vaikuṃṭhaṃ prati saṃprati 54| imaṃ śrībhagavadbhaktaṃ svajanaṃ gatakalmaṣam | muṃcatāśu yamapreṣyā yadi jīvitumicchatha 55| bhūyasteṣāmidaṃ vākyaṃ śrutvā sarvagataṃ dvija | kopādyaduktamasmābhistadākarṇaya kathyate 56| ayaṃ pāpī durācāro brahmahatyāsahasrakṛt | kṛtaghnaścaiva goghnaśca mitraghnaśca durāśayaḥ 57| merupramāṇahemāni hṛtāni subahūni ca | paradārā hṛtā nityamanenātidurātmanā 58| koṭikoṭisahasrāṇi jaṃtūnāṃ viṣṇukiṃkarāḥ | kṛtāśca bahudhā hatyāḥ strīhatyā ca tathaiva ca 59| ayaṃ nyāsāpaharaṇaṃ svamātṛgamanaṃ tathā | gomāṃsabhakṣaṇaṃ caiva cakāra prativāsaram 60| parahiṃsākṛtānena dāhaśca paraveśmanaḥ | sabhāyāṃ paraniṃdā ca vidhavāgarbhapātanam 61| gṛhamāyāṃtamatithiṃ dhanalobhena sattama | ahananniśitaiḥ khaṅgairniśāyāṃ yavanopamaḥ 62| etānyanyāni pāpāni mahāntyagaṇitāni ca | cakāra nīco mūḍho'sau nālpamātraṃ śubhāvaham 63| tasmādayaṃ mahāpāpī nīyate yātanāgṛham | jñeyā hi pāpino daṃḍyā dharmarājasya sattamāḥ 64| yūyaṃ vai devadevasya dūtā bhagavato yadi | tadā kathamimaṃ netuṃ pāpināṃ śreṣṭhamicchatha 65| viṣṇudūtā ūcuḥ | bhavidbhaḥ satyamevoktaṃ ko'pi nāstyatra saṃśayaḥ | daṇḍyāḥ pātakinaḥ sarve jīvitādhipateḥ sadā 66| ayaṃ pāpavinirmukto gaṅgāśīkarasecanāt | tasmādenaṃ vayaṃ sarve neṣyāmo harimaṃdiram 67| tāvattiṣṭhaṃti deheṣu pātakāni śarīriṇām | gaṅgāmbhaḥ śīkarā yāvanna spṛśaṃti sudurllabham 68| caṃdraikakalayā sarvaṃ timiraṃ hanyate yathā | gaṅgāmbhaḥ śīkareṇāpi pātakaṃ hanyate tathā 69| gaṃgānāmāni saṃsmṛtya pāpī mucyeta pātakāt | sākṣāttatsalilaṃ dṛṣṭvā mucyate'tra kimadbhutam 70| śītamapyudakaṃ gāḍgaṃ vahnivatpāpakānane | yathāgnivatpadmavane śītaṃ toyaṃ ca dāhakṛt 71| tasmādayaṃ puṇyakarmā dvitīya iva keśavaḥ | gacchadhvaṃ śamanapreṣyā yadi kalyāṇamicchata 72| teṣāṃ keśavadūtānāṃ śrutvāsmābhiridaṃ vacaḥ | bhūya eva niruktaṃ yadvihasyoccaiḥ śṛṇuṣva tat 73| aho citramaho citramayaṃ kalmaṣamaṃdiraḥ | gaṅgāmbhaḥ secanādeva vimuktaḥ sarvapātakaiḥ 74| svahastopārjitaṃ karma śubhaṃ vā yadi vāśubham | nābhuktvā mucyate martyaḥ kalpakoṭiśatairapi 75| yamājñayā netumimaṃ vayaṃ sarve samāgatāḥ | kasyāyaṃ vacasāsmābhistyajyate pāpināṃ varaḥ 76| viṣṇudūtā ūcuḥ | yūyaṃ pāpadhiyo nūnaṃ vivekaparivarjitāḥ | yuṣmābhirjahnukanyāyā na jñāyaṃte yato guṇāḥ 77| kāryaṃ vede niṣiddhaṃ yattatpātakamiti smṛtam | yadvedasaṃmataṃ kāryaṃ tadeva dharmyamucyate 78| devo nārāyaṇaḥ sākṣātsvayaṃbhūriti śuśruma | yathā viṣṇustathā gaṃgā gaṃgaiva sarvapāpahā 79| aśubhaṃ vā śubhaṃ karma svahastaracitaṃ hariḥ | harau prasanne pāpāni kutra tiṣṭhaṃti dehinām 80| janmāntarārjitaiḥ pāpairgatā yūyamimāṃ gatim | adyāpi pāpakarmāṇaḥ kimarthaṃ pāpamicchatha 81| gaṅgānindākarā yūyaṃ viṣṇuniṃdākarāstathā | ato yuṣmānhaniṣyāmaḥ pāpinaścakradhārayā 82| ityuktvā viṣṇudūtāste kopādaruṇalocanāḥ | cakrire samarāraṃbhamasmābhiḥ saha sattama 83| jīveśa dūtā hanyaṃtāmiti procuśca te ruṣā | bhūyobhūyo vadaṃto'smānnijaghnuścakradhārayā 84| ityuktvā viṣṇudūtāste saṃgrāmetyaṃtadāruṇāḥ | sarve śaṃkhānsamādadhmuḥ sahasā hṛṣṭamānasāḥ 85| tato'smākaṃ siṃhanādaiḥ payodastanitairiva | kodaṃḍānāṃ ca vistārairvyāptaṃ vipra jagattrayam 86| atha vṛkṣaiḥ śilābhiśca tathā parvatavṛṣṭibhiḥ | asmābhirviṣṇudūtāste bāṇaiśca vidalīkṛtāḥ 87| ṛṣṭibhirbhiṃdipālaiśca bāṇaiśca parighaistathā | kuṭhāraiśchurikābhiśca daṃḍaiśca śaṃkubhistathā 88| khaṅgaiśca śaktibhiścaiva niśitaiśca śilīmukhaiḥ | gadābhiścakradhārābhirnārācaiśca subhīṣaṇaiḥ 89| etairanyaiśca viṣamairastraiste viṣṇukiṃkarāḥ | nijaghnurbahudhā kopādvajrakalpairmahārṇave 90| tadāstrajarjarāḥ sarve vayaṃ bhītyā palāyitāḥ | nipetuḥ ke'pi saṃgrāme gataprāṇāḥ sahasraśaḥ 91| tato'smāṃste samālokya palāyanaparāyaṇān | mudā kaṃbūnsamādadhmurbalino viṣṇukiṃkarāḥ 92| atha cchittvā dvijaśreṣṭha kālakalpasya baṃdhanam | vimāne taṃ samāropya jagmurbhagavataḥ puram 93| gaṅgāśīkarasekasya prabhāvenaiva sattama | jagāma harisālokyaṃ kālakalpo'ti pātakī 94| sthitvā kalpaśataṃ tatra bhuktvā bhogānmanoharān | jñānamāsādya tatraiva paramaṃ mokṣamāptavān 95| gaṅgāprabhāvairasmākametadduḥkhaṃ gataṃ prabho | gaccha brāhmaṇa bhadraṃ te suprīto nijamaṃdiram 96| ityuktvā yamadūtāste yayuryamapuraṃ dvija | bhūya eva sa dharmasvaḥ prīto gaṅgātaṭaṃ yayau 97| gaṃgāyāṃ snānamācarya sarvalokasya mātari | baddhāñjaliḥ sa viprastāṃ tuṣṭāva parameśvarīm 98| dharmasva uvāca- gaṃge samastajagadaṃba calattaraṃge'nagādicārutaramastakapuṣpamāle | kaṃsāricārucaraṇadvayareṇuhantri bhaktyā namāmi duritakṣayakāriṇīṃ tvām 99| mātaḥ samastasukhade pravare nadīnāṃ vyāsādivipracayagītagaṇe guṇāḍhye | saṃsārabhairavamahārṇavamadhyanauke vaṃdeta vāṃghriyugalaṃ duritāpahāri 100 7.7.100| yasyāstavāṃbukaṇikāmapi jahnukanye saudāsanāmanṛpatirdvijakoṭihatyām | saṃprāpya muktimagamattrisurairalabhyāṃ tāṃ tvāṃ namāmi śirasā varade prasīda 101| nārāyaṇācyutajanārddanakṛṣṇarāma gaṅgādi nāma gadato mama devi mātaḥ | saṃsārapātakanivāriṇi dehapātastvadvāriṇīha bhavatu tvadanugraheṇa 2| kiṃ vā tapobhirakhileśvari kiṃ japairvā dānaiśca kiṃ turagame dyumakhaiśca kiṃvā | tvannīraśīkaramavāpya surairalabhyāṃ muktiṃ vrajaṃti manujā atipāpino'pi 3| svāhā tvameva parameśvari yā svadhā tvaṃ gīrvāṇavṛṃdapitṛlokasutṛptihetoḥ | satvaṃ rajastama iti triguṇasvarūpāṃ sṛṣṭisthitipralayakāriṇi naumi tāṃ tvām 4| dhatte lalāṭaphalake tava saikataṃ yaḥ puṇḍraṃ ca devi tava tīramṛdā sadaivam | tvannāma sarvarasadhāmavadecca bhaktyā tvatpādareṇurakhilostu mamaiva mūrdhni 5| tvadrodhasi tripathage vasatiṃ vidhāya pītvā ca vāri tava pātakanāśakāri | smṛtvā ca nāma tava vīcirasaṃ ca dṛṣṭvā saṃsārabaṃdhanahare mama jātu janma 6| nākaṃ śubhe sumahadullasitā manuṣyāḥ kurvaṃti bhītiratidurgamavartma matvā | vyartheva sā kila yato'mṛtade tvadīyaṃ sopānabhūtamudakaṃ tridivaprayāṇe 7| pāpāni roganikarāśca śarīradehe tiṣṭhaṃti tāvadakhileśvari bhuktidātri | kurvaṃti yāvadamaleṣu tavodakeṣu snānaṃ na hi tripathage saritāṃ pradhāne 8| yasyāstavācyuta viraṃci śivādayo'pi śakrādidevanikarā vrajituṃ mahimnām | pāraṃ pare paramamokṣapadapradātrīṃ tāṃ tvāṃ vadaṃti taṭinīmitike'pi mohāt 9| gaṅge samastasukhadāyini kiṃcideva jānāti te paśupatirbhagavānmahattvam | yasmādasau sumanasāṃ pravaro'tibhaktyā dhatte sadaiva śirasā jagadīśvarīṃ tvām 110| gaṃge devi jaganmātaḥ prasīda parameśvari | paripāhi namastubhyaṃ rakṣa māṃ sevakaṃ svakam 11| parabrahmasvarūpāṃ tvāṃ sarvalokaikamātaram | śaknomi kimahaṃ stotuṃ bhrāṃtacitto'tra mokṣade 12| vyāsa uvāca- iti stutā jagaddhātrī tena vipreṇa dhīmatā | āvirbabhūva sahasā gaṅgā mūrtimatī dvija 13| dadarśa purato gaṅgāṃ dvibhujāṃ makarāsanām | kundenduśaṅkhadhavalāṃ sarvālaṅkārabhūṣitām 14| tāṃ dṛṣṭvā purato gaṅgāṃ gaṅgāgaṅgeti kīrtayan | vavaṃde caraṇau tasyāḥ śirasāliṅgya medinīm 15| mohayaṃtī smitā lokaiḥ suprītā parameśvarī | tamuvāca tato vipra varaṃ vṛṇviti jaimine 16| dharmasva uvāca- mātastvatsalilasparśādbrahmahāpi ca mokṣabhāk | mayā tvaṃ dṛśyate sākṣātsādhyaṃ kimaparaṃ mama 117| tathāpyekaṃ varaṃ yāce tvannīre parameśvari | mṛtyurbhavatu me devi tvannāmasmarato mama 118| mayā kṛtena stotreṇa yastvāṃ stauti sadeśvari | so'pi bhuktvākhilānkāmānaṃte yāsyati sadgatim 119| gaṅgovāca- anayā bhavato bhaktyā saṃtuṣṭāsmi dvijottama | śīghraṃ te kuśalaṃ sarvaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ 120| tvayā kṛtamidaṃ stotraṃ trisaṃdhyaṃ yaḥ paṭhennaraḥ | tasyāhamapi saṃtuṣṭā dāsyāmi muktimuttamām 121| vyāsa uvāca- iti datvā varaṃ tasmai sā devī bhaktavatsalā | dharmasvanāmne viprendra tatraivāṃtaradhīyata 122| sa ca vipro varaṃ prāpya kṛtakṛtya ivābhavat | gaṅgārodhasi tatraiva tasthau vipra manorame 123| tataḥ kālena mahatā vimale jāhnavījale | sukhamṛtyuṃ samāsādya jagāma padamuttamam 124| kālakalpo'pi pāpātmā sikto gaṅgāmbuśīkaraiḥ | prāptavānuttamaṃ mokṣamanyeṣāṃ kā kathā dvija 125| anicchayāpi gāṅgeyaṃ jalaṃ spṛṣṭvā phalānvitam | spṛśatāṃ bhaktibhāvena kiṃ bhavennahi vedmi tat 126| gaṅgāsamaṃ nāsti tīrthaṃ bhūyobhūyo mayocyate | yadambukaṇikāṃ spṛṣṭvā paramaṃ dhāma labhyate 127| ye bhaktibhāvena saridvarāyāḥ spṛśaṃti yeṃ'bhakaṇikāmapīha | te yāṃti nūnaṃ padamacyutasya pāpairvimuktāḥ sakalairmahograiḥ 128| iti śrīpadmapurāṇe kriyāyogasāre gaṅgāśīkaramāhātmye saptamo'dhyāyaḥ 7 |