Chapter 116

ऋषय ऊचुः। अस्पृश्यत्वे कथं जातः सूत बोधितरुस्त्वयम् । स्पृश्यत्वं च कथं प्राप्तस्तथा च शनिवासरे । एतद्विस्तरतः सर्वं वक्तुमर्हति नो भवान् १। सूत उवाच। समुद्रमथनाद्यानि रत्नान्यापुः सुरेश्वराः । श्रियं च कौस्तुभं तेषां विष्णवे प्रददुः सुराः २। यावदंगीचकारासौ लक्ष्मीं भार्यार्थमात्मनः । तावद्विज्ञापयामास लक्ष्मीस्तं चक्रपाणिनम् ३। लक्ष्मीरुवाच। असंस्कृत्य कथं ज्येष्ठां त्वं कनिष्ठां प्रणीयसे । तस्मान्ममाग्रजामेतामलक्ष्मीं मधुसूदन ४। विवाह्य नय मां पश्चादेष धर्मः सनातनः ५। सूत उवाच। इति तद्वचनं श्रुत्वा स विष्णुर्लोकभावनः । उद्दालकाय मुनये सुदीर्घतपसे तदा ६। आत्मवाक्यानुरोधेन तामलक्ष्मीं ददौ किल । स्थूलास्यां शुभ्रदशनां राजतीं बिभ्रतीं तनुम् ७। विततां रक्तनयनां रूक्षपिंगशिरोरुहाम् । समुनिर्विष्णुवाक्यात्तामंगीकृत्य स्वमाश्रमम् ८। वेदध्वनिसमायुक्तमानयामास धर्मवित् । होमधूमसुगंधाढ्यं विद्याघोषविनादितम् ९। आश्रमं तं समालोक्य व्यथिता साब्रवीदिदम् । ज्येष्ठोवाच। न हि वासोऽनुरूपोऽयं वेदध्वनियुतो मम । नात्रागमिष्ये भो ब्रह्मन्नयस्वान्यत्र मा चिरम् १०। उद्दालक उवाच। कथं नायासि किंवात्र वर्त्तते संमतं तव । तव योग्या च वसतिः का भवेच्च वदस्व तत् ११। ज्येष्ठोवाच। वेदध्वनिर्भवेद्यस्मिन्नतिथीनां च पूजनम् । यज्ञदानादिकं वापि नैव तत्र वसाम्यहम् १२। परस्परानुरागेण दांपत्यं यत्र वर्तते । पितृदेवार्चनं यत्र नैव तत्र वसाम्यहम् १३। दुरोदररता यत्र परद्रव्यापहारिणः । परदाररताश्चापि तत्र स्थाने रतिर्मम १४। गोवधो मद्यपानं च यत्र संजायतेनिशम् । ब्रह्महत्यादिपापानि तस्मिन्स्थाने रतिर्मम । वृद्धसज्जनविप्राणां यत्र स्यादपमाननम् । निष्ठुरं भाषणं यत्र तत्र नित्यं वसाम्यहम् १५। सूत उवाच। इति तद्वचनं श्रुत्वा विषण्णवदनोऽभवत् । उद्दालकमुनिर्विष्णोर्वाक्यं स्मृत्वा न चोचिवान् १६। सोऽगच्छद्यत्र तत्रास्य पूजामालोक्य साब्रवीत् । नायामीति ततः सोऽपि भ्रमादत्यातुरोऽभवत् । उद्दालकस्ततो वाक्यं तामलक्ष्मीमुवाच ह १७। उद्दालक उवाच। अश्वत्थवृक्षमूलेऽस्मिन्नलक्ष्मि स्थीयतां क्षणम् । आवासस्थानमालोक्य यावदायाम्यहं पुनः १८। सूत उवाच। इति तत्र स संस्थाप्य जगामोद्दालकस्तदा । प्रतीक्षंती चिरं तत्र यदा तन्न ददर्श सा १९। तदा रुरोद करुणं भर्तृत्यागेन दुःखिता । तत्रस्थां रुदतीलक्ष्मीर्वैकुंठभुवनेऽशृणोत् २०। तदा विज्ञापयामास विष्णुमुद्विग्नमानसा २१। लक्ष्मीरुवाच। स्वामिन्मद्भगिनी ज्येष्ठा भर्तृत्यागेन दुःखिता । तामाश्वासयितुं याहि कृपालो यद्यहं प्रिया २२। सूत उवाच। लक्ष्म्या सह ततो विष्णुस्तत्रागच्छत्कृपान्वितः । आश्वासयदलक्ष्मीं तामिदं वचनमब्रवीत् २३। श्रीविष्णुरुवाच। अश्वत्थवृक्षमासाद्य सदाऽलक्ष्मि स्थिरा भव । ममांशसंभवो ह्येष आवासस्ते मया कृतः २४। प्रत्यहं येऽर्चयिष्यंति त्वां ज्येष्ठां गृहधर्मिणः । तेष्वियं श्रीः कनिष्ठा ते भगिनी निश्चलास्तु वै २५। सूत उवाच। इत्यूर्जस्य च माहात्म्यं ये शृण्वंति पठंति च । तेषां विष्णुपुरे वासो भवेदाभूतसंप्लवम् २६। रोगापहं पातकनाशकृत्परं सुबुद्धिदं पुत्रधनादिसाधनम् । मुक्तेर्निदानं न हि कार्तिकाद्वै विष्णुप्रियादन्यदिहास्ति भूतले २७। विष्णुप्रियं सकलकल्मषनाशनं च सत्पुत्रपौत्रधनधान्यसमृद्धिकारि । ऊर्जव्रतं सनियमं कुरुते मनुष्यः किं तस्य तीर्थपरिशीलनसेवया च २८। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे कार्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे अलक्ष्म्युपाख्यानंनाम षोडशाधिकशततमोऽध्यायः११६। ।

ṛṣaya ūcuḥ| aspṛśyatve kathaṃ jātaḥ sūta bodhitarustvayam | spṛśyatvaṃ ca kathaṃ prāptastathā ca śanivāsare | etadvistarataḥ sarvaṃ vaktumarhati no bhavān 1| sūta uvāca| samudramathanādyāni ratnānyāpuḥ sureśvarāḥ | śriyaṃ ca kaustubhaṃ teṣāṃ viṣṇave pradaduḥ surāḥ 2| yāvadaṃgīcakārāsau lakṣmīṃ bhāryārthamātmanaḥ | tāvadvijñāpayāmāsa lakṣmīstaṃ cakrapāṇinam 3| lakṣmīruvāca| asaṃskṛtya kathaṃ jyeṣṭhāṃ tvaṃ kaniṣṭhāṃ praṇīyase | tasmānmamāgrajāmetāmalakṣmīṃ madhusūdana 4| vivāhya naya māṃ paścādeṣa dharmaḥ sanātanaḥ 5| sūta uvāca| iti tadvacanaṃ śrutvā sa viṣṇurlokabhāvanaḥ | uddālakāya munaye sudīrghatapase tadā 6| ātmavākyānurodhena tāmalakṣmīṃ dadau kila | sthūlāsyāṃ śubhradaśanāṃ rājatīṃ bibhratīṃ tanum 7| vitatāṃ raktanayanāṃ rūkṣapiṃgaśiroruhām | samunirviṣṇuvākyāttāmaṃgīkṛtya svamāśramam 8| vedadhvanisamāyuktamānayāmāsa dharmavit | homadhūmasugaṃdhāḍhyaṃ vidyāghoṣavināditam 9| āśramaṃ taṃ samālokya vyathitā sābravīdidam | jyeṣṭhovāca| na hi vāso'nurūpo'yaṃ vedadhvaniyuto mama | nātrāgamiṣye bho brahmannayasvānyatra mā ciram 10| uddālaka uvāca| kathaṃ nāyāsi kiṃvātra varttate saṃmataṃ tava | tava yogyā ca vasatiḥ kā bhavecca vadasva tat 11| jyeṣṭhovāca| vedadhvanirbhavedyasminnatithīnāṃ ca pūjanam | yajñadānādikaṃ vāpi naiva tatra vasāmyaham 12| parasparānurāgeṇa dāṃpatyaṃ yatra vartate | pitṛdevārcanaṃ yatra naiva tatra vasāmyaham 13| durodararatā yatra paradravyāpahāriṇaḥ | paradāraratāścāpi tatra sthāne ratirmama 14| govadho madyapānaṃ ca yatra saṃjāyateniśam | brahmahatyādipāpāni tasminsthāne ratirmama | vṛddhasajjanaviprāṇāṃ yatra syādapamānanam | niṣṭhuraṃ bhāṣaṇaṃ yatra tatra nityaṃ vasāmyaham 15| sūta uvāca| iti tadvacanaṃ śrutvā viṣaṇṇavadano'bhavat | uddālakamunirviṣṇorvākyaṃ smṛtvā na cocivān 16| so'gacchadyatra tatrāsya pūjāmālokya sābravīt | nāyāmīti tataḥ so'pi bhramādatyāturo'bhavat | uddālakastato vākyaṃ tāmalakṣmīmuvāca ha 17| uddālaka uvāca| aśvatthavṛkṣamūle'sminnalakṣmi sthīyatāṃ kṣaṇam | āvāsasthānamālokya yāvadāyāmyahaṃ punaḥ 18| sūta uvāca| iti tatra sa saṃsthāpya jagāmoddālakastadā | pratīkṣaṃtī ciraṃ tatra yadā tanna dadarśa sā 19| tadā ruroda karuṇaṃ bhartṛtyāgena duḥkhitā | tatrasthāṃ rudatīlakṣmīrvaikuṃṭhabhuvane'śṛṇot 20| tadā vijñāpayāmāsa viṣṇumudvignamānasā 21| lakṣmīruvāca| svāminmadbhaginī jyeṣṭhā bhartṛtyāgena duḥkhitā | tāmāśvāsayituṃ yāhi kṛpālo yadyahaṃ priyā 22| sūta uvāca| lakṣmyā saha tato viṣṇustatrāgacchatkṛpānvitaḥ | āśvāsayadalakṣmīṃ tāmidaṃ vacanamabravīt 23| śrīviṣṇuruvāca| aśvatthavṛkṣamāsādya sadā'lakṣmi sthirā bhava | mamāṃśasaṃbhavo hyeṣa āvāsaste mayā kṛtaḥ 24| pratyahaṃ ye'rcayiṣyaṃti tvāṃ jyeṣṭhāṃ gṛhadharmiṇaḥ | teṣviyaṃ śrīḥ kaniṣṭhā te bhaginī niścalāstu vai 25| sūta uvāca| ityūrjasya ca māhātmyaṃ ye śṛṇvaṃti paṭhaṃti ca | teṣāṃ viṣṇupure vāso bhavedābhūtasaṃplavam 26| rogāpahaṃ pātakanāśakṛtparaṃ subuddhidaṃ putradhanādisādhanam | mukternidānaṃ na hi kārtikādvai viṣṇupriyādanyadihāsti bhūtale 27| viṣṇupriyaṃ sakalakalmaṣanāśanaṃ ca satputrapautradhanadhānyasamṛddhikāri | ūrjavrataṃ saniyamaṃ kurute manuṣyaḥ kiṃ tasya tīrthapariśīlanasevayā ca 28| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kārtikamāhātmye śrīkṛṣṇasatyabhāmāsaṃvāde alakṣmyupākhyānaṃnāma ṣoḍaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ116| |