Chapter 104

नारद उवाच- ततो जलंधरो दृष्ट्वा रुद्रमद्भुतविक्रमम् । चकार मायया गौरीं त्र्यबकं मोहयंस्तदा १। रथोपरिगतां दृष्ट्वा रुदंतीं च तदा शिवः । शुंभनिशुंभदैत्यैश्च वध्यमानां ददर्श सः २। गौरीं तथाविधां दृष्ट्वा शिवोऽप्युद्विग्नमानसः । अवाङ्मुखः स्थितस्तूष्णीं विस्मृत्य स्वपराक्रमम् ३। ततो जलंधरो वेगात्त्रिभिर्विव्याध सायकैः । आपुंखमग्नैस्तं रुद्रं शिरस्युरसि चोदरे ४। ततो जज्ञे स तां मायां विष्णुना संप्रबोधितः । रौद्ररूपधरो जातो ज्वालामालातिभीषणः ५। तस्यातीवमहारौद्रं रूपं दृष्ट्वा महासुराः । न शेकुः प्रमुखे स्थातुं भेजिरे च दिशो दश ६। ततः शापं ददौ देवस्तयोः शुंभनिशुंभयोः । मम युद्धादपक्रांतौ गौर्यावध्यौ भविष्यथः ७। पुनर्जलंधरो वेगाद्ववर्ष निशितैः शरैः । बांणांधकारसंच्छन्नं यथा भूमितलं महत् ८। यावद्रुद्रः प्रचिच्छेद तस्यबाणांस्त्वरान्वितः । तावत्स परिघेणाशु जघान वृषभं बली ९। वृषस्तेन प्रहारेण परावृत्तो रणांगणात् । रुद्रेणाकृष्यमाणोऽपि न तस्थौ रणभूमिषु १०। ततः परमसंक्रुद्धो रुद्रो रौद्रवपुर्द्धरः । चक्रं सुदर्शनं वेगाच्चिक्षेपादित्यवर्चसम् ११। प्रदहद्रोदसी वेगात्तदासाद्य जलंधरम् । जहार तच्छिरः कायान्महदायतलोचनम् १२। रथात्कायः पपातोर्व्यां नादयन्वसुधातलम् । तेजश्च निर्गतं देहात्तद्रुद्रे लयमागमत् १३। दृष्ट्वा देहोद्भवं तेजस्तद्गौरीशे लयं गतम् । अथ चेंद्रादयो देवा हर्षादुत्फुल्ललोचनाः १४। प्रणम्य शिरसा रुद्रं शशंसुर्विष्णुचेष्टितम् । देवा ऊचुः। महादेव त्वया देवा रक्षिताः शत्रुजाद्भयात् १५। किंचिदन्यत्समुद्भूतं तत्र किं करवामहै । वृंदालावण्यसंभ्रांतो विष्णुस्तिष्ठति मोहितः १६। ईश्वर उवाच। गच्छध्वं शरणं देवा विष्णोर्मोहापनुत्तये । शरण्यां मोहिनीं मायां सा वः कार्यं करिष्यति १७। नारद उवाच। इत्युक्त्वांतर्दधे देवः सहभूतगणैस्तथा । देवाश्च तुष्टुवुर्मूलप्रकृतिं भक्तवत्सलाम् १८। देवा ऊचुः । यदुद्भवाः सत्वरजस्तमोगुणाः सर्गस्थितिध्वंसनिदानकारणम् । यदिच्छया विश्वमिदं भवाभवौ तनोति शुद्धां प्रकृतिं नताः स्म ताम् १९। ये हि त्रयोविंशतिभेदिसंज्ञिता जगत्यशेषे समधिष्ठिता पुरा । यद्रूपकर्माणि जडास्त्रयोऽपि ते देवा विदुर्न प्रकृतिं नताः स्म ताम् २०। यद्भक्तियुक्ताः पुरुषास्तु नित्यं दारिद्र्यव्यामोहपराभवादिकम् । न प्राप्नुवंत्येव हि भक्तवत्सलां सदैव विष्णोः प्रकृतिं नताः स्म ताम् २१। नारद उवाच। स्तोत्रमेतत्त्रिसंध्यं यः पठेदेकाग्रमानसः । दारिद्र मोहदुःखानि न कदाचित्स्पृशंति तम् २२। इति स्तुवंतस्ते देवास्तेजोमंडलमास्थिताम् । ददृशुर्गगने तत्र ज्वालाव्याप्तदिगंतराम् २३। तन्मध्याद्भारतीं सर्वे ददृशुर्व्योमचारिणीम् । अहमेव त्रिधा भिन्ना तिष्ठामि त्रिविधैर्गुणैः २४। गौरीलक्ष्मीस्वरा चेति रजःसत्त्वतमोगुणैः । तत्र गच्छत तं कार्यं विधास्यंति च वः सुराः २५। नारद उवाच- शृण्वतामिति देवानामंतर्द्धानमगान्महः । देवानां विस्मयोत्फुल्लनेत्राणां तत्तदा नृप २६। ततः सर्वेऽपि ते देवा गत्वा तद्वाक्यनोदिताः । गौरीं लक्ष्मीं स्वरां चैव प्रणेमुर्भक्तितत्पराः २७। ततस्तास्तान्सुरान्दृष्ट्वा प्रणतान्भक्तवत्सलाः । बीजानि प्रददुस्तेभ्यो वाक्यान्यूचुश्च भूमिप २८। देव्य ऊचुः। इमानि क्षेत्रबीजानि विष्णुर्यत्रावतिष्ठति । निर्वपध्वं ततः कार्यं भवतां सिद्धिमेष्यति २९। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे कार्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे जालंधरवधोनाम चतुरधिकशततमोऽध्यायः १०४।

nārada uvāca- tato jalaṃdharo dṛṣṭvā rudramadbhutavikramam | cakāra māyayā gaurīṃ tryabakaṃ mohayaṃstadā 1| rathoparigatāṃ dṛṣṭvā rudaṃtīṃ ca tadā śivaḥ | śuṃbhaniśuṃbhadaityaiśca vadhyamānāṃ dadarśa saḥ 2| gaurīṃ tathāvidhāṃ dṛṣṭvā śivo'pyudvignamānasaḥ | avāṅmukhaḥ sthitastūṣṇīṃ vismṛtya svaparākramam 3| tato jalaṃdharo vegāttribhirvivyādha sāyakaiḥ | āpuṃkhamagnaistaṃ rudraṃ śirasyurasi codare 4| tato jajñe sa tāṃ māyāṃ viṣṇunā saṃprabodhitaḥ | raudrarūpadharo jāto jvālāmālātibhīṣaṇaḥ 5| tasyātīvamahāraudraṃ rūpaṃ dṛṣṭvā mahāsurāḥ | na śekuḥ pramukhe sthātuṃ bhejire ca diśo daśa 6| tataḥ śāpaṃ dadau devastayoḥ śuṃbhaniśuṃbhayoḥ | mama yuddhādapakrāṃtau gauryāvadhyau bhaviṣyathaḥ 7| punarjalaṃdharo vegādvavarṣa niśitaiḥ śaraiḥ | bāṃṇāṃdhakārasaṃcchannaṃ yathā bhūmitalaṃ mahat 8| yāvadrudraḥ praciccheda tasyabāṇāṃstvarānvitaḥ | tāvatsa parigheṇāśu jaghāna vṛṣabhaṃ balī 9| vṛṣastena prahāreṇa parāvṛtto raṇāṃgaṇāt | rudreṇākṛṣyamāṇo'pi na tasthau raṇabhūmiṣu 10| tataḥ paramasaṃkruddho rudro raudravapurddharaḥ | cakraṃ sudarśanaṃ vegāccikṣepādityavarcasam 11| pradahadrodasī vegāttadāsādya jalaṃdharam | jahāra tacchiraḥ kāyānmahadāyatalocanam 12| rathātkāyaḥ papātorvyāṃ nādayanvasudhātalam | tejaśca nirgataṃ dehāttadrudre layamāgamat 13| dṛṣṭvā dehodbhavaṃ tejastadgaurīśe layaṃ gatam | atha ceṃdrādayo devā harṣādutphullalocanāḥ 14| praṇamya śirasā rudraṃ śaśaṃsurviṣṇuceṣṭitam | devā ūcuḥ| mahādeva tvayā devā rakṣitāḥ śatrujādbhayāt 15| kiṃcidanyatsamudbhūtaṃ tatra kiṃ karavāmahai | vṛṃdālāvaṇyasaṃbhrāṃto viṣṇustiṣṭhati mohitaḥ 16| īśvara uvāca| gacchadhvaṃ śaraṇaṃ devā viṣṇormohāpanuttaye | śaraṇyāṃ mohinīṃ māyāṃ sā vaḥ kāryaṃ kariṣyati 17| nārada uvāca| ityuktvāṃtardadhe devaḥ sahabhūtagaṇaistathā | devāśca tuṣṭuvurmūlaprakṛtiṃ bhaktavatsalām 18| devā ūcuḥ | yadudbhavāḥ satvarajastamoguṇāḥ sargasthitidhvaṃsanidānakāraṇam | yadicchayā viśvamidaṃ bhavābhavau tanoti śuddhāṃ prakṛtiṃ natāḥ sma tām 19| ye hi trayoviṃśatibhedisaṃjñitā jagatyaśeṣe samadhiṣṭhitā purā | yadrūpakarmāṇi jaḍāstrayo'pi te devā vidurna prakṛtiṃ natāḥ sma tām 20| yadbhaktiyuktāḥ puruṣāstu nityaṃ dāridryavyāmohaparābhavādikam | na prāpnuvaṃtyeva hi bhaktavatsalāṃ sadaiva viṣṇoḥ prakṛtiṃ natāḥ sma tām 21| nārada uvāca| stotrametattrisaṃdhyaṃ yaḥ paṭhedekāgramānasaḥ | dāridra mohaduḥkhāni na kadācitspṛśaṃti tam 22| iti stuvaṃtaste devāstejomaṃḍalamāsthitām | dadṛśurgagane tatra jvālāvyāptadigaṃtarām 23| tanmadhyādbhāratīṃ sarve dadṛśurvyomacāriṇīm | ahameva tridhā bhinnā tiṣṭhāmi trividhairguṇaiḥ 24| gaurīlakṣmīsvarā ceti rajaḥsattvatamoguṇaiḥ | tatra gacchata taṃ kāryaṃ vidhāsyaṃti ca vaḥ surāḥ 25| nārada uvāca- śṛṇvatāmiti devānāmaṃtarddhānamagānmahaḥ | devānāṃ vismayotphullanetrāṇāṃ tattadā nṛpa 26| tataḥ sarve'pi te devā gatvā tadvākyanoditāḥ | gaurīṃ lakṣmīṃ svarāṃ caiva praṇemurbhaktitatparāḥ 27| tatastāstānsurāndṛṣṭvā praṇatānbhaktavatsalāḥ | bījāni pradadustebhyo vākyānyūcuśca bhūmipa 28| devya ūcuḥ| imāni kṣetrabījāni viṣṇuryatrāvatiṣṭhati | nirvapadhvaṃ tataḥ kāryaṃ bhavatāṃ siddhimeṣyati 29| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kārtikamāhātmye śrīkṛṣṇasatyabhāmāsaṃvāde jālaṃdharavadhonāma caturadhikaśatatamo'dhyāyaḥ 104|