Chapter 88

कुंजल उवाच- व्रतं स्तोत्रं महाज्ञानं ध्यानं चैव सुपुत्रक । मयाख्यातं तवाग्रे वै विष्णोः पापप्रणाशनम् १। एवं चतुष्टयं सा हि यदा पुण्यं समाचरेत् । प्रयाति वैष्णवं लोकं देवानामपि दुर्लभम् २। इतो गत्वा व्रतं वत्स दिव्यां देवीं प्रबोधय । अशून्यशयनं नाम व्रतराजं वदस्व ताम् ३। समुद्धर महापापाद्राजकन्यां यशस्विनीम् । त्वया पृष्टं मया ख्यातं पुण्यदं पापनाशनम् ४। गच्छ गच्छ महाभाग इत्युक्त्वा विरराम सः । श्रीविष्णुरुवाच- उज्ज्वलोप्येवमुक्तस्तु स पित्रा कुंजलेन हि ५। प्रणम्य पादौ धर्मात्मा मातापित्रोर्महामतिः । जगाम त्वरितो राजन्प्लक्षद्वीपं स उज्ज्वलः ६। तं गिरिं सर्वतोभद्रं नानाधातुसमाकुलम् । नानारत्नमयैस्तुंगैः शिखरैरुपशोभितम् ७। नानाप्रवाहसंपूर्णैरुदकैरुज्ज्वलैर्नृप । नद्यः संति स्वच्छनीरास्तस्मिन्गिरिवरोत्तमे ८। किन्नरास्तत्र गायंति गंधर्वाः सुस्वरैर्नृप । अप्सरोभिः समाकीर्णं देववृंदैरुपावृतम् ९। सिद्धचारणसंघुष्टं मुनिवृंदैरलंकृतम् । नानापक्षिनिनादैश्च सर्वत्र परिनादितम् १०। एवं गिरिं समासाद्य उज्ज्वलो लघुविक्रमः । सुस्वरेणापि सा कन्या गिरौ तस्मिन्प्ररोदिति ११। रोरूयमाणां स प्राज्ञो वचनं चेदमब्रवीत् । का त्वं भवसि कल्याणि कस्माद्रोदिषि सांप्रतम् १२। कमाश्रिता महाभागे केन ते विप्रियं कृतम् । समाचक्ष्व ममाद्यैव सर्वदुःखस्य कारणम् १३। दिव्यादेव्युवाच- विपाको हि महाभाग कर्मणां मम सांप्रतम् । इह तिष्ठामि दुःखेन वैधव्येन समन्विता १४। भवान्को हि महाभाग कृपया मम पीडितः । पक्षिरूपधरो वत्स सोत्सवं परिभाषते १५। एवमाकर्ण्य तत्सर्वं भाषितं राजकन्यया । अहं पक्षी महाभागे कृपया तव पीडितः १६। पक्षिरूपधरो भद्रे नाहं सिद्धो न ज्ञानवान् । रुदमानां महालापैर्भवतीं दृष्टवानिह १७। ततः पृच्छाम्यहं देवि वद मे कारणं त्विह । पितुर्गेहे यथावृत्तमात्मवृत्तांतमेव हि १८। तया निवेदितं सर्वं यथासंख्येन दुःखदम् । समासेन समाकर्ण्य उज्ज्वलस्तु महमनाः १९। तामुवाच महापक्षी दिव्यादेवीं सुदुःखिताम् । यथा विवाहकाले ते भर्तारो मरणं गताः २०। स्वयंवरनिमित्तं ते क्षयं याताश्च क्षत्रियाः । एतत्ते चेष्टितं सर्वं मया पितरि भाषितम् २१। अन्यजन्मकृतंकर्मतव पापं सुलोचने । मम पित्रा ममाग्रे तु कृपया परिभाषितम् २२। तेन दोषेण संपुष्टा लिप्ता जाता वरानने । एतावत्कारणं सर्वं तातेन परिभाषितम् २३। पूर्वकर्मविपाकं तु भुंक्ष्व त्वं च समाश्वस । एवं सा भाषितं तस्य श्रुत्वा कन्योज्ज्वलस्य तत् २४। प्रत्युवाच महात्मानं ब्रुवंतं पक्षिणं पुनः । प्रणता दीनया वाचा कुरु पक्षिन्कृपां मम २५। कथयस्व प्रसादेन तस्य पापस्य निष्कृतिम् । प्रायश्चित्तं सुपुण्यं च मम पातकशोधनम् २६। येन व्रजाम्यहं पुण्यं विशुद्धाधौतकल्मषा । प्रायश्चित्तं महाभाग वद मे त्वं प्रसादतः २७। उज्ज्वल उवाच- तवार्थं तु महाभागे पितरं पृष्टवानहम् । समाख्यातमतः पित्रा प्रायश्चित्तमनुत्तमम् २८। तत्त्वं कुरु महाभागे सर्वपातकशोधनम् । ध्यायस्व हि हृषीकेशं शतनामजपस्व च २९। भव ज्ञानपरा नित्यं कुरु व्रतमनुत्तमम् । अशून्यशयनं पुण्यं व्रतं पापप्रणाशकम् ३०। समाचष्ट स धर्मात्मा सर्वज्ञानप्रकाशकम् । ज्ञानं स्तोत्रं व्रतं ध्यानं विष्णोश्चैव महात्मनः ३१। विष्णुरुवाच- तस्मात्सा हि प्रजग्राह संस्थिता निर्जने वने । सर्वद्वंद्वविनिर्मुक्ता संजाता तपसि स्थिता ३२। व्रतं चक्रे जिताहारा निराधारा सुदुःखिता । कामक्रोधविहीना सा वर्गं संयम्य नित्यशः ३३। इंद्रियाणां महाराज महामोहं निरस्य सा । अब्दे चतुर्थके प्राप्ते सुप्रसन्नो जनार्दनः ३४। तस्यै वरं दातुकामश्चायातो वरनायकः । तस्यै संदर्शयामास स्वरूपं वरदः प्रभुः ३५। सूत उवाच- इंद्रनीलघनश्यामं शंखचक्रगदाधरम् । सर्वाभरणशोभाढ्यं पद्महस्तं महेश्वरम् ३६। बद्धांजलिपुटा भूत्वा वेपमाना निराश्रया । उवाच गद्गदैर्वाक्यैः प्रणता मधुसूदनम् ३७। तेजसा तव दिव्येन स्थातुं शक्नोमि नैव हि । दिव्यरूपो भवेः कस्त्वं कृपया मम चाग्रतः ३८। कथयस्व प्रसादेन किमत्र तव कारणम् । सर्वमेव प्रसादेन प्रब्रवीहि महामते ३९। देवमेवं विजानामि तेजसा इंगितैस्तव । ज्ञानहीना जगन्नाथ न जाने रूपनामनी ४०। किं ब्रह्मा वा भवान्विष्णुः किं वा शंकर एव हि । एवमुक्त्वा प्रणम्यैवं दंडवद्धरणीं गता ४१। तामुवाच जगन्नाथः प्रणतां राजनंदिनीम् । श्रीभगवानुवाच- त्रयाणामपि देवानामंतरं नास्ति शोभने ४२। ब्रह्मा समर्चितो येन शंकरो वा वरानने । तेनाहमर्चितो नित्यं नात्र कार्या विचारणा ४३। एतौ ममाभिन्नतरौ नित्यं चापि त्रिरूपवान् । अहं हि पूजितो यैश्च तावेतौ तैः सुपूजितौ ४४। अहं देवो हृषीकेशः कृपया तव चागतः । स्तवेनानेन पुण्येन व्रतेन नियमेन च ४५। संजाता कल्मषैर्हीना वरं वरय शोभने । दिव्यादेव्युवाच- विजयस्व हृषीकेश कृष्णक्लेशापहारक ४६। नमामि चरणद्वंद्वं मामुद्धर सुरेश्वर । वरं मे दातुकामोऽसि चक्रपाणे प्रसीद मे ४७। आत्मपादयुगस्यापि भक्तिं देहि ममानघ । दर्शयस्व जगन्नाथ मोक्षमार्गं निरामयम् ४८। दासत्वं देहि वैकुंठ यदि तुष्टो जनार्दन । श्रीभगवानुवाच- एवमस्तु महाभागे गच्छ निर्धूतकल्मषा ४९ । वैष्णवं परमं लोकं दुर्लभं योगिभिः सदा । गच्छ गच्छ परं लोकं प्रसादान्मम सांप्रतम् ५०। एवमुक्ते ततो वाक्ये माधवेन महात्मना । दिव्यादेवी अभूद्दिव्या सूर्यतेजः समप्रभा ५१। पश्यतां सर्वलोकानां दिव्याभरणभूषिता । दिव्यमालान्विता सा च दिव्यहारविलंबिनी ५२। गता सा वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितम् । पुनः पक्षी समायातः स्वगृहं हर्षसंयुतः ५३। तत्सर्वं कथयामास पितरं प्रति सत्तमः ५४। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रेऽष्टाशीतितमोऽध्यायः ८८।

kuṃjala uvāca- vrataṃ stotraṃ mahājñānaṃ dhyānaṃ caiva suputraka | mayākhyātaṃ tavāgre vai viṣṇoḥ pāpapraṇāśanam 1| evaṃ catuṣṭayaṃ sā hi yadā puṇyaṃ samācaret | prayāti vaiṣṇavaṃ lokaṃ devānāmapi durlabham 2| ito gatvā vrataṃ vatsa divyāṃ devīṃ prabodhaya | aśūnyaśayanaṃ nāma vratarājaṃ vadasva tām 3| samuddhara mahāpāpādrājakanyāṃ yaśasvinīm | tvayā pṛṣṭaṃ mayā khyātaṃ puṇyadaṃ pāpanāśanam 4| gaccha gaccha mahābhāga ityuktvā virarāma saḥ | śrīviṣṇuruvāca- ujjvalopyevamuktastu sa pitrā kuṃjalena hi 5| praṇamya pādau dharmātmā mātāpitrormahāmatiḥ | jagāma tvarito rājanplakṣadvīpaṃ sa ujjvalaḥ 6| taṃ giriṃ sarvatobhadraṃ nānādhātusamākulam | nānāratnamayaistuṃgaiḥ śikharairupaśobhitam 7| nānāpravāhasaṃpūrṇairudakairujjvalairnṛpa | nadyaḥ saṃti svacchanīrāstasmingirivarottame 8| kinnarāstatra gāyaṃti gaṃdharvāḥ susvarairnṛpa | apsarobhiḥ samākīrṇaṃ devavṛṃdairupāvṛtam 9| siddhacāraṇasaṃghuṣṭaṃ munivṛṃdairalaṃkṛtam | nānāpakṣininādaiśca sarvatra parināditam 10| evaṃ giriṃ samāsādya ujjvalo laghuvikramaḥ | susvareṇāpi sā kanyā girau tasminpraroditi 11| rorūyamāṇāṃ sa prājño vacanaṃ cedamabravīt | kā tvaṃ bhavasi kalyāṇi kasmādrodiṣi sāṃpratam 12| kamāśritā mahābhāge kena te vipriyaṃ kṛtam | samācakṣva mamādyaiva sarvaduḥkhasya kāraṇam 13| divyādevyuvāca- vipāko hi mahābhāga karmaṇāṃ mama sāṃpratam | iha tiṣṭhāmi duḥkhena vaidhavyena samanvitā 14| bhavānko hi mahābhāga kṛpayā mama pīḍitaḥ | pakṣirūpadharo vatsa sotsavaṃ paribhāṣate 15| evamākarṇya tatsarvaṃ bhāṣitaṃ rājakanyayā | ahaṃ pakṣī mahābhāge kṛpayā tava pīḍitaḥ 16| pakṣirūpadharo bhadre nāhaṃ siddho na jñānavān | rudamānāṃ mahālāpairbhavatīṃ dṛṣṭavāniha 17| tataḥ pṛcchāmyahaṃ devi vada me kāraṇaṃ tviha | piturgehe yathāvṛttamātmavṛttāṃtameva hi 18| tayā niveditaṃ sarvaṃ yathāsaṃkhyena duḥkhadam | samāsena samākarṇya ujjvalastu mahamanāḥ 19| tāmuvāca mahāpakṣī divyādevīṃ suduḥkhitām | yathā vivāhakāle te bhartāro maraṇaṃ gatāḥ 20| svayaṃvaranimittaṃ te kṣayaṃ yātāśca kṣatriyāḥ | etatte ceṣṭitaṃ sarvaṃ mayā pitari bhāṣitam 21| anyajanmakṛtaṃkarmatava pāpaṃ sulocane | mama pitrā mamāgre tu kṛpayā paribhāṣitam 22| tena doṣeṇa saṃpuṣṭā liptā jātā varānane | etāvatkāraṇaṃ sarvaṃ tātena paribhāṣitam 23| pūrvakarmavipākaṃ tu bhuṃkṣva tvaṃ ca samāśvasa | evaṃ sā bhāṣitaṃ tasya śrutvā kanyojjvalasya tat 24| pratyuvāca mahātmānaṃ bruvaṃtaṃ pakṣiṇaṃ punaḥ | praṇatā dīnayā vācā kuru pakṣinkṛpāṃ mama 25| kathayasva prasādena tasya pāpasya niṣkṛtim | prāyaścittaṃ supuṇyaṃ ca mama pātakaśodhanam 26| yena vrajāmyahaṃ puṇyaṃ viśuddhādhautakalmaṣā | prāyaścittaṃ mahābhāga vada me tvaṃ prasādataḥ 27| ujjvala uvāca- tavārthaṃ tu mahābhāge pitaraṃ pṛṣṭavānaham | samākhyātamataḥ pitrā prāyaścittamanuttamam 28| tattvaṃ kuru mahābhāge sarvapātakaśodhanam | dhyāyasva hi hṛṣīkeśaṃ śatanāmajapasva ca 29| bhava jñānaparā nityaṃ kuru vratamanuttamam | aśūnyaśayanaṃ puṇyaṃ vrataṃ pāpapraṇāśakam 30| samācaṣṭa sa dharmātmā sarvajñānaprakāśakam | jñānaṃ stotraṃ vrataṃ dhyānaṃ viṣṇoścaiva mahātmanaḥ 31| viṣṇuruvāca- tasmātsā hi prajagrāha saṃsthitā nirjane vane | sarvadvaṃdvavinirmuktā saṃjātā tapasi sthitā 32| vrataṃ cakre jitāhārā nirādhārā suduḥkhitā | kāmakrodhavihīnā sā vargaṃ saṃyamya nityaśaḥ 33| iṃdriyāṇāṃ mahārāja mahāmohaṃ nirasya sā | abde caturthake prāpte suprasanno janārdanaḥ 34| tasyai varaṃ dātukāmaścāyāto varanāyakaḥ | tasyai saṃdarśayāmāsa svarūpaṃ varadaḥ prabhuḥ 35| sūta uvāca- iṃdranīlaghanaśyāmaṃ śaṃkhacakragadādharam | sarvābharaṇaśobhāḍhyaṃ padmahastaṃ maheśvaram 36| baddhāṃjalipuṭā bhūtvā vepamānā nirāśrayā | uvāca gadgadairvākyaiḥ praṇatā madhusūdanam 37| tejasā tava divyena sthātuṃ śaknomi naiva hi | divyarūpo bhaveḥ kastvaṃ kṛpayā mama cāgrataḥ 38| kathayasva prasādena kimatra tava kāraṇam | sarvameva prasādena prabravīhi mahāmate 39| devamevaṃ vijānāmi tejasā iṃgitaistava | jñānahīnā jagannātha na jāne rūpanāmanī 40| kiṃ brahmā vā bhavānviṣṇuḥ kiṃ vā śaṃkara eva hi | evamuktvā praṇamyaivaṃ daṃḍavaddharaṇīṃ gatā 41| tāmuvāca jagannāthaḥ praṇatāṃ rājanaṃdinīm | śrībhagavānuvāca- trayāṇāmapi devānāmaṃtaraṃ nāsti śobhane 42| brahmā samarcito yena śaṃkaro vā varānane | tenāhamarcito nityaṃ nātra kāryā vicāraṇā 43| etau mamābhinnatarau nityaṃ cāpi trirūpavān | ahaṃ hi pūjito yaiśca tāvetau taiḥ supūjitau 44| ahaṃ devo hṛṣīkeśaḥ kṛpayā tava cāgataḥ | stavenānena puṇyena vratena niyamena ca 45| saṃjātā kalmaṣairhīnā varaṃ varaya śobhane | divyādevyuvāca- vijayasva hṛṣīkeśa kṛṣṇakleśāpahāraka 46| namāmi caraṇadvaṃdvaṃ māmuddhara sureśvara | varaṃ me dātukāmo'si cakrapāṇe prasīda me 47| ātmapādayugasyāpi bhaktiṃ dehi mamānagha | darśayasva jagannātha mokṣamārgaṃ nirāmayam 48| dāsatvaṃ dehi vaikuṃṭha yadi tuṣṭo janārdana | śrībhagavānuvāca- evamastu mahābhāge gaccha nirdhūtakalmaṣā 49 | vaiṣṇavaṃ paramaṃ lokaṃ durlabhaṃ yogibhiḥ sadā | gaccha gaccha paraṃ lokaṃ prasādānmama sāṃpratam 50| evamukte tato vākye mādhavena mahātmanā | divyādevī abhūddivyā sūryatejaḥ samaprabhā 51| paśyatāṃ sarvalokānāṃ divyābharaṇabhūṣitā | divyamālānvitā sā ca divyahāravilaṃbinī 52| gatā sā vaiṣṇavaṃ lokaṃ dāhapralayavarjitam | punaḥ pakṣī samāyātaḥ svagṛhaṃ harṣasaṃyutaḥ 53| tatsarvaṃ kathayāmāsa pitaraṃ prati sattamaḥ 54| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne gurutīrthe cyavanacaritre'ṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ 88|