Chapter 127

कार्तवीर्य उवाच। हेतुना केन विप्रर्षे माघस्नाने महाद्भुतः । प्रभावो वर्ण्यते नूनं तन्मे कथय सुव्रत १। गतपापो यदेकेन द्वितीयेन दिवं गतः । वैश्योऽसौ माघपुण्येन ब्रूहि मे तत्कुतूहलम् २। दत्तात्रेय उवाच। निसर्गात्सलिलं मेध्यं निर्मलं शुचिपांडुरम् । मलहं पुरुषव्याघ्र द्रावकं दाहनाशनम् । तारकं सर्वभूतानां पोषणं जीवनं च यत् ३। आपो नारायणोदेवः सर्ववेदेषु पठ्यते । ग्रहाणां च यथा सूर्यो नक्षत्राणां यथा शशी । मासानां च तथा माघः श्रेष्ठः सर्वेषु कर्मसु ४। मकरस्थे रवौ माघे प्रातः काले तथाऽमले । गोष्पदेऽपि जले स्नानं स्वर्गदं पापिनामपि ५। योगोऽयं दुर्लभो राजंस्त्रैलोक्ये सचराचरे । अस्मिन्योगे त्वशक्तोऽपि स्नायाद्यदि दिनत्रयम् ६। दद्यात्किंचिदशक्तोऽपि दरिद्राभाववांच्छया । त्रिस्नानेनापि माघस्य धनिनो दीर्घजीविनः ७। पंच वा सप्त वाहानि चंद्रवद्वर्धते फलम् । संप्राप्ते मकरादित्ये पुण्ये पुण्यप्रदे नृणाम् ८। सत्कार्यास्तिथयः सर्वा स्नानदानादि कर्मसु । कर्तारं दापयंतीह ह्यक्षयं शाश्वतं पदम् ९। तस्मान्माघे बहिः स्नायादात्मनो हितकाम्यया । अथातः संप्रवक्ष्यामि माघस्नानविधिं परम् १०। कर्तव्यो नियमः कश्चिद्व्रतरूपी नरोत्तमैः । फलातिशयहेतोर्वै किंचिद्भोज्यं त्यजेद्बुधः ११। भूमौ शयीत होतव्यमाज्यं तिलविमिश्रितम् । त्रिकालं चार्चयेद्विष्णुं वासुदेवं सनातनम् १२। दातव्यो दीपकोऽखंडो देवमुद्दिश्य माधवम् । इंधनं कंबलं वस्त्रमुपानत्कुंकुमं घृतम् १३। तैलं कार्पासकोष्ठं च तूलीं तूलवटीं पटीम् । अन्नं चैव यथाशक्ति देयं माघे नराधिप १४। सुवर्णं रत्तिकामात्रं दद्याद्वेदविदे तथा । तद्दानमक्षयं राजन्समुद्र इव सर्वदा १५। परस्याग्निं न सेवेत त्यजेच्चैव प्रतिग्रहम् । माघांते भोजयेद्विप्रान्यथाशक्ति नराधिप १६। देया च दक्षिणा तेभ्य आत्मनः श्रेय इच्छता । एकादशीविधानेन माघस्योद्यापनं तथा १७। कर्तव्यं श्रद्दधानेन ह्यक्षय्य स्वर्गवांछया । अनंतपुण्यावाप्त्यर्थं विष्णुसंप्रीतिहेतवे १८। मकरस्थे रवौ माघे गोविंदाच्युतमाधव । स्नानेनानेन भो देव यथोक्तफलदो भव १९। इति मंत्रं समुच्चार्य स्नायान्मौनी समाहितः । वासुदेवं हरिं कृष्णं माधवं च स्मरेत्पुनः २०। गृहेऽपि सजलं कुंभं वायुना निशिपीडितम् । तत्स्नानं तीर्थसदृशं सर्वकामफलप्रदम् २१। तत्र व्रतेन दातव्यं सान्नं चोपस्करान्वितम् । तत्स्नानस्य प्रभावेण नरो न निरयं व्रजेत् २२। तप्तेन वारिणा स्नानं यद्गृहे क्रियते नरैः । षडब्दफलदं तद्धि मकरस्थे दिवाकरे २३। बहिः स्नानं तु वाप्यादौ द्वादशाब्दफलं स्मृतम् । तडागे द्विगुणं राजन्नद्यां चैव चतुर्गुणम् २४। शतधा देवखातेषु शतधा तु महानदे । शतं चतुर्गुणं राजन्महानद्याश्च संगमे २५। सहस्रगुणितं सर्वं तत्फलं मकरे रवौ । गंगायां स्नानमात्रेण लभते मानवो नृप २६। गंगायां येऽवगाहंति माघमासे नृपोत्तम । चतुर्युगसहस्रं तु न पतंति सुरालयात् २७। दिनेदिने सहस्रं तु सुवर्णानां विशांपते । तेन दत्तं तु गंगायां यो माघे स्नाति मानवः२८। शतेन गुणितं माघे सहस्रं राजसत्तम । निर्दिष्टमृषिभिः स्नानं गंगायामुनसंगमे २९। पापौघभूरिभारस्य दाहार्थे च प्रजापतिः । प्रयागं विदधे भूप प्रजानां च हिते स्थितः ३०। शृणु स्थानमिदं सम्यक्सितासित जलं किल । पापरूप पशूनां च ब्रह्मणा विहितं पुरा ३१। सितासितजले मज्जेदपि पापशतान्वितः । मकरस्थे रवौ माघे नैव गर्भेषु मज्जति ३२। सूनारतोऽपि यो मर्त्यः प्रयागे स्नानमाचरेत् । माघेमासि नरव्याघ्र स याति परमंपदम् ३३। सितासिता तु या धारा सरस्वत्याविगर्भिता । तन्मार्गं विष्णुलोकस्य सृष्टिकर्ता ससर्ज वै ३४। दुस्तरा वैष्णवी माया देवैरपि सुदुर्जया । प्रयागे दह्यते सा तु माघे मासि नराधिप ३५। तेजोमयेषु लोकेषु भुक्त्वा भोगाननेकशः । पश्चाच्चक्रिणि लीयंते प्रयागे माघ मज्जनात् ३६। उपस्पृशति यो माघे मकरार्के सितासिते । न तत्पुण्यं च संख्यातुं चित्रगुप्तोऽपि वेत्यलम् ३७। सन्निमज्जति यो माघे मकरस्थ सितासिते । तस्य पुण्यस्य माहात्म्यं वक्तुं ब्रह्मापि न क्षमः ३८। संवत्सरशतं साग्रं निराहारस्य यत्फलम् । प्रयागे माघमासे तु त्र्यहस्नानस्य तत्फलम् ३९। स्वर्णभारसहस्रेण कुरुक्षेत्ररविग्रहे । यत्फलं लभते माघे वेण्याः स्नानाद्दिने दिने ४०। राजसूयसहस्रस्य राजन्नविकलं फलम् । सितासिते तु माघे च स्नानानां भवति ध्रुवम् ४१। पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुर्यः सप्त च याः पुनः । वेण्यां स्नातुं समायांति माघेमासि नृपोत्तम ४२। सर्वतीर्थानि कृष्णानि पापिनां संगदोषतः । भवंति शुक्लवर्णानि प्रयागे माघमज्जनात् ४३। आकल्पसंचितं पापं जन्मभिर्यन्नरैर्नृप । तद्भवेद्भस्मसान्माघे स्नातानां च सितासिते ४४। वाङ्मनःकायजं पापं नरस्य विलयं व्रजेत् । प्रयागे माघमासे तु त्र्यहस्नातस्य निश्चितम् ४५। प्रयागे माघमासे यस्त्र्यहं स्नाति च मानवः । पापं त्यक्त्वा दिवं याति जीर्णां त्वचमिवोरगः ४६। कुरुक्षेत्रसमा गंगा यत्रकुत्रावगाहिता । तस्माद्दशगुणा पुण्या यत्र विंध्येन संगता ४७। तस्माच्छतगुणा गंगा काश्यामुत्तरवाहिनी । काश्याः शतगुणाः प्रोक्ता गंगायामुनसंगमे ४८। सा सहस्रगुणा तासां भवेत्पश्चिमवाहिनी । या राजन्दर्शनादेव ब्रह्महत्यापहारिणी ४९। या पश्चाद्वाहिनी गंगा कालिंद्या सह संगता । हंति कोटिकृतं पापं सा माघे नृप दुर्लभा 6.127.५०। यत्कथ्यतेऽमृतं राजन्सा वेणी भुवि कीर्तिता । तस्यां माघे मुहूर्तं तु देवानामपि दुर्लभम् ५१। ब्रह्माविष्णुर्महादेवो रुद्रादित्यमरुद्गणाः । गंधर्वा लोकपालाश्च यक्षकिन्नरपन्नगाः ५२। अणिमादिगुणैः सिद्धा ये चान्ये तत्त्ववादिनः । ब्रह्माणी पार्वती लक्ष्मीः शची मेनादितिर्दितिः ५३। सर्वास्ता देवपत्न्यश्च तथा नागांगना नृप । घृताची मेनका रंभा उर्वशी च तिलोत्तमा ५४। गणा ह्यप्सरसां सर्वे पितॄणां च गणास्तथा । स्नातुमायांति ते सर्वे माघे वेण्यां नराधिप ५५। कृते युगे स्वरूपेण कलौ प्रच्छन्नरूपिणः । प्रयागे माघमासे तु त्र्यहस्नानस्य यत्फलम् ५६। नाश्वमेधसहस्रेण तत्फलं लभते भुवि । त्र्यहस्नानफलं माघे पुरा कांचनमालिनी ५७। राक्षसाय ददौ भूप तेन मुक्तः स पापकृत् । कार्तवीर्य उवाच । भगवन्राक्षसः कोऽसौ सा का कांचनमालिनी ५८। कथं दत्तवती धर्मं कथं वा तस्य सद्गतिः । एतत्कथय योगींद्र अत्रिसंतानभास्कर । यदि त्वं मन्यसे श्राव्यं परं कौतूहलं हि मे ५९। दत्तात्रेय उवाच। शृणु राजन्विचित्रं त्वमितिहासं पुरातनम् । यस्य स्मरणमात्रेण वाजपेयफलं लभेत् ६०। अप्सरारूपसंपन्ना नाम्ना कांचनमालिनी । प्रयागे माघमासे सा स्नात्वा याति हरालयम् ६१। निकुंजे गिरिराजस्य तिष्ठता गिरिरूपिणा । दृष्टा गगनमारूढा तेन वृद्धेन रक्षसा ६२। तेजस्विनी सुहेमाभा सुश्रोणी दीर्घलोचना । चंद्रानना सुकेशी च पीनोन्नतपयोधरा ६३। तां दृष्ट्वा रूपसंपन्नामुवाच राक्षसस्तदा । का त्वं कमलपत्राक्षि कुत आगम्यते त्वया ६४। आर्द्रं च वसनं कस्मात्सार्द्रा ते कबरी कुतः । कुत्र आगम्यते भीरु कुतस्ते खेचरी गतिः ६५। केन पुण्येन वा भद्रे तव तेजोमयं वपुः । अतीवरूपसंपन्नं संभूतं च मनोहरम् ६६। त्वद्वस्त्रबिंदुपातेन मम मूर्ध्नि सुलोचने । क्षणेन ह्यगमच्छांतिं क्रूरं मे मानसं सदा ६७। नीरस्य महिमा कोऽयमेतद्व्याख्यातुमर्हसि । त्वं मे शीलवती भासि नाकृतिर्निर्गुणा भवेत् ६८। अप्सरा उवाच। श्रूयतामप्सराश्चाहं भो रक्षः कामरूपिणी । प्रयागतश्चागताऽहं नाम्ना कांचनमालिनी ६९। आर्द्रः परिकरो मेऽतः सुस्नाताऽहं सितासिते । गंतव्यं तु मया रक्षः कैलासे तु नगोत्तमे ७०। तत्रास्ते पार्वतीनाथः सुरासुरसुपूजितः । वेणीवारिप्रभावेण रक्षस्ते क्रूरता गता ७१। जाताहं येन पुण्येन गंधर्वस्य सुमेधसः । कन्यका दिव्यरूपा तु तत्सर्वं कथयामि ते ७२। कलिंगाधिपते राज्ञस्त्वहमासीच्च वेश्यका । रूपलावण्यसंपन्ना सौभाग्यमदगर्विता ७३। अन्यासां युवतीनां च तत्पुरेऽहं शिरोमणिः । तज्जन्मनि मया रक्षो भुक्त्वा भोगान्यथेच्छया ७४। मोहितं तत्पुरं सर्वं मया यौवनसंपदा । रत्नानि च विचित्राणि भूषणानि धनानि च ७५। वासांसि चित्ररूपाणि कर्पूरागुरुचंदनम् । एतच्चोपार्जितं सर्वं मया मोहनरूपया ७६। नाहं जानामि हेम्नोंतं स्वनिवासे निशाचर । संसेवंते युवानो मे चरणौ कामपीडिताः ७७। मया ते वंचिताः सर्वे सर्वस्वेन तु मायया । अन्योन्यस्पर्धाभावेन मृताः केचित्तु कामिनः ७८। इत्थं तन्नगरे रम्ये सकले मे गतिस्तदा । प्राप्ते तु वार्द्धके काले शुशोच हृदयं मम । न दत्तं न हुतं जप्तं न व्रतं चरितं मया ७९। नाराधितो मया देवश्चतुर्वर्गफलप्रदः। न मया पूजिता देवी दुर्गा दुर्गतिनाशिनी । सर्वपापहरो विष्णुर्न स्मृतो भोगलुब्धया ८०। न च संतर्पिता विप्रा न कृतं प्राणिनां हितम् । अणुमात्रमिदं पुण्यं न कृतं च प्रमादतः ८१। पातकं तु कृतं भद्र तेन मे दह्यते मनः । बहुधैवं विलप्याहं ब्राह्मणं शरणं गता ८२। ब्रह्मण्यं वेदविद्वांसं तस्य राज्ञः पुरोहितम् । स हि पृष्टो मया रक्षः कथं मे निष्कृतिर्भवेत् ८३। पापस्यास्य द्विजश्रेष्ठ कथं यास्यामि सद्गतिम् । स्वेनैव कर्मणा तप्तां वराकीं दीनमानसाम् ८४। पापपंकनिमग्नां त्वं मामुद्धर कचग्रहैः । मयि कारुण्यंजं वारि वर्षहर्षदृशा द्विज ८५। सज्जने साधवः सर्वे साधुः साधुरसज्जने । इत्यसौ मद्वचः श्रुत्वा चकारानुग्रहं मयि ८६। द्विज उवाच। निषिद्धाचरणं जाने सर्वं तेऽहं वरानने । कुरु मे सत्वरं वाक्यं याहि क्षेत्रं प्रजापते ८७। तत्र गत्वा कुरु स्नानं तेन पापक्षयस्तव । सर्वं मनोगतं भद्रे त्वदीयं शोचितं मया ८८। नाहमन्यत्प्रपश्यामि यत्ते पापप्रणाशनम् । प्रायश्चित्तं परं तीर्थे स्नानं च ऋषिभिः स्मृतम् ८९। किंतु तीर्थे त्यजेद्भीरु मनसाप्यशुभं कृतम् । प्रयागस्नानशुद्धा त्वं स्वर्गं यास्यसि निश्चितम् ९०। प्रयागस्नानमात्रेण नृणां स्वर्गो न संशयः । अन्यदेशकृतं पापं तत्क्षणादेव भामिनि ९१। प्रयागे विलयं याति पापं तीर्थकृतं विना । शृणु भीरु पुरा शक्रो गौतमस्य मुनेर्वधूम् ९२। दृष्ट्वा कामवशं प्राप्तस्तां गतो गुप्तकामुकः । उग्रेण तेन पापेन तदैव जनितं फलम् ९३। ऋषिस्त्रीगंतुरिंद्रस्य तस्याश्च पुरतस्तदा । कुत्सितं गर्हितं जातमिति लज्जाकरं वपुः ९४। तद्भर्तुः शापमाहात्म्यात्सहस्रभगचिह्नितम् । अधोमुखस्ततो भूत्वा देवराजो विनिर्गतः ९५। निनिंद स्वकृतं कर्म सोऽभिभूतः सलज्जितः । मेरोः शिरसि तोयाढ्ये शतयोजनविस्तृते ९६। तत्र गत्वा प्रविष्टस्तु हेमांभोरुहकोरके । तत्रस्थो गर्हयन्नित्यमात्मानं मन्मथं तथा ९७। धिक्तां कामात्मतां लोके सद्यः पातकदायिनीम् । यया हि नरकं याति सर्वलोकविगर्हितः ९८। आयुः कीर्तिर्यशोधर्म धैर्य ध्वंसकरी तथा । धिङ्मन्मथं दुराचारमापदां नियतं पदम् ९९। देहस्थं दुर्दमं शत्रुमसंतुष्टं सदावशम् । इत्थंवादिनि प्रच्छन्ने वासवे पद्मसद्मनि 6.127.१००। आखंडलं विना भीरु देवलोको न शोभते । ततो देवाः सगंधर्वा लोकपालाः सकिन्नराः १०१। शच्या सह समागम्य पप्रच्छुस्ते बृहस्पतिम् । भगवन्बलभिद्देवं नैव जानीमहे वयम् १०२। क्व तिष्ठति गतः कुत्र कुत्र वा मृगयामहे । न नाकः शोभते तेन विना देवगणैः सह १०३। सुपुत्रेण विना यद्वत्कुलं श्रीमद्गुणान्वितम् । उपायश्चिंत्यतां सद्यः स्वर्लोके येन शोभते १०४। सनाथः सुश्रियायुक्तो न विलंबोऽत्र युज्यते । इति तेषां वचः श्रुत्वा गुरुर्वचनमब्रवीत् १०५। जानेऽहं स्वापराधेन लज्जया यत्र तिष्ठति । रभसा लब्धकार्यस्य भुंक्ते स मघवा फलम् १०६। नृणां नीतिपरित्यागाद्विपाकाः स्युर्भयंकराः । अहो राज्यमदैर्मत्तः कृत्याकृत्यमचिंतयन् १०७। कृतवान्निंद्यमानं हि दृष्टादृष्टक्षयंकरम् । कुर्वंति बालिशा यत्र दैवोपहतबुद्धयः १०८। अपराधाद्यथाजन्म स्यादिहामुत्र निष्फलम् । अधुना तत्र गच्छामो यत्र शक्रः स तिष्ठति १०९। इत्युक्त्वा निर्गताः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । दृष्ट्वा सरसि विस्तीर्णे स्वर्णपंकजकाननम् ११०। तुष्टुवुर्देवराजानं प्रबोधो येन जायते । ततो गुरोः प्रबोधेन निर्गतः पद्मकुड्मलात् १११। दीनाननो विरूपस्तु व्रीडाकुंचितलोचनः । जग्राह चरणाविंद्रो गुरोस्तस्याग्रजन्मनः ११२। त्राहि मां निष्कृतिं ब्रूहि पापस्यास्य बृहस्पते । देवराजवचः श्रुत्वा जगौ विप्रो बृहस्पतिः ११३। शृणु देवेंद्र वक्ष्येऽहमुपायं पापनाशनम् । प्रयागस्नानमात्रेण तत्क्षणादेव पातकात् ११४। मुच्यसे देवराजत्वं तत्र यामः सहैव ते । अथ पुरोधसा सार्धमागत्य बलमर्दनः ११५। सस्नौ सितासिते तीर्थे सद्यो मुक्तो ह्यघैस्ततः । अथ देवगुरुस्तस्मै प्रसन्नस्तु वरं ददौ ११६। प्रयागस्नानमात्रेण क्षीणं पापं त्वयानघ । क्षीणपापस्य ते शक्र मत्प्रसादेन सत्वरम् ११७। सहस्रमेतद्योनीनां सहस्रं स्याद्दृशां तव । तदैव द्विजवाक्येन शुशुभे च शचीपतिः ११८। लोचनानां सहस्रेण पंकजैरिव मानसम् । अथ वृंदारकैः सर्वैरृषिभिश्चाभिपूजितः ११९। गंधर्वैः स्तूयमानस्तु गतः शक्रोऽमरावतीम् । इत्थं सद्यो विपापोऽभूत्प्रयागे पाकशासनः १२०। याहि त्वमपि कल्याणि प्रयागं देवसेवितम् । सद्यः पापविनाशाय तथा स्वर्गतये दृढम् १२१। इति तस्य वचः श्रुत्वा सेतिहासं समंगलम् । तदैव संभ्रमापन्ना नत्वा पादौ द्विजस्य तु १२२। त्यक्त्वा बंधुजनं सर्वं दासदासीगृहं तथा । सकलान्विषयान्रक्षो विषग्रासानिव स्फुटम् १२३। वपुश्च क्षणविध्वंसि पश्यंती निर्गता ह्यहम् । नरकार्णवसंपात दारुणांतर वह्निना १२४। हृदये कुणपव्याघ्र तदा तत्तप्यमानया । मया गत्वा कृतं स्नानं माघे मासि सितासिते १२५। तस्य स्नानस्य माहात्म्यं शृणु वृद्धनिशाचर । त्र्यहात्पापक्षयो जातः सप्तविंशतिभिर्दिनैः १२६। शेषैर्मे यदभूत्पुण्यं तेन देवत्वमागता । रममाणा तु कैलासे गिरिजायाः प्रिया सखी १२७। जातिस्मरा तथा जाता प्रयागस्य प्रभावतः । स्मृत्वा प्रयागमाहात्म्यं माघे माघे व्रजाम्यहम् १२८। इति राक्षस यत्पृष्टं त्वया विस्मितचेतसा । तन्मया कथितं सर्वं चरितं प्रीतये तव १२९। मत्प्रीतये चरित्रं स्वं त्वं ब्रूहि मम राक्षस । कर्मणा केनजातोऽसि विरूपोऽतिभयंकरः १३०। श्मश्रुलो दीर्घदंष्ट्रंश्च क्रव्यादो गिरिगह्वरे । राक्षस उवाच। इष्टं ददाति गृह्णाति गुह्यं वदति पृच्छति १३१। प्रीत्या हि सज्जनो भद्रे तच्च सर्वं त्वयि स्थितम् । त्वया संभावितो नूनं मन्येऽहं वामलोचने १३२। भाविनी निष्कृतिः सद्यस्त्वयास्य क्रूरकर्मणः । अतो वक्ष्यामि ते भद्रे दुष्कृतं यत्स्वयंकृतम् १३३। निवेद्य सज्जने दुःखं ततः सर्वसुखी भवेत् । शृणु सुश्रोण्यहं काश्यां बह्वृचो वेदपारगः १३४। जातः पुरा द्विजः श्रेष्ठः कुले महति निर्मले । राज्ञां दुष्कृतिनां भीरु शूद्राणां च तथा विशाम् १३५। वाराणस्यां कृतो घोरो मया दुष्टप्रतिग्रहः । बहुधा बहुधा वारं निषिद्धः कुत्सितो बहु १३६। चांडालस्यापि न त्यक्तो मया दुष्टप्रतिग्रहः । अन्यच्च पातकं तत्र ममाभून्मूढचेतसः । तन्नास्ति दुष्कृतं कर्म मया यत्र न यत्कृतम् १३७। अन्यच्च श्रूयतां दोषः क्षेत्रस्य वरवर्णिनि । अविमुक्तेऽणुमात्रं यत्तदघं मेरुतां व्रजेत् । न धर्मस्तु मया कश्चित्संचितस्तत्र जन्मनि १३८। ततो बहुतिथे काले मृतस्तत्रैव शोभने । अविमुक्तप्रभावेण न चाहं नरकं गतः १३९। अविमुक्ते मृतः कश्चिन्नरकं नेति किल्बिषी । अविमुक्ते कृतं किंचित्पापं वज्री भवेद्दृढम् १४०। वज्रलेपेन पापेन तेन मे जन्म राक्षसम् । रौद्रं क्रूरतरं पापं संभूतं हिमपर्वते १४१। द्विर्जातो गृध्रयोनौ प्राक्त्रिर्व्याघ्रो द्विः सरीसृपः । एकवारमुलूकस्तु विड्वराहस्ततः परम् १४२। इदं तु दशमं जन्म राक्षसं मम भामिनी । अतीतानि सहस्राणि वर्षाणि मम जन्मनः १४३। नास्ति मे निष्कृतिर्भद्रे एतस्माद्दुःखसागरात् । अत्र त्रियोजनं सुभ्रूर्निर्जंतु हि मया कृतम् १४४। अनागसां च भूतानां बहूनां च कृतः क्षयः । कर्मणा तेन मे सुभ्रूर्दह्यते सततं मनः १४५। त्वद्दर्शनसुधासिक्तं गतं शैत्यं मनो मम । तीर्थं फलति कालेन सद्यः साधुसमागमः १४६। अतः सत्संगतिं सुभ्रूः प्रशंसंति मनीषिणः । एतत्ते कथितं सर्वं स्वदुःखं हृद्गतं मया १४७। विरलः सज्जनः सुभ्रूः स्वात्मा यस्य न खिद्यते । जानास्यत्रोचितं त्वं हि किंचिन्नो वच्म्यतः परम् १४८। अस्य दुःखोदधेः पारं कथं यामीति चिंतयन् । सज्जनानां समा भूतिः सर्वेषामुपजीवनम् १४९। क्षीरार्णवः पयो दत्ते हंसाय न बकाय किम् । दत्तात्रेय उवाच। इति तस्य वचः श्रुत्वा दयार्द्रीकृतमानसा 6.127.१५०। धर्मदाने मतिं कृत्वा जगौ कांचनमालिनी । करिष्ये निष्कृतिं रक्ष इदानीं खलु मा शुचः १५१। प्रतिज्ञां तु दृढां कृत्वा यतिष्ये तव मुक्तये । बहवो हि कृता माघा वर्षे वर्षे यथाविधि १५२। श्रद्धापूर्वं मया भद्र ब्रह्मक्षेत्रे सितासिते । तां वदामि तु संख्यातिं तस्य धर्मस्य राक्षस १५३। गूढो धर्मो हि कर्तव्य इत्यूचुर्विबुधा जनाः । आर्ते दानं प्रशंसंति मुनयो वेदवादिनः १५४। सागरे वर्षतो भद्र किं मेघस्य फलं भवेत् । अनुभूतं मया रक्षः स्वयं तत्पुण्यजं फलम् १५५। तत्तु दास्यामि ते मित्र सद्यः पापविनाशनम् । निष्पीड्याथ ततो वस्त्रं जलं कृत्वा करांबुजे १५६। ददौ सा माघजं पुण्यं तस्मै वृद्धाय रक्षसे । शृणु राजन्विचित्रं हि प्रभावं माघधर्मजम् १५७। तदैवं प्राप्य तत्पुण्यं विमुक्ता राक्षसी तनुः । संभूतो देवताकारस्तेजो भास्करविग्रहः १५८। देवयानं समारूढः सहर्षोत्फुल्ललोचनः । द्योतमानस्तदा व्योम्नि भासयन्प्रभया दिशः १५९। दिव्यरूपधरो रेजे द्वितीय इव भास्करः । ततोऽभिनंदयामास सतां कांचनमालिनीम् १६०। भद्रे वेत्तीश्वरो देवः कर्मणां यः फलप्रदः । तत्त्वयोपकृतं सर्वं यत्र मे नास्ति निष्कृतिः १६१। इदानीमपि कारुण्यात्प्रसीदानुग्रहं कुरु । शिक्षां विधेहि मे देवि सर्वनीतिमयीं शुभाम् १६२। सर्वधर्मकरीं नूनं न कुर्वे पातकं यथा । तां श्रुत्वा त्वदनुज्ञातः पश्चाद्यामि सुरालयम् १६३। दत्तात्रेय उवाच। एतन्निशम्य तेनोक्तं प्रियं धर्ममयं वचः । अतिप्रीत्याब्रवीद्धर्मं राजन्कांचनमालिनी १६४। धर्मं भजस्व सततं त्यज भूतहिंसां सेवस्व साधुपुरुषान्जहि कामशत्रुम् । अन्यस्य दोषगुणकीर्तनमाशु हित्वा सत्यं वदार्चय हरिं व्रज देवलोकम् १६५। देहेऽस्थिमांसरुधिरे स्वमतिं त्यज त्वं जायासुतादिषु सदा ममतां विमुंच । पश्यानिशं जगदिदं क्षणभंगुरं हि वैराग्यभावरसिको भव योगनिष्ठः १६६। प्रीत्या मया निगदितं तव धर्ममार्गं चित्तो निधेहि सकलं भवशीलयुक्तः । संत्यज्य राक्षसतनुं धृतदेवदेहो ज्योतिर्मयो व्रज यथासुखमाशु नाकम् १६७। श्रुत्वाधर्मं ततो हृष्टः संतुष्टो राक्षसोऽब्रवीत् । भवप्रमुदिता नित्यं सर्वदा शिवमस्तु ते १६८। आचन्द्रार्कं रमस्व त्वं कैलासे शिवसन्निधौ । उमयाऽखंडितं प्रेम तवास्तु वरवर्णिनि १६९। धर्मनिष्ठा तपोनिष्ठा मातस्त्वं भव सर्वदा । मास्तु लोभः शरीरे ते आपन्नार्ति सदा हर १७०। इत्युक्त्वा तु प्रणम्याथ सतां कांचनमालिनीम् । जगाम राक्षसः स्वर्गं गंधर्वैर्बहुभिः स्तुतः १७१। देवकन्यास्तदागत्य ववर्षुः पुष्पवृष्टिभिः । तस्याः कांचनमालिन्या मूर्ध्नि हर्षसमाकुलाः १७२। तामालिंग्य ततः प्रोचुः कन्यकास्तु प्रियं वचः । कृतं भद्रे त्वया चित्रं राक्षसस्य विमोक्षणम् १७३। दुष्टस्यास्य भयात्कश्चिद्विशत्यस्मिन्न कानने । अधुना निर्भया ह्यत्र विचरामो यथासुखम् १७४। श्रुत्वा तद्वचनं राजंस्तासां कांचनमालिनी । हृष्टा तेनैव दानेन कृतकृत्या तदा सती १७५। तं राक्षसं कांचनमालिनीवरा गन्धर्वकन्या परिमोच्य सत्वरम् । क्रीडंत्यमूभिः प्रययौ हरालयं प्रीत्या सपूर्णा च परोपकारया १७६। संवादमेनं वरकन्यकेरितं भक्त्या परं यः शृणुयाच्च मानवः । न बाध्यते जातु सदा स राक्षसैर्धर्मे मतिस्तस्य भृशं हि जायते १७७। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहिताया। मुत्तरखण्डे माघमासमाहात्म्ये दिलीपवसिष्ठसंवादे राक्षसमोक्षोनाम सप्तविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः१२७।

kārtavīrya uvāca| hetunā kena viprarṣe māghasnāne mahādbhutaḥ | prabhāvo varṇyate nūnaṃ tanme kathaya suvrata 1| gatapāpo yadekena dvitīyena divaṃ gataḥ | vaiśyo'sau māghapuṇyena brūhi me tatkutūhalam 2| dattātreya uvāca| nisargātsalilaṃ medhyaṃ nirmalaṃ śucipāṃḍuram | malahaṃ puruṣavyāghra drāvakaṃ dāhanāśanam | tārakaṃ sarvabhūtānāṃ poṣaṇaṃ jīvanaṃ ca yat 3| āpo nārāyaṇodevaḥ sarvavedeṣu paṭhyate | grahāṇāṃ ca yathā sūryo nakṣatrāṇāṃ yathā śaśī | māsānāṃ ca tathā māghaḥ śreṣṭhaḥ sarveṣu karmasu 4| makarasthe ravau māghe prātaḥ kāle tathā'male | goṣpade'pi jale snānaṃ svargadaṃ pāpināmapi 5| yogo'yaṃ durlabho rājaṃstrailokye sacarācare | asminyoge tvaśakto'pi snāyādyadi dinatrayam 6| dadyātkiṃcidaśakto'pi daridrābhāvavāṃcchayā | trisnānenāpi māghasya dhanino dīrghajīvinaḥ 7| paṃca vā sapta vāhāni caṃdravadvardhate phalam | saṃprāpte makarāditye puṇye puṇyaprade nṛṇām 8| satkāryāstithayaḥ sarvā snānadānādi karmasu | kartāraṃ dāpayaṃtīha hyakṣayaṃ śāśvataṃ padam 9| tasmānmāghe bahiḥ snāyādātmano hitakāmyayā | athātaḥ saṃpravakṣyāmi māghasnānavidhiṃ param 10| kartavyo niyamaḥ kaścidvratarūpī narottamaiḥ | phalātiśayahetorvai kiṃcidbhojyaṃ tyajedbudhaḥ 11| bhūmau śayīta hotavyamājyaṃ tilavimiśritam | trikālaṃ cārcayedviṣṇuṃ vāsudevaṃ sanātanam 12| dātavyo dīpako'khaṃḍo devamuddiśya mādhavam | iṃdhanaṃ kaṃbalaṃ vastramupānatkuṃkumaṃ ghṛtam 13| tailaṃ kārpāsakoṣṭhaṃ ca tūlīṃ tūlavaṭīṃ paṭīm | annaṃ caiva yathāśakti deyaṃ māghe narādhipa 14| suvarṇaṃ rattikāmātraṃ dadyādvedavide tathā | taddānamakṣayaṃ rājansamudra iva sarvadā 15| parasyāgniṃ na seveta tyajeccaiva pratigraham | māghāṃte bhojayedviprānyathāśakti narādhipa 16| deyā ca dakṣiṇā tebhya ātmanaḥ śreya icchatā | ekādaśīvidhānena māghasyodyāpanaṃ tathā 17| kartavyaṃ śraddadhānena hyakṣayya svargavāṃchayā | anaṃtapuṇyāvāptyarthaṃ viṣṇusaṃprītihetave 18| makarasthe ravau māghe goviṃdācyutamādhava | snānenānena bho deva yathoktaphalado bhava 19| iti maṃtraṃ samuccārya snāyānmaunī samāhitaḥ | vāsudevaṃ hariṃ kṛṣṇaṃ mādhavaṃ ca smaretpunaḥ 20| gṛhe'pi sajalaṃ kuṃbhaṃ vāyunā niśipīḍitam | tatsnānaṃ tīrthasadṛśaṃ sarvakāmaphalapradam 21| tatra vratena dātavyaṃ sānnaṃ copaskarānvitam | tatsnānasya prabhāveṇa naro na nirayaṃ vrajet 22| taptena vāriṇā snānaṃ yadgṛhe kriyate naraiḥ | ṣaḍabdaphaladaṃ taddhi makarasthe divākare 23| bahiḥ snānaṃ tu vāpyādau dvādaśābdaphalaṃ smṛtam | taḍāge dviguṇaṃ rājannadyāṃ caiva caturguṇam 24| śatadhā devakhāteṣu śatadhā tu mahānade | śataṃ caturguṇaṃ rājanmahānadyāśca saṃgame 25| sahasraguṇitaṃ sarvaṃ tatphalaṃ makare ravau | gaṃgāyāṃ snānamātreṇa labhate mānavo nṛpa 26| gaṃgāyāṃ ye'vagāhaṃti māghamāse nṛpottama | caturyugasahasraṃ tu na pataṃti surālayāt 27| dinedine sahasraṃ tu suvarṇānāṃ viśāṃpate | tena dattaṃ tu gaṃgāyāṃ yo māghe snāti mānavaḥ28| śatena guṇitaṃ māghe sahasraṃ rājasattama | nirdiṣṭamṛṣibhiḥ snānaṃ gaṃgāyāmunasaṃgame 29| pāpaughabhūribhārasya dāhārthe ca prajāpatiḥ | prayāgaṃ vidadhe bhūpa prajānāṃ ca hite sthitaḥ 30| śṛṇu sthānamidaṃ samyaksitāsita jalaṃ kila | pāparūpa paśūnāṃ ca brahmaṇā vihitaṃ purā 31| sitāsitajale majjedapi pāpaśatānvitaḥ | makarasthe ravau māghe naiva garbheṣu majjati 32| sūnārato'pi yo martyaḥ prayāge snānamācaret | māghemāsi naravyāghra sa yāti paramaṃpadam 33| sitāsitā tu yā dhārā sarasvatyāvigarbhitā | tanmārgaṃ viṣṇulokasya sṛṣṭikartā sasarja vai 34| dustarā vaiṣṇavī māyā devairapi sudurjayā | prayāge dahyate sā tu māghe māsi narādhipa 35| tejomayeṣu lokeṣu bhuktvā bhogānanekaśaḥ | paścāccakriṇi līyaṃte prayāge māgha majjanāt 36| upaspṛśati yo māghe makarārke sitāsite | na tatpuṇyaṃ ca saṃkhyātuṃ citragupto'pi vetyalam 37| sannimajjati yo māghe makarastha sitāsite | tasya puṇyasya māhātmyaṃ vaktuṃ brahmāpi na kṣamaḥ 38| saṃvatsaraśataṃ sāgraṃ nirāhārasya yatphalam | prayāge māghamāse tu tryahasnānasya tatphalam 39| svarṇabhārasahasreṇa kurukṣetraravigrahe | yatphalaṃ labhate māghe veṇyāḥ snānāddine dine 40| rājasūyasahasrasya rājannavikalaṃ phalam | sitāsite tu māghe ca snānānāṃ bhavati dhruvam 41| pṛthivyāṃ yāni tīrthāni puryaḥ sapta ca yāḥ punaḥ | veṇyāṃ snātuṃ samāyāṃti māghemāsi nṛpottama 42| sarvatīrthāni kṛṣṇāni pāpināṃ saṃgadoṣataḥ | bhavaṃti śuklavarṇāni prayāge māghamajjanāt 43| ākalpasaṃcitaṃ pāpaṃ janmabhiryannarairnṛpa | tadbhavedbhasmasānmāghe snātānāṃ ca sitāsite 44| vāṅmanaḥkāyajaṃ pāpaṃ narasya vilayaṃ vrajet | prayāge māghamāse tu tryahasnātasya niścitam 45| prayāge māghamāse yastryahaṃ snāti ca mānavaḥ | pāpaṃ tyaktvā divaṃ yāti jīrṇāṃ tvacamivoragaḥ 46| kurukṣetrasamā gaṃgā yatrakutrāvagāhitā | tasmāddaśaguṇā puṇyā yatra viṃdhyena saṃgatā 47| tasmācchataguṇā gaṃgā kāśyāmuttaravāhinī | kāśyāḥ śataguṇāḥ proktā gaṃgāyāmunasaṃgame 48| sā sahasraguṇā tāsāṃ bhavetpaścimavāhinī | yā rājandarśanādeva brahmahatyāpahāriṇī 49| yā paścādvāhinī gaṃgā kāliṃdyā saha saṃgatā | haṃti koṭikṛtaṃ pāpaṃ sā māghe nṛpa durlabhā 6.127.50| yatkathyate'mṛtaṃ rājansā veṇī bhuvi kīrtitā | tasyāṃ māghe muhūrtaṃ tu devānāmapi durlabham 51| brahmāviṣṇurmahādevo rudrādityamarudgaṇāḥ | gaṃdharvā lokapālāśca yakṣakinnarapannagāḥ 52| aṇimādiguṇaiḥ siddhā ye cānye tattvavādinaḥ | brahmāṇī pārvatī lakṣmīḥ śacī menāditirditiḥ 53| sarvāstā devapatnyaśca tathā nāgāṃganā nṛpa | ghṛtācī menakā raṃbhā urvaśī ca tilottamā 54| gaṇā hyapsarasāṃ sarve pitṝṇāṃ ca gaṇāstathā | snātumāyāṃti te sarve māghe veṇyāṃ narādhipa 55| kṛte yuge svarūpeṇa kalau pracchannarūpiṇaḥ | prayāge māghamāse tu tryahasnānasya yatphalam 56| nāśvamedhasahasreṇa tatphalaṃ labhate bhuvi | tryahasnānaphalaṃ māghe purā kāṃcanamālinī 57| rākṣasāya dadau bhūpa tena muktaḥ sa pāpakṛt | kārtavīrya uvāca | bhagavanrākṣasaḥ ko'sau sā kā kāṃcanamālinī 58| kathaṃ dattavatī dharmaṃ kathaṃ vā tasya sadgatiḥ | etatkathaya yogīṃdra atrisaṃtānabhāskara | yadi tvaṃ manyase śrāvyaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me 59| dattātreya uvāca| śṛṇu rājanvicitraṃ tvamitihāsaṃ purātanam | yasya smaraṇamātreṇa vājapeyaphalaṃ labhet 60| apsarārūpasaṃpannā nāmnā kāṃcanamālinī | prayāge māghamāse sā snātvā yāti harālayam 61| nikuṃje girirājasya tiṣṭhatā girirūpiṇā | dṛṣṭā gaganamārūḍhā tena vṛddhena rakṣasā 62| tejasvinī suhemābhā suśroṇī dīrghalocanā | caṃdrānanā sukeśī ca pīnonnatapayodharā 63| tāṃ dṛṣṭvā rūpasaṃpannāmuvāca rākṣasastadā | kā tvaṃ kamalapatrākṣi kuta āgamyate tvayā 64| ārdraṃ ca vasanaṃ kasmātsārdrā te kabarī kutaḥ | kutra āgamyate bhīru kutaste khecarī gatiḥ 65| kena puṇyena vā bhadre tava tejomayaṃ vapuḥ | atīvarūpasaṃpannaṃ saṃbhūtaṃ ca manoharam 66| tvadvastrabiṃdupātena mama mūrdhni sulocane | kṣaṇena hyagamacchāṃtiṃ krūraṃ me mānasaṃ sadā 67| nīrasya mahimā ko'yametadvyākhyātumarhasi | tvaṃ me śīlavatī bhāsi nākṛtirnirguṇā bhavet 68| apsarā uvāca| śrūyatāmapsarāścāhaṃ bho rakṣaḥ kāmarūpiṇī | prayāgataścāgatā'haṃ nāmnā kāṃcanamālinī 69| ārdraḥ parikaro me'taḥ susnātā'haṃ sitāsite | gaṃtavyaṃ tu mayā rakṣaḥ kailāse tu nagottame 70| tatrāste pārvatīnāthaḥ surāsurasupūjitaḥ | veṇīvāriprabhāveṇa rakṣaste krūratā gatā 71| jātāhaṃ yena puṇyena gaṃdharvasya sumedhasaḥ | kanyakā divyarūpā tu tatsarvaṃ kathayāmi te 72| kaliṃgādhipate rājñastvahamāsīcca veśyakā | rūpalāvaṇyasaṃpannā saubhāgyamadagarvitā 73| anyāsāṃ yuvatīnāṃ ca tatpure'haṃ śiromaṇiḥ | tajjanmani mayā rakṣo bhuktvā bhogānyathecchayā 74| mohitaṃ tatpuraṃ sarvaṃ mayā yauvanasaṃpadā | ratnāni ca vicitrāṇi bhūṣaṇāni dhanāni ca 75| vāsāṃsi citrarūpāṇi karpūrāgurucaṃdanam | etaccopārjitaṃ sarvaṃ mayā mohanarūpayā 76| nāhaṃ jānāmi hemnoṃtaṃ svanivāse niśācara | saṃsevaṃte yuvāno me caraṇau kāmapīḍitāḥ 77| mayā te vaṃcitāḥ sarve sarvasvena tu māyayā | anyonyaspardhābhāvena mṛtāḥ kecittu kāminaḥ 78| itthaṃ tannagare ramye sakale me gatistadā | prāpte tu vārddhake kāle śuśoca hṛdayaṃ mama | na dattaṃ na hutaṃ japtaṃ na vrataṃ caritaṃ mayā 79| nārādhito mayā devaścaturvargaphalapradaḥ| na mayā pūjitā devī durgā durgatināśinī | sarvapāpaharo viṣṇurna smṛto bhogalubdhayā 80| na ca saṃtarpitā viprā na kṛtaṃ prāṇināṃ hitam | aṇumātramidaṃ puṇyaṃ na kṛtaṃ ca pramādataḥ 81| pātakaṃ tu kṛtaṃ bhadra tena me dahyate manaḥ | bahudhaivaṃ vilapyāhaṃ brāhmaṇaṃ śaraṇaṃ gatā 82| brahmaṇyaṃ vedavidvāṃsaṃ tasya rājñaḥ purohitam | sa hi pṛṣṭo mayā rakṣaḥ kathaṃ me niṣkṛtirbhavet 83| pāpasyāsya dvijaśreṣṭha kathaṃ yāsyāmi sadgatim | svenaiva karmaṇā taptāṃ varākīṃ dīnamānasām 84| pāpapaṃkanimagnāṃ tvaṃ māmuddhara kacagrahaiḥ | mayi kāruṇyaṃjaṃ vāri varṣaharṣadṛśā dvija 85| sajjane sādhavaḥ sarve sādhuḥ sādhurasajjane | ityasau madvacaḥ śrutvā cakārānugrahaṃ mayi 86| dvija uvāca| niṣiddhācaraṇaṃ jāne sarvaṃ te'haṃ varānane | kuru me satvaraṃ vākyaṃ yāhi kṣetraṃ prajāpate 87| tatra gatvā kuru snānaṃ tena pāpakṣayastava | sarvaṃ manogataṃ bhadre tvadīyaṃ śocitaṃ mayā 88| nāhamanyatprapaśyāmi yatte pāpapraṇāśanam | prāyaścittaṃ paraṃ tīrthe snānaṃ ca ṛṣibhiḥ smṛtam 89| kiṃtu tīrthe tyajedbhīru manasāpyaśubhaṃ kṛtam | prayāgasnānaśuddhā tvaṃ svargaṃ yāsyasi niścitam 90| prayāgasnānamātreṇa nṛṇāṃ svargo na saṃśayaḥ | anyadeśakṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva bhāmini 91| prayāge vilayaṃ yāti pāpaṃ tīrthakṛtaṃ vinā | śṛṇu bhīru purā śakro gautamasya munervadhūm 92| dṛṣṭvā kāmavaśaṃ prāptastāṃ gato guptakāmukaḥ | ugreṇa tena pāpena tadaiva janitaṃ phalam 93| ṛṣistrīgaṃturiṃdrasya tasyāśca puratastadā | kutsitaṃ garhitaṃ jātamiti lajjākaraṃ vapuḥ 94| tadbhartuḥ śāpamāhātmyātsahasrabhagacihnitam | adhomukhastato bhūtvā devarājo vinirgataḥ 95| niniṃda svakṛtaṃ karma so'bhibhūtaḥ salajjitaḥ | meroḥ śirasi toyāḍhye śatayojanavistṛte 96| tatra gatvā praviṣṭastu hemāṃbhoruhakorake | tatrastho garhayannityamātmānaṃ manmathaṃ tathā 97| dhiktāṃ kāmātmatāṃ loke sadyaḥ pātakadāyinīm | yayā hi narakaṃ yāti sarvalokavigarhitaḥ 98| āyuḥ kīrtiryaśodharma dhairya dhvaṃsakarī tathā | dhiṅmanmathaṃ durācāramāpadāṃ niyataṃ padam 99| dehasthaṃ durdamaṃ śatrumasaṃtuṣṭaṃ sadāvaśam | itthaṃvādini pracchanne vāsave padmasadmani 6.127.100| ākhaṃḍalaṃ vinā bhīru devaloko na śobhate | tato devāḥ sagaṃdharvā lokapālāḥ sakinnarāḥ 101| śacyā saha samāgamya papracchuste bṛhaspatim | bhagavanbalabhiddevaṃ naiva jānīmahe vayam 102| kva tiṣṭhati gataḥ kutra kutra vā mṛgayāmahe | na nākaḥ śobhate tena vinā devagaṇaiḥ saha 103| suputreṇa vinā yadvatkulaṃ śrīmadguṇānvitam | upāyaściṃtyatāṃ sadyaḥ svarloke yena śobhate 104| sanāthaḥ suśriyāyukto na vilaṃbo'tra yujyate | iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā gururvacanamabravīt 105| jāne'haṃ svāparādhena lajjayā yatra tiṣṭhati | rabhasā labdhakāryasya bhuṃkte sa maghavā phalam 106| nṛṇāṃ nītiparityāgādvipākāḥ syurbhayaṃkarāḥ | aho rājyamadairmattaḥ kṛtyākṛtyamaciṃtayan 107| kṛtavānniṃdyamānaṃ hi dṛṣṭādṛṣṭakṣayaṃkaram | kurvaṃti bāliśā yatra daivopahatabuddhayaḥ 108| aparādhādyathājanma syādihāmutra niṣphalam | adhunā tatra gacchāmo yatra śakraḥ sa tiṣṭhati 109| ityuktvā nirgatāḥ sarve bṛhaspatipurogamāḥ | dṛṣṭvā sarasi vistīrṇe svarṇapaṃkajakānanam 110| tuṣṭuvurdevarājānaṃ prabodho yena jāyate | tato guroḥ prabodhena nirgataḥ padmakuḍmalāt 111| dīnānano virūpastu vrīḍākuṃcitalocanaḥ | jagrāha caraṇāviṃdro gurostasyāgrajanmanaḥ 112| trāhi māṃ niṣkṛtiṃ brūhi pāpasyāsya bṛhaspate | devarājavacaḥ śrutvā jagau vipro bṛhaspatiḥ 113| śṛṇu deveṃdra vakṣye'hamupāyaṃ pāpanāśanam | prayāgasnānamātreṇa tatkṣaṇādeva pātakāt 114| mucyase devarājatvaṃ tatra yāmaḥ sahaiva te | atha purodhasā sārdhamāgatya balamardanaḥ 115| sasnau sitāsite tīrthe sadyo mukto hyaghaistataḥ | atha devagurustasmai prasannastu varaṃ dadau 116| prayāgasnānamātreṇa kṣīṇaṃ pāpaṃ tvayānagha | kṣīṇapāpasya te śakra matprasādena satvaram 117| sahasrametadyonīnāṃ sahasraṃ syāddṛśāṃ tava | tadaiva dvijavākyena śuśubhe ca śacīpatiḥ 118| locanānāṃ sahasreṇa paṃkajairiva mānasam | atha vṛṃdārakaiḥ sarvairṛṣibhiścābhipūjitaḥ 119| gaṃdharvaiḥ stūyamānastu gataḥ śakro'marāvatīm | itthaṃ sadyo vipāpo'bhūtprayāge pākaśāsanaḥ 120| yāhi tvamapi kalyāṇi prayāgaṃ devasevitam | sadyaḥ pāpavināśāya tathā svargataye dṛḍham 121| iti tasya vacaḥ śrutvā setihāsaṃ samaṃgalam | tadaiva saṃbhramāpannā natvā pādau dvijasya tu 122| tyaktvā baṃdhujanaṃ sarvaṃ dāsadāsīgṛhaṃ tathā | sakalānviṣayānrakṣo viṣagrāsāniva sphuṭam 123| vapuśca kṣaṇavidhvaṃsi paśyaṃtī nirgatā hyaham | narakārṇavasaṃpāta dāruṇāṃtara vahninā 124| hṛdaye kuṇapavyāghra tadā tattapyamānayā | mayā gatvā kṛtaṃ snānaṃ māghe māsi sitāsite 125| tasya snānasya māhātmyaṃ śṛṇu vṛddhaniśācara | tryahātpāpakṣayo jātaḥ saptaviṃśatibhirdinaiḥ 126| śeṣairme yadabhūtpuṇyaṃ tena devatvamāgatā | ramamāṇā tu kailāse girijāyāḥ priyā sakhī 127| jātismarā tathā jātā prayāgasya prabhāvataḥ | smṛtvā prayāgamāhātmyaṃ māghe māghe vrajāmyaham 128| iti rākṣasa yatpṛṣṭaṃ tvayā vismitacetasā | tanmayā kathitaṃ sarvaṃ caritaṃ prītaye tava 129| matprītaye caritraṃ svaṃ tvaṃ brūhi mama rākṣasa | karmaṇā kenajāto'si virūpo'tibhayaṃkaraḥ 130| śmaśrulo dīrghadaṃṣṭraṃśca kravyādo girigahvare | rākṣasa uvāca| iṣṭaṃ dadāti gṛhṇāti guhyaṃ vadati pṛcchati 131| prītyā hi sajjano bhadre tacca sarvaṃ tvayi sthitam | tvayā saṃbhāvito nūnaṃ manye'haṃ vāmalocane 132| bhāvinī niṣkṛtiḥ sadyastvayāsya krūrakarmaṇaḥ | ato vakṣyāmi te bhadre duṣkṛtaṃ yatsvayaṃkṛtam 133| nivedya sajjane duḥkhaṃ tataḥ sarvasukhī bhavet | śṛṇu suśroṇyahaṃ kāśyāṃ bahvṛco vedapāragaḥ 134| jātaḥ purā dvijaḥ śreṣṭhaḥ kule mahati nirmale | rājñāṃ duṣkṛtināṃ bhīru śūdrāṇāṃ ca tathā viśām 135| vārāṇasyāṃ kṛto ghoro mayā duṣṭapratigrahaḥ | bahudhā bahudhā vāraṃ niṣiddhaḥ kutsito bahu 136| cāṃḍālasyāpi na tyakto mayā duṣṭapratigrahaḥ | anyacca pātakaṃ tatra mamābhūnmūḍhacetasaḥ | tannāsti duṣkṛtaṃ karma mayā yatra na yatkṛtam 137| anyacca śrūyatāṃ doṣaḥ kṣetrasya varavarṇini | avimukte'ṇumātraṃ yattadaghaṃ merutāṃ vrajet | na dharmastu mayā kaścitsaṃcitastatra janmani 138| tato bahutithe kāle mṛtastatraiva śobhane | avimuktaprabhāveṇa na cāhaṃ narakaṃ gataḥ 139| avimukte mṛtaḥ kaścinnarakaṃ neti kilbiṣī | avimukte kṛtaṃ kiṃcitpāpaṃ vajrī bhaveddṛḍham 140| vajralepena pāpena tena me janma rākṣasam | raudraṃ krūrataraṃ pāpaṃ saṃbhūtaṃ himaparvate 141| dvirjāto gṛdhrayonau prāktrirvyāghro dviḥ sarīsṛpaḥ | ekavāramulūkastu viḍvarāhastataḥ param 142| idaṃ tu daśamaṃ janma rākṣasaṃ mama bhāminī | atītāni sahasrāṇi varṣāṇi mama janmanaḥ 143| nāsti me niṣkṛtirbhadre etasmādduḥkhasāgarāt | atra triyojanaṃ subhrūrnirjaṃtu hi mayā kṛtam 144| anāgasāṃ ca bhūtānāṃ bahūnāṃ ca kṛtaḥ kṣayaḥ | karmaṇā tena me subhrūrdahyate satataṃ manaḥ 145| tvaddarśanasudhāsiktaṃ gataṃ śaityaṃ mano mama | tīrthaṃ phalati kālena sadyaḥ sādhusamāgamaḥ 146| ataḥ satsaṃgatiṃ subhrūḥ praśaṃsaṃti manīṣiṇaḥ | etatte kathitaṃ sarvaṃ svaduḥkhaṃ hṛdgataṃ mayā 147| viralaḥ sajjanaḥ subhrūḥ svātmā yasya na khidyate | jānāsyatrocitaṃ tvaṃ hi kiṃcinno vacmyataḥ param 148| asya duḥkhodadheḥ pāraṃ kathaṃ yāmīti ciṃtayan | sajjanānāṃ samā bhūtiḥ sarveṣāmupajīvanam 149| kṣīrārṇavaḥ payo datte haṃsāya na bakāya kim | dattātreya uvāca| iti tasya vacaḥ śrutvā dayārdrīkṛtamānasā 6.127.150| dharmadāne matiṃ kṛtvā jagau kāṃcanamālinī | kariṣye niṣkṛtiṃ rakṣa idānīṃ khalu mā śucaḥ 151| pratijñāṃ tu dṛḍhāṃ kṛtvā yatiṣye tava muktaye | bahavo hi kṛtā māghā varṣe varṣe yathāvidhi 152| śraddhāpūrvaṃ mayā bhadra brahmakṣetre sitāsite | tāṃ vadāmi tu saṃkhyātiṃ tasya dharmasya rākṣasa 153| gūḍho dharmo hi kartavya ityūcurvibudhā janāḥ | ārte dānaṃ praśaṃsaṃti munayo vedavādinaḥ 154| sāgare varṣato bhadra kiṃ meghasya phalaṃ bhavet | anubhūtaṃ mayā rakṣaḥ svayaṃ tatpuṇyajaṃ phalam 155| tattu dāsyāmi te mitra sadyaḥ pāpavināśanam | niṣpīḍyātha tato vastraṃ jalaṃ kṛtvā karāṃbuje 156| dadau sā māghajaṃ puṇyaṃ tasmai vṛddhāya rakṣase | śṛṇu rājanvicitraṃ hi prabhāvaṃ māghadharmajam 157| tadaivaṃ prāpya tatpuṇyaṃ vimuktā rākṣasī tanuḥ | saṃbhūto devatākārastejo bhāskaravigrahaḥ 158| devayānaṃ samārūḍhaḥ saharṣotphullalocanaḥ | dyotamānastadā vyomni bhāsayanprabhayā diśaḥ 159| divyarūpadharo reje dvitīya iva bhāskaraḥ | tato'bhinaṃdayāmāsa satāṃ kāṃcanamālinīm 160| bhadre vettīśvaro devaḥ karmaṇāṃ yaḥ phalapradaḥ | tattvayopakṛtaṃ sarvaṃ yatra me nāsti niṣkṛtiḥ 161| idānīmapi kāruṇyātprasīdānugrahaṃ kuru | śikṣāṃ vidhehi me devi sarvanītimayīṃ śubhām 162| sarvadharmakarīṃ nūnaṃ na kurve pātakaṃ yathā | tāṃ śrutvā tvadanujñātaḥ paścādyāmi surālayam 163| dattātreya uvāca| etanniśamya tenoktaṃ priyaṃ dharmamayaṃ vacaḥ | atiprītyābravīddharmaṃ rājankāṃcanamālinī 164| dharmaṃ bhajasva satataṃ tyaja bhūtahiṃsāṃ sevasva sādhupuruṣānjahi kāmaśatrum | anyasya doṣaguṇakīrtanamāśu hitvā satyaṃ vadārcaya hariṃ vraja devalokam 165| dehe'sthimāṃsarudhire svamatiṃ tyaja tvaṃ jāyāsutādiṣu sadā mamatāṃ vimuṃca | paśyāniśaṃ jagadidaṃ kṣaṇabhaṃguraṃ hi vairāgyabhāvarasiko bhava yoganiṣṭhaḥ 166| prītyā mayā nigaditaṃ tava dharmamārgaṃ citto nidhehi sakalaṃ bhavaśīlayuktaḥ | saṃtyajya rākṣasatanuṃ dhṛtadevadeho jyotirmayo vraja yathāsukhamāśu nākam 167| śrutvādharmaṃ tato hṛṣṭaḥ saṃtuṣṭo rākṣaso'bravīt | bhavapramuditā nityaṃ sarvadā śivamastu te 168| ācandrārkaṃ ramasva tvaṃ kailāse śivasannidhau | umayā'khaṃḍitaṃ prema tavāstu varavarṇini 169| dharmaniṣṭhā taponiṣṭhā mātastvaṃ bhava sarvadā | māstu lobhaḥ śarīre te āpannārti sadā hara 170| ityuktvā tu praṇamyātha satāṃ kāṃcanamālinīm | jagāma rākṣasaḥ svargaṃ gaṃdharvairbahubhiḥ stutaḥ 171| devakanyāstadāgatya vavarṣuḥ puṣpavṛṣṭibhiḥ | tasyāḥ kāṃcanamālinyā mūrdhni harṣasamākulāḥ 172| tāmāliṃgya tataḥ procuḥ kanyakāstu priyaṃ vacaḥ | kṛtaṃ bhadre tvayā citraṃ rākṣasasya vimokṣaṇam 173| duṣṭasyāsya bhayātkaścidviśatyasminna kānane | adhunā nirbhayā hyatra vicarāmo yathāsukham 174| śrutvā tadvacanaṃ rājaṃstāsāṃ kāṃcanamālinī | hṛṣṭā tenaiva dānena kṛtakṛtyā tadā satī 175| taṃ rākṣasaṃ kāṃcanamālinīvarā gandharvakanyā parimocya satvaram | krīḍaṃtyamūbhiḥ prayayau harālayaṃ prītyā sapūrṇā ca paropakārayā 176| saṃvādamenaṃ varakanyakeritaṃ bhaktyā paraṃ yaḥ śṛṇuyācca mānavaḥ | na bādhyate jātu sadā sa rākṣasairdharme matistasya bhṛśaṃ hi jāyate 177| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyā| muttarakhaṇḍe māghamāsamāhātmye dilīpavasiṣṭhasaṃvāde rākṣasamokṣonāma saptaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ127|