Chapter 67

सप्तषष्टितमोऽध्यायः 5.67 शेष उवाच। अथ सौमित्रिरागत्य जानकीं नतवान्मुहुः । प्रेमगद्गदया शंसन्वाचं रामप्रणोदिताम् १। सीता समागतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं विनयान्वितम् । तन्मुखाद्रामसंदेशं श्रुत्वोवाच विलज्जिता २। सौमित्रे कथमागच्छे रामत्यक्ता महावने । तिष्ठामि रामं स्मरन्ती वाल्मीकेराश्रमे त्वहम् ३। तस्या मुखोदितं वाक्यं श्रुत्वा सौमित्रिरब्रवीत् । मातः पतिव्रते रामस्त्वामाकारयते मुहुः ४। पतिव्रता पतिकृतं दोषं नानयते हृदि । तस्मादागच्छ हि मया स्थित्वा स्यंदन उत्तमे ५। इत्यादि वचनं श्रुत्वा जानकी पतिदेवता । मनोरोषं परित्यज्य तस्थौ सौमित्रिणा रथे ६। तापसीः सकला नत्वा मुनींश्च निगमोज्ज्वलान् । रामं स्मरंती मनसा रथे स्थित्वागमत्पुरीम् ७। क्रमेण नगरीं प्राप्ता महार्हाभरणान्विता । सरयूं सरितं प्राप यत्र रामः स्वयं स्थितः ८। रथादुत्तीर्य ललिता लक्ष्मणेन समन्विता । रामस्य पादयोर्लग्ना पतिव्रतपरायणा ९। रामस्तामागतां दृष्ट्वा जानकीं प्रेमविह्वलाम् । साध्वि त्वया सहेदानीं कुर्वे यज्ञसमापनम् १०। वाल्मीकिं सा नमस्कृत्य तथान्यान्विप्रसत्तमान् । जगाम मातृपदयोः सन्नतिं कर्तुमुत्सुका ११। कौशल्या तामथायांतीं वीरसूं जानकीं प्रियाम् । आशीर्भिरभिसंयुज्य ययौ हर्षमनेकधा १२। कैकेयीपदयोर्नम्रां वीक्ष्य वैदेहपुत्रिकाम् । भर्त्रा सह चिरं जीव सपुत्रेत्याशिषं व्यधात् १३। सुमित्रा स्वपदेनम्रां वीक्ष्य वैदेहपुत्रिकाम् । आशिषं व्यदधात्तस्याः पुत्रपौत्रप्रदायिनीम् १४। सीता ताः सर्वतो नत्वा रामचंद्र प्रिया सती । परमं हर्षमापन्ना बभूव किल वाडव १५। समागतां वीक्ष्य पत्नीं रामचंद्रस्य कुंभजः । सुवर्णपत्नीं धिक्कृत्य तामधाद्धर्मचारिणीम् १६। रामस्तदा यज्ञमध्ये शुशुभे सीतया सह । तारयानुगतो यद्वच्छशीव शरदुत्प्रभः १७। प्रयोगमकरोत्तत्र काले प्राप्ते मनोरमे । वैदेह्या धर्मचारिण्या सर्वपापापनोदनम् १८। सीतया सहितं रामं प्रसक्तं यज्ञकर्मणि । निरीक्ष्य जहृषुस्तत्र कौतुकेन समन्विताः १९। वसिष्ठं प्राह सुमतिं रामस्तत्र क्रतौ वरे । किं कर्तव्यं मया स्वामिन्नतः परमवश्यकम् २०। रामस्य वचनं श्रुत्वा गुरुः प्राह महामतिः । ब्राह्मणानां प्रकर्तव्या पूजा संतोषकारिका २१। मरुत्तेन क्रतुः सृष्टः पूर्वं संभारसंभृतः । ब्राह्मणास्तत्र वित्ताद्यैस्तोषिता अभवंस्तदा २२। अत्यंतं वित्तसंभारं नेतुं विप्राशकन्नहि । प्राक्षिपन्हिमवद्देशे वित्तभारासहा द्विजाः २३। तस्मात्त्वमपि राजाग्र्य लक्ष्मीवान्नृपसत्तम । देहि दानादि विप्रेभ्यो यथा स्यात्प्रीतिरुत्तमा २४। एतच्छ्रुत्वा स राजाग्र्यः पूज्यं मत्वा घटोद्भवम् । प्रथमं पूजयामास ब्रह्मपुत्रं तपोधनम् २५। अनेकरत्नसंभारैः स्वर्णभारैरनेकधा । देशैर्जनैः परिवृतैरत्यंतप्रीतिदायकैः २६। अगस्त्यं पूजयामास सपत्नीकं मनोरमम् । तथैव रत्नैः स्वर्णैश्च देशैश्च विविधैरपि २७। व्यासं सत्यवतीपुत्रं तथैव समपूजयत् । च्यवनं भार्यया साकं सुरत्नैः समपूजयत् २८। अन्यानपि मुनीन्सर्वानृत्विजस्तपसां निधीन् । पूजयामास रत्नौघैः स्वर्णभारैरनेकधा २९। अदात्तदा क्रतौ रामो विप्रेभ्यो भूरिदक्षिणाम् । लक्षंलक्षं सुवर्णस्य प्रत्येकं त्वग्रजन्मने ३०। दीनांधकृपणेभ्यश्च ददौ दानमनेकधा । यथासंतोषविहितैर्वित्तै रत्नैर्मनोहरैः ३१। वासांसि च विचित्राणि भोजनानि मृदूनि च । तत्र प्रादाद्यथाशास्त्रं सर्वेषां प्रीतिदायकम् ३२। हृष्टपुष्टजनाकीर्णं सर्वसत्त्वोपबृंहितम् । अत्यंतमभवद्धृष्टं पुरं पुंस्त्रीसमावृतम् ३३। दानं ददंतं सर्वेषां वीक्ष्य कुंभोद्भवो मुनिः । अत्यंतपरमप्रीतिं ययौ क्रतुवरे द्विजः ३४। तदाभिषेकस्नानार्थं पानीयममृतोपमम् । आनेतुं च चतुःषष्टि नृपान्सस्त्रीन्समाह्वयत् ३५। रामस्तु सीतया सार्द्धमानेतुमुदकं ययौ । घटेन स्वर्णवर्णेन सर्वालंकारशोभया ३६। सौमित्रिरप्यूर्मिलया मांडव्या भरतो नृपः । शत्रुघ्नः श्रुतकीर्त्या च कांतिमत्या च पुष्कलः ३७। सुबाहुः सत्यवत्या च सत्यवान्वीरभूषया । सुमदस्तत्र सत्कीर्त्या राज्ञ्या च विमलो नृपः ३८। राजावीरमणिस्तत्र श्रुतवत्या मनोज्ञया । लक्ष्मीनिधिः कोमलया रिपुतापोंगसेनया ३९। विभीषणो महामूर्त्या प्रतापाग्र्यः प्रतीतया । उग्राश्वः कामगमया नीलरत्नोधिरम्यया ४०। सुरथः सुमनोहार्या तथा मोहनया कपिः । इत्यादीन्नृपतीन्विप्रो वसिष्ठः प्राहिणोन्मुनिः ४१। वसिष्ठः सरयूं गत्वा शिवपुण्यजलाप्लुताम् । उदकं मंत्रयामास वेदमंत्रेण मंत्रवित् ४२। पयः पुनीह्यमुं वाहमुदकेन मनोहृता । यज्ञार्थं रामचंद्रस्य सर्वलोकैकरक्षितुः ४३। उदकं तन्मुनिस्पृष्टं सर्वे रामादयो नृपाः । आजह्रुर्मंडपतले विप्रवर्यैरुपस्तुते ४४। पयोभिर्निर्मलैः स्नाप्य वाजिनं क्षीरसन्निभम् । मंत्रेण मंत्रयामास राम हस्तेन कुंभजः ४५। पुनीहि मां महावाह अस्मिन्ब्रह्मसमाकुले । त्वन्मेधेनाखिला देवाः प्रीणंतु परितोषिताः ४६। इत्युक्त्वा स नृपो रामः सीतया सममस्पृशत् । तदा सर्वे द्विजाश्चित्रममन्यंत कुतूहलात् ४७। परस्परमवोचंस्ते यन्नामस्मरणान्नराः । महापापात्प्रमुच्यंते स रामः किं वदत्यहो ४८। इत्युक्तवति भूमीशे रामे कुंभोद्भवो मुनिः । करवालं चाभिमंत्र्य ददौ रामकरे मुनिः ४९। करवाले धृते स्पृष्टे रामेण स हयः क्रतौ । पशुत्वं तु विहायाशु दिव्यरूपमपद्यत ५०। विमानवरमारूढश्चाप्सरोभिः समंततः । चामरैर्वीज्यमानश्च वैजयंत्या विभूषितः ५१। तदा तं वाजितां त्यक्त्वा दिव्यरूपधरं वरम् । वीक्ष्य लोकाः क्रतौ सर्वे विस्मयं प्राप्नुवंस्तदा ५२। तदा रामः स्वयं जानञ्ज्ञापयन्सर्वतो नरान् । पप्रच्छ दिव्यरूपं तं सुरं परमधार्मिकः ५३। कस्त्वं दिव्यवपुः प्राप्तः कस्मात्त्वं वाजितां गतः । कथं सुरस्त्रीसहितः किं चिकीर्षसि तद्वद ५४। रामस्य वचनं श्रुत्वा देवः प्रोवाच भूमिपम् । हसन्मेघरवां वाणीमवदत्सुमनोहराम् ५५। तवाज्ञातं न सर्वत्र बाह्याभ्यंतरचारिणः । तथापि पृच्छते तुभ्यं कथयामि यथातथम् ५६। अहं पुराभवे राम द्विजः परमधार्मिकः । अचरं प्रतिकूलं वै वेदस्य रिपुतापन ५७। कदाचिद्धुतपापायास्तीरेऽहं गतवान्पुरा । अनेकवृक्षललिते सर्वत्रसुमनोरमे ५८। तत्र स्नात्वा पितॄंस्तृप्त्वा दानं दत्त्वा यथाविधि । ध्यानं तव महाबाहो कृतवान्वेदसंमितम् ५९। तदा जनाः समायाता बहवस्तत्र भूपते । तेषां प्रवंचनार्थाय दंभमेनमकारिषम् ६०। अनेकक्रतुसंभारैः पूर्णमजिरमुत्तमम् । वासोभिश्छादितं रम्यं चषालादियुतं महत् ६१। अग्निहोत्रोद्भवोधूमः सर्वतो नभसोंगणम् । चकार रम्यमतुलं चित्रकारिवपुर्धरः ६२। अनेकतिलकश्रीभिः शोभितांगो महत्तपाः । दर्भशोभः समित्पाणिर्दंभो मूर्तिधरः किमु ६३। दुर्वासास्तत्र स्वच्छंदं पर्यटञ्जगतीतलम् । प्राप तत्र महातेजा धूतपापसरित्तटे ६४। ददर्श मां दंभकरं मौनधारिणमग्रतः । अनर्घ्यकरमुन्मत्तमस्वागतवचः करम् ६५। दृष्ट्वातीव क्रुधाक्रांतः समुद्र इव पर्वणि । शशापासौ मुनिस्तीव्रो दंभिनं मां महामतिः ६६। दंभं करोषि चेत्तीरे सरितस्त्वं सुदुर्मते । तस्मात्प्राप्नुहि निर्वाच्यं पशुत्वं तापसाधम ६७। शापं प्रदत्तं संश्रुत्य दुःखितोऽहं तदाभवम् । अग्राहिषं पदे तस्य मुनेर्दुर्वाससः किल ६८। तदा मे कृतवान्राम द्विजोऽनुग्रहमुत्तमम् । वाजितां प्राप्नुहि मखे राजराजस्य तापस ६९। पश्चात्तद्धस्तसंपर्काद्याहि तत्परमं पदम् । दिव्यं वपुर्मनोहारि धृत्वा दंभविवर्जितम् ७०। तेन शापोपिसंदिष्टो ममानुग्रहतां गतः । यदहं तव हस्तस्य स्पर्शं प्राप्तो मनोरमम् ७१। यदेव राम देवादिदुर्लभं बहुजन्मभिः । तत्तेऽहं करजस्पर्शं प्राप्तवानिह दुर्लभम् ७२। आज्ञापय महाराज त्वत्प्रसादादहं महत् । गच्छामि शाश्वतं स्थानं तव दुःखादिवर्जितम् ७३। न यत्र शोको न जरा न मृत्युः कालविभ्रमः । तत्स्थानं देव गच्छामि त्वत्प्रसादान्नराधिप ७४। इत्युक्त्वा तं परिक्रम्य विमानवरमारुहत् । अनेकरत्नखचितं सर्वदेवाधिवंदितम् ७५। गतोऽसौ शाश्वतस्थानं रामपादप्रसादतः । पुनरावृत्तिरहितं शोकमोहविवर्जितम् ७६। तेन तत्कथितं श्रुत्वा रामं ज्ञात्वेतरे जनाः । विस्मयं प्रापिरे सर्वे परस्परमुदुन्मदाः ७७। शृणु द्विजमहाबुद्धे दंभेनापि स्मृतो हरिः । ददाति मोक्षं सुतरां किं पुनर्दंभवर्जनात् ७८। यथाकथंचिद्रामस्य कर्तव्यं स्मरणं परम् । येन प्राप्नोति परमं पदं देवादिदुर्लभम् ७९। तच्चित्रं वीक्ष्य मुनयः कृतार्थं मेनिरे निजम् । यद्रामचरणप्रेक्षा करस्पर्शपवित्रितम् ८०। गते तस्मिन्सुरे स्वर्गं हयरूपधरे पुरा । उवाच रामस्तपसां निधीन्वेदविदुत्तमान् ८१। किं कर्तव्यं मयाब्रह्मन्हयो नष्टो गतः सुखम् । होमः कथं पुरोभावी सर्वदैवततर्पकः ८२। यथा स्यात्सुरसंतृप्तिर्यथा मे मख उत्तमः । तथा कुर्वंतु मुनयो यथा मे स्याद्विधिश्रुतम् ८३। इति वाक्यं समाश्रुत्य जगाद मुनिसत्तमः । वसिष्ठः सर्वदेवानां चित्ताभिज्ञानकोविदः ८४। कर्पूरमाहर क्षिप्रं येन देवाः स्वयं पुरा । प्राप्य हव्यं ग्रहीष्यंति मद्वाक्यप्रेरिताधुना ८५। इति वाक्यं समाकर्ण्य रामः क्षिप्रमुपाहरत् । कर्पूरं बहुदेवानां प्रीत्यर्थं बहुशोभनम् ८६। तदा मुनिः प्रहृष्टात्मा देवानाह्वयदद्भुतान् । ते सर्वे तत्क्षणात्प्राप्ताः स्वपरीवारसंवृताः ८७। इति श्रीपद्मपुराणे पातालखण्डे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे यज्ञप्रारंभोनाम सप्तषष्टितमोऽध्यायः ६७।

saptaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ 5.67 śeṣa uvāca| atha saumitrirāgatya jānakīṃ natavānmuhuḥ | premagadgadayā śaṃsanvācaṃ rāmapraṇoditām 1| sītā samāgataṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ vinayānvitam | tanmukhādrāmasaṃdeśaṃ śrutvovāca vilajjitā 2| saumitre kathamāgacche rāmatyaktā mahāvane | tiṣṭhāmi rāmaṃ smarantī vālmīkerāśrame tvaham 3| tasyā mukhoditaṃ vākyaṃ śrutvā saumitrirabravīt | mātaḥ pativrate rāmastvāmākārayate muhuḥ 4| pativratā patikṛtaṃ doṣaṃ nānayate hṛdi | tasmādāgaccha hi mayā sthitvā syaṃdana uttame 5| ityādi vacanaṃ śrutvā jānakī patidevatā | manoroṣaṃ parityajya tasthau saumitriṇā rathe 6| tāpasīḥ sakalā natvā munīṃśca nigamojjvalān | rāmaṃ smaraṃtī manasā rathe sthitvāgamatpurīm 7| krameṇa nagarīṃ prāptā mahārhābharaṇānvitā | sarayūṃ saritaṃ prāpa yatra rāmaḥ svayaṃ sthitaḥ 8| rathāduttīrya lalitā lakṣmaṇena samanvitā | rāmasya pādayorlagnā pativrataparāyaṇā 9| rāmastāmāgatāṃ dṛṣṭvā jānakīṃ premavihvalām | sādhvi tvayā sahedānīṃ kurve yajñasamāpanam 10| vālmīkiṃ sā namaskṛtya tathānyānviprasattamān | jagāma mātṛpadayoḥ sannatiṃ kartumutsukā 11| kauśalyā tāmathāyāṃtīṃ vīrasūṃ jānakīṃ priyām | āśīrbhirabhisaṃyujya yayau harṣamanekadhā 12| kaikeyīpadayornamrāṃ vīkṣya vaidehaputrikām | bhartrā saha ciraṃ jīva saputretyāśiṣaṃ vyadhāt 13| sumitrā svapadenamrāṃ vīkṣya vaidehaputrikām | āśiṣaṃ vyadadhāttasyāḥ putrapautrapradāyinīm 14| sītā tāḥ sarvato natvā rāmacaṃdra priyā satī | paramaṃ harṣamāpannā babhūva kila vāḍava 15| samāgatāṃ vīkṣya patnīṃ rāmacaṃdrasya kuṃbhajaḥ | suvarṇapatnīṃ dhikkṛtya tāmadhāddharmacāriṇīm 16| rāmastadā yajñamadhye śuśubhe sītayā saha | tārayānugato yadvacchaśīva śaradutprabhaḥ 17| prayogamakarottatra kāle prāpte manorame | vaidehyā dharmacāriṇyā sarvapāpāpanodanam 18| sītayā sahitaṃ rāmaṃ prasaktaṃ yajñakarmaṇi | nirīkṣya jahṛṣustatra kautukena samanvitāḥ 19| vasiṣṭhaṃ prāha sumatiṃ rāmastatra kratau vare | kiṃ kartavyaṃ mayā svāminnataḥ paramavaśyakam 20| rāmasya vacanaṃ śrutvā guruḥ prāha mahāmatiḥ | brāhmaṇānāṃ prakartavyā pūjā saṃtoṣakārikā 21| maruttena kratuḥ sṛṣṭaḥ pūrvaṃ saṃbhārasaṃbhṛtaḥ | brāhmaṇāstatra vittādyaistoṣitā abhavaṃstadā 22| atyaṃtaṃ vittasaṃbhāraṃ netuṃ viprāśakannahi | prākṣipanhimavaddeśe vittabhārāsahā dvijāḥ 23| tasmāttvamapi rājāgrya lakṣmīvānnṛpasattama | dehi dānādi viprebhyo yathā syātprītiruttamā 24| etacchrutvā sa rājāgryaḥ pūjyaṃ matvā ghaṭodbhavam | prathamaṃ pūjayāmāsa brahmaputraṃ tapodhanam 25| anekaratnasaṃbhāraiḥ svarṇabhārairanekadhā | deśairjanaiḥ parivṛtairatyaṃtaprītidāyakaiḥ 26| agastyaṃ pūjayāmāsa sapatnīkaṃ manoramam | tathaiva ratnaiḥ svarṇaiśca deśaiśca vividhairapi 27| vyāsaṃ satyavatīputraṃ tathaiva samapūjayat | cyavanaṃ bhāryayā sākaṃ suratnaiḥ samapūjayat 28| anyānapi munīnsarvānṛtvijastapasāṃ nidhīn | pūjayāmāsa ratnaughaiḥ svarṇabhārairanekadhā 29| adāttadā kratau rāmo viprebhyo bhūridakṣiṇām | lakṣaṃlakṣaṃ suvarṇasya pratyekaṃ tvagrajanmane 30| dīnāṃdhakṛpaṇebhyaśca dadau dānamanekadhā | yathāsaṃtoṣavihitairvittai ratnairmanoharaiḥ 31| vāsāṃsi ca vicitrāṇi bhojanāni mṛdūni ca | tatra prādādyathāśāstraṃ sarveṣāṃ prītidāyakam 32| hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇaṃ sarvasattvopabṛṃhitam | atyaṃtamabhavaddhṛṣṭaṃ puraṃ puṃstrīsamāvṛtam 33| dānaṃ dadaṃtaṃ sarveṣāṃ vīkṣya kuṃbhodbhavo muniḥ | atyaṃtaparamaprītiṃ yayau kratuvare dvijaḥ 34| tadābhiṣekasnānārthaṃ pānīyamamṛtopamam | ānetuṃ ca catuḥṣaṣṭi nṛpānsastrīnsamāhvayat 35| rāmastu sītayā sārddhamānetumudakaṃ yayau | ghaṭena svarṇavarṇena sarvālaṃkāraśobhayā 36| saumitrirapyūrmilayā māṃḍavyā bharato nṛpaḥ | śatrughnaḥ śrutakīrtyā ca kāṃtimatyā ca puṣkalaḥ 37| subāhuḥ satyavatyā ca satyavānvīrabhūṣayā | sumadastatra satkīrtyā rājñyā ca vimalo nṛpaḥ 38| rājāvīramaṇistatra śrutavatyā manojñayā | lakṣmīnidhiḥ komalayā riputāpoṃgasenayā 39| vibhīṣaṇo mahāmūrtyā pratāpāgryaḥ pratītayā | ugrāśvaḥ kāmagamayā nīlaratnodhiramyayā 40| surathaḥ sumanohāryā tathā mohanayā kapiḥ | ityādīnnṛpatīnvipro vasiṣṭhaḥ prāhiṇonmuniḥ 41| vasiṣṭhaḥ sarayūṃ gatvā śivapuṇyajalāplutām | udakaṃ maṃtrayāmāsa vedamaṃtreṇa maṃtravit 42| payaḥ punīhyamuṃ vāhamudakena manohṛtā | yajñārthaṃ rāmacaṃdrasya sarvalokaikarakṣituḥ 43| udakaṃ tanmunispṛṣṭaṃ sarve rāmādayo nṛpāḥ | ājahrurmaṃḍapatale vipravaryairupastute 44| payobhirnirmalaiḥ snāpya vājinaṃ kṣīrasannibham | maṃtreṇa maṃtrayāmāsa rāma hastena kuṃbhajaḥ 45| punīhi māṃ mahāvāha asminbrahmasamākule | tvanmedhenākhilā devāḥ prīṇaṃtu paritoṣitāḥ 46| ityuktvā sa nṛpo rāmaḥ sītayā samamaspṛśat | tadā sarve dvijāścitramamanyaṃta kutūhalāt 47| parasparamavocaṃste yannāmasmaraṇānnarāḥ | mahāpāpātpramucyaṃte sa rāmaḥ kiṃ vadatyaho 48| ityuktavati bhūmīśe rāme kuṃbhodbhavo muniḥ | karavālaṃ cābhimaṃtrya dadau rāmakare muniḥ 49| karavāle dhṛte spṛṣṭe rāmeṇa sa hayaḥ kratau | paśutvaṃ tu vihāyāśu divyarūpamapadyata 50| vimānavaramārūḍhaścāpsarobhiḥ samaṃtataḥ | cāmarairvījyamānaśca vaijayaṃtyā vibhūṣitaḥ 51| tadā taṃ vājitāṃ tyaktvā divyarūpadharaṃ varam | vīkṣya lokāḥ kratau sarve vismayaṃ prāpnuvaṃstadā 52| tadā rāmaḥ svayaṃ jānañjñāpayansarvato narān | papraccha divyarūpaṃ taṃ suraṃ paramadhārmikaḥ 53| kastvaṃ divyavapuḥ prāptaḥ kasmāttvaṃ vājitāṃ gataḥ | kathaṃ surastrīsahitaḥ kiṃ cikīrṣasi tadvada 54| rāmasya vacanaṃ śrutvā devaḥ provāca bhūmipam | hasanmegharavāṃ vāṇīmavadatsumanoharām 55| tavājñātaṃ na sarvatra bāhyābhyaṃtaracāriṇaḥ | tathāpi pṛcchate tubhyaṃ kathayāmi yathātatham 56| ahaṃ purābhave rāma dvijaḥ paramadhārmikaḥ | acaraṃ pratikūlaṃ vai vedasya riputāpana 57| kadāciddhutapāpāyāstīre'haṃ gatavānpurā | anekavṛkṣalalite sarvatrasumanorame 58| tatra snātvā pitṝṃstṛptvā dānaṃ dattvā yathāvidhi | dhyānaṃ tava mahābāho kṛtavānvedasaṃmitam 59| tadā janāḥ samāyātā bahavastatra bhūpate | teṣāṃ pravaṃcanārthāya daṃbhamenamakāriṣam 60| anekakratusaṃbhāraiḥ pūrṇamajiramuttamam | vāsobhiśchāditaṃ ramyaṃ caṣālādiyutaṃ mahat 61| agnihotrodbhavodhūmaḥ sarvato nabhasoṃgaṇam | cakāra ramyamatulaṃ citrakārivapurdharaḥ 62| anekatilakaśrībhiḥ śobhitāṃgo mahattapāḥ | darbhaśobhaḥ samitpāṇirdaṃbho mūrtidharaḥ kimu 63| durvāsāstatra svacchaṃdaṃ paryaṭañjagatītalam | prāpa tatra mahātejā dhūtapāpasarittaṭe 64| dadarśa māṃ daṃbhakaraṃ maunadhāriṇamagrataḥ | anarghyakaramunmattamasvāgatavacaḥ karam 65| dṛṣṭvātīva krudhākrāṃtaḥ samudra iva parvaṇi | śaśāpāsau munistīvro daṃbhinaṃ māṃ mahāmatiḥ 66| daṃbhaṃ karoṣi cettīre saritastvaṃ sudurmate | tasmātprāpnuhi nirvācyaṃ paśutvaṃ tāpasādhama 67| śāpaṃ pradattaṃ saṃśrutya duḥkhito'haṃ tadābhavam | agrāhiṣaṃ pade tasya munerdurvāsasaḥ kila 68| tadā me kṛtavānrāma dvijo'nugrahamuttamam | vājitāṃ prāpnuhi makhe rājarājasya tāpasa 69| paścāttaddhastasaṃparkādyāhi tatparamaṃ padam | divyaṃ vapurmanohāri dhṛtvā daṃbhavivarjitam 70| tena śāpopisaṃdiṣṭo mamānugrahatāṃ gataḥ | yadahaṃ tava hastasya sparśaṃ prāpto manoramam 71| yadeva rāma devādidurlabhaṃ bahujanmabhiḥ | tatte'haṃ karajasparśaṃ prāptavāniha durlabham 72| ājñāpaya mahārāja tvatprasādādahaṃ mahat | gacchāmi śāśvataṃ sthānaṃ tava duḥkhādivarjitam 73| na yatra śoko na jarā na mṛtyuḥ kālavibhramaḥ | tatsthānaṃ deva gacchāmi tvatprasādānnarādhipa 74| ityuktvā taṃ parikramya vimānavaramāruhat | anekaratnakhacitaṃ sarvadevādhivaṃditam 75| gato'sau śāśvatasthānaṃ rāmapādaprasādataḥ | punarāvṛttirahitaṃ śokamohavivarjitam 76| tena tatkathitaṃ śrutvā rāmaṃ jñātvetare janāḥ | vismayaṃ prāpire sarve parasparamudunmadāḥ 77| śṛṇu dvijamahābuddhe daṃbhenāpi smṛto hariḥ | dadāti mokṣaṃ sutarāṃ kiṃ punardaṃbhavarjanāt 78| yathākathaṃcidrāmasya kartavyaṃ smaraṇaṃ param | yena prāpnoti paramaṃ padaṃ devādidurlabham 79| taccitraṃ vīkṣya munayaḥ kṛtārthaṃ menire nijam | yadrāmacaraṇaprekṣā karasparśapavitritam 80| gate tasminsure svargaṃ hayarūpadhare purā | uvāca rāmastapasāṃ nidhīnvedaviduttamān 81| kiṃ kartavyaṃ mayābrahmanhayo naṣṭo gataḥ sukham | homaḥ kathaṃ purobhāvī sarvadaivatatarpakaḥ 82| yathā syātsurasaṃtṛptiryathā me makha uttamaḥ | tathā kurvaṃtu munayo yathā me syādvidhiśrutam 83| iti vākyaṃ samāśrutya jagāda munisattamaḥ | vasiṣṭhaḥ sarvadevānāṃ cittābhijñānakovidaḥ 84| karpūramāhara kṣipraṃ yena devāḥ svayaṃ purā | prāpya havyaṃ grahīṣyaṃti madvākyapreritādhunā 85| iti vākyaṃ samākarṇya rāmaḥ kṣipramupāharat | karpūraṃ bahudevānāṃ prītyarthaṃ bahuśobhanam 86| tadā muniḥ prahṛṣṭātmā devānāhvayadadbhutān | te sarve tatkṣaṇātprāptāḥ svaparīvārasaṃvṛtāḥ 87| iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe yajñaprāraṃbhonāma saptaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ 67|