Chapter 95

नारद उवाच। अथोर्जव्रतिनः सम्यगुद्यापनविधिं नृप । तच्छृणुष्व मयाख्यातं किं विधानं समासतः १। ऊर्ज्जशुक्लचतुर्दश्यां कुर्यादुद्यापनं व्रती । व्रतसंपूर्णतार्थाय विष्णुप्रीत्यर्थमेव च २। तुलस्या उपरिष्टात्तु कुर्यान्मंडपिकां शुभाम् । सुतोरणां चतुर्द्वारां पुष्पचामरशोभिताम् ३। द्वारेषु द्वारपालांश्च पूजयेन्मृन्मयान्पृथक् । पुण्यशीलं सुशीलं च जयं विजयमेव च ४। तुलसीमूलदेशे च सर्वतोभद्रमालिखेत् । चतुर्भिर्वर्णकैः सम्यक्शोभाढ्यं समलंकृतम् ५। तस्योपरिष्टात्सपिधानं पंचरत्नसमन्वितम् । महाफलेन संयुक्तं कुंभं तत्र निधाय च ६। पूजयेत्तत्र देवेशं शंखचक्रगदाधरम् । कौशेयपीतवसनं युक्तं जलधिकन्यया ७। इंद्रादिलोकपालांश्च पूजयेन्मंडले व्रती । द्वादश्यां प्रतिबुद्धः स त्रयोदश्यां यतः सुरैः ८। दृष्टोऽर्चितश्चतुर्दश्यां तस्मात्पूज्यस्तथाधिकम् । तस्यामुपवसेद्भक्त्या शांतः प्रयतमानसः ९। पूजयेद्देवदेवेशं सौवर्णं गुर्वनुज्ञया । उपचारैः षोडशभिर्नानाभक्ष्यसमन्वितैः १०। रात्रौ जागरणं कुर्याद्गीतवाद्यादि मंगलैः । गीतं कुर्वंति ये भक्त्या जागरे चक्रपाणिनः ११। जन्मांतरशतोद्भूतैस्ते मुक्ताः पापसंचयैः । जागरे वासरे विष्णोर्गीतं नृत्यं च कुर्वताम् १२। गोसहस्रं च ददतां तत्फलं समुदाहृतम् । गीतनृत्यादिकं कुर्वन्दर्शयेत्कौतुकानि च १३। पुरतो वासुदेवस्य रात्रौ यो हरिजागरे । पठन्विष्णुचरित्राणि यो रंजयति वैष्णवान् १४। मुखेन कुरुते वाद्यं स्वेच्छालापांश्च दर्शयन् । भावैरेतैर्नरो यस्तु कुरुते हरिजागरम् १५। दिनेदिने तस्य पुण्यं तीर्थकोटिसमं स्मृतम् । ततस्तु पौर्णिमास्यां वै सपत्नीकान्द्विजोत्तमान् १६। त्रिंशन्मिताननेकान्वा स्वशक्त्या वा निमंत्रयेत् । वरान्दत्त्वा यतो विष्णुर्मत्स्यरूपी अभूत्तदा १७। तस्यां दत्तं हुतं जप्तं तदक्षयफलं स्मृतम् । अतस्तान्भोजयेद्विप्रान्पायसान्नादिना व्रती १८। अतो देवा इति द्वाभ्यां जुहुयात्तिलपायसम् । प्रीत्यर्थं देवदेवस्य देवानां च पृथक्पृथक् १९। दक्षिणां च यथाशक्ति प्रदद्यात्प्रणमेच्च तान् । पुनर्देवं समभ्यर्च्य देवांश्च तुलसीं तथा २०। ततो गां कपिलां तत्र पूजयेद्विधिवद्व्रती । गुरुं व्रतोपदेष्टारं वस्त्रालंकरणादिभिः २१। सपत्नीकं समभ्यर्च्य गां च तस्मै प्रदापयेत् । युष्मत्प्रसादाद्देवेशः प्रसन्नो मे भवेत्तदा २२। व्रतादस्माच्च यत्पापं सप्तजन्मकृतं मया । तत्सर्वं नाशमायातु स्थिरा मे चास्तु संततिः २३। मनोरथाश्च सफलाः संतु नित्यं ममार्चनात् । देहांते वैष्णवं स्थानं प्राप्नुयामतिदुर्लभम् २४। इति क्षमाप्यतान्विप्रान्प्रसाद्य च विसर्जयेत् । तामर्चां गुरवे दद्याद्रत्नयुक्तां तदा व्रती २५। तदा सुहृद्गुरुयुतः स्वयं भुंजति भक्तिमान् । कार्त्तिके वाथ तपसि विधिरेवंविधः स्मृतः २६। एवं यः कुरुते सम्यक्कार्तिकस्य व्रतं नरः । विपाप्मा स विनिर्मुक्तो विष्णुसान्निध्यगो भवेत् २७। सर्वव्रतैः सर्वतीर्थैःस र्वदानैश्च यत्फलम् । तत्कोटिगुणितं ज्ञेयं सम्यगस्य विधानतः २८। ते धन्यास्ते महापुण्यास्तेषां सर्वफलोदयः । विष्णुभक्तिरता ये स्युः कार्तिके व्रतकारिणः २९। देहस्थितानि पापानि वितर्कं यांति तद्भयात् । क्व यास्यामो वदंत्येवं यद्ययं व्रतकृन्नरः ३०। इत्यूर्जव्रतनियमान्शृणोति भक्ता ये चैतत्कथयंति चैव वैष्णवाग्रे । ते सम्यग्व्रतकरणात्फलं लभेरन्तत्सर्वं कलुषविनाशनं लभंते ३१। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे कार्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे उद्यापनवर्णनोनाम पंचनवतितमोऽध्यायः ९५।

nārada uvāca| athorjavratinaḥ samyagudyāpanavidhiṃ nṛpa | tacchṛṇuṣva mayākhyātaṃ kiṃ vidhānaṃ samāsataḥ 1| ūrjjaśuklacaturdaśyāṃ kuryādudyāpanaṃ vratī | vratasaṃpūrṇatārthāya viṣṇuprītyarthameva ca 2| tulasyā upariṣṭāttu kuryānmaṃḍapikāṃ śubhām | sutoraṇāṃ caturdvārāṃ puṣpacāmaraśobhitām 3| dvāreṣu dvārapālāṃśca pūjayenmṛnmayānpṛthak | puṇyaśīlaṃ suśīlaṃ ca jayaṃ vijayameva ca 4| tulasīmūladeśe ca sarvatobhadramālikhet | caturbhirvarṇakaiḥ samyakśobhāḍhyaṃ samalaṃkṛtam 5| tasyopariṣṭātsapidhānaṃ paṃcaratnasamanvitam | mahāphalena saṃyuktaṃ kuṃbhaṃ tatra nidhāya ca 6| pūjayettatra deveśaṃ śaṃkhacakragadādharam | kauśeyapītavasanaṃ yuktaṃ jaladhikanyayā 7| iṃdrādilokapālāṃśca pūjayenmaṃḍale vratī | dvādaśyāṃ pratibuddhaḥ sa trayodaśyāṃ yataḥ suraiḥ 8| dṛṣṭo'rcitaścaturdaśyāṃ tasmātpūjyastathādhikam | tasyāmupavasedbhaktyā śāṃtaḥ prayatamānasaḥ 9| pūjayeddevadeveśaṃ sauvarṇaṃ gurvanujñayā | upacāraiḥ ṣoḍaśabhirnānābhakṣyasamanvitaiḥ 10| rātrau jāgaraṇaṃ kuryādgītavādyādi maṃgalaiḥ | gītaṃ kurvaṃti ye bhaktyā jāgare cakrapāṇinaḥ 11| janmāṃtaraśatodbhūtaiste muktāḥ pāpasaṃcayaiḥ | jāgare vāsare viṣṇorgītaṃ nṛtyaṃ ca kurvatām 12| gosahasraṃ ca dadatāṃ tatphalaṃ samudāhṛtam | gītanṛtyādikaṃ kurvandarśayetkautukāni ca 13| purato vāsudevasya rātrau yo harijāgare | paṭhanviṣṇucaritrāṇi yo raṃjayati vaiṣṇavān 14| mukhena kurute vādyaṃ svecchālāpāṃśca darśayan | bhāvairetairnaro yastu kurute harijāgaram 15| dinedine tasya puṇyaṃ tīrthakoṭisamaṃ smṛtam | tatastu paurṇimāsyāṃ vai sapatnīkāndvijottamān 16| triṃśanmitānanekānvā svaśaktyā vā nimaṃtrayet | varāndattvā yato viṣṇurmatsyarūpī abhūttadā 17| tasyāṃ dattaṃ hutaṃ japtaṃ tadakṣayaphalaṃ smṛtam | atastānbhojayedviprānpāyasānnādinā vratī 18| ato devā iti dvābhyāṃ juhuyāttilapāyasam | prītyarthaṃ devadevasya devānāṃ ca pṛthakpṛthak 19| dakṣiṇāṃ ca yathāśakti pradadyātpraṇamecca tān | punardevaṃ samabhyarcya devāṃśca tulasīṃ tathā 20| tato gāṃ kapilāṃ tatra pūjayedvidhivadvratī | guruṃ vratopadeṣṭāraṃ vastrālaṃkaraṇādibhiḥ 21| sapatnīkaṃ samabhyarcya gāṃ ca tasmai pradāpayet | yuṣmatprasādāddeveśaḥ prasanno me bhavettadā 22| vratādasmācca yatpāpaṃ saptajanmakṛtaṃ mayā | tatsarvaṃ nāśamāyātu sthirā me cāstu saṃtatiḥ 23| manorathāśca saphalāḥ saṃtu nityaṃ mamārcanāt | dehāṃte vaiṣṇavaṃ sthānaṃ prāpnuyāmatidurlabham 24| iti kṣamāpyatānviprānprasādya ca visarjayet | tāmarcāṃ gurave dadyādratnayuktāṃ tadā vratī 25| tadā suhṛdguruyutaḥ svayaṃ bhuṃjati bhaktimān | kārttike vātha tapasi vidhirevaṃvidhaḥ smṛtaḥ 26| evaṃ yaḥ kurute samyakkārtikasya vrataṃ naraḥ | vipāpmā sa vinirmukto viṣṇusānnidhyago bhavet 27| sarvavrataiḥ sarvatīrthaiḥsa rvadānaiśca yatphalam | tatkoṭiguṇitaṃ jñeyaṃ samyagasya vidhānataḥ 28| te dhanyāste mahāpuṇyāsteṣāṃ sarvaphalodayaḥ | viṣṇubhaktiratā ye syuḥ kārtike vratakāriṇaḥ 29| dehasthitāni pāpāni vitarkaṃ yāṃti tadbhayāt | kva yāsyāmo vadaṃtyevaṃ yadyayaṃ vratakṛnnaraḥ 30| ityūrjavrataniyamānśṛṇoti bhaktā ye caitatkathayaṃti caiva vaiṣṇavāgre | te samyagvratakaraṇātphalaṃ labherantatsarvaṃ kaluṣavināśanaṃ labhaṃte 31| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kārtikamāhātmye śrīkṛṣṇasatyabhāmāsaṃvāde udyāpanavarṇanonāma paṃcanavatitamo'dhyāyaḥ 95|