Chapter 34

शेष उवाच। रथैः सदश्वैः शोभाढ्यैः सर्वशस्त्रास्त्रपूरितैः । नानारत्नसमायुक्तैर्ययुस्ते राक्षसाधमम् १। तान्दृष्ट्वा कामगे याने स्थितः प्रोवाच राक्षसः । मेघगंभीरया वाचा तर्जयन्निव भूरिशः २। मायां तु सुभटा योद्धुं गच्छंतु निजमंदिरम् । मा त्यजंतु स्वकान्प्राणान्न मोक्ष्ये वाजिनं वरम् ३। विद्युन्मालीति विख्यातो रावणस्य सुहृत्सखा । मत्सख्युः प्रेतभूतस्य निष्कृतिं कर्तुमेयिवान् ४। क्वासौ रामो य आहत्य सखायं रावणं गतः । तस्य भ्रातापि कुत्रास्ते सर्वशूरशिरोमणिः ५। तं हत्वा निष्कृतिं तस्य प्राप्स्ये रामस्य चानुजम् । पिबन्रुधिरमुद्भूतं कंठनालस्य बुद्बुदैः ६। इति वाक्यं समाकर्ण्य योधानां प्रवरोत्तमः । पुष्कलो निजगादैनं वीर्यशौर्यसमन्वितम् ७। पुष्कल उवाच। विकत्थनं न कुर्वंति संग्रामे सुभटा नराः । पराक्रमं दर्शयंति निजशस्त्रास्त्रवर्षणैः ८। रावणो निहतो येन ससुहृत्स्वजनैर्वृतः । तस्य वाजिनमाहृत्य कुत्र गंतासि दुर्मद ९। पतिष्यसि त्वं शत्रुघ्नबाणैः कोदंडनिर्गतैः । त्वामत्स्यंति शिवा भूमौ पतितं प्राणवर्जितम् १०। मा गर्ज दुष्ट रामस्य सेवके मयि संस्थिते । गर्जंति सुभटा युद्धे शत्रुं जित्वा महोदयात् ११। शेष उवाच। एवं ब्रुवंतं तं वीरं पुष्कलं रणदुर्मदम् । जघान शक्त्या सुभृशं हृदि राक्षससत्तमः १२। आयांतीं तां महाशक्तिमायसीं कांचनाश्रिताम् । चिच्छेद त्रिभिरत्युग्रैः शितैर्बाणैः स पुष्कलः १३। सा त्रिधा ह्यपतद्भूमौ विशिखैर्निष्प्रभीकृता । पतंती विरराजासौ विष्णोः शक्तित्रयीव किम् १४। तां छिन्नां शक्तिकां दृष्ट्वा राक्षसः परतापनः । जग्राह शूलं तरसा त्रिशिखं लोहनिर्मितम् १५। तीक्ष्णाग्रं ज्वलनप्रख्यं राक्षसेंद्रो व्यमोचयत् । आयांतं तिलशश्चक्रे बाणैः पुष्कलसंज्ञितः १६। छित्त्वा त्रिशूलं तरसा राघवस्य हि सेवकः । पुष्कलश्चाप आधत्त बाणांस्तीक्ष्णान्मनोजवान् १७। ते बाणा हृदि तस्याशु लग्ना रागं बतासृजन् । वैष्णवस्य यथा स्वांते गुणा विष्णोर्मनोहराः १८। तद्बाणवेधदुःखार्तो विद्युन्माली सुदुर्मदः । जग्राह मुद्गरं घोरं पुष्कलं हंतुमुद्यतः १९। मुद्गरः प्रहितस्तेन विद्युन्माल्यभिधेन हि । हृदि लग्नोसृजच्छीघ्रं कश्मलं तदकारयत् २०। मुद्गरप्रहतो वीरः कंपमानः सवेपथुः । पपात स्यंदनोपस्थे पुष्कलः शत्रुतापनः २१। उग्रदंष्ट्रोऽथ तद्भ्राता लक्ष्मीनिधिमयोधयत् । शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैर्वीरप्राणहृतिंकरैः २२। पुष्कलस्तत्क्षणात्प्राप्य संज्ञां राक्षसमब्रवीत् । धन्योसि राक्षसश्रेष्ठ महीयांस्ते पराक्रमः २३। पश्येदानीं ममाप्युच्चैः प्रतिज्ञां शूरमानिताम् । विमानात्पातयाम्यद्य भूमौ त्वां शितसायकैः २४। इत्युक्त्वा निशितं बाणं समगृह्णाद्दुरासदम् । ज्वलंतमग्नितेजस्कं महौदार्यसमन्वितम् २५। स यावत्तत्प्रतीकर्तुं विधत्ते स्वपराक्रमम् । तावद्धृदिगतोऽत्युग्रस्तीक्ष्णधारः ससायकः २६। तेन बाणेन विभ्रांतो भ्रमच्चित्तः स राक्षसः । पपात कामगोपस्थाद्भूमौ विगतचेतनः २७। उग्रदंष्ट्रेण वै दृष्टः पतमानो निजाग्रजः । गृहीत्वा तं विमानांतर्निनाय रिपुशंकितः २८। प्राह चारिं महारोषात्पुष्कलं बलिनां वरम् । मद्भ्रातरं पातयित्वा कुत्र यास्यसि दुर्मते २९। मां वै युधि विनिर्जित्य गंतासि जयमुत्तमम् । स्थिते मयि तव स्वांते जयाशा विनिवर्त्य ताम् ३०। एवं ब्रुवंतं तरसा जघान दशभिः शरैः । हृदये तस्य दुष्टस्य रोषपूरितलोचनः ३१। स ताडितो दशशरैः पुष्कलेन महात्मना । चुक्रोध हृदि दुर्बुद्धिस्तं हंतुमुपचक्रमे ३२। दंतान्निष्पिष्य सक्रोधो मुष्टिमुद्यम्य चाहनत् । व्यनदद्वज्रनिर्घातपातशंकां सृजन्हृदि ३३। मुष्टिनाभिहतो वीरः पुष्कलः परमास्त्रवित् । नाकंपत विनिष्पेषं वांछंस्तस्य दुरात्मनः ३४। वत्सदंतान्महातीक्ष्णान्मुमोच हृदि सायकान् । तैर्बाणैर्व्यथितो दैत्यस्त्रिशूलं तु समाददे ३५। जाज्वल्यमानं त्रिशिखं ज्वालामालातिभीषणम् । लग्नं हृदि महावीर पुष्कलस्य तु दारुणम् ३६। मूर्च्छितस्तेन शूलेन निहतो धन्विसत्तमः । कश्मलं परमं प्राप्तः पपात स्यंदनोपरि ३७। मूर्च्छां प्राप्तं तमाज्ञाय हनूमान्पवनात्मजः । कोपव्याकुलितस्वांतो बभाषे तं तु राक्षसम् ३८। कुत्र गच्छसि दुर्बुद्धे मयि योद्धरि संस्थिते । त्वां हन्मि चरणाघातैर्वाजिहर्तारमागतम् ३९। एवमुक्त्वा महादैत्याञ्जघान परसैनिकान् । विमानस्थान्नखाग्रेण दारयन्नभसि स्थितः ४०। लांगूलेनाहताः केचित्केचित्पादतला हताः । बाहुभ्यां दारिताः केचित्पवनस्य तनूभुवा ४१। नश्यंति केचिन्निहताः केचिन्मूर्च्छंति संहताः । पलायंते पदाघातभयपीडाहतास्ततः ४२। अनेके निहतास्तत्र राक्षसाश्चातिदारुणाः । छिन्ना भिन्ना द्विधा जाताः पवनस्य सुतेन वै ४३। कामगंतुविमानं तद्भिन्नप्राकारतोरणम् । हाहा कुर्वद्भिरसुरैः समंतात्परिवारितम् ४४। हनूमति महाशूरे क्षणं भूमौ क्षणं दिवि । इतस्ततः प्रदृश्येत कामयानं दुरासदम् ४५। यत्रयत्र विमानं तत्तत्रतत्र समीरजः । प्रहरन्नेव दृश्येत कामरूपधरः कपिः ४६। एवं तदाकुलीभूते विमानस्थे महाजने । उग्रदंष्ट्रस्तु दैत्येंद्रो हनूमंतमुपेयिवान् ४७। कपे त्वया महत्कर्म कृतं यद्भटपातनम् । क्षणं तिष्ठसि चेत्कुर्वे तव प्राणवियोजनम् ४८। एवमुक्त्वा हनूमंतं प्रजघान स दुर्मतिः । त्रिशूलेन सुतीक्ष्णेन ज्वलत्पावककांतिना ४९। तदागतं त्रिशूलं च मुखे जग्राह वीर्यवान् । चूर्णयामास सकलं सर्वलोहविनिर्मितम् ५०। चूर्णयित्वा त्रिशूलं तदायसं दैत्यमोचितम् । जघान तं चपेटाभिर्बह्वीभिर्हनुमान्बली ५१। स आहतः कपीन्द्रेण चपेटाभिरितस्ततः । व्यथितो व्यसृजन्मायां सर्वलोकभयंकरीम् ५२। तदा तमोभवत्तीव्रं यत्र को वा न लक्ष्यते । यत्र स्वीयो न पारक्यो विदामास जनान्बहून् ५३। शिलाः पर्वतशृंगाभाः पतंति सुभटोपरि । ताभिर्हतास्तु ते सर्वे व्याकुला अथ जज्ञिरे ५४। विद्युतो विलसंत्यत्र गर्जंति जलदा घनम् । वर्षंति पूयरुधिरं मुंचंति समलं जलम् ५५। आकाशात्पतमानानि कबंधानि बहूनि च । दृश्यंते छिन्नशीर्षाणि सकुंडलयुतानि च ५६। नग्ना विरूपाः सुभृशं कीर्णकेशाः सुदुर्मुखाः । दृश्यंते सर्वतो दैत्या दारुणा भयकारिणः ५७। तदा व्याकुलिता लोकाः परस्परभयाकुलाः । पलायनपरा जाता महोत्पातममंसत ५८। तदा शत्रुघ्न आयातो रथे स्थित्वा महायशाः । श्रीरामस्मरणं कृत्वा चापे संधाय सायकान् ५९। तां मायां स विधूयाथ मोहनास्त्रेण वीर्यवान् । शरधाराः किरन्व्योम्नि ववर्ष समरेसुरम् ६०। तदादिशः प्रसेदुस्ता रविस्त्वपरिवेषवान् । मेघा यथागतं याता विद्युतः शांतिमागताः ६१। तदा विमानं पुरतो दृश्यते राक्षसैर्युतम् । छिंधि भिंधीति भाषाभिर्व्याकुलं सुतरां महत् ६२। बाणाश्च शतसाहस्राः स्वर्णपुंखैश्च शोभिताः । पेतुर्विमाने नभसि स्थिते कामगमे मुहुः ६३। तदा भग्नं विमानं हि दृश्यते न तदुच्चकैः । स्वपुरी खण्डमेकत्र भग्नांगमिव भूतले ६४। तदा प्रकुपितो दैत्यो बाणान्धनुषि संदधे । तैर्बाणैर्विकिरन्रामभ्रातरं चाभिगर्जितः ६५। ते बाणाः शतशस्तस्य लग्ना वपुषि भूरिशः । शोभामापुः शोणितौघान्वहंतस्तीक्ष्णवक्त्रिणः ६६। शत्रुघ्नः परया शक्त्या संयुक्तो वायुदैवतम् । अस्त्रं धनुषि चाधत्त राक्षसानां प्रकम्पनम् ६७। तेनास्त्रेण विमानात्खात्पतन्तो मुक्तमूर्धजाः । दृश्यंते भूतवेतालसंघा इव नभश्चराः ६८। तदस्त्रं रघुनाथस्य भ्रात्रा मुक्तं विलोक्य सः । अस्त्रं च पाशुपत्यं स चापे धाद्दनुजात्मजः ६९। ततः प्रवृत्ता वेताला भूताः प्रेतनिशाचराः । कपालकर्तरीयुक्ताः पिबन्तः शोणितं बहु ७०। ते वै शत्रुघ्नवीराणां रुधिराणि पपुर्मुदा । जीवतामपि दुर्वाराः कर्तरीपाणिशोभिताः ७१। तदस्त्रं व्याप्नुवद्दृष्ट्वा सर्ववीरप्रभंजनम् । मुमोच तन्निरासाय चास्त्रं नारायणाभिधम् ७२। नारायणास्त्रं तान्सर्वान्वारयामास तत्क्षणात् । ते सर्वे विलयं प्रापुर्निशाचरप्रणोदिताः ७३। तदा क्रुद्धो निशाचारी विद्युन्माली समाददे । त्रिशूलं निशितं घोरं शत्रुघ्नं हंतुमुल्बणम् ७४। शूलहस्तं समायांतं विद्युन्मालिनमाहवे । सायकैः प्राहरत्तस्य भुजे त्वर्धशशिप्रभैः ७५। तैर्बाणैश्छिन्नहस्तः स शिरसा हंतुमुद्यतः । हतोसि याहि शत्रुघ्न कस्त्वां त्राता भविष्यति ७६। इति ब्रुवाणं तरसा चिच्छेद शितसायकैः । मस्तकं तस्य बलिनः शूरस्य सह कुंडलम् ७७। तं छिन्नशिरसं दृष्ट्वा उग्रदंष्ट्रः प्रतापवान् । मुष्टिना हंतुमारेभे शत्रुघ्नं शूरसेवितम् ७८। शत्रुघ्नस्तु क्षुरप्रेण सायकेनाच्छिनच्छिरः । प्रधावतो रणे वीरान्सर्वशस्त्रास्त्रकोविदान् ७९। हतशेषा ययुः सर्वे राक्षसा नाथवर्जिताः । शत्रुघ्नं प्रणिपत्याथ ददुर्वाजिनमाहृतम् ८०। ततो वीणानिनादाश्च शंखनादाः समंततः । श्रूयंते शूरवीराणां जयनादा मनोहराः ८१। इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे विद्युन्मालिनामराक्षसपराजयोनाम चतुस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः ३४ ।

śeṣa uvāca| rathaiḥ sadaśvaiḥ śobhāḍhyaiḥ sarvaśastrāstrapūritaiḥ | nānāratnasamāyuktairyayuste rākṣasādhamam 1| tāndṛṣṭvā kāmage yāne sthitaḥ provāca rākṣasaḥ | meghagaṃbhīrayā vācā tarjayanniva bhūriśaḥ 2| māyāṃ tu subhaṭā yoddhuṃ gacchaṃtu nijamaṃdiram | mā tyajaṃtu svakānprāṇānna mokṣye vājinaṃ varam 3| vidyunmālīti vikhyāto rāvaṇasya suhṛtsakhā | matsakhyuḥ pretabhūtasya niṣkṛtiṃ kartumeyivān 4| kvāsau rāmo ya āhatya sakhāyaṃ rāvaṇaṃ gataḥ | tasya bhrātāpi kutrāste sarvaśūraśiromaṇiḥ 5| taṃ hatvā niṣkṛtiṃ tasya prāpsye rāmasya cānujam | pibanrudhiramudbhūtaṃ kaṃṭhanālasya budbudaiḥ 6| iti vākyaṃ samākarṇya yodhānāṃ pravarottamaḥ | puṣkalo nijagādainaṃ vīryaśauryasamanvitam 7| puṣkala uvāca| vikatthanaṃ na kurvaṃti saṃgrāme subhaṭā narāḥ | parākramaṃ darśayaṃti nijaśastrāstravarṣaṇaiḥ 8| rāvaṇo nihato yena sasuhṛtsvajanairvṛtaḥ | tasya vājinamāhṛtya kutra gaṃtāsi durmada 9| patiṣyasi tvaṃ śatrughnabāṇaiḥ kodaṃḍanirgataiḥ | tvāmatsyaṃti śivā bhūmau patitaṃ prāṇavarjitam 10| mā garja duṣṭa rāmasya sevake mayi saṃsthite | garjaṃti subhaṭā yuddhe śatruṃ jitvā mahodayāt 11| śeṣa uvāca| evaṃ bruvaṃtaṃ taṃ vīraṃ puṣkalaṃ raṇadurmadam | jaghāna śaktyā subhṛśaṃ hṛdi rākṣasasattamaḥ 12| āyāṃtīṃ tāṃ mahāśaktimāyasīṃ kāṃcanāśritām | ciccheda tribhiratyugraiḥ śitairbāṇaiḥ sa puṣkalaḥ 13| sā tridhā hyapatadbhūmau viśikhairniṣprabhīkṛtā | pataṃtī virarājāsau viṣṇoḥ śaktitrayīva kim 14| tāṃ chinnāṃ śaktikāṃ dṛṣṭvā rākṣasaḥ paratāpanaḥ | jagrāha śūlaṃ tarasā triśikhaṃ lohanirmitam 15| tīkṣṇāgraṃ jvalanaprakhyaṃ rākṣaseṃdro vyamocayat | āyāṃtaṃ tilaśaścakre bāṇaiḥ puṣkalasaṃjñitaḥ 16| chittvā triśūlaṃ tarasā rāghavasya hi sevakaḥ | puṣkalaścāpa ādhatta bāṇāṃstīkṣṇānmanojavān 17| te bāṇā hṛdi tasyāśu lagnā rāgaṃ batāsṛjan | vaiṣṇavasya yathā svāṃte guṇā viṣṇormanoharāḥ 18| tadbāṇavedhaduḥkhārto vidyunmālī sudurmadaḥ | jagrāha mudgaraṃ ghoraṃ puṣkalaṃ haṃtumudyataḥ 19| mudgaraḥ prahitastena vidyunmālyabhidhena hi | hṛdi lagnosṛjacchīghraṃ kaśmalaṃ tadakārayat 20| mudgaraprahato vīraḥ kaṃpamānaḥ savepathuḥ | papāta syaṃdanopasthe puṣkalaḥ śatrutāpanaḥ 21| ugradaṃṣṭro'tha tadbhrātā lakṣmīnidhimayodhayat | śastrāstrairbahudhā muktairvīraprāṇahṛtiṃkaraiḥ 22| puṣkalastatkṣaṇātprāpya saṃjñāṃ rākṣasamabravīt | dhanyosi rākṣasaśreṣṭha mahīyāṃste parākramaḥ 23| paśyedānīṃ mamāpyuccaiḥ pratijñāṃ śūramānitām | vimānātpātayāmyadya bhūmau tvāṃ śitasāyakaiḥ 24| ityuktvā niśitaṃ bāṇaṃ samagṛhṇāddurāsadam | jvalaṃtamagnitejaskaṃ mahaudāryasamanvitam 25| sa yāvattatpratīkartuṃ vidhatte svaparākramam | tāvaddhṛdigato'tyugrastīkṣṇadhāraḥ sasāyakaḥ 26| tena bāṇena vibhrāṃto bhramaccittaḥ sa rākṣasaḥ | papāta kāmagopasthādbhūmau vigatacetanaḥ 27| ugradaṃṣṭreṇa vai dṛṣṭaḥ patamāno nijāgrajaḥ | gṛhītvā taṃ vimānāṃtarnināya ripuśaṃkitaḥ 28| prāha cāriṃ mahāroṣātpuṣkalaṃ balināṃ varam | madbhrātaraṃ pātayitvā kutra yāsyasi durmate 29| māṃ vai yudhi vinirjitya gaṃtāsi jayamuttamam | sthite mayi tava svāṃte jayāśā vinivartya tām 30| evaṃ bruvaṃtaṃ tarasā jaghāna daśabhiḥ śaraiḥ | hṛdaye tasya duṣṭasya roṣapūritalocanaḥ 31| sa tāḍito daśaśaraiḥ puṣkalena mahātmanā | cukrodha hṛdi durbuddhistaṃ haṃtumupacakrame 32| daṃtānniṣpiṣya sakrodho muṣṭimudyamya cāhanat | vyanadadvajranirghātapātaśaṃkāṃ sṛjanhṛdi 33| muṣṭinābhihato vīraḥ puṣkalaḥ paramāstravit | nākaṃpata viniṣpeṣaṃ vāṃchaṃstasya durātmanaḥ 34| vatsadaṃtānmahātīkṣṇānmumoca hṛdi sāyakān | tairbāṇairvyathito daityastriśūlaṃ tu samādade 35| jājvalyamānaṃ triśikhaṃ jvālāmālātibhīṣaṇam | lagnaṃ hṛdi mahāvīra puṣkalasya tu dāruṇam 36| mūrcchitastena śūlena nihato dhanvisattamaḥ | kaśmalaṃ paramaṃ prāptaḥ papāta syaṃdanopari 37| mūrcchāṃ prāptaṃ tamājñāya hanūmānpavanātmajaḥ | kopavyākulitasvāṃto babhāṣe taṃ tu rākṣasam 38| kutra gacchasi durbuddhe mayi yoddhari saṃsthite | tvāṃ hanmi caraṇāghātairvājihartāramāgatam 39| evamuktvā mahādaityāñjaghāna parasainikān | vimānasthānnakhāgreṇa dārayannabhasi sthitaḥ 40| lāṃgūlenāhatāḥ kecitkecitpādatalā hatāḥ | bāhubhyāṃ dāritāḥ kecitpavanasya tanūbhuvā 41| naśyaṃti kecinnihatāḥ kecinmūrcchaṃti saṃhatāḥ | palāyaṃte padāghātabhayapīḍāhatāstataḥ 42| aneke nihatāstatra rākṣasāścātidāruṇāḥ | chinnā bhinnā dvidhā jātāḥ pavanasya sutena vai 43| kāmagaṃtuvimānaṃ tadbhinnaprākāratoraṇam | hāhā kurvadbhirasuraiḥ samaṃtātparivāritam 44| hanūmati mahāśūre kṣaṇaṃ bhūmau kṣaṇaṃ divi | itastataḥ pradṛśyeta kāmayānaṃ durāsadam 45| yatrayatra vimānaṃ tattatratatra samīrajaḥ | praharanneva dṛśyeta kāmarūpadharaḥ kapiḥ 46| evaṃ tadākulībhūte vimānasthe mahājane | ugradaṃṣṭrastu daityeṃdro hanūmaṃtamupeyivān 47| kape tvayā mahatkarma kṛtaṃ yadbhaṭapātanam | kṣaṇaṃ tiṣṭhasi cetkurve tava prāṇaviyojanam 48| evamuktvā hanūmaṃtaṃ prajaghāna sa durmatiḥ | triśūlena sutīkṣṇena jvalatpāvakakāṃtinā 49| tadāgataṃ triśūlaṃ ca mukhe jagrāha vīryavān | cūrṇayāmāsa sakalaṃ sarvalohavinirmitam 50| cūrṇayitvā triśūlaṃ tadāyasaṃ daityamocitam | jaghāna taṃ capeṭābhirbahvībhirhanumānbalī 51| sa āhataḥ kapīndreṇa capeṭābhiritastataḥ | vyathito vyasṛjanmāyāṃ sarvalokabhayaṃkarīm 52| tadā tamobhavattīvraṃ yatra ko vā na lakṣyate | yatra svīyo na pārakyo vidāmāsa janānbahūn 53| śilāḥ parvataśṛṃgābhāḥ pataṃti subhaṭopari | tābhirhatāstu te sarve vyākulā atha jajñire 54| vidyuto vilasaṃtyatra garjaṃti jaladā ghanam | varṣaṃti pūyarudhiraṃ muṃcaṃti samalaṃ jalam 55| ākāśātpatamānāni kabaṃdhāni bahūni ca | dṛśyaṃte chinnaśīrṣāṇi sakuṃḍalayutāni ca 56| nagnā virūpāḥ subhṛśaṃ kīrṇakeśāḥ sudurmukhāḥ | dṛśyaṃte sarvato daityā dāruṇā bhayakāriṇaḥ 57| tadā vyākulitā lokāḥ parasparabhayākulāḥ | palāyanaparā jātā mahotpātamamaṃsata 58| tadā śatrughna āyāto rathe sthitvā mahāyaśāḥ | śrīrāmasmaraṇaṃ kṛtvā cāpe saṃdhāya sāyakān 59| tāṃ māyāṃ sa vidhūyātha mohanāstreṇa vīryavān | śaradhārāḥ kiranvyomni vavarṣa samaresuram 60| tadādiśaḥ prasedustā ravistvapariveṣavān | meghā yathāgataṃ yātā vidyutaḥ śāṃtimāgatāḥ 61| tadā vimānaṃ purato dṛśyate rākṣasairyutam | chiṃdhi bhiṃdhīti bhāṣābhirvyākulaṃ sutarāṃ mahat 62| bāṇāśca śatasāhasrāḥ svarṇapuṃkhaiśca śobhitāḥ | peturvimāne nabhasi sthite kāmagame muhuḥ 63| tadā bhagnaṃ vimānaṃ hi dṛśyate na taduccakaiḥ | svapurī khaṇḍamekatra bhagnāṃgamiva bhūtale 64| tadā prakupito daityo bāṇāndhanuṣi saṃdadhe | tairbāṇairvikiranrāmabhrātaraṃ cābhigarjitaḥ 65| te bāṇāḥ śataśastasya lagnā vapuṣi bhūriśaḥ | śobhāmāpuḥ śoṇitaughānvahaṃtastīkṣṇavaktriṇaḥ 66| śatrughnaḥ parayā śaktyā saṃyukto vāyudaivatam | astraṃ dhanuṣi cādhatta rākṣasānāṃ prakampanam 67| tenāstreṇa vimānātkhātpatanto muktamūrdhajāḥ | dṛśyaṃte bhūtavetālasaṃghā iva nabhaścarāḥ 68| tadastraṃ raghunāthasya bhrātrā muktaṃ vilokya saḥ | astraṃ ca pāśupatyaṃ sa cāpe dhāddanujātmajaḥ 69| tataḥ pravṛttā vetālā bhūtāḥ pretaniśācarāḥ | kapālakartarīyuktāḥ pibantaḥ śoṇitaṃ bahu 70| te vai śatrughnavīrāṇāṃ rudhirāṇi papurmudā | jīvatāmapi durvārāḥ kartarīpāṇiśobhitāḥ 71| tadastraṃ vyāpnuvaddṛṣṭvā sarvavīraprabhaṃjanam | mumoca tannirāsāya cāstraṃ nārāyaṇābhidham 72| nārāyaṇāstraṃ tānsarvānvārayāmāsa tatkṣaṇāt | te sarve vilayaṃ prāpurniśācarapraṇoditāḥ 73| tadā kruddho niśācārī vidyunmālī samādade | triśūlaṃ niśitaṃ ghoraṃ śatrughnaṃ haṃtumulbaṇam 74| śūlahastaṃ samāyāṃtaṃ vidyunmālinamāhave | sāyakaiḥ prāharattasya bhuje tvardhaśaśiprabhaiḥ 75| tairbāṇaiśchinnahastaḥ sa śirasā haṃtumudyataḥ | hatosi yāhi śatrughna kastvāṃ trātā bhaviṣyati 76| iti bruvāṇaṃ tarasā ciccheda śitasāyakaiḥ | mastakaṃ tasya balinaḥ śūrasya saha kuṃḍalam 77| taṃ chinnaśirasaṃ dṛṣṭvā ugradaṃṣṭraḥ pratāpavān | muṣṭinā haṃtumārebhe śatrughnaṃ śūrasevitam 78| śatrughnastu kṣurapreṇa sāyakenācchinacchiraḥ | pradhāvato raṇe vīrānsarvaśastrāstrakovidān 79| hataśeṣā yayuḥ sarve rākṣasā nāthavarjitāḥ | śatrughnaṃ praṇipatyātha dadurvājinamāhṛtam 80| tato vīṇāninādāśca śaṃkhanādāḥ samaṃtataḥ | śrūyaṃte śūravīrāṇāṃ jayanādā manoharāḥ 81| iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe vidyunmālināmarākṣasaparājayonāma catustriṃśattamo'dhyāyaḥ 34 |