Chapter 118

कपिंजल उवाच- गंगामुखे पुरा तात रोदमाना वरांगना । नेत्राभ्यामश्रुबिंदूनि पतंति च महाजले १। गंगामध्ये निमज्जंति भवंति कमलानि च । पुष्पाणि दिव्यरूपाणि सौगंधानि महांति च २। तस्यास्तात सुनेत्राभ्यां किमर्थं प्रपतंति च । गंगोदके महाभाग निर्मला अश्रुबिंदवः ३। अस्थिचर्मावशेषस्तु जटाचीरधरः पुनः । तानि सौगंधयुक्तानि पद्मानि विचिनोति सः ४। हेमवर्णानि दिव्यानि नीत्वा शिवं समर्चयेत् । सा का नारी समाचक्ष्व स वा को हि महामते ५। अर्चयित्वा शिवं सोथ कस्मात्पश्चात्प्रदेवति । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यद्यहं वल्लभस्तव ६। कुंजल उवाच- शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि वृत्तांतं देवनिर्मितम् । चरित्रं सर्वपापघ्नं विष्णोश्चैव महात्मनः ७। योसौ हुंडो महावीर्यो नहुषेण हतो रणे । तस्य पुत्रस्तु विख्यातो विहुंडस्तप आस्थितः ८। निहतं पितरं श्रुत्वा सामात्यं सपरिच्छदम् । आयुपुत्रेण वीरेण नहुषेण बलीयसा ९। तपस्तपति सक्रोधाद्देवान्हंतुं समुद्यतः । पौरुषं तस्य दुष्टस्य तपसा वर्द्धितस्य च १०। जानंति देवताः सर्वा दुःसहं समरांगणे । हुंडात्मजो विहुंडस्तु त्रैलोक्यं हंतुमुद्यतः ११। पितुर्वैरं करिष्यामि हनिष्ये मानवान्सुरान् । एवं समुद्यतः पापी देवब्राह्मणकंटकः १२। उपद्रवं समारेभे प्रजाः पीडयते च सः । तस्यैव तेजसा दग्धा देवाश्चेंद्रपुरोगमाः १३। शरणं देवदेवस्य जग्मुर्विष्णोर्महात्मनः । देवदेवं जगन्नाथं शंखचक्रगदाधरम् १४। ऊचुश्च पाहि नो नित्यं विहुंडस्य महाभयात् । श्रीविष्णुरुवाच- वर्द्धंतु देवताः सर्वाः सुसुखेन महेश्वराः १५। विहुंडं नाशयिष्यामि पापिष्ठं देवकंटकम् । एवमाभाष्य तान्देवान्मायां कृत्वा जनार्दनः १६। स्वयमेवस्थितस्तत्र नंदने सुमहायशाः । मायामयं चकाराथ स्त्रीरूपं च गुणान्वितम् १७। विष्णुमाया महाभागा सर्वविश्वप्रमोहिनी । चकार रूपमतुलं विष्णोर्मायाप्रमोहिनी १८। विहुंडस्य वधार्थाय रूपलावण्यशालिनी । कुंजल उवाच- स देवानां वधार्थाय दिव्यमार्गं जगाम ह १९। नंदनांते ततो मायामपश्यद्दितिजेश्वरः । तया विमोहितो दैत्यः कामबाणकृतांतरः २०। आत्मनाशं न जानाति कालरूपां वरस्त्रियम् । तां दृष्ट्वा नवहेमाभां रूपद्रविणशालिनीम् २१। लुब्धो विहुंडः पापात्मा तामुवाच वरांगनाम् । कासि कस्य वरारोहे ममचित्तप्रमाथिनि २२। संगमं देहि मे भद्रे रक्षरक्ष वरानने । संगमात्तव देवेशि यद्यदिच्छसि सांप्रतम् २३। तत्तद्दद्मि महाभागे दुर्लभं देवदानवैः । मायोवाच- मामेव भोक्तुमिच्छा चेद्दायं मे देहि दानव २४। सप्तकोटिमितैश्चैव पुष्पैः पूजय शंकरम् । कामोदसंभवैर्दिव्यैः सौगंधैर्देवदुर्लभैः २५। तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे तु दानव । आरोपय महाभाग एतद्दायं प्रदेहि मे २६। तदाहं सुप्रिया भार्या भविष्यामि न संशयः । विहुंड उवाच- एवं देवि करिष्यामि वरं दद्मि प्रयाचितम् २७। वनानि यानि पुण्यानि दिव्यानि दितिजेश्वरः । बभ्राममन्मथाविष्टो न च पश्यति तं द्रुमम् २८। कामोदकाख्यं पप्रच्छ यत्रतत्र गतः स्वयम् । कामोदाख्यद्रुमो नास्ति वदंत्येवं महाजनाः २९। पृच्छमानः स दुष्टात्मा कामबाणैः प्रपीडितः । पप्रच्छ भार्गवं गत्वा भक्त्या नमित कंधरः ३०। कामोदकं द्रुमं ब्रूहि कांतं पुष्पसमन्वितम् । शुक्र उवाच- कामोदः पादपो नास्ति योषिदेवास्ति दानव ३१। यदा सा हसते चैव प्रसंगेन प्रहर्षिता । तद्धासाज्जज्ञिरे दैत्य सुगंधीनि वराण्यपि ३२। सुमान्येतानि दिव्यानि कामोदाया न संशयः । हृद्यानि पीतपुष्पाणि सौरभेण युतानि च ३३। तेनाप्येकेन पुष्पेण यः समर्चति शंकरम् । तस्येप्सितं महाकामं संपूरयति शंकरः ३४। अस्याश्च रोदनाद्दैत्य प्रभवंति न संशयः । तादृशान्येव पुष्पाणि लोहितानि महांति च ३५। सौरभेण विना दैत्य तेषां स्पर्शं न कारयेत् । एवमाकर्णितं तेन वाक्यं शुक्रस्य भाषितम् ३६। उवाच सा तु कुत्रास्ति कामोदा भृगुनंदन । शुक्र उवाच- गंगाद्वारे महापुण्ये महापातकनाशने ३७। कामोदाख्यं पुरं तत्र निर्मितं विश्वकर्मणा । कामोदपत्तने नारी दिव्यभोगैरलंकृता ३८। तथा चाभरणैर्भाति सर्वदेवैः सुपूजिता । त्वया तत्रैव गंतव्यं पूजितव्या वराप्सराः ३९। उपायेनापि पुण्येन तां प्रहासय दानव । एवमुक्त्वा तु योगींद्र सः शुक्रो दानवं प्रति ४०। विरराम महातेजाः स्वकार्यायोद्यतोऽभवत् ४१।

kapiṃjala uvāca- gaṃgāmukhe purā tāta rodamānā varāṃganā | netrābhyāmaśrubiṃdūni pataṃti ca mahājale 1| gaṃgāmadhye nimajjaṃti bhavaṃti kamalāni ca | puṣpāṇi divyarūpāṇi saugaṃdhāni mahāṃti ca 2| tasyāstāta sunetrābhyāṃ kimarthaṃ prapataṃti ca | gaṃgodake mahābhāga nirmalā aśrubiṃdavaḥ 3| asthicarmāvaśeṣastu jaṭācīradharaḥ punaḥ | tāni saugaṃdhayuktāni padmāni vicinoti saḥ 4| hemavarṇāni divyāni nītvā śivaṃ samarcayet | sā kā nārī samācakṣva sa vā ko hi mahāmate 5| arcayitvā śivaṃ sotha kasmātpaścātpradevati | etanme sarvamācakṣva yadyahaṃ vallabhastava 6| kuṃjala uvāca- śṛṇu vatsa pravakṣyāmi vṛttāṃtaṃ devanirmitam | caritraṃ sarvapāpaghnaṃ viṣṇoścaiva mahātmanaḥ 7| yosau huṃḍo mahāvīryo nahuṣeṇa hato raṇe | tasya putrastu vikhyāto vihuṃḍastapa āsthitaḥ 8| nihataṃ pitaraṃ śrutvā sāmātyaṃ saparicchadam | āyuputreṇa vīreṇa nahuṣeṇa balīyasā 9| tapastapati sakrodhāddevānhaṃtuṃ samudyataḥ | pauruṣaṃ tasya duṣṭasya tapasā varddhitasya ca 10| jānaṃti devatāḥ sarvā duḥsahaṃ samarāṃgaṇe | huṃḍātmajo vihuṃḍastu trailokyaṃ haṃtumudyataḥ 11| piturvairaṃ kariṣyāmi haniṣye mānavānsurān | evaṃ samudyataḥ pāpī devabrāhmaṇakaṃṭakaḥ 12| upadravaṃ samārebhe prajāḥ pīḍayate ca saḥ | tasyaiva tejasā dagdhā devāśceṃdrapurogamāḥ 13| śaraṇaṃ devadevasya jagmurviṣṇormahātmanaḥ | devadevaṃ jagannāthaṃ śaṃkhacakragadādharam 14| ūcuśca pāhi no nityaṃ vihuṃḍasya mahābhayāt | śrīviṣṇuruvāca- varddhaṃtu devatāḥ sarvāḥ susukhena maheśvarāḥ 15| vihuṃḍaṃ nāśayiṣyāmi pāpiṣṭhaṃ devakaṃṭakam | evamābhāṣya tāndevānmāyāṃ kṛtvā janārdanaḥ 16| svayamevasthitastatra naṃdane sumahāyaśāḥ | māyāmayaṃ cakārātha strīrūpaṃ ca guṇānvitam 17| viṣṇumāyā mahābhāgā sarvaviśvapramohinī | cakāra rūpamatulaṃ viṣṇormāyāpramohinī 18| vihuṃḍasya vadhārthāya rūpalāvaṇyaśālinī | kuṃjala uvāca- sa devānāṃ vadhārthāya divyamārgaṃ jagāma ha 19| naṃdanāṃte tato māyāmapaśyadditijeśvaraḥ | tayā vimohito daityaḥ kāmabāṇakṛtāṃtaraḥ 20| ātmanāśaṃ na jānāti kālarūpāṃ varastriyam | tāṃ dṛṣṭvā navahemābhāṃ rūpadraviṇaśālinīm 21| lubdho vihuṃḍaḥ pāpātmā tāmuvāca varāṃganām | kāsi kasya varārohe mamacittapramāthini 22| saṃgamaṃ dehi me bhadre rakṣarakṣa varānane | saṃgamāttava deveśi yadyadicchasi sāṃpratam 23| tattaddadmi mahābhāge durlabhaṃ devadānavaiḥ | māyovāca- māmeva bhoktumicchā ceddāyaṃ me dehi dānava 24| saptakoṭimitaiścaiva puṣpaiḥ pūjaya śaṃkaram | kāmodasaṃbhavairdivyaiḥ saugaṃdhairdevadurlabhaiḥ 25| teṣāṃ puṣpakṛtāṃ mālāṃ mama kaṃṭhe tu dānava | āropaya mahābhāga etaddāyaṃ pradehi me 26| tadāhaṃ supriyā bhāryā bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ | vihuṃḍa uvāca- evaṃ devi kariṣyāmi varaṃ dadmi prayācitam 27| vanāni yāni puṇyāni divyāni ditijeśvaraḥ | babhrāmamanmathāviṣṭo na ca paśyati taṃ drumam 28| kāmodakākhyaṃ papraccha yatratatra gataḥ svayam | kāmodākhyadrumo nāsti vadaṃtyevaṃ mahājanāḥ 29| pṛcchamānaḥ sa duṣṭātmā kāmabāṇaiḥ prapīḍitaḥ | papraccha bhārgavaṃ gatvā bhaktyā namita kaṃdharaḥ 30| kāmodakaṃ drumaṃ brūhi kāṃtaṃ puṣpasamanvitam | śukra uvāca- kāmodaḥ pādapo nāsti yoṣidevāsti dānava 31| yadā sā hasate caiva prasaṃgena praharṣitā | taddhāsājjajñire daitya sugaṃdhīni varāṇyapi 32| sumānyetāni divyāni kāmodāyā na saṃśayaḥ | hṛdyāni pītapuṣpāṇi saurabheṇa yutāni ca 33| tenāpyekena puṣpeṇa yaḥ samarcati śaṃkaram | tasyepsitaṃ mahākāmaṃ saṃpūrayati śaṃkaraḥ 34| asyāśca rodanāddaitya prabhavaṃti na saṃśayaḥ | tādṛśānyeva puṣpāṇi lohitāni mahāṃti ca 35| saurabheṇa vinā daitya teṣāṃ sparśaṃ na kārayet | evamākarṇitaṃ tena vākyaṃ śukrasya bhāṣitam 36| uvāca sā tu kutrāsti kāmodā bhṛgunaṃdana | śukra uvāca- gaṃgādvāre mahāpuṇye mahāpātakanāśane 37| kāmodākhyaṃ puraṃ tatra nirmitaṃ viśvakarmaṇā | kāmodapattane nārī divyabhogairalaṃkṛtā 38| tathā cābharaṇairbhāti sarvadevaiḥ supūjitā | tvayā tatraiva gaṃtavyaṃ pūjitavyā varāpsarāḥ 39| upāyenāpi puṇyena tāṃ prahāsaya dānava | evamuktvā tu yogīṃdra saḥ śukro dānavaṃ prati 40| virarāma mahātejāḥ svakāryāyodyato'bhavat 41|