Chapter 29

नारदउवाच-। ततो गच्छेत राजेंद्र कालिंदीतीर्थमुत्तमम् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्न दुर्गतिमवाप्नुयात् १। पुष्करे तु कुरुक्षेत्रे ब्रह्मावर्त्ते पृथूदके । अविमुक्ते सुवर्णाख्ये यत्फलं लभते नरः २। तत्फलं समवाप्नोति यमुनायां नरोत्तम । स्वर्गभोगेतिरागो वै येषां मनसि वर्तते ३। यमुनायां विशेषेण स्नानदानेन सत्तम । आयुरारोग्यसंपत्तौ रूपयौवनता गुणे ४। येषां मनोरथस्तैस्तु न त्याज्यं यमुनाजलम् । ये बिभ्यति नरकादेर्दारिद्र्योऽत्र संति च ५। सर्वथा तैः प्रयत्नेन तत्र कार्यं निमज्जनम् । दारिद्र्य पाप दौर्भाग्य पंक प्रक्षालनाय वै ६। ऋते वै यामुनं तोयं न चान्योस्ति युधिष्ठिर । श्रद्धाहीनानि कर्माणि मतान्यर्धफलानि वै । फलं ददाति संपूर्णं यामुनं स्नानमात्रतः ७। अकामो वा सकामो वा यामुने सलिले नृप । इहामुत्र च दुःखानि मज्जनान्नैव पश्यति ८। पक्षद्वये यथा चंद्र क्षीःयते वर्द्धते तथा । पातकं नश्यते तत्र स्नानात्पुण्यं विवर्द्धते ९। यथाब्धौ सुखमायांति रत्नानि विविधानि च । आयुर्वित्तं कलत्राणि संपदः संभवंति च १०। कामधेनुर्यथा कामं चिंतामणिर्विचिंतितम् । ददाति यमुनास्नानं तद्वत्सर्वं मनोरथम् ११। कृते तपः परं ज्ञानं त्रेतायां यजनं तथा । द्वापरे च कलौ दानं कालिंदी सर्वदा शुभा १२। सर्वेषां सर्ववर्णानामाश्रमाणां च भूपते । यामुने मज्जनं धर्मं धाराभिः खलु वर्षति १३। अस्मिन्वै भारते वर्षे कर्मभूमौ विशेषतः । कालिंद्यस्नायिनां नॄणां निष्फलं जन्मकीर्त्तितम् १४। नैश्वर्यं गगने यद्वच्चांद्रे ऽमायां तु मंडले । तद्वन्न भाति सत्कर्म यमुनामज्जनं विना १५। व्रतैर्दानैस्तपोभिश्च न तथा प्रीयते हरिः । तत्र मज्जनमात्रेण यथा प्रीणाति केशवः १६। न समं विद्यते किंचित्तेजः सौरेण तेजसा । तद्वन्न यमुनास्नानं समानाः क्रतुजाः क्रियाः १७। प्रीतये वासुदेवस्य सर्वपापापनुत्तये । कालिंद्या मज्जनं कुर्य्यात्स्वर्गलाभाय मानवः १८। किं रक्षितेन देहेन सुपुष्टेन बलीयसा । अध्रुवेण सुदेहेन यमुना मज्जनं विना १९। अस्थिस्तंभं स्नायुबंधं मांसक्षतज लेपनम् । चर्मावनद्ध दुर्गंधं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः २०। जराशोक विपद्व्याप्तं रोगमंदिरमातुरम् । रागमूलमनित्यं च सर्वदोषसमाश्रयम् २१। परोपकारपापार्ति परद्रोहपरेर्षिकम् । लोलुपं पिशुनं क्रूरं कृतघ्नं क्षणिकं तथा २२। निष्ठुरं दुर्धरं दुष्टं दोषत्रयविदूषितम् । अशुचितापि दुर्गंधि तापत्रयविमोहितम् २३। निसर्गतो ऽधर्मरतं तृष्णाशतसमाकुलम् । कामक्रोधमहालोभ नरकद्वारसंस्थितम् २४। कृमिवर्चस्तु भस्मादि परिणामगुणावहम् । ईदृक्शरीरं व्यर्थं हि यमुनामज्जनं विना २५। बुद्बुदा इव तोयेषु प्रत्यंडा इव पक्षिषु । जायंते मरणायैव यमुनास्नान वर्जिताः २६। अवैष्णवो हतो विप्रो हतं श्राद्धमपिंडकम् । अब्रह्मण्यं हतं क्षत्रमनाचार हतं कुलम् २७। सदंभश्च हतो धर्म्मः क्रोधेनैव हतं तपः । अदृढं च हतं ज्ञानं प्रमादेन हतं श्रुतम् २८। परभक्त्या हता नारी ब्रह्मचारी स्त्रिया हतः । अदीप्तेऽग्नौ हतो होमो हता भक्तिः समायिका २९। उपजीव्या हता कन्या स्वार्थे पाकक्रिया हता । शूद्र भक्षो हतो योगः कृपणस्य हतं धनम् ३०। अनभ्यासहता विद्या हतो बोधो विरोधकृत् । जीवितार्थं हतं तीर्थं जीवनार्थं हतं व्रतम् ३१। असत्या च हता वाणी तथा पैशुन्यवादिनी । षट्कर्णगो हतो मंत्रो व्यग्रचित्तो हतो जपः ३२। हतमश्रोत्रिये दानं हतो लोकश्च नास्तिकः । अश्रद्धया हतं सर्वं यत्कृतं पारलौकिकम् ३३। इह लोको हतो नॄणां दरिद्राणां यथा नृप । मनुष्याणां हतं जन्म कालिदीमज्जनं विना ३४। उपपातक सर्वाणि पातकानि महांति च । भस्मी भवंति सर्वाणि यमुनामज्जनान्नृप ३५। वेपंते सर्वपापानि यमुनायां गते नरे । नाशके सर्वपापानां यदि स्नास्यति वारिणि ३६। पावका इव दीप्यंते यमुनायां नरोत्तमाः । विमुक्ताः सर्वपापेभ्यो मेघेभ्य इव चंद्रमाः ३७। आर्द्र शुष्कलघुस्थूलं वाङ्मनः कर्मभिः कृतम् । तत्र स्नानं दहेत्पापं पावकः समिधो यथा ३८। प्रामादिकं च यत्पापं ज्ञानाज्ञानकृतं च यत् । स्नानमात्रेण नश्येत यमुनायां नृपोत्तम ३९। निष्पापास्त्रिदिवं यांति पापिष्ठा यांति शुद्धताम् । संदेहो नात्र कर्तव्यः स्नाने वै यमुनाजले ४०। सर्वेऽधिकारिणो ह्यत्र विष्णुभक्तौ तथा नृप । सर्वेषां सर्वदा देवी यमुना पापनाशिका ४१। एष एव परो मंत्र एतच्च परमं तपः । प्रायश्चित्तं परं चैव यमुनास्नानमुत्तमम् ४२। नृणां जन्मांतराभ्यासात्कालिंदी मज्जने मतिः । अध्यात्मज्ञानकौशल्यं जन्माभ्यासाद्यथा नृप ४३। संसारकर्दमालेप प्रक्षालन विशारदम् । पावनं पावनानां च यमुनास्नानमुत्तमम् ४४। स्नातास्तत्र च ये राजन्सर्वकामफलप्रदे । शुभांश्च भुंजते भोगांश्चंद्र सूर्यग्रहोपमान् ४५। यमुना मोक्षदा प्रोक्ता मथुरासंगता यदि । मथुरायां च कालिंदी पुण्याधिकविवर्द्धिनी ४६। अन्यत्र यमुना पुण्या महापातकहारिणी । विष्णुभक्तिप्रदा देवी मथुरा संगता भवेत् ४७। भक्तिभावेन संयुक्ता कालिंद्यां यदि मज्जयेत् । कल्पकोटिसहस्राणि वसते सन्निधौ हरेः ४८। मुक्तिं प्रयांति मनुजाः नूनं सांख्येन वर्जिताः । पितरस्तस्य तृप्यंति तृप्ताः कल्पशतैर्दिवि ४९। ये पिबंति नरा राजन्यमुनासलिलं शुभम् । पंचगव्यसहस्रैस्तु सेवितैः किं प्रयोजनम् ५०। कोटितीर्थसहस्रैस्तु सेवितैः किं प्रयोजनम् । तत्र दानं च होमश्च सर्वं कोटिगुणं भवेत् ५१। इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे ऊनत्रिंशोऽध्यायः २९ ।

nāradauvāca-| tato gaccheta rājeṃdra kāliṃdītīrthamuttamam | tatra snātvā naro rājanna durgatimavāpnuyāt 1| puṣkare tu kurukṣetre brahmāvartte pṛthūdake | avimukte suvarṇākhye yatphalaṃ labhate naraḥ 2| tatphalaṃ samavāpnoti yamunāyāṃ narottama | svargabhogetirāgo vai yeṣāṃ manasi vartate 3| yamunāyāṃ viśeṣeṇa snānadānena sattama | āyurārogyasaṃpattau rūpayauvanatā guṇe 4| yeṣāṃ manorathastaistu na tyājyaṃ yamunājalam | ye bibhyati narakāderdāridryo'tra saṃti ca 5| sarvathā taiḥ prayatnena tatra kāryaṃ nimajjanam | dāridrya pāpa daurbhāgya paṃka prakṣālanāya vai 6| ṛte vai yāmunaṃ toyaṃ na cānyosti yudhiṣṭhira | śraddhāhīnāni karmāṇi matānyardhaphalāni vai | phalaṃ dadāti saṃpūrṇaṃ yāmunaṃ snānamātrataḥ 7| akāmo vā sakāmo vā yāmune salile nṛpa | ihāmutra ca duḥkhāni majjanānnaiva paśyati 8| pakṣadvaye yathā caṃdra kṣīḥyate varddhate tathā | pātakaṃ naśyate tatra snānātpuṇyaṃ vivarddhate 9| yathābdhau sukhamāyāṃti ratnāni vividhāni ca | āyurvittaṃ kalatrāṇi saṃpadaḥ saṃbhavaṃti ca 10| kāmadhenuryathā kāmaṃ ciṃtāmaṇirviciṃtitam | dadāti yamunāsnānaṃ tadvatsarvaṃ manoratham 11| kṛte tapaḥ paraṃ jñānaṃ tretāyāṃ yajanaṃ tathā | dvāpare ca kalau dānaṃ kāliṃdī sarvadā śubhā 12| sarveṣāṃ sarvavarṇānāmāśramāṇāṃ ca bhūpate | yāmune majjanaṃ dharmaṃ dhārābhiḥ khalu varṣati 13| asminvai bhārate varṣe karmabhūmau viśeṣataḥ | kāliṃdyasnāyināṃ nṝṇāṃ niṣphalaṃ janmakīrttitam 14| naiśvaryaṃ gagane yadvaccāṃdre 'māyāṃ tu maṃḍale | tadvanna bhāti satkarma yamunāmajjanaṃ vinā 15| vratairdānaistapobhiśca na tathā prīyate hariḥ | tatra majjanamātreṇa yathā prīṇāti keśavaḥ 16| na samaṃ vidyate kiṃcittejaḥ saureṇa tejasā | tadvanna yamunāsnānaṃ samānāḥ kratujāḥ kriyāḥ 17| prītaye vāsudevasya sarvapāpāpanuttaye | kāliṃdyā majjanaṃ kuryyātsvargalābhāya mānavaḥ 18| kiṃ rakṣitena dehena supuṣṭena balīyasā | adhruveṇa sudehena yamunā majjanaṃ vinā 19| asthistaṃbhaṃ snāyubaṃdhaṃ māṃsakṣataja lepanam | carmāvanaddha durgaṃdhaṃ pūrṇaṃ mūtrapurīṣayoḥ 20| jarāśoka vipadvyāptaṃ rogamaṃdiramāturam | rāgamūlamanityaṃ ca sarvadoṣasamāśrayam 21| paropakārapāpārti paradrohaparerṣikam | lolupaṃ piśunaṃ krūraṃ kṛtaghnaṃ kṣaṇikaṃ tathā 22| niṣṭhuraṃ durdharaṃ duṣṭaṃ doṣatrayavidūṣitam | aśucitāpi durgaṃdhi tāpatrayavimohitam 23| nisargato 'dharmarataṃ tṛṣṇāśatasamākulam | kāmakrodhamahālobha narakadvārasaṃsthitam 24| kṛmivarcastu bhasmādi pariṇāmaguṇāvaham | īdṛkśarīraṃ vyarthaṃ hi yamunāmajjanaṃ vinā 25| budbudā iva toyeṣu pratyaṃḍā iva pakṣiṣu | jāyaṃte maraṇāyaiva yamunāsnāna varjitāḥ 26| avaiṣṇavo hato vipro hataṃ śrāddhamapiṃḍakam | abrahmaṇyaṃ hataṃ kṣatramanācāra hataṃ kulam 27| sadaṃbhaśca hato dharmmaḥ krodhenaiva hataṃ tapaḥ | adṛḍhaṃ ca hataṃ jñānaṃ pramādena hataṃ śrutam 28| parabhaktyā hatā nārī brahmacārī striyā hataḥ | adīpte'gnau hato homo hatā bhaktiḥ samāyikā 29| upajīvyā hatā kanyā svārthe pākakriyā hatā | śūdra bhakṣo hato yogaḥ kṛpaṇasya hataṃ dhanam 30| anabhyāsahatā vidyā hato bodho virodhakṛt | jīvitārthaṃ hataṃ tīrthaṃ jīvanārthaṃ hataṃ vratam 31| asatyā ca hatā vāṇī tathā paiśunyavādinī | ṣaṭkarṇago hato maṃtro vyagracitto hato japaḥ 32| hatamaśrotriye dānaṃ hato lokaśca nāstikaḥ | aśraddhayā hataṃ sarvaṃ yatkṛtaṃ pāralaukikam 33| iha loko hato nṝṇāṃ daridrāṇāṃ yathā nṛpa | manuṣyāṇāṃ hataṃ janma kālidīmajjanaṃ vinā 34| upapātaka sarvāṇi pātakāni mahāṃti ca | bhasmī bhavaṃti sarvāṇi yamunāmajjanānnṛpa 35| vepaṃte sarvapāpāni yamunāyāṃ gate nare | nāśake sarvapāpānāṃ yadi snāsyati vāriṇi 36| pāvakā iva dīpyaṃte yamunāyāṃ narottamāḥ | vimuktāḥ sarvapāpebhyo meghebhya iva caṃdramāḥ 37| ārdra śuṣkalaghusthūlaṃ vāṅmanaḥ karmabhiḥ kṛtam | tatra snānaṃ dahetpāpaṃ pāvakaḥ samidho yathā 38| prāmādikaṃ ca yatpāpaṃ jñānājñānakṛtaṃ ca yat | snānamātreṇa naśyeta yamunāyāṃ nṛpottama 39| niṣpāpāstridivaṃ yāṃti pāpiṣṭhā yāṃti śuddhatām | saṃdeho nātra kartavyaḥ snāne vai yamunājale 40| sarve'dhikāriṇo hyatra viṣṇubhaktau tathā nṛpa | sarveṣāṃ sarvadā devī yamunā pāpanāśikā 41| eṣa eva paro maṃtra etacca paramaṃ tapaḥ | prāyaścittaṃ paraṃ caiva yamunāsnānamuttamam 42| nṛṇāṃ janmāṃtarābhyāsātkāliṃdī majjane matiḥ | adhyātmajñānakauśalyaṃ janmābhyāsādyathā nṛpa 43| saṃsārakardamālepa prakṣālana viśāradam | pāvanaṃ pāvanānāṃ ca yamunāsnānamuttamam 44| snātāstatra ca ye rājansarvakāmaphalaprade | śubhāṃśca bhuṃjate bhogāṃścaṃdra sūryagrahopamān 45| yamunā mokṣadā proktā mathurāsaṃgatā yadi | mathurāyāṃ ca kāliṃdī puṇyādhikavivarddhinī 46| anyatra yamunā puṇyā mahāpātakahāriṇī | viṣṇubhaktipradā devī mathurā saṃgatā bhavet 47| bhaktibhāvena saṃyuktā kāliṃdyāṃ yadi majjayet | kalpakoṭisahasrāṇi vasate sannidhau hareḥ 48| muktiṃ prayāṃti manujāḥ nūnaṃ sāṃkhyena varjitāḥ | pitarastasya tṛpyaṃti tṛptāḥ kalpaśatairdivi 49| ye pibaṃti narā rājanyamunāsalilaṃ śubham | paṃcagavyasahasraistu sevitaiḥ kiṃ prayojanam 50| koṭitīrthasahasraistu sevitaiḥ kiṃ prayojanam | tatra dānaṃ ca homaśca sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet 51| iti śrīpādme mahāpurāṇe svargakhaṃḍe ūnatriṃśo'dhyāyaḥ 29 |