Chapter 79

विशालोवाच- शर्मिष्ठा यस्य वै भार्या देवयानी वरानना । सौभाग्यं तत्र वै दृष्टमन्यथा नास्ति भूपते १। तत्कथं त्वं महाभाग अस्याः कार्यवशो भवेः । सपत्नजेन भावेन भवान्भर्ता प्रतिष्ठितः २। ससर्पोसि महाराज भूतले चंदनं यथा । सर्पैश्च वेष्टितो राजन्महाचंदन एव हि ३। तथा त्वं वेष्टितः सर्पैः सपत्नीनामसंज्ञकैः । वरमग्निप्रवेशश्च शिखाग्रात्पतनं वरम् ४। रूपतेजः समायुक्तं सपत्नीसहितं प्रियम् । न वरं तादृशं कांतं सपत्नीविषसंयुतम् ५। तस्मान्न मन्यते कांतं भवंतं गुणसागरम् । राजोवाच- देवयान्या न मे कार्यं शर्मिष्ठया वरानने ६। इत्यर्थं पश्य मे कोशं सत्वधर्मसमन्वितम् । अश्रुबिंदुमत्युवाच- अहं राज्यस्य भोक्त्री च तव कायस्य भूपते ७। यद्यद्वदाम्यहं भूप तत्तत्कार्यं त्वया ध्रुवम् । इत्यर्थे मम देहि स्वं करं त्वं धर्मवत्सल ८। बहुधर्मसमोपेतं चारुलक्षणसंयुतम् । राजोवाच- अन्य भार्यां न विंदामि त्वां विना वरवर्णिनि ९। राज्यं च सकलामुर्वीं मम कायं वरानने । सकोशं भुंक्ष्व चार्वंगि एष दत्तः करस्तव १०। यदेव भाषसे भद्रे तदेवं तु करोम्यहम् । अश्रुबिंदुमत्युवाच- अनेनापि महाभाग तव भार्या भवाम्यहम् ११। एवमाकर्ण्य राजेंद्रो हर्षव्याकुललोचनः । गांधर्वेण विवाहेन ययातिः पृथिवीपतिः १२। उपयेमे सुतां पुण्यां मन्मथस्य नरोत्तम । तया सार्द्धं महात्मा वै रमते नृपनंदनः १३। सागरस्य च तीरेषु वनेषूपवनेषु च । पर्वतेषु च रम्येषु सरित्सु च तया सह १४। रमते राजराजेंद्रस्तारुण्येन महीपतिः । एवं विंशत्सहस्राणि गतानि निरतस्य च १५। भूपस्य तस्य राजेंद्र ययातेस्तु महात्मनः । विष्णुरुवाच- एवं तया महाराजो ययातिर्मोहितस्तदा १६। कंदर्पस्य प्रपंचेन इंद्रस्यार्थे महामते । सुकर्मोवाच- एवं पिप्पल राजासौ ययातिः पृथिवीपतिः १७। तस्या मोहनकामेन रतेन ललितेन च । न जानाति दिनं रात्रिं मुग्धः कामस्य कन्यया १८। एकदा मोहितं भूपं ययातिं कामनंदिनी । उवाच प्रणतं नम्रं वशगं चारुलोचना १९। अश्रुबिंदुमत्युवाच- संजातं दोहदं कांत तन्मे कुरु मनोरथम् । अश्वमेधमखश्रेष्ठं यजस्व पृथिवीपते २०। राजोवाच- एवमस्तु महाभागे करोमि तव सुप्रियम् । समाहूय सुतश्रेष्ठं राज्यभोगे विनिःस्पृहम् २१। समाहूतः समायातो भक्त्यानमितकंधरः । बद्धांजलिपुटो भूत्वा प्रणाममकरोत्तदा २२। तस्याः पादौ ननामाथ भक्त्या नमितकंधरः । आदेशो दीयतां राजन्येनाहूतः समागतः २३। किं करोमि महाभाग दासस्ते प्रणतोस्मि च । राजोवाच- अश्वमेधस्य यज्ञस्य संभारं कुरु पुत्रक २४। समाहूय द्विजान्पुण्यानृत्विजो भूमिपालकान् । एवमुक्तो महातेजाः पूरुः परमधार्मिकः २५। सर्वं चकार संपूर्णं यथोक्तं तु महात्मना । तया सार्धं स जग्राह सुदीक्षां कामकन्यया २६। अश्वमेधयज्ञवाटे दत्वा दानान्यनेकधा । ब्राह्मणेभ्यो महाराज भूरिदानमनंतकम् २७। दीनेषु च विशेषेण ययातिः पृथिवीपतिः । यज्ञांते च महाराजस्तामुवाच वराननाम् २८। अन्यत्ते सुप्रियं बाले किं करोमि वदस्व मे । तत्सर्वं देवि कर्तास्मि साध्यासाध्यं वरानने २९। सुकर्मोवाच- इत्युक्ता तेन सा राज्ञा भूपालं प्रत्युवाच ह । जातो मे दोहदो राजंस्तत्कुरुष्व ममानघ ३०। इंद्रलोकं ब्रह्मलोकं शिवलोकं तथैव च । विष्णुलोकं महाराज द्रष्टुमिच्छामि सुप्रियम् ३१। दर्शयस्व महाभाग यदहं सुप्रिया तव । एवमुक्तस्तयाराजातामुवाचससुप्रियाम् ३२। साधुसाधुवरारोहेपुण्यमेवप्रभाषसे । स्त्रीस्वभावाच्चचापल्यात्कौतुकाच्चवरानने ३३। यत्तवोक्तं महाभागे तदसाध्यं विभाति मे । तत्साध्यं पुण्यदानेन यज्ञेन तपसापि च ३४। अन्यथा न भवेत्साध्यं यत्त्वयोक्तं वरानने । असाध्यं तु भवत्या वै भाषितं पुण्यमिश्रितम् ३५। मर्त्यलोकाच्छरीरेण अनेनापि च मानवः । श्रुतो दृष्टो न मेद्यापि गतः स्वर्गं सुपुण्यकृत् ३६। ततोऽसाध्यं वरारोहे यत्त्वया भाषितं मम । अन्यदेव करिष्यामि प्रियं ते तद्वद प्रिये ३७। देव्युवाच- अन्यैश्च मानुषै राजन्न साध्यं स्यान्न संशयः । त्वयि साध्यं महाराज सत्यंसत्यं वदाम्यहम् ३८। तपसा यशसा क्षात्रै र्दानैर्यज्ञैश्च भूपते । नास्ति भवादृशश्चान्यो मर्त्यलोके च मानवः ३९। क्षात्रं बलं सुतेजश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । तस्मादेवं प्रकर्तव्यं मत्प्रियं नहुषात्मज ४०। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रे एकोनाशीतितमोऽध्यायः ७९।

viśālovāca- śarmiṣṭhā yasya vai bhāryā devayānī varānanā | saubhāgyaṃ tatra vai dṛṣṭamanyathā nāsti bhūpate 1| tatkathaṃ tvaṃ mahābhāga asyāḥ kāryavaśo bhaveḥ | sapatnajena bhāvena bhavānbhartā pratiṣṭhitaḥ 2| sasarposi mahārāja bhūtale caṃdanaṃ yathā | sarpaiśca veṣṭito rājanmahācaṃdana eva hi 3| tathā tvaṃ veṣṭitaḥ sarpaiḥ sapatnīnāmasaṃjñakaiḥ | varamagnipraveśaśca śikhāgrātpatanaṃ varam 4| rūpatejaḥ samāyuktaṃ sapatnīsahitaṃ priyam | na varaṃ tādṛśaṃ kāṃtaṃ sapatnīviṣasaṃyutam 5| tasmānna manyate kāṃtaṃ bhavaṃtaṃ guṇasāgaram | rājovāca- devayānyā na me kāryaṃ śarmiṣṭhayā varānane 6| ityarthaṃ paśya me kośaṃ satvadharmasamanvitam | aśrubiṃdumatyuvāca- ahaṃ rājyasya bhoktrī ca tava kāyasya bhūpate 7| yadyadvadāmyahaṃ bhūpa tattatkāryaṃ tvayā dhruvam | ityarthe mama dehi svaṃ karaṃ tvaṃ dharmavatsala 8| bahudharmasamopetaṃ cārulakṣaṇasaṃyutam | rājovāca- anya bhāryāṃ na viṃdāmi tvāṃ vinā varavarṇini 9| rājyaṃ ca sakalāmurvīṃ mama kāyaṃ varānane | sakośaṃ bhuṃkṣva cārvaṃgi eṣa dattaḥ karastava 10| yadeva bhāṣase bhadre tadevaṃ tu karomyaham | aśrubiṃdumatyuvāca- anenāpi mahābhāga tava bhāryā bhavāmyaham 11| evamākarṇya rājeṃdro harṣavyākulalocanaḥ | gāṃdharveṇa vivāhena yayātiḥ pṛthivīpatiḥ 12| upayeme sutāṃ puṇyāṃ manmathasya narottama | tayā sārddhaṃ mahātmā vai ramate nṛpanaṃdanaḥ 13| sāgarasya ca tīreṣu vaneṣūpavaneṣu ca | parvateṣu ca ramyeṣu saritsu ca tayā saha 14| ramate rājarājeṃdrastāruṇyena mahīpatiḥ | evaṃ viṃśatsahasrāṇi gatāni niratasya ca 15| bhūpasya tasya rājeṃdra yayātestu mahātmanaḥ | viṣṇuruvāca- evaṃ tayā mahārājo yayātirmohitastadā 16| kaṃdarpasya prapaṃcena iṃdrasyārthe mahāmate | sukarmovāca- evaṃ pippala rājāsau yayātiḥ pṛthivīpatiḥ 17| tasyā mohanakāmena ratena lalitena ca | na jānāti dinaṃ rātriṃ mugdhaḥ kāmasya kanyayā 18| ekadā mohitaṃ bhūpaṃ yayātiṃ kāmanaṃdinī | uvāca praṇataṃ namraṃ vaśagaṃ cārulocanā 19| aśrubiṃdumatyuvāca- saṃjātaṃ dohadaṃ kāṃta tanme kuru manoratham | aśvamedhamakhaśreṣṭhaṃ yajasva pṛthivīpate 20| rājovāca- evamastu mahābhāge karomi tava supriyam | samāhūya sutaśreṣṭhaṃ rājyabhoge viniḥspṛham 21| samāhūtaḥ samāyāto bhaktyānamitakaṃdharaḥ | baddhāṃjalipuṭo bhūtvā praṇāmamakarottadā 22| tasyāḥ pādau nanāmātha bhaktyā namitakaṃdharaḥ | ādeśo dīyatāṃ rājanyenāhūtaḥ samāgataḥ 23| kiṃ karomi mahābhāga dāsaste praṇatosmi ca | rājovāca- aśvamedhasya yajñasya saṃbhāraṃ kuru putraka 24| samāhūya dvijānpuṇyānṛtvijo bhūmipālakān | evamukto mahātejāḥ pūruḥ paramadhārmikaḥ 25| sarvaṃ cakāra saṃpūrṇaṃ yathoktaṃ tu mahātmanā | tayā sārdhaṃ sa jagrāha sudīkṣāṃ kāmakanyayā 26| aśvamedhayajñavāṭe datvā dānānyanekadhā | brāhmaṇebhyo mahārāja bhūridānamanaṃtakam 27| dīneṣu ca viśeṣeṇa yayātiḥ pṛthivīpatiḥ | yajñāṃte ca mahārājastāmuvāca varānanām 28| anyatte supriyaṃ bāle kiṃ karomi vadasva me | tatsarvaṃ devi kartāsmi sādhyāsādhyaṃ varānane 29| sukarmovāca- ityuktā tena sā rājñā bhūpālaṃ pratyuvāca ha | jāto me dohado rājaṃstatkuruṣva mamānagha 30| iṃdralokaṃ brahmalokaṃ śivalokaṃ tathaiva ca | viṣṇulokaṃ mahārāja draṣṭumicchāmi supriyam 31| darśayasva mahābhāga yadahaṃ supriyā tava | evamuktastayārājātāmuvācasasupriyām 32| sādhusādhuvarārohepuṇyamevaprabhāṣase | strīsvabhāvāccacāpalyātkautukāccavarānane 33| yattavoktaṃ mahābhāge tadasādhyaṃ vibhāti me | tatsādhyaṃ puṇyadānena yajñena tapasāpi ca 34| anyathā na bhavetsādhyaṃ yattvayoktaṃ varānane | asādhyaṃ tu bhavatyā vai bhāṣitaṃ puṇyamiśritam 35| martyalokāccharīreṇa anenāpi ca mānavaḥ | śruto dṛṣṭo na medyāpi gataḥ svargaṃ supuṇyakṛt 36| tato'sādhyaṃ varārohe yattvayā bhāṣitaṃ mama | anyadeva kariṣyāmi priyaṃ te tadvada priye 37| devyuvāca- anyaiśca mānuṣai rājanna sādhyaṃ syānna saṃśayaḥ | tvayi sādhyaṃ mahārāja satyaṃsatyaṃ vadāmyaham 38| tapasā yaśasā kṣātrai rdānairyajñaiśca bhūpate | nāsti bhavādṛśaścānyo martyaloke ca mānavaḥ 39| kṣātraṃ balaṃ sutejaśca tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam | tasmādevaṃ prakartavyaṃ matpriyaṃ nahuṣātmaja 40| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne mātāpitṛtīrthavarṇane yayāticaritre ekonāśītitamo'dhyāyaḥ 79|