Chapter 222

नारद उवाच- आकर्णय शिबे राजन्वर्णयामि तवाग्रतः । पुण्यं यशस्यमायुष्यं काश्या माहात्म्यमुत्तमम् १। इंद्रप्रस्थतटस्थायां काश्यामेकस्तु पादपः । शिंशपाख्योभवेद्राजन् पुरा पुण्ययुगे कृते २। तत्रैको वायसो ह्यासीत्कृतनीडो वनस्पतौ । तस्याधस्तान्महासर्पं कोटरेव सति स्म ह ३। एकदा तस्य काकस्य भार्यांडद्वयमालये । प्रतिमुच्य गता क्वापि न नीडे स्वे समागता ४। स्वयमेव स काकस्तु पालयन्नंडकद्वयम् । तामेव शिंशपामुच्चैरध्यतिष्ठन्महीपते ५। अथैकदा निशीधे तु महावात्या समागता । अभनक्शिंशपां राजन्मूलादपि दृढादपि ६। वात्यया पात्यमानाया शिंशपायास्तदा तले । चूर्णितौ काकसर्पौ तौ गतप्राणौ बभूवतुः ७। दिव्यांगास्ते त्रयो भूत्वा शिंशपा वायसादयः । विमानत्रयमारूढा जग्मुः श्रीपतिकेतनम् ८। शिबिरुवाच- देवर्षे केन पुण्येन प्राप्ता तैर्मुक्तिदा पुरी । आसंस्ते के त्रयः पूर्वं सर्वं कथय नारद ९। नारद उवाच-। कुरुजांगलदेशीयो ब्राह्मणः श्रवणाभिधः । तस्य भार्या कुडा नाम भ्राताभूच्च कुरंटकः १०। अस्नातभोक्ता नित्यं स कवलो मिष्टभुग्रहः । श्रवणस्तेन दोषेण बभूव ग्रामवायसः ११। कुरंटकस्तु तद्भ्राता नास्तिकोऽभवदुल्बणः । श्रुतिस्मृतिपथोच्छेत्ता देवतानां च निंदकः १२। तेन दोषेण स मृतो ह्यभवत्कालकुंडली । सा कुंडा श्रवणस्य स्त्री बभूवोभयदोषभाक् १३। अतः सा स्थावरत्वं हि लब्ध्वासीदुभयाश्रया । एतत्ते कथितं भूप तद्वृत्तं पूर्वजन्मनि १४। अतः परं प्रवक्ष्यामि तेषां पुण्यं यतस्त्रयः । प्रापुस्तेन पुरीं रम्यां काशीं वैश्वेश्वरीं नृप १५। ग्रामांतरादेकदा तौ प्रत्यायातौ निजालयम् । कस्यचित्पथिकस्याथ कूपमग्नां पयस्विनीम् १६। अवलोक्य तदुद्धारं चक्रतुस्तेन नोदितौ । ताभ्यांगदितमाकर्ण्य कुंडा साध्वित्यभाषत १७। ते त्रयस्तेनपुण्येन मरणं प्राप्य दुर्लभम् । इंद्रप्रस्थतटस्थायां काश्यां वैकुंठमारुहन् १८। इयं काशी महेशस्य पुरी यद्यपि भूपते । तथाप्यस्यां मृतं जंतुर्वैकुंठे स्यात्सुखी हरेः १९। एतत्ते कथितं राजन्काश्या माहात्म्यमुत्तमम् । किमन्यच्छ्रोतुमिच्छा ते विद्यते तद्वदस्व मे २०। शिबिरुवाच- मुने त्वया महेशस्य क्षेत्रत्रयमुदीरितम् । काशी च शिवकांची च गोकर्णं च तथापरम् २१। एकस्य महिमा प्रोक्तो त्वया काश्या महामुने । गोकर्णशिवकांच्योश्च कथ्यतां यदि विद्यते २२। नारद उवाच-। गोकर्णं केवलं शैवं क्षेत्रं परमपावनम् । तस्मिन्मृतो नरो राजन्शिवः स्यान्नात्र संशयः २३। स्थले जलेंतरिक्षे च जंतुस्तत्र मृयेत चेत् । तदा कैलासशिखरो शिवः संभूय दीव्यति २४। अत्र गोकर्णतीर्थे स्यान्मृतस्य न पुनर्भवः । शिवेन स समं राजन्मुक्तिं यास्यति कर्हिचित् २५। अस्यापि तव माहात्म्यं गोकर्णस्य महामते । वर्णयामि यदाकर्णि मया ब्रह्ममुखात्प्रभो २६। प्रयागादेकगव्यूतौ गुरुतीर्थसमीपगः । मर्यादापर्वतो योऽयं दृश्यते पुण्यदर्शनः २७। तत्रैकः कर्कटो नाम भिल्ल आसीत्सुदारुणः । तस्य भार्या जरा नाम सा जघ्ने पतिपंचकम् २८। सा जरा विषसंयुक्तं षष्ठं कर्कटकं तदा । अकरोन्मोदकं हंतुं तदा तेन स्वसुः श्रुतम् २९। निजाया मुखतो राजन्भिल्लेन च महात्मना । बालां तां हंतुमारेभे कर्कटो भृशदारुणः ३०। खङ्गपाणिर्यदा याति तद्वधाय स भिल्लपः । यावत्तावत्तु सा यायाज्ज्ञात्वा निजवधोद्यमम् ३१। वनमभ्यद्रवद्भीता निजप्राणपरीप्सया । तामनुद्रवता तेन कर्कटेन महीपते ३२। अत्र गोकर्णतीर्थे तु गृहीता खङ्गपाणिना । शिरश्छित्वा तु खङ्गेन पातयित्वा जले वपुः ३३। तस्य गोकर्णतीर्थस्य निजस्थानमगाच्च सः । सा जरा तत्र गोकर्णे पापापि निधनं गता ३४। कैलासशिखरे राजन्पार्वत्या अभवत्सखी । अहं कथितवानेतत्तव गोकर्णवैभवम् ३५। शिवकांच्याश्च माहात्म्यं पवित्रं वर्णयामि ते । इंद्रप्रस्थतटस्थायां शिवकांच्यामपि प्रभो ३६। गतिः सा परमा पुंसां गोकर्णे या मयोदिता । अत्र श्रीमन्महादेवो विष्णुं सर्वसुरेश्वरम् ३७। आराध्य भक्तराजत्वं लेभे ज्ञानं च तात्विकम् । अतः सर्वे वयं पुत्रा ब्रह्मणस्तं महेश्वरम् ३८। आराधयामः सततं सद्भक्तिज्ञानलिप्सया । अत्र बाणासुरो राजन्नारराध महेश्वरम् ३९। निराहारो वर्षशतं तद्गुणत्वबुभूषया । तस्मै प्रसन्नो भगवान्गणत्वं दत्तवान्निजम् ४०। स्वयं च सर्वदा तस्य पुरपालो बभूवह । इयं पुरी पुरा राजन्नासीद्विष्णोर्महात्मनः ४१। दत्ता शिवाय तुष्टेन तपसा तस्य विष्णुना । अस्यामेकं पुरावृत्तं महदाश्चर्यकारकम् ४२। विप्रस्य शिवभक्तस्य वैकुंठाप्तिर्यथाभवत् । एकस्तु ब्राह्मणो राजन् हेरंबो नाम धार्मिकः ४३। कायेन मनसा वाचा शिवपूजारतः सदा । एकदा स महाभागः शिवतीर्थानि पर्यटन् ४४। शिवभक्तः शिवे राजन्शिवकांच्यामिहागतः । एनां मनोहरां चैव न तत्याज स बुद्धिमान् ४५। पश्चात्तत्रैव तत्याज प्राणानस्या जलांतरे । तत्रैव श्रीमहादेवगणास्तं ब्राह्मणोत्तमम् ४६। नीत्वा कैलासमचलं चेलुस्तदनुशासनात् । अथ मध्ये समायाता गणा वैकुंठतो हरेः ४७। तेभ्यो बलात्समादातुं तं द्विजश्रेष्ठमुद्यताः । आसीत्तेषां महयुद्धं गणानां हरिशर्वयोः ४८। तत्र युद्धेन वैकेषां विजयो न पराजयः । तत्र वैकुंठतो विष्णुरागतो गरुडासनः ४९। कैलासाद्वृषभारूढो महेशश्च त्रिलोकधृक् । तावन्योन्यं मुखं दृष्ट्वा विहस्य जगदीश्वरौ ५०। पश्यतस्म महद्युद्धं नभस्येव गणैः कृतम् । अथ स्वीयान्गणान्विष्णुः शैवांश्च दिवि युद्धतः ५१। निवार्य तं द्विजं तार्क्ष्यमारोप्यागाच्छिवालयम् । शिवेन तद्गणैश्चापि स्वकीयैरपि माधवः ५२। वृतो गछन्पथि श्रीमान्स्तुतस्त्रिदशवंदितः । गत्वा विवेश तं चागं महादेवपुरःसरः ५३। तस्मै द्विजाय वै तस्य दर्शयन्रमणीयताम् । अथ तस्मात्तु कैलासान्महादेवेन वंदितः ५४। माधवः परया भक्त्या वैकुंठमगमत्तदा । द्विजः सोऽपि महाभागस्तीर्थस्यास्य प्रसादतः ५५। गोविंददर्शनं प्राप्य मुमुदे हरसन्निधौ । एतत्ते कथितं राजन्शिवकांच्यास्तु वैभवम् ५६। तीर्थसप्तकनाम्नस्तु शृणुष्व सुसमाहितः । तीर्थमेतन्महाराज चतुर्वर्गफलप्रदम् ५७। दर्शनात्स्पर्शनाद्ध्यानात्स्मरणादपि भूपते । वसिष्ठादिभिरेतस्मिन्महर्षिभिरनुष्ठितम् ५८। महत्तपस्तु सृष्ट्यर्थं तत्रासंस्तु क्षमा नृप । मरीचिरपि धर्मात्मा पुत्रार्थं स्नानमाचरन् ५९। अत्र लेभे महाभागः कश्यपं सुतमुत्तमम् । अत्रिरत्रापि तपसा तोषयद्देवपुंगवान् ६०। सोमं दुर्वाससं दत्तं तेभ्यो लेभे सुतत्रयम् । अंगिरा अपि धर्मात्मा तीर्थस्यास्य प्रसादतः ६१। लेभे सुतांस्तुतद्वंश्या जाता आंगिरसा द्विजाः । पुलहोऽपि सुतं लेभे दंभोलि गुणवत्तरम् ६२। योऽगस्त्योभूत्पुरा राजंस्तीर्थेऽत्रैव निमज्जनात् । पुलस्त्यस्यात्र तीर्थे वै पुत्रो लब्धो तपस्यतः ६३। कुबेरोभून्महाभागो यः सखासीदुमापतेः । क्रतोरपि सुता जाता वालखिल्याः सहस्रशः ६४। तीर्थस्यास्य प्रसादेन ते सर्वे ह्यूर्ध्वरेतसः । रजआदीन्सुताँ लेभे वसिष्ठोऽपि महातपाः ६५। सप्तैव राजशार्दूल महिमा तस्य वर्णितः । अन्यान्यपि च तीर्थानि संत्यनेकानि भूपते ६६। कपिलाश्रमकेदारप्रभासादीनि वै प्रभौ । नियुतैरपि वर्षाणां तेषां च महिमा नृप । अनंतेनापि नो वक्तुं शक्यते किमु मादृशैः ६७। सौभरिरुवाच- एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठो नारदो मुनिपुंगवः । शिवं जगाम नभसो नारायणगुणान्गृणन् ६८। शिबिरौशीनरो राजा शक्रप्रस्थस्य वैभवम् । श्रुत्वा मुनिमुखाद्राजन्कृतार्थं स्वममन्यत ६९। तत्र स्नात्वा हि विधिवदिंद्रप्रस्थे स भूपतिः । विधाय सत्क्रियाः सर्वा जगाम निजपत्तनम् ७०। इंद्रप्रस्थस्य माहात्म्यमेतत्तव मया विभो । यमुनातीरतीर्थस्य वर्णितं जनपावनम् ७१। नास्यादरं करिष्यंति कलौ श्रद्धाविवर्जिताः । इंद्रप्रस्थस्य राजेंद्र सर्वतीर्थशिरोमणेः ७२। अष्टादशपुराणानां श्रवणाद्भारतस्य च । यत्फलं तन्महिम्नस्य शक्रप्रस्थस्य जायते ७३। अरुणोदयवेलायां माघलक्षैकमज्जनात् । यत्फलं तन्महिम्नोस्य श्रवणाच्छ्रद्धया भवेत् ७४। श्रद्धयास्य तु माहात्म्यं यः शृणोति महीपते । तर्पितास्तेन पितरो देवाश्च मुनयस्तथा ७५। कृच्छ्रातिकृच्छ्रपाराक चांद्रायण व्रतादिभिः । यत्फलं तन्महिम्नोऽस्य श्रद्धया श्रवणाद्भवेत् ७६। अश्वमेधादियज्ञानां समस्तानां महीपते । यत्फलं तन्महिम्नोऽस्य श्रद्धया श्रवणाद्भवेत् ७७। सूत उवाच- एवं युधिष्ठिरो राजा श्रुत्वा शौनक सौभरेः । इंद्रप्रस्थस्य माहात्म्यं स ययौ हस्तिनं पुरम् ७८। ततो विनीय सद्भ्रातॄन्दुर्योधनपुरःसरान् । इंद्रप्रस्थमगात्पुण्यं राजसूयचिकीर्षया ७९। द्वारकायाः समागम्य गोविंदं कुलदैवतम् । राजसूयेन यज्ञेन स इयाज महीपतिः ८०। मुक्तिदं तीर्थमेतत्तु शपतोस्याप्यजायत । इति मत्वा हरिस्तत्र शिशुपालं जघान ह ८१। शिशुपालोऽपि तस्यैव तीर्थस्य मरणाद्भुवि । सायुज्यमगमत्कृष्णे निखिलार्थप्रदायके ८२। शिशुपालो हतो यत्र विहितो यत्र चक्रतुः । गदया तत्र भीमेन कृतं कुंडं सुविस्तरम् ८३। भीमकुंडं तु विज्ञातं जातं तद्भुविपावनम् । कालिंद्या दक्षिणे भागे गव्यूत्यर्धं महीतले ८४। इंद्रप्रस्थगताया यत्कालिंद्याः स्नानतः फलम् । तत्फलं तत्र कुंडे तु जायते नात्र संशयः ८५। सूत उवाच- यस्मिन्क्षेत्रे स्थितो जंतुस्तं क्षेत्रमनुवत्सरम् । प्रदक्षिणादिभिर्धर्मैः स्वापराधान्क्षमापयतेत् ८६। प्रतिसंवत्सरं चैव परिक्रामति यो नरः । क्षेत्रापराधदोषैश्च न स लिप्येत्तु पातकैः ८७। प्रदक्षिणमकुर्वाणः क्षेत्रसिद्धिं न विंदति । तस्मात्प्रदक्षिणा तीर्थे दातव्या च फलार्थिभिः ८८। हरेर्नाम निसंजल्पन्प्रकरोति प्रदक्षिणाम् । पदेपदे स लभते कपिलादानजं फलम् ८९। चैत्रकृष्णचतुर्दश्यां शक्रप्रस्थप्रदक्षिणाम् । यः करोति नरो धन्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते ९०। इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे कालिंदीमाहात्म्ये इंद्रप्रस्थगत काशीगोकर्णशिवकांचीतीर्थसप्तक भीमकुंडवर्णनोनाम द्वाविंशत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः २२२ ।

nārada uvāca- ākarṇaya śibe rājanvarṇayāmi tavāgrataḥ | puṇyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ kāśyā māhātmyamuttamam 1| iṃdraprasthataṭasthāyāṃ kāśyāmekastu pādapaḥ | śiṃśapākhyobhavedrājan purā puṇyayuge kṛte 2| tatraiko vāyaso hyāsītkṛtanīḍo vanaspatau | tasyādhastānmahāsarpaṃ koṭareva sati sma ha 3| ekadā tasya kākasya bhāryāṃḍadvayamālaye | pratimucya gatā kvāpi na nīḍe sve samāgatā 4| svayameva sa kākastu pālayannaṃḍakadvayam | tāmeva śiṃśapāmuccairadhyatiṣṭhanmahīpate 5| athaikadā niśīdhe tu mahāvātyā samāgatā | abhanakśiṃśapāṃ rājanmūlādapi dṛḍhādapi 6| vātyayā pātyamānāyā śiṃśapāyāstadā tale | cūrṇitau kākasarpau tau gataprāṇau babhūvatuḥ 7| divyāṃgāste trayo bhūtvā śiṃśapā vāyasādayaḥ | vimānatrayamārūḍhā jagmuḥ śrīpatiketanam 8| śibiruvāca- devarṣe kena puṇyena prāptā tairmuktidā purī | āsaṃste ke trayaḥ pūrvaṃ sarvaṃ kathaya nārada 9| nārada uvāca-| kurujāṃgaladeśīyo brāhmaṇaḥ śravaṇābhidhaḥ | tasya bhāryā kuḍā nāma bhrātābhūcca kuraṃṭakaḥ 10| asnātabhoktā nityaṃ sa kavalo miṣṭabhugrahaḥ | śravaṇastena doṣeṇa babhūva grāmavāyasaḥ 11| kuraṃṭakastu tadbhrātā nāstiko'bhavadulbaṇaḥ | śrutismṛtipathocchettā devatānāṃ ca niṃdakaḥ 12| tena doṣeṇa sa mṛto hyabhavatkālakuṃḍalī | sā kuṃḍā śravaṇasya strī babhūvobhayadoṣabhāk 13| ataḥ sā sthāvaratvaṃ hi labdhvāsīdubhayāśrayā | etatte kathitaṃ bhūpa tadvṛttaṃ pūrvajanmani 14| ataḥ paraṃ pravakṣyāmi teṣāṃ puṇyaṃ yatastrayaḥ | prāpustena purīṃ ramyāṃ kāśīṃ vaiśveśvarīṃ nṛpa 15| grāmāṃtarādekadā tau pratyāyātau nijālayam | kasyacitpathikasyātha kūpamagnāṃ payasvinīm 16| avalokya taduddhāraṃ cakratustena noditau | tābhyāṃgaditamākarṇya kuṃḍā sādhvityabhāṣata 17| te trayastenapuṇyena maraṇaṃ prāpya durlabham | iṃdraprasthataṭasthāyāṃ kāśyāṃ vaikuṃṭhamāruhan 18| iyaṃ kāśī maheśasya purī yadyapi bhūpate | tathāpyasyāṃ mṛtaṃ jaṃturvaikuṃṭhe syātsukhī hareḥ 19| etatte kathitaṃ rājankāśyā māhātmyamuttamam | kimanyacchrotumicchā te vidyate tadvadasva me 20| śibiruvāca- mune tvayā maheśasya kṣetratrayamudīritam | kāśī ca śivakāṃcī ca gokarṇaṃ ca tathāparam 21| ekasya mahimā prokto tvayā kāśyā mahāmune | gokarṇaśivakāṃcyośca kathyatāṃ yadi vidyate 22| nārada uvāca-| gokarṇaṃ kevalaṃ śaivaṃ kṣetraṃ paramapāvanam | tasminmṛto naro rājanśivaḥ syānnātra saṃśayaḥ 23| sthale jaleṃtarikṣe ca jaṃtustatra mṛyeta cet | tadā kailāsaśikharo śivaḥ saṃbhūya dīvyati 24| atra gokarṇatīrthe syānmṛtasya na punarbhavaḥ | śivena sa samaṃ rājanmuktiṃ yāsyati karhicit 25| asyāpi tava māhātmyaṃ gokarṇasya mahāmate | varṇayāmi yadākarṇi mayā brahmamukhātprabho 26| prayāgādekagavyūtau gurutīrthasamīpagaḥ | maryādāparvato yo'yaṃ dṛśyate puṇyadarśanaḥ 27| tatraikaḥ karkaṭo nāma bhilla āsītsudāruṇaḥ | tasya bhāryā jarā nāma sā jaghne patipaṃcakam 28| sā jarā viṣasaṃyuktaṃ ṣaṣṭhaṃ karkaṭakaṃ tadā | akaronmodakaṃ haṃtuṃ tadā tena svasuḥ śrutam 29| nijāyā mukhato rājanbhillena ca mahātmanā | bālāṃ tāṃ haṃtumārebhe karkaṭo bhṛśadāruṇaḥ 30| khaṅgapāṇiryadā yāti tadvadhāya sa bhillapaḥ | yāvattāvattu sā yāyājjñātvā nijavadhodyamam 31| vanamabhyadravadbhītā nijaprāṇaparīpsayā | tāmanudravatā tena karkaṭena mahīpate 32| atra gokarṇatīrthe tu gṛhītā khaṅgapāṇinā | śiraśchitvā tu khaṅgena pātayitvā jale vapuḥ 33| tasya gokarṇatīrthasya nijasthānamagācca saḥ | sā jarā tatra gokarṇe pāpāpi nidhanaṃ gatā 34| kailāsaśikhare rājanpārvatyā abhavatsakhī | ahaṃ kathitavānetattava gokarṇavaibhavam 35| śivakāṃcyāśca māhātmyaṃ pavitraṃ varṇayāmi te | iṃdraprasthataṭasthāyāṃ śivakāṃcyāmapi prabho 36| gatiḥ sā paramā puṃsāṃ gokarṇe yā mayoditā | atra śrīmanmahādevo viṣṇuṃ sarvasureśvaram 37| ārādhya bhaktarājatvaṃ lebhe jñānaṃ ca tātvikam | ataḥ sarve vayaṃ putrā brahmaṇastaṃ maheśvaram 38| ārādhayāmaḥ satataṃ sadbhaktijñānalipsayā | atra bāṇāsuro rājannārarādha maheśvaram 39| nirāhāro varṣaśataṃ tadguṇatvabubhūṣayā | tasmai prasanno bhagavāngaṇatvaṃ dattavānnijam 40| svayaṃ ca sarvadā tasya purapālo babhūvaha | iyaṃ purī purā rājannāsīdviṣṇormahātmanaḥ 41| dattā śivāya tuṣṭena tapasā tasya viṣṇunā | asyāmekaṃ purāvṛttaṃ mahadāścaryakārakam 42| viprasya śivabhaktasya vaikuṃṭhāptiryathābhavat | ekastu brāhmaṇo rājan heraṃbo nāma dhārmikaḥ 43| kāyena manasā vācā śivapūjārataḥ sadā | ekadā sa mahābhāgaḥ śivatīrthāni paryaṭan 44| śivabhaktaḥ śive rājanśivakāṃcyāmihāgataḥ | enāṃ manoharāṃ caiva na tatyāja sa buddhimān 45| paścāttatraiva tatyāja prāṇānasyā jalāṃtare | tatraiva śrīmahādevagaṇāstaṃ brāhmaṇottamam 46| nītvā kailāsamacalaṃ celustadanuśāsanāt | atha madhye samāyātā gaṇā vaikuṃṭhato hareḥ 47| tebhyo balātsamādātuṃ taṃ dvijaśreṣṭhamudyatāḥ | āsītteṣāṃ mahayuddhaṃ gaṇānāṃ hariśarvayoḥ 48| tatra yuddhena vaikeṣāṃ vijayo na parājayaḥ | tatra vaikuṃṭhato viṣṇurāgato garuḍāsanaḥ 49| kailāsādvṛṣabhārūḍho maheśaśca trilokadhṛk | tāvanyonyaṃ mukhaṃ dṛṣṭvā vihasya jagadīśvarau 50| paśyatasma mahadyuddhaṃ nabhasyeva gaṇaiḥ kṛtam | atha svīyāngaṇānviṣṇuḥ śaivāṃśca divi yuddhataḥ 51| nivārya taṃ dvijaṃ tārkṣyamāropyāgācchivālayam | śivena tadgaṇaiścāpi svakīyairapi mādhavaḥ 52| vṛto gachanpathi śrīmānstutastridaśavaṃditaḥ | gatvā viveśa taṃ cāgaṃ mahādevapuraḥsaraḥ 53| tasmai dvijāya vai tasya darśayanramaṇīyatām | atha tasmāttu kailāsānmahādevena vaṃditaḥ 54| mādhavaḥ parayā bhaktyā vaikuṃṭhamagamattadā | dvijaḥ so'pi mahābhāgastīrthasyāsya prasādataḥ 55| goviṃdadarśanaṃ prāpya mumude harasannidhau | etatte kathitaṃ rājanśivakāṃcyāstu vaibhavam 56| tīrthasaptakanāmnastu śṛṇuṣva susamāhitaḥ | tīrthametanmahārāja caturvargaphalapradam 57| darśanātsparśanāddhyānātsmaraṇādapi bhūpate | vasiṣṭhādibhiretasminmaharṣibhiranuṣṭhitam 58| mahattapastu sṛṣṭyarthaṃ tatrāsaṃstu kṣamā nṛpa | marīcirapi dharmātmā putrārthaṃ snānamācaran 59| atra lebhe mahābhāgaḥ kaśyapaṃ sutamuttamam | atriratrāpi tapasā toṣayaddevapuṃgavān 60| somaṃ durvāsasaṃ dattaṃ tebhyo lebhe sutatrayam | aṃgirā api dharmātmā tīrthasyāsya prasādataḥ 61| lebhe sutāṃstutadvaṃśyā jātā āṃgirasā dvijāḥ | pulaho'pi sutaṃ lebhe daṃbholi guṇavattaram 62| yo'gastyobhūtpurā rājaṃstīrthe'traiva nimajjanāt | pulastyasyātra tīrthe vai putro labdho tapasyataḥ 63| kuberobhūnmahābhāgo yaḥ sakhāsīdumāpateḥ | kratorapi sutā jātā vālakhilyāḥ sahasraśaḥ 64| tīrthasyāsya prasādena te sarve hyūrdhvaretasaḥ | rajaādīnsutā~ lebhe vasiṣṭho'pi mahātapāḥ 65| saptaiva rājaśārdūla mahimā tasya varṇitaḥ | anyānyapi ca tīrthāni saṃtyanekāni bhūpate 66| kapilāśramakedāraprabhāsādīni vai prabhau | niyutairapi varṣāṇāṃ teṣāṃ ca mahimā nṛpa | anaṃtenāpi no vaktuṃ śakyate kimu mādṛśaiḥ 67| saubhariruvāca- evamuktvā muniśreṣṭho nārado munipuṃgavaḥ | śivaṃ jagāma nabhaso nārāyaṇaguṇāngṛṇan 68| śibirauśīnaro rājā śakraprasthasya vaibhavam | śrutvā munimukhādrājankṛtārthaṃ svamamanyata 69| tatra snātvā hi vidhivadiṃdraprasthe sa bhūpatiḥ | vidhāya satkriyāḥ sarvā jagāma nijapattanam 70| iṃdraprasthasya māhātmyametattava mayā vibho | yamunātīratīrthasya varṇitaṃ janapāvanam 71| nāsyādaraṃ kariṣyaṃti kalau śraddhāvivarjitāḥ | iṃdraprasthasya rājeṃdra sarvatīrthaśiromaṇeḥ 72| aṣṭādaśapurāṇānāṃ śravaṇādbhāratasya ca | yatphalaṃ tanmahimnasya śakraprasthasya jāyate 73| aruṇodayavelāyāṃ māghalakṣaikamajjanāt | yatphalaṃ tanmahimnosya śravaṇācchraddhayā bhavet 74| śraddhayāsya tu māhātmyaṃ yaḥ śṛṇoti mahīpate | tarpitāstena pitaro devāśca munayastathā 75| kṛcchrātikṛcchrapārāka cāṃdrāyaṇa vratādibhiḥ | yatphalaṃ tanmahimno'sya śraddhayā śravaṇādbhavet 76| aśvamedhādiyajñānāṃ samastānāṃ mahīpate | yatphalaṃ tanmahimno'sya śraddhayā śravaṇādbhavet 77| sūta uvāca- evaṃ yudhiṣṭhiro rājā śrutvā śaunaka saubhareḥ | iṃdraprasthasya māhātmyaṃ sa yayau hastinaṃ puram 78| tato vinīya sadbhrātṝnduryodhanapuraḥsarān | iṃdraprasthamagātpuṇyaṃ rājasūyacikīrṣayā 79| dvārakāyāḥ samāgamya goviṃdaṃ kuladaivatam | rājasūyena yajñena sa iyāja mahīpatiḥ 80| muktidaṃ tīrthametattu śapatosyāpyajāyata | iti matvā haristatra śiśupālaṃ jaghāna ha 81| śiśupālo'pi tasyaiva tīrthasya maraṇādbhuvi | sāyujyamagamatkṛṣṇe nikhilārthapradāyake 82| śiśupālo hato yatra vihito yatra cakratuḥ | gadayā tatra bhīmena kṛtaṃ kuṃḍaṃ suvistaram 83| bhīmakuṃḍaṃ tu vijñātaṃ jātaṃ tadbhuvipāvanam | kāliṃdyā dakṣiṇe bhāge gavyūtyardhaṃ mahītale 84| iṃdraprasthagatāyā yatkāliṃdyāḥ snānataḥ phalam | tatphalaṃ tatra kuṃḍe tu jāyate nātra saṃśayaḥ 85| sūta uvāca- yasminkṣetre sthito jaṃtustaṃ kṣetramanuvatsaram | pradakṣiṇādibhirdharmaiḥ svāparādhānkṣamāpayatet 86| pratisaṃvatsaraṃ caiva parikrāmati yo naraḥ | kṣetrāparādhadoṣaiśca na sa lipyettu pātakaiḥ 87| pradakṣiṇamakurvāṇaḥ kṣetrasiddhiṃ na viṃdati | tasmātpradakṣiṇā tīrthe dātavyā ca phalārthibhiḥ 88| harernāma nisaṃjalpanprakaroti pradakṣiṇām | padepade sa labhate kapilādānajaṃ phalam 89| caitrakṛṣṇacaturdaśyāṃ śakraprasthapradakṣiṇām | yaḥ karoti naro dhanyaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate 90| iti śrīpādmemahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kāliṃdīmāhātmye iṃdraprasthagata kāśīgokarṇaśivakāṃcītīrthasaptaka bhīmakuṃḍavarṇanonāma dvāviṃśatyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ 222 |