Chapter 128

वसिष्ठ उवाच। कथितं माघमाहात्म्यं दत्तात्रेयेण भाषितम् । अधुनाऽहं प्रवक्ष्यामि माघस्नानस्य यत्फलम् १। सर्वक्रतुवरिष्ठं तु सर्वदानफलप्रदम् । सर्वव्रततपस्तुल्यं माघस्नानं परंतप २। स्नानेन माघस्य विशुद्धमानसा पितॄन्दिवि स्थाप्य कुलद्वयस्य वै । स्वर्गं प्रयांति स्वयमुज्ज्वलानना वरैर्विमानै रुचिरैश्च कामगैः ३। ये मानवाः पापकृतोऽपि सर्वदा सदा दुराचाररता विमार्गगाः । स्नात्वा हि माघे हरिमर्चयंति ये मुंचंति तेपीह महाघसंचयम् ४। सत्येन हीनाः पितृमातृदुःखदा ह्यनाश्रमस्थाः कुलधर्मवर्जिताः । ये दांभिकास्तेऽपि नराः सतां गतिं स्नानैः प्रयांत्यत्र हि माघसंभवैः ५। पुण्येषु तीर्थेषु च माघमासे स्नानं नराणामतिदुर्लभं भुवि । तस्माद्यतो ब्रह्मविदां पदं नरैः संप्राप्यते नात्र विचारणा मम ६। माघे तपो दान जप प्रसेवनं स्थानं हरेः पूजनमक्षयं नृप । तस्माद्यथाशक्ति नरैः प्रयत्नतः स्नात्वा प्रदेयं वसनान्नकांचनम् ७। माघेऽन्नदाताऽमृतपः सुरालये हेम्नश्च दाता बलभित्समीपगः । दीपाग्निवासांसि ददन्नरः सदा सूर्यस्यलोके वसति प्रभामयः ८। यज्ञैः सुदानैः सुतपोभिरुज्ज्वलैः सुब्रह्मचर्यार्चनयोगसेवया । शुद्धा भवंतीह तथा न पापिनः स्नानैर्यथा पुण्यभवैस्तु माघजैः ९। दुःखौघसंतप्तिमसह्ययातनां याम्यां न ते यांत्यपि पापकारिणः । ये माघमासे वरतीर्थमज्जनं कुर्वंति चार्धोदितसूर्यमंडले १०। स्नात्वा च माघे हरिमर्चयंति ये स्वर्गच्युता भूपतयो भवंति । भव्याः सुरूपाः सुभगाः प्रियंवदा धर्मान्विता भूरिधनाः शतायुषः ११। दीप्तानले काष्ठचयो यथाहुतो भस्मावशेषो भवतीह तत्क्षणात् । स्नानेन माघस्य तथा विलीयते क्षुद्रोऽपि पापौघ महाघसंचयः १२। कायेन वाचा मनसापि पातकं ज्ञातं यदज्ञातमलंकृतं नरैः । स्नानं च माघे वरतीर्थसंभवं सर्वं दहद्विष्णुरिवाशु हृद्गतः १३। संभुज्यमानाघफलं हि पार्थिव प्रमादतोपीह नृणां कदाचन । स्नानं हि माघस्य यतः प्रसज्यते तदैव तत्संक्षयमेति निश्चितम् १४। गंधर्वं कन्याः पृथिवी शशापजं संभुज्यमानाघफलं दुरत्ययम् । स्नानाद्विमुक्ताः खलु माघमासजाद्वाक्यात्पुरा लोमशजातमद्भुतम् १५। सूत उवाच। श्रुत्वैतत्पार्थिवः प्रीत्या नत्वा तत्पादपंकजम् । श्रद्धया परया नम्रस्तं पप्रच्छ पुरोधसम् १६। भगवन्ब्रूहि कन्याभिः शापो ह्यभिगतः कुतः । कस्यापत्यानि तास्तासां नाम किं कीदृशं वयः १७। कथं लोमशवाक्येन विपाकाच्छापसंभवात् । विमुक्ताः कुत्र ताः सस्नुर्मासं ताः कतिसंख्यया १८। वसिष्ठ उवाच। श्रूयतां राजशार्दूल धर्मगर्भां कथां पराम् । यथाऽरणिर्वह्निगर्भा धर्मसूर्वह्निसूरिव १९। गंधर्वः सुखसंगीतिस्तस्य कन्या प्रमोदिनी । सुशीलस्य सुशीला च सुस्वरा स्वरवेदिनः २०। सुतारा चंद्रकांतस्य चंद्रिका सुप्रभस्य च । इमानि वरनामानि तासामप्सरसां नृप २१। कुमार्यः पंच सर्वास्ता वयसा सुसमाः पुनः । चंद्रादिवविनिष्क्रांताश्चंद्रिकेव समुज्ज्वलाः २२। चंद्राननाः सुकेशिन्यश्चंद्रामृतरसाधराः । नेत्रेष्वानंदकारिण्यः कौमुदी कुमुदेष्विव २३। लावण्यपिंडसंभूताश्चारुरूपामनोहराः । उद्भिन्नकुचकुंभिन्यः पद्मिन्य इव माधवे २४। उन्मील्य यौवनं कांतं वल्लीव नवपल्लवैः । हेमगौराश्च हेमाभा हेमालंकारभूषिताः २५। हेमचंपकमालिन्यो हेमच्छविसुवाससः । स्वरग्रामावलीहासु विविधा मूर्च्छनासु च २६। तालदानविनोदेषु वेणुवीणाप्रवादने । मृदंगनादसंभिन्नं लास्यमार्गलवेषु च २७। चित्रादिषु विनोदेषु कलासु च विशारदाः । एवंभूतास्तु ताः कन्या मुमुहुः क्रीडने वने २८। पितृभिर्लालिताः सत्यश्चेरुश्च धनदालये । कौतुकादेकदा पंच मिलित्वा मासि माधवे । कन्या मंदारपुष्पाणि विचिन्वंत्यो वनाद्वनम् २९। गौरीं समाराधयितुं वरांगनाः कदाचिदच्छोदसरोवरं ययुः । हेमांबुजानि प्रवराणि ताः पुनस्तस्मादुपादाय वरोत्पलैः सह ३०। वैडूर्यशुद्धस्फटिकाच्छविद्रुमे स्नात्वा तडागे परिधाय चांबरम् । मौनेन च स्थंडिलपिंडिकामयी स्वर्णस्य सिक्ताभिरुमां विनिर्ममुः ३१। समर्चितां चंदनचंद्रकुंकुमैरभ्यर्च्य गौरीं वरपंकजादिभिः । नानोपचारैश्च सुभक्तिभावितास्तालप्रयोगैर्ननृतुः कुमारिकाः ३२। गांधारमाश्रित्य वरं स्वरं ततो गेयं सुतारध्वनिभिः सुमूर्च्छितम् । एणीदृशस्ताः प्रजगुः कलाक्षरं चारुप्रबंधं गतिभिस्तु सुस्वरम् ३३। तस्मिन्सुनादे रसवर्षहर्षदे कन्यास्वलं निर्भरनृत्यवृत्तिषु । अच्छोदतीर्थप्रवरे तदा गतः स्नातुं मुनेर्वेदनिधेः सुताग्निपः ३४। रूपेण निःसीमतरो वराननः सरोजपत्रायतलोचनो युवा । विशालवक्षाः सुभुजोऽतिसुंदरः श्यामच्छविः कामइवापरो हि सः ३५। स ब्रह्मचारी सशिखो विराजते दंडेनयुक्तो धनुषैव मन्मथः । एणाजिनप्रावरणः सुसूत्रधृग्घेमाभमौंजी कटिसूत्रमेखलः ३६। तं दृष्ट्वा ब्राह्मणं बालास्तास्तत्र सरसस्तटे । जहर्षुः कौतुकाविष्टाः कोऽयं नो नयनातिथिः ३७। संत्यक्तनृत्यगीतास्तास्तस्यालोकनतत्पराः । हरिण्यो लुब्धकेनेव विद्धाः कामेन सायकैः ३८। पश्यपश्येति जल्पंत्यो मुग्धाः पंचसु संभ्रमम् । तस्मिन्विप्रवरे यूनि कामदेवभ्रमं ययुः ३९। पुनः पुनस्तमभ्यर्च्य नयनैः पंकजैरिव । पश्चाद्विचारमायासुस्ताश्च कन्याः परस्परम् ४०। यद्ययं कामदेवो हि रतिहीनः कथं व्रजेत् । अथायमश्विनौ देवौ तौ नूनं युग्मचारिणौ ४१। गंधर्वः किन्नरो वाथ सिद्धो वा कामरूपधृक् । ऋषिपुत्रोथवा कश्चित्कश्चिद्वा मानुषोत्तमः ४२। अस्तु वा कश्चिदेवायं धात्रासृष्टो हि नः कृते । यथाभाग्यवतामर्थे निधानं पूर्वकर्मभिः ४३। तथास्माकं कुमारीणां गौर्या नीतो वरोत्तमः । करुणाजलकल्लोल प्लवार्द्रीकृतचित्तया ४४। मया वृतस्त्वया चायं त्वया वृतस्तथा मया । एवं पंचसु कन्यासु वदंतीषु नृपोत्तम ४५। श्रुत्वा तद्वचनं तत्र कृत्वा माध्याह्निकीः क्रियाः । आलोच्य हृदये सोऽपि विघ्नमेतदुपस्थितम् ४६। ब्रह्मविष्णुगिरिशादयः सुरा ये च सिद्धमुनयः पुरातनाः । तेऽपि योगबलिनो विमोहिता लीलया तदबलाभिरद्भुतम् ४७। योषितां नयनतीक्ष्णसायकैर्भ्रूलतासुदृढचापनिर्गतैः । धन्विनामकरकेतुना हतः कस्य नो पतति हा मनोमृगः ४८। तावदेव नयधीर्विराजते तावदेव जनता भयं भजेत् । तावदेव दृढचित्तता भृशं तावदेव गणना कुलस्य च ४९। तावदेव तपसः प्रगल्भता तावदेव यमधारणं नृणाम् । यावदेव वनितेक्षणबाणैर्मोहयंत्युरुमदैर्न मानुषाः 6.128.५०। मोहयंतु मदयंतु रागिणां योषितः सुललितैर्मनोहरैः । मोहयंति मदयंति मामिमं धर्मरक्षणपरं हि कैर्गुणैः ५१। मांसशुक्रमलमूत्रनिर्मिते योषितां वपुषि निर्घृणेऽशुचौ । कामिनश्च परिकल्प्य चारुतां मा रमंतु सुविमूढचेतसः ५२। दारुणो हि परिकीर्तितोंगना सन्निधिर्विमलबुद्धिभिर्बुधैः । यावदत्र न समीपगा इमास्तावदेव हि गृहं व्रजाम्यहम् ५३। समीपं तस्य यावद्धि नागच्छंति वरांगनाः । वैष्णवेन प्रभावेण तावदंतर्दधे द्विजः ५४। तस्य योगबलाद्भूप गतस्यादर्शनं तदा । दृष्ट्वा तदद्भुतं कर्म ऋषिपुत्रस्य धीमतः ५५। वित्रस्तनयना बालाः कुरंग्य इव कातराः । संभ्रांत नयनाः शून्या ददृशुस्ता दिशो दश ५६। इंद्रजालं स्फुटं वेत्ति मायां जानाति वा पुनः । दृष्टोऽप्यदृष्टरूपोऽभूदित्यूचुश्च परस्परम् ५७। व्याप्तं तु हृदयं तासां सदैव विरहाग्निना । ज्वलद्दावानलेनेव सुस्निग्धं सांद्र काननम् ५८। त्यक्त्वैंद्रजालिकीं विद्यां कांत दर्शय सत्वरम् । स्वात्मानं नो मनोयुक्तं प्राग्ग्रासे मक्षिकोपमम् ५९। हा कष्टं दर्शितः कस्माद्धात्रा त्वं घटितः पुनः । ज्ञातं महानुसंतापहेतोर्नस्त्वं विनिर्मितः ६०। कच्चित्ते निर्दयं चेतः कच्चिदस्मासु नो मनः । कच्चिद्धूर्तोऽसि हे कांत कच्चिन्मुष्णासि नो मनः ६१। कच्चिन्न प्रत्ययोस्मासु कच्चिदऽस्मान्परीक्षसे । कच्चिन्नर्मकलाशीलः कच्चिन्मायाविशारदः ६२। कच्चिच्चित्ते प्रवेष्टुं च वेत्सि विज्ञानलाघवम् । कच्चिन्निष्क्रमणोपायं न जानासि कुतः पुनः ६३। कच्चिद्विनापराधं तु त्वमस्मासु प्रकुप्यसे । कच्चिद्दुःखं विजानासि परेषां विप्रलंभजम् ६४। त्वद्दर्शनं विना नूनं हृदयेश्वर सांप्रतम् । न जीवामोऽथ जीवामः पुनस्त्वद्दर्शनाशया ६५। अस्मांश्च नीयतां तत्र यत्र शीघ्रं गतो भवान् । त्वद्दर्शनहरो धाता व्यदधादंकुरच्छिदम् ६६। सर्वथा दर्शनं देहि कारुण्यं भज सर्वथा । पर्यंतं न प्रपश्यंति सर्वथा सज्जना जनाः ६७। इत्थं विलप्य ताः कन्याः प्रतीक्ष्य च बहुक्षणम् । पितृर्भिया गृहं गंतुं शीघ्रमारेभिरे गतिम् ६८। तत्प्रेमनिगडैर्बद्धा भृशं विरह विक्लवाः । कथंचिद्धैर्यमालंब्य ताः स्वं स्वं गृहमागताः ६९। आगत्य पतिताः सर्वा जलयंत्रसमीपतः । किमेतन्मातृभिः पृष्टाः कुतः कालात्ययोऽभवत् ७०। कन्या ऊचुः। क्रीडंत्यः किन्नरीभिस्तु सार्धं संगीतकं मुदा । संस्थितास्तेन न ज्ञातं दिवसादि सरोवरे ७१। पथिश्रांता वयं मातः संतापस्तेन नस्तनौ । मोहेन महता वक्तुं न केनाप्युत्सहामहे ७२। इत्युक्त्वा लुलुठुस्तत्र मणिभूमौ कुमारिकाः । आकारं गोपयंत्यस्ता मुग्धा जल्पंति मातृभिः ७३। काचिन्नर्तयति क्रीडामयूरं न मुदा तदा । न पाठयति तं कीरं पंजरेऽन्या कुतूहलात् ७४। लालयेन्नकुलं नान्या नोल्लासयति सारिकाम् । अपरातीव संमुग्धा नैव क्रीडति सारसैः ७५। भेजिरे न विनोदांस्ता रेमिरे नैव मंदिरे । ऊचिरे बांधवैर्नालं वीणावाद्यं न चक्रिरे ७६। कल्पद्रुमप्रसूनं यद्रसवत्तु सुधोपमम् । मंदारकुसुमामोदि न पपुर्मधुरं मधु ७७। योगिन्य इव ताः कन्या नासाग्रन्यस्तलोचनाः । अलक्ष्यध्यानसंतानाः पुरुषोत्तममानसाः ७८। चंद्रकांतमणिच्छन्ने स्रवद्वारिकणद्रवे । क्षणं वातायने स्थित्वा जलयंत्रेक्षणं क्षणात् ७९। रचयंति क्षणं शय्यां दीर्घिकां भोजिनीदलैः । वीज्यमाना सखीभिस्ताः शीतलैः कदलीदलैः ८०। इत्थं युगसमां रात्रिं मन्वानास्ता वरस्त्रियः । कथंचिद्धीरतां कृत्वा विह्वलाः सज्वरा इव ८१। प्रातर्व्योममणिं दृष्ट्वा मन्यमानाः स्वजीवितम् । विज्ञाप्य मातरं स्वां स्वां गौरीं पूजयितुं गताः ८२। स्नात्वा तेन विधानेन पुष्पैर्धूपैर्यथा तथा । विधाय पूजनं देव्या गायंत्यस्तत्र ताः स्थिताः ८३। एतस्मिन्नंतरे विप्रः स्नातुं सोऽपि समागतः । पित्राश्रमपदात्तस्मादच्छोदे च सरोवरे ८४। मित्रं दृष्ट्वैव रात्र्यंते नलिन्य इव कन्यकाः । उत्फुल्लनयना जातास्तं दृष्ट्वा ब्रह्मचारिणम् ८५। गत्वा तदैव ताः कन्याः समीपं ब्रह्मचारिणः । सव्यापसव्यबंधेन भुजपाशं च चक्रिरे ८६। गतोऽसि धूर्त पूर्वेद्युर्गंतुमद्य न शक्यसे । वृतस्त्वं नूनमस्माभिर्नात्र तेऽस्तु विचारणा ८७। इत्युक्तो ब्राह्मणः प्राह प्रसन्बाहुपाशगः । युष्माभिरुच्यते भद्रमनुकूलं प्रियं वचः ८८। प्रथमाश्रमनिष्ठस्य किंतु नाद्यापि मे व्रतम् । वेदाभ्यसनशीलस्य पारं याति गुरोः कुले ८९। आश्रमे यत्र यो धर्मो रक्षणीयः स पंडितैः । विवाहोऽयमतो मन्ये न धर्म इति कन्यकाः ९०। आकर्ण्य तस्य वाक्यानि तमूचुस्ता वचस्ततः । सकलध्वनिसोत्कंठाः कोकिला इव माधवे ९१। धर्मादर्थोर्थतः कामः कामाद्धर्मफलोदयः । इत्येव निश्चितं शास्त्रं वर्णयंति विपश्चितः ९२। सकामो धर्मबाहुल्यात्पुरस्ते समुपागतः । सेव्यतां विविधैर्भोगैः स्वर्गभूमिरियं ततः ९३। श्रुत्वा तद्वचनं तासां प्राह गंभीरया गिरा । तथ्यं वो वचनं किंतु समाप्येह स्वकं व्रतम् ९४। प्राप्यनुज्ञां गुरोः सर्वं वैवाहं कर्म नान्यथा । इत्युक्त्वा पुनरूचुस्ताः स्फुटं मूढोऽसि सुन्दरः ९५। दिव्यौषधं ब्रह्मरसायनं च सिद्धिर्निधेः साधुकला वरांगनाः । मंत्रस्तथा सिद्धिरसश्च धर्मतो नेमा निषेध्याः सुधिया समागताः ९६। कार्यं हि दैवाद्यदि सिद्धमागतं तस्मिन्नुपेक्षां न च याति नीतिगः । यस्मादुपेक्षा न पुनः फलप्रदा तस्मान्न दीर्घीकरणं प्रशस्यते ९७। सांद्रानुरागाः कुलजन्मनिर्मलाः स्नेहार्द्रचित्ताः सुगिरः स्वयंवराः । कन्याः सुरूपाः खलु चारुयौवना धन्या लभंतेऽत्र नरास्तु नेतरे ९८। क्व वयं वरसुन्दर्यः क्व चाऽयं तापसो बटुः । दुर्घटस्य विधाने हि मन्ये धातातिपंडितः ९९। तस्मादस्मानिदानीं तु स्वीकुर्यान्मंगलं भवान् । गांधर्वेण विवाहेन ह्यन्यथा नो न जीवितम् 6.128.१००। श्रुतवाक्यस्ततः प्राह ब्राह्मणो धर्मवित्तमः । भो मृगाक्ष्यः कथं त्याज्यो धर्मो धर्मधनैर्नरैः १०१। धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्चैतच्चतुष्टयम् । यथोक्तं सफलं ज्ञेयं विपरीतं तु निष्फलम् १०२। नाकालेहं व्रती कुर्यामतो दारपरिग्रहम् । न क्रियाफलमाप्नोति क्रियाकालं न वेत्ति यः १०३। यतो धर्मविचारेऽस्मिन्प्रसक्तं मम मानसम् । तस्माच्छृणुत हे कन्या न समीहे स्वयंवरम् १०४। एवं ज्ञात्वाशयं तस्य समीक्ष्यैताः परस्परम् । करात्करं विमुच्याथ जग्राहांघ्री प्रमोदिनी १०५। भुजौ जग्रहतुस्तस्य सुशीला सस्वरा तथा । आलिलिंग सुतारा च चुचुंबे चंद्रिकामुखम् १०६। तथापि निर्विकारोऽसौ प्रलयानलसन्निभः । शशाप ब्रह्मचारी ताः क्रोधेनात्यंतमूर्च्छितः १०७। पिशाच्य इव मां लग्नास्तत्पिशाच्यो भविष्यथ । एवं तेनाशु शप्तास्तास्तं संत्यज्य पुरास्थिताः १०८। किमेतच्चेष्टितं पाप ह्यनागसि जने त्वया । प्रिये कृत्येऽप्रियं कृत्वा धिक्ता धर्मज्ञतां तव १०९। अनुरक्तेषु भक्तेषु मित्रेषु द्रोहकारिणः । पुंसो लोकद्वये सौख्यं नाशं यातीति नः श्रुतम् ११०। तस्मात्त्वमपि नः शापात्पिशाचो भव सत्वरम् । इत्युक्त्वोपरता बाला निःश्वसंत्यः क्षुधाकुलाः १११। तदा चान्योन्यसंरंभात्तस्मिन्सरसि पार्थिव । ताः कन्या ब्रह्मचारी सः सर्वे पैशाचमागताः ११२। पिशाच्याः स पिशाचश्च क्रंदमानाः सुदारुणम । क्षपयंति विपाकं तं पूर्वोपात्तस्य कर्मणः ११३। स्वकाले तु फलत्येव पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । स्वच्छाया इव दुर्वारं देवानामपि पार्थिव ११४। क्रंदंति पितरस्तासां मातरस्तत्र तस्य च । अप्रमादश्च बालानां दैवं हि दुरतिक्रमम् ११५। तत ऊर्ध्वं पिशाचास्ते आहारार्थे सुदुःखिताः । इतस्ततश्च धावंतो वसंति सरसस्तटे ११६। एवं बहुतिथे काले लोमशो मुनिसत्तमः । पौषे मासि चतुर्दश्यामच्छोदे स्नातुमागतः ११७। दृष्ट्वा तं ब्राह्मणं सर्वे पिशाचाः क्षुत्समाकुलाः । धावंतो हंतुकामास्ते मिलित्वा यूथवर्तिनः ११८। दह्यमानासु तीव्रेण तेजसा लोमशस्य च । असमर्थाः पुरःस्थातुं सर्वे ते दूरतः स्थिताः ११९। तत्र वेदनिधिर्विप्रस्तदैव हि समागतः । समीक्ष्य लोमशं राजन्साष्टांगं प्रणिपत्य सः १२०। उवाच सूनृतां वाचं बद्ध्वा शिरसि चांजलिम् । महाभाग्योदये विप्र साधूनां संगतिर्भवेत् १२१। गंगादिसर्वतीर्थेषु यो नरः स्नाति सर्वदा । यः करोति सतां संगं तयोः सत्संगतिर्वरा १२२। गुरूणां संगमो विप्र दृष्टादृष्टफलो भुवि । स्वर्गदो रोगहारी च किंतु सोपद्रवो मतः १२३। इत्युक्त्वा कथयामास पूर्ववृत्तांतमद्भुतम् । इमा गंधर्वकन्यास्ता बटुः सोऽयं ममात्मजः १२४। सर्वे पिशाचरूपेण मिथः शापविमोहिताः । दीनाननास्तु तिष्ठंति तवाग्रे मुनिसत्तम १२५। त्वद्दर्शनेन बालानां निस्तारोऽद्य भविष्यति । सूर्योदये तमः स्तोमः किं न लीयेत गह्वरे १२६। श्रुत्वा तल्लोमशो राजन्कृपार्द्रीकृतमानसः । प्रत्युवाच महातेजास्तं मुनिं पुत्रदुःखितम् १२७। मत्प्रसादाच्च बालानां स्मृतिः सपदि जायताम् । धर्मं च वच्मि तं येन मिथः शापो लयं व्रजेत् १२८। वेदनिधिरुवाच। महर्षे कथ्यतां धर्मो मुच्यंते येन बालकाः । नायं कालो विलंबस्य शापाग्निर्दारुणो यतः १२९। लोमश उवाच। मया सार्धं प्रकुर्वंतु माघस्नानं विधानतः । शापान्मुच्यंति माघांते नान्यथा निष्कृतिर्भवेत् १३०। शापः पापफलं विप्र पापनाशो भवेन्नृणाम् । माघस्नानेन तीर्थे च इति मे निश्चिता मतिः १३१। सप्तजन्मकृतं पापं वर्तमानं च पातकम् । माघस्नानं दहेत्सर्वं पुण्यतीर्थे विशेषतः १३२। प्रायश्चित्तं न पश्यंति यस्मिन्पापे मुनीश्वराः । पातकं पुण्यतीर्थेषु नश्येत्तदपि माघतः १३३। ज्ञानकृन्मानसे माघस्तस्मान्मोक्षफलप्रदः । हिमवत्पृष्ठतीर्थेषु सर्वपापप्रणाशनः १३४। इंद्रलोकप्रदोच्छोदे निर्दिष्टो वेदवादिभिः । सर्वपापहरो माघो मोक्षदो बदरीवने १३५। पापहा दुःखहारी च सर्वकामफलप्रदः । रुद्रलोकप्रदो माघो नार्मदे पापनाशनः १३६। यामुनः सूर्यलोकाय भवेत्कल्मषनाशनः । सारस्वतोऽघविध्वंसी ब्रह्मलोकफलप्रदः १३७। विशालफलदो माघो विशालायां द्विजोत्तम । पातकेंधनदावाग्निर्गर्भहेतु क्रियापहः १३८। विष्णुलोकाय मोक्षाय जाह्नवः परिकीर्तितः । शरयू गंडकी सिंधुश्चंद्रभागा च कौशिकी १३९। तापी गोदावरी भीमा पयोष्णी कृष्णवेणिका । कावेरी तुंगभद्रा च अन्या याश्च समुद्रगाः १४०। आशु माघी नरो याति स्वर्गलोकं विकल्मषः । नैमिषे विष्णुसायुज्यं पुष्करे ब्रह्मणोंतिकम् १४१। आखंडलस्य लोको हि कुरुक्षेत्रे तु माघतः । माघो देवह्रदे विप्र योगसिद्धिफलप्रदः १४२। प्रभासे मकरादित्ये स्नानाद्रुद्रगणो भवेत् । देवक्यां देवतादेहो नरो भवति माघतः १४३। माघस्नानेन भो विप्र गोमत्यां न पुनर्भवः । हेमकूटे महाकाले ॐकारे अमरेश्वरे १४४। नीलकंठेर्बुदे माघाद्रुद्रलोके महीयते । सर्वासां सरितां विप्र संगमे मकरे रवौ १४५। स्नानेन सर्वकामानामवाप्तिर्जायते नृणाम् । माघस्तु प्राप्यते धन्यैः प्रयागे द्विजसत्तम । अपुनर्भवदं तत्र सितासितजलं यतः १४६। गायंति देवाः सततं दिविस्था माघः प्रयागे किल नो भविष्यति । स्नानान्नरा यत्र न गर्भवेदनां पश्यंति तिष्ठंति च विष्णुसन्निधौ १४७। मज्जंति येऽपित्र्यहमत्र मानवास्तीर्थे प्रयागे बहुपापकंचुकाः । व्रजंति ते नो निरयेषु धर्मिणः स्वर्गे शुभे चारु चरंति देववत् १४८। तीर्थैर्व्रतैर्दानतपोभिरध्वरैः सार्धं विधात्रा तुलया धृतं पुरः । माघे प्रयागस्य तयोर्द्वयोरभून्माघो गरीयानत एव सोऽधिकः १४९। वातांबुपर्णाशनदेहशोषणैस्तपोभिरुग्रैश्चिरकालसंचितैः । योगैश्च संयांति नरा नतां गतिं स्नानेन माघस्य हि यांति यां गतिम् 6.128.१५०। स्नाताश्च ये मकरभास्करोदये तीर्थे प्रयागे सुरसिंधुसंगमे । तेषां गृहद्वारमलंकरोति किं भृंगावलि कुंजरकर्णताडिता १५१। यो राजसूयाद्धयमेधयज्ञतः स्नानात्फलं संप्रददाति चाधिकम् । पापानि सर्वाणि विलोप्य लीलया नूनं प्रयागः स कथं न सेव्यते १५२। अवंतिविषये राजा वीरसेनोऽभवत्पुरा । नर्मदातीरमागत्य राजसूयं चकार सः १५३। षोडशैरश्वमेधैश्च स्वर्णवाटविराजितैः । स्वर्णभूषणयूपाढ्यैरीजे सोऽपि यथाविधि १५४। प्रददौ धान्यराशींश्च द्विजेभ्यः पर्वतोपमान् । वदान्यो देवताभक्तो गोप्रदः स सुवर्णदः १५५। ब्राह्मणो भद्रको नाम मूर्खो हीनकुलस्तथा । कृषीवलो दुराचारः सर्वधर्मबहिष्कृतः १५६। कृषिकर्मसमुद्विग्नो बंधुभिश्चाप्यसंस्कृतः । इतस्ततः परिभ्रम्य निर्गतः क्षुत्प्रपीडितः १५७। दैवतः सार्थमाविश्य प्रयागं स समागतः । महामाघीं पुरस्कृत्य सस्नौ तत्र दिनत्रयम् १५८। अनघः स्नानमात्रेण भूत्वेह स द्विजोत्तमः । प्रयागाच्चलितस्तत्र पुनर्यस्मात्समागतः १५९। स राजा सोऽपि विप्रश्च विपन्नावेकदा तदा । तयोर्गतिः समादृष्टा मया शक्रस्य सन्निधौ १६०। तेजो रूपं बलं स्त्रैणं देवयानं विभूषणम् । पारिजातमयीमाला नृत्यं गीतं तयोः समम् १६१। इति दृष्टं हि माहात्म्यं क्षेत्रस्य कथमुच्यते । माघः सितासिते विप्र राजसूयैः समो मतः १६२। धनुस्त्रिशतविस्तीर्णे सितनीलांबुसंगमे । अपुनरावृत्तिर्माघी राजसूयी पुनर्भवेत् १६३। माघमासीय वातोऽपि सितासितजलं स्पृशेत् । अधर्म्यं न स्पृशेन्नूनं महापातकहा हि सः १६४। किमत्र बहुनोक्तेन श्रूयतां द्विज निश्चितम् । समुद्भूतफलं पापं तीर्थे माघः प्रणाशयेत् १६५। अत्र ते कथयिष्यामि सावधानमतिः शृणु । पिशाचमोचनं नाम इतिहासं पुरातनम् । शृण्वंत्यप्सरसो बालाः शृणोतु त्वत्सुतस्तथा । मत्प्रसादात्स्मृतिर्लब्ध्वा पैशाच्यान्मुक्तिकामिनः १। पुरा देवद्युतिर्विप्रो वैष्णवो वेदपारगः १६६। पिशाचान्मोचयामास करुणाप्लुतमानसः १६७। दिलीप उवाच। कुत्र स्थितः कस्य पुत्रो नियमः कोऽस्य वा जपः । केन वा वैष्णवो वृत्तः के पिशाचाश्च मोचिताः १६८। एतद्विस्तरतः सर्वं कीर्तयस्व महामुने । कौतूहलं महापुण्यं शृणुमस्त्वत्प्रसादतः १६९। वसिष्ठ उवाच। प्लक्षप्रस्रवणे पुण्ये सरस्वत्यास्तटे शुभे । तत्राश्रमपदं तस्य शैलमाश्रित्य शोभनम् १७०। शालैस्तालैस्तमालैश्च बिल्वैर्बकुलपाटलैः । तिंतिडीचिरिबिल्वैश्च चूतचंपककांचनैः १७१। करंजैः कोविदारैश्च केसरैः कुंजराशनैः । तिलकैः कर्णिकारैश्च कुंभैः खादिरतिंदुकैः १७२। वानीरैः साल्वजंबीरैः पीलूदुंबरवेतसैः । शाकोटैरटरूषैश्च करहाटैर्वटद्रुमैः १७३। घोंटाकुटजपालाशैरशोकैः शोकहारिभिः । जंबूनिंबकदंबैश्च क्षीरिकाकरमर्दकैः १७४। बीजपूरैः सनारिंगै रंभाराजिविराजितैः । पनसै रसवद्भिश्च नारिकेलैः सदाफलैः १७५। सप्तच्छदैस्त्रिपत्रैश्च शिरीषामलकैः शुभैः । कर्कंधू लकुचैरक्षैः पारिभद्रैर्वचादिभिः १७६। केतकैः सिंदुवारैश्च तगरैः कुन्दमल्लिकैः । पद्मेन्दीवरकह्लार मालती यूथिकादिभिः १७७। मालती मोगरैश्चैव जातीफलविराजितैः । पुन्नागैः किंशुकैश्चैव बर्बरीतुलसीद्रुमैः १७८। आश्रमो रमणीयः स द्रुमैर्नानाविधैर्नृप । वनमध्ये नदी याति पुण्यतोया सरस्वती १७९। कूजंति सारसास्तत्र मदस्निग्धकलं सदा । नदंति कोकिलाः शब्दं गुंजंति च मधुव्रताः १८०। बहुकोलाहलं भूप तद्वनं शुकसारिभिः । चरंति श्वापदास्तत्र विविधाः काननोत्तमे १८१। सदाफलं सदापुष्पं परागकणधूसरम् । आच्छन्नं काननं सर्वं मधुवृक्षैः समंततः १८२। नवपल्लवसंजातमंजरीभरवल्लिभिः । आश्लिष्टमभितोरम्यं प्रियाभिरिव वल्लभः १८३। तस्य शापभयात्त्रस्तो वातो वाति समंततः । न वर्षंत्यश्मभिर्मेघा न शोषयति भास्करः १८४। वनं नोपद्रवं तद्धि सदा सिद्धनिषेवितम् । आह्लादजनकं नित्यं वनं चैत्ररथं यथा १८५। तस्मिन्वसति धर्मात्मा देवद्युतिर्द्विजोत्तमः । पुत्रः सुमित्रो विप्रस्य लब्धो लक्ष्मीपतेर्वरात् १८६। नियमः श्रूयतां तस्य सर्वदा नियतात्मनः । ग्रीष्मे पंचतपा नित्यं सूर्यन्यस्तविलोचनः १८७। वर्षत्कादंबिनी यावद्वर्षास्वभ्रावकाशगः । वाते प्रवाते निष्कंपो दुःसहो हिमवानिव १८८। वसत्यप्सु स हेमंते ह्रदे सारस्वते द्विज । उपस्पृशति काले स त्रिवारं वारिनिर्मलम् १८९। पितॄन्देवानृषीन्नित्यं संतर्पयति श्रद्धया । ब्रह्मयज्ञपरो नित्यं सत्यवादी जितेंद्रियः १९०। भूमौ विश्राम्य विश्रांतः प्रदध्यौ प्रार्थयन्हरिम् । वन्यैर्जुहोत्यग्निहोत्रं श्रद्धयातिथिपूजकः १९१। चांद्रायणविधानेन कालं नयति सर्वदा । स्वयं विगलितैः पत्रैः फलैर्वृत्तिं समीहते १९२। अनुद्विग्नस्तपोनिष्ठो वेदवेदांगपारगः । धमनी विकरालोसावस्थिमात्रकलेवरः १९३। इत्थं जगाम वर्षाणां सहस्रं तस्य कानने । तदा जज्वाल शैलोऽसौ तपसस्तस्य तेजसा १९४। सोढुं न शक्यते भूतैस्तेजस्तस्य महात्मनः । वैश्वानर इवाभाति प्रज्वलंस्तपसा द्विज १९५। गतवैराणि भूतानि समजायंत तद्वने । मृगव्याघ्राखुमार्जारा मिथः क्रीडंति निर्भयाः १९६। अन्योऽपि नियमस्तस्य श्रूयतामतिदुर्लभः । नारायणं त्रिकालं स संपूजयति नित्यशः १९७। पुष्पाणां तु सहस्रेण विकचेन सुगंधिना । वेदसूक्तविधानेन विष्णुध्यानपरायणः १९८। विष्णोः संप्रीतये विप्रः कुरुते कर्म चाखिलम् । दधीचेर्वरदानात्स संजातो वरवैष्णवः १९९। एकदा मासि वैशाखे एकादश्यां महामुनिः । पूजां कृत्वा हरे रम्यां विचित्रामकरोत्स्तुतिम् 6.128.२००। तदैव खगमारुह्य देवो देवो हरिः स्वयम् । आजगाम पुरस्तस्य तया स्तुत्यातिहर्षितः २०१। तं दृष्ट्वा गरुडारूढं प्रत्यक्षं जलदच्छविम् । चतुर्बाहुं विशालाक्षं सर्वालंकारभूषितम् २०२। उद्भूतपुलको विप्रः सानंद जललोचनः । जगाम शिरसा भूमौ कृतकृत्यमनास्तदा २०३। न ममौ तेन हर्षेण स ब्रह्मांडोदरेऽपि हि । न सस्मार निजं देहं ब्रह्मभूत इवाभवत् २०४। ततः संभाषितः प्रीत्या हरिणा वैष्णवो मुनिः । देवद्युते विजानामि मद्भक्तस्त्वं मदाश्रयः २०५। संन्यस्ताखिलकर्मासि मद्भावो मन्मनाः सदा । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽस्मि स्तोत्रेणानेन चानघ २०६। इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं प्रत्युवाच स तापसः । देवदेवारविंदाक्ष स्वमायाधृतविग्रह २०७। त्वद्दर्शनात्सदा देव दुर्लभो नापरो वरः । ब्रह्मादयः सुराः सर्वे योगिनः सनकादयः २०८। त्वां साक्षात्कर्तुमिच्छंति सिद्धाश्च कपिलादयः । अहं ममेति पाशा ये मोह लोभाः शुभाशुभाः २०९। सहेतुकाश्च दह्यंते दृष्टे त्वयि परावरे । जन्मनः कर्मणो बुद्धेराविर्भूतं फलं मम २१०। यद्दृष्टोऽसि जगन्नाथ प्रार्थये किमतः परम् । न वरार्थं हि देवेश त्वत्पादपंकजं हृदि २११। चिंतयामि सदा भक्त्या त्वद्गतेनांतरात्मना । इममेव वरं याचे त्वद्भक्तिरचला मम २१२। अस्तु वै कमलानाथ प्रार्थये नापरं वरम् । इति श्रुत्वा वचस्तस्य प्रसन्नवदनो हरिः २१३। प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा एवमस्तु द्विजोत्तम । अन्यस्ते तपसः कश्चित्प्रत्यूहो न भविष्यति २१४। एतच्च त्वत्कृतं स्तोत्रं ये पठिष्यंति मानवाः । तेषां मद्विषया भक्तिर्निश्चला च भविष्यति २१५। धर्मकार्यं च यत्किंचित्सांगं सर्वं भविष्यति । ज्ञाने च परमा निष्ठा तेषां स्थास्यति निश्चला २१६। इत्युक्त्वांतर्हितस्तत्र देवदेवो जनार्दनः । देवद्युतिस्तदारभ्य नारायणपरोऽभवत् २१७। दिलीप उवाच। महर्षेऽनुगृहीतोऽस्मि कथया पावनीकृतः । अनया विष्णुसंगत्या गंगयेवाहमद्य वै २१८। किं तत्स्तोत्रं समाख्याहि प्रसन्नो येन माधवः । तस्यानघस्य विप्रस्य महत्कौतूहलं मम २१९। त्वत्प्रसादादहं विप्र मन्ये प्राप्तं मनोरथम् । महतां संगतिः कस्य महत्त्वाय न कल्पते २२०। कथयस्व प्रसादेन विष्णोः स्तोत्रमनुत्तमम् । येन तुष्टः स भगवान्ददौ तस्य च दर्शनम् २२१। वसिष्ठ उवाच। कथयामि रहस्यं ते यज्जप्तं स्तोत्रमुत्तमम् । प्राग्गृहीतं सुपर्णेन गरुडान्मयि चागतम् २२२। अध्यात्मगर्भसारं तन्महोदयकरं शुभम् । सर्वपापहरं भूप स्वात्मज्ञानकरं परम् २२३। ॐ नमो वासुदेवाय नमो विश्वाय चक्रिणे । भक्तप्रियाय कृष्णाय जगन्नाथाय शार्ङ्गिणे २२४। स्तोता स्तुत्यः स्तुतिः सर्वं जगद्विष्णुमयं यदा । तदा संस्तूयते केन भक्तिर्मोदकरी नृणाम् २२५। यस्य देवस्य निःश्वासो वेदाः सांगाः ससूत्रकाः । का स्तुतिः प्रमुदे तस्य भक्त्याऽहं मुखरोऽभवम् २२६। चक्रवद्भ्रमते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । अतस्त्वं गीयते देव चक्रपाणि वरायुध २२७। वेदो न वक्ति यं साक्षान्न च वाग्वेत्ति नो मनः । मद्विधस्तं कथं स्तौति भक्तिमान्वा कथं भवेत् २२८। ब्रह्मादिब्रह्मविष्णुस्त्वं त्वमेव सकलाश्रयः । स्रष्टा ब्रह्मनिदानं च शुद्धं ब्रह्मत्वमेव च २२९। (कोऽयं कायस्तव विभो भित्त्वा स्पृशति कायिनम् । कायदोषैर्न चाघ्रातस्तस्मै नमोस्तु योगिने १)। देवभावेन जागर्ति न निद्राति निजात्मनि । सुखसंदोहबुद्धिर्या सा त्वं विष्णो न संशयः २३०। महदादयो महाभावास्तथा वैकारिका गुणाः । त्वमेव नाथ तत्सर्वं नानात्वं मूढकल्पना २३१। केशकेशवरूपाभिः कल्पना तिसृभिस्तथा । त्वमेव कल्पसे ब्रह्म पुमानिव सुतादिभिः २३२। विदोषं विगुणं चैकं चिन्मूर्तिरखिलं जगत् । कवीनां भाति यत्तत्त्वं तं विष्णुं नौमि निर्मलम् २३३। यस्य ज्ञानेन कुर्वंति कर्मापि श्रुतिभाषितम् । निरीषणा जगन्मित्राः शुद्धं ब्रह्म नमामि तत् २३४। ध्वस्तेतरच्च सन्मात्रं यत्प्रबोधादुपासते । योगिनः सर्वभूतेषु सद्रूपं नौमि तं हरिम् २३५। ब्रह्माहमिति गायंति यं ज्ञात्वैकं वरा द्विजाः । पश्यंतो हि त्वया तुल्यं देव तं नौमि माधवम् २३६। मायया मोहवैचित्र्यं तथाहं ममतां नृणाम् । यो नाशयति पापौघान्नमस्तस्मै चिदात्मने २३७। प्रयाणे वा प्रयाणे च यन्नामस्मरतां नृणाम् । सद्यो नश्यंति पापौघा नमस्तस्मै चिदात्मने २३८। मोहानललसज्ज्वाला ज्वलल्लोकेषु सर्वदा । यत्पादांभोरुहच्छायां प्रविष्टश्च न दह्यते २३९। यस्य स्मरणमात्रेण न मोहो नैव दुर्गतिः । न रोगा नैव दुःखानि तमनंतं नमाम्यहम् २४०। कामयंते प्रजा नैव धिषणाभ्यः समुत्थिताः । लोकमात्मैव पश्यंति यं बुद्ध्वैकचरा जनाः २४१। शब्दार्थः संविदर्थश्च विष्णोर्नामपरो यदि । सत्येन तेन संसारो मा संस्पृशतु माधव २४२। नारायणो जगद्व्यापी यदि वेदादिसंमतः । सत्येन तेन निर्विघ्ना विष्णुभक्तिर्ममास्तु वै २४३। यो न बीजं विना बीजं बीजे यो बीजभावितः । स विष्णुर्भव बीजं मे सितविद्यासि नाद्य तु २४४। त्रितनुर्नटवद्यस्तु सृष्टि स्थिति लयेषु च । गुणैर्भवति कार्येषु स प्रसीदतु मे हरिः २४५। दशधेहाऽवतीर्णो यो धर्मत्राणाय केवलम् । अभ्यर्थितः सुरैः सर्वैः स प्रसीदतु मे हरिः २४६। ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं प्राणिहृन्मंदिरेऽमलः । एको वसति यो देवः स प्रसीदतु मे हरिः २४७। इच्छां चक्रे स देवाग्रे एकश्चैव बहुस्तथा । प्रविष्टो देवताः स्रष्टा स प्रसीदतु मे हरिः २४८। हृत्खगः खसमः खादिः खातीतः खक्रियः खगः । खं ब्रह्मा खादिभुक्चांते खमूर्तिस्त्वं मखाशनः २४९। यद्भासायन्मुदा यस्य मायया सज्यते जगत् । जाड्यं दुःखमसत्यं च स भवानेव तन्मयः 6.128.२५०। त्वत्सृष्टं मोदते विश्वं त्वत्त्यक्तमशुचिर्भवेत् । तत्संगतोऽप्यसंगस्त्वं विकारस्तेन तेन हि २५१। भूतयोगजचैतन्यं चार्वाकायमुपासते । सौगता ब्रवते तर्कैस्त्वां बुद्धिं क्षणभंगुराम् २५२। शरीरपरिमाणं त्वां मन्यंते जिनदेवताः । ध्यायंति पुरुषं सांख्यास्त्वामेव प्रकृतेः परम् २५३। जन्मादिरहितः पूर्वं यः स्यादानंदलक्षणम् । त्वामेवोपनिषद्ब्रह्म चिंतयंति परस्परम् २५४। खादिभूतानि देहश्च मनो बुद्धींद्रियाणि च । विद्याविद्ये त्वमेवात्र नान्यत्त्वत्तोऽस्ति किंचन २५५। त्वं धाता सर्वभूतानां त्वमेव शरणं मम । त्वमग्निस्त्वं हविः शक्रो होता मंत्रः क्रियाफलम् २५६। त्वमस्ति नास्ति वैकुंठ त्वामहं शरणं गतः । त्वं कर्मफलदाता च दीक्षितानां क्रियाफलम् २५७। त्वं हेतुः सर्वभूतानां त्वमेव शरणं मम । युवतीनां यथा यूनि यूनां च युवतौ यथा २५८। मनोऽभिरमते तद्वत्प्रीतिर्मे रमतां त्वयि । अपि पापं दुराचारं नरं त्वत्प्रणतं हरे २५९। नेक्षंते किंकरा याम्या उलूकास्तपनं यथा । तापत्रयमघौघश्च तावत्पीडयते जनम् २६०। यावत्स्मरति नो नाथ भक्त्या त्वत्पादपंकजम् २६१। यं नस्पृशंति गुणजातिशरीरधर्मा यं न स्पृशंति गतयस्त्वखिलेंद्रियाणाम् । यं च स्पृशंति मुनयो गतसंगमोहास्तस्मै नमो भगवते हरये करोमि २६२। स्थूलं विलाप्यकरणे करणं निदाने तत्कारणं करणकारणवर्जिते च । इत्थं विलाप्य मुनयः प्रविशंति तत्र तस्मै नमोस्तु हरये मुनिसेविताय २६३। यद्ध्यानसंवहनघूर्णवशीकृतांतामैश्वर्यचारुगुणिनीं सुखमोक्षलक्ष्मीम् । आलिंग्य शेरत इहात्मसुखैकभाजस्तस्मैनमोऽस्तु हरये मुनिसेविताय २६४। जन्मादिभावविकृतेर्विरहस्वभावे यस्मिन्नयं परिधुनोति षडूर्मिवर्गः । यं तापयंति न सदा मदनादिदोषास्तं वासुदेवममलं प्रणतोऽस्मि हार्दम् २६५। यद्ध्यानसंगतमलं विजहात्यविद्यां यद्ध्यानवह्निपतितं जगदेति नाशम् । यज्ज्ञानमुल्लसदसिद्यति संशयारिं तं त्वां हरिं विशदिबोधघनं नमामि २६६। चराचराणि भूतानि सर्वाणि च हरेर्वशे । यथात्र तेन सत्येन पुरस्तिष्ठतु मे हरिः २६७। यथा नारायणः सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । तेन सत्येन मे रूपं प्रदर्शयतु केशवः २६८। भक्तिर्यथा हरौ मेऽस्ति तद्वरिष्ठा गुरौ यदि । ममास्ति तेन सत्येन स्वं दर्शयतु केशवः २६९। तस्यैवं शपथैः सत्यैर्भक्तिं तस्यानुचिंतयन् । दर्शयामास चात्मानं स प्रीतः पुरुषोत्तमः २७०। ततो दत्त्वा वरं तस्य पूरयित्वा मनोरथम् । जगाम कमलाकांतः स्तुत्या विप्रेण तोषितः २७१। कृतकृत्यो द्विजः सोऽपि वासुदेवपरायणः । शिष्यैः सार्धं जपन्स्तोत्रं तस्मिन्नास्ते तपोवने २७२। कीर्तयेद्यनइदंनस्तोत्रंनशृणुयाद्योऽपिनमानवः । अश्वमेधस्यनयज्ञस्यनप्राप्नोतिनविपुलंनफलम् २७३। आत्मविद्याप्रबोधं च लभते ब्राह्मणः सदा । न पापे जायते बुद्धिर्नैव पश्यत्यमंगलम् २७४। बुद्धिस्वास्थ्यं मनःस्वास्थ्यं स्वास्थ्यमैंद्रियकं तथा । नृणां भवति सर्वेषामस्य स्तोत्रस्य कीर्तनात् २७५। विचार्यार्थं जपेद्यस्तु श्रद्धया तत्परो नरः । स विधूयेह पापानि लभते वैष्णवं पदम् २७६। लभते वांच्छितान्कामान्पुत्रपौत्रान्पशूंस्तथा । दीर्घमायुर्बलं वीर्यं लभते स सदा पठन् २७७। तिलपात्रसहस्रेण गोसहस्रेण यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति य इमां कीर्तयेत्स्तुतिम् २७८। धर्मार्थकाममोक्षाणां यं यं कामयते सदा । अचिरात्तमवाप्नोति स्तोत्रेणानेन मानवः २७९। आचारे विनये धर्मे ज्ञाने तपसि सन्नये । नृणां भवति नित्यं धीरिमां संशृण्वतां स्तुतिम् २८०। महापातकयुक्तो वा युक्तो वा ह्युपपातकैः । सद्यो भवति शुद्धात्मा स्तोत्रस्य पठनात्सकृत् २८१। प्रज्ञा लक्ष्मीर्यशः कीर्तिज्ञानधर्मविवर्धनम् । दुष्टग्रहोपशमनं सर्वाशुभविनाशनम् २८२। सर्वव्याधिहरं पथ्यं सर्वारिष्टनिषूदनम् । दुर्गतेस्तरणं स्तोत्रं पठितव्यं द्विजातिभिः २८३। नक्षत्रग्रहापीडासु राजचोरभयेषु च । अग्निचोरनिपातेषु सद्यः संकीर्तयेदिदम् २८४। सिंहव्याघ्रभयं नास्ति नाभिचारभयं तथा । भूतप्रेतपिशाचेभ्यो राक्षसेभ्यस्तथैव च २८५। पूतना जृंभकेभ्यश्च विघ्नेभ्यश्चैव सर्वदा । नृणां क्वचिद्भयं नास्ति स्तवे ह्यस्मिन्प्रकीर्तिते २८६। वासुदेवस्य पूजां यः कृत्वा स्तोत्रमुदीरयेत् । लिप्यते पातकैर्नासौ पद्मपत्रमिवांभसा २८७। गंगादिपुण्यतीर्थेषु या स्नानैर्नाप्यते गतिः । तां गतिं समवाप्नोति पठन्पुण्यामिमां स्तुतिम् २८८। एककालं द्विकालं वा त्रिकालं वापि यः पठेत् । सर्वदा सर्वकालेषु सोऽक्षयं सुखमश्नुते २८९। चतुर्णामपि वेदानां त्रिरावृत्त्या च यत्फलम् । तत्फलं लभते स्तोत्रमधीयानः सकृन्नरः २९०। अक्षय्यं धनमाप्नोति स्त्रीणां भवति वल्लभः । पूजां विंदति लोकेऽस्मिच्छ्रद्धया संस्मरन्हरिम् २९१। सर्वदा संपदायुक्तो विपदं नैव गच्छति । गोभिर्न ह्रियते स्तोत्रं नित्यं यः कीर्तयेद्धि यत् २९२। अलक्ष्मी कालकर्णी च दुःस्वप्नं दुर्विचिंतितम् । सद्यो नश्यंति भक्तानामेतं संशृण्वतां स्तवम् २९३। प्रातरुत्थाय योऽधीते शुचिर्विष्णुपरायणः । अक्षय्यं लभते सौख्यमिह लोके परत्र च २९४। देवद्युतिप्रणीतं वै विष्णुप्रीतिकरं शुभम् । विष्णुप्रसादजननं विष्णुदर्शनकारकम् २९५। योगसारमिदं नाम स्तोत्रं परमपावनम् । यः पठेत्सततं भक्त्या विष्णुलोकं स गच्छति २९६। इति ते कथितं स्तोत्रं गुह्यं पापप्रणाशनम् । अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि पिशाचस्य विमोचनम् २९७। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे माघमाहात्म्ये वसिष्ठदिलीपसंवादे। योगसारस्तोत्रकथनंनाम अष्टाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः १२८।

vasiṣṭha uvāca| kathitaṃ māghamāhātmyaṃ dattātreyeṇa bhāṣitam | adhunā'haṃ pravakṣyāmi māghasnānasya yatphalam 1| sarvakratuvariṣṭhaṃ tu sarvadānaphalapradam | sarvavratatapastulyaṃ māghasnānaṃ paraṃtapa 2| snānena māghasya viśuddhamānasā pitṝndivi sthāpya kuladvayasya vai | svargaṃ prayāṃti svayamujjvalānanā varairvimānai ruciraiśca kāmagaiḥ 3| ye mānavāḥ pāpakṛto'pi sarvadā sadā durācāraratā vimārgagāḥ | snātvā hi māghe harimarcayaṃti ye muṃcaṃti tepīha mahāghasaṃcayam 4| satyena hīnāḥ pitṛmātṛduḥkhadā hyanāśramasthāḥ kuladharmavarjitāḥ | ye dāṃbhikāste'pi narāḥ satāṃ gatiṃ snānaiḥ prayāṃtyatra hi māghasaṃbhavaiḥ 5| puṇyeṣu tīrtheṣu ca māghamāse snānaṃ narāṇāmatidurlabhaṃ bhuvi | tasmādyato brahmavidāṃ padaṃ naraiḥ saṃprāpyate nātra vicāraṇā mama 6| māghe tapo dāna japa prasevanaṃ sthānaṃ hareḥ pūjanamakṣayaṃ nṛpa | tasmādyathāśakti naraiḥ prayatnataḥ snātvā pradeyaṃ vasanānnakāṃcanam 7| māghe'nnadātā'mṛtapaḥ surālaye hemnaśca dātā balabhitsamīpagaḥ | dīpāgnivāsāṃsi dadannaraḥ sadā sūryasyaloke vasati prabhāmayaḥ 8| yajñaiḥ sudānaiḥ sutapobhirujjvalaiḥ subrahmacaryārcanayogasevayā | śuddhā bhavaṃtīha tathā na pāpinaḥ snānairyathā puṇyabhavaistu māghajaiḥ 9| duḥkhaughasaṃtaptimasahyayātanāṃ yāmyāṃ na te yāṃtyapi pāpakāriṇaḥ | ye māghamāse varatīrthamajjanaṃ kurvaṃti cārdhoditasūryamaṃḍale 10| snātvā ca māghe harimarcayaṃti ye svargacyutā bhūpatayo bhavaṃti | bhavyāḥ surūpāḥ subhagāḥ priyaṃvadā dharmānvitā bhūridhanāḥ śatāyuṣaḥ 11| dīptānale kāṣṭhacayo yathāhuto bhasmāvaśeṣo bhavatīha tatkṣaṇāt | snānena māghasya tathā vilīyate kṣudro'pi pāpaugha mahāghasaṃcayaḥ 12| kāyena vācā manasāpi pātakaṃ jñātaṃ yadajñātamalaṃkṛtaṃ naraiḥ | snānaṃ ca māghe varatīrthasaṃbhavaṃ sarvaṃ dahadviṣṇurivāśu hṛdgataḥ 13| saṃbhujyamānāghaphalaṃ hi pārthiva pramādatopīha nṛṇāṃ kadācana | snānaṃ hi māghasya yataḥ prasajyate tadaiva tatsaṃkṣayameti niścitam 14| gaṃdharvaṃ kanyāḥ pṛthivī śaśāpajaṃ saṃbhujyamānāghaphalaṃ duratyayam | snānādvimuktāḥ khalu māghamāsajādvākyātpurā lomaśajātamadbhutam 15| sūta uvāca| śrutvaitatpārthivaḥ prītyā natvā tatpādapaṃkajam | śraddhayā parayā namrastaṃ papraccha purodhasam 16| bhagavanbrūhi kanyābhiḥ śāpo hyabhigataḥ kutaḥ | kasyāpatyāni tāstāsāṃ nāma kiṃ kīdṛśaṃ vayaḥ 17| kathaṃ lomaśavākyena vipākācchāpasaṃbhavāt | vimuktāḥ kutra tāḥ sasnurmāsaṃ tāḥ katisaṃkhyayā 18| vasiṣṭha uvāca| śrūyatāṃ rājaśārdūla dharmagarbhāṃ kathāṃ parām | yathā'raṇirvahnigarbhā dharmasūrvahnisūriva 19| gaṃdharvaḥ sukhasaṃgītistasya kanyā pramodinī | suśīlasya suśīlā ca susvarā svaravedinaḥ 20| sutārā caṃdrakāṃtasya caṃdrikā suprabhasya ca | imāni varanāmāni tāsāmapsarasāṃ nṛpa 21| kumāryaḥ paṃca sarvāstā vayasā susamāḥ punaḥ | caṃdrādivaviniṣkrāṃtāścaṃdrikeva samujjvalāḥ 22| caṃdrānanāḥ sukeśinyaścaṃdrāmṛtarasādharāḥ | netreṣvānaṃdakāriṇyaḥ kaumudī kumudeṣviva 23| lāvaṇyapiṃḍasaṃbhūtāścārurūpāmanoharāḥ | udbhinnakucakuṃbhinyaḥ padminya iva mādhave 24| unmīlya yauvanaṃ kāṃtaṃ vallīva navapallavaiḥ | hemagaurāśca hemābhā hemālaṃkārabhūṣitāḥ 25| hemacaṃpakamālinyo hemacchavisuvāsasaḥ | svaragrāmāvalīhāsu vividhā mūrcchanāsu ca 26| tāladānavinodeṣu veṇuvīṇāpravādane | mṛdaṃganādasaṃbhinnaṃ lāsyamārgalaveṣu ca 27| citrādiṣu vinodeṣu kalāsu ca viśāradāḥ | evaṃbhūtāstu tāḥ kanyā mumuhuḥ krīḍane vane 28| pitṛbhirlālitāḥ satyaśceruśca dhanadālaye | kautukādekadā paṃca militvā māsi mādhave | kanyā maṃdārapuṣpāṇi vicinvaṃtyo vanādvanam 29| gaurīṃ samārādhayituṃ varāṃganāḥ kadācidacchodasarovaraṃ yayuḥ | hemāṃbujāni pravarāṇi tāḥ punastasmādupādāya varotpalaiḥ saha 30| vaiḍūryaśuddhasphaṭikācchavidrume snātvā taḍāge paridhāya cāṃbaram | maunena ca sthaṃḍilapiṃḍikāmayī svarṇasya siktābhirumāṃ vinirmamuḥ 31| samarcitāṃ caṃdanacaṃdrakuṃkumairabhyarcya gaurīṃ varapaṃkajādibhiḥ | nānopacāraiśca subhaktibhāvitāstālaprayogairnanṛtuḥ kumārikāḥ 32| gāṃdhāramāśritya varaṃ svaraṃ tato geyaṃ sutāradhvanibhiḥ sumūrcchitam | eṇīdṛśastāḥ prajaguḥ kalākṣaraṃ cāruprabaṃdhaṃ gatibhistu susvaram 33| tasminsunāde rasavarṣaharṣade kanyāsvalaṃ nirbharanṛtyavṛttiṣu | acchodatīrthapravare tadā gataḥ snātuṃ munervedanidheḥ sutāgnipaḥ 34| rūpeṇa niḥsīmataro varānanaḥ sarojapatrāyatalocano yuvā | viśālavakṣāḥ subhujo'tisuṃdaraḥ śyāmacchaviḥ kāmaivāparo hi saḥ 35| sa brahmacārī saśikho virājate daṃḍenayukto dhanuṣaiva manmathaḥ | eṇājinaprāvaraṇaḥ susūtradhṛgghemābhamauṃjī kaṭisūtramekhalaḥ 36| taṃ dṛṣṭvā brāhmaṇaṃ bālāstāstatra sarasastaṭe | jaharṣuḥ kautukāviṣṭāḥ ko'yaṃ no nayanātithiḥ 37| saṃtyaktanṛtyagītāstāstasyālokanatatparāḥ | hariṇyo lubdhakeneva viddhāḥ kāmena sāyakaiḥ 38| paśyapaśyeti jalpaṃtyo mugdhāḥ paṃcasu saṃbhramam | tasminvipravare yūni kāmadevabhramaṃ yayuḥ 39| punaḥ punastamabhyarcya nayanaiḥ paṃkajairiva | paścādvicāramāyāsustāśca kanyāḥ parasparam 40| yadyayaṃ kāmadevo hi ratihīnaḥ kathaṃ vrajet | athāyamaśvinau devau tau nūnaṃ yugmacāriṇau 41| gaṃdharvaḥ kinnaro vātha siddho vā kāmarūpadhṛk | ṛṣiputrothavā kaścitkaścidvā mānuṣottamaḥ 42| astu vā kaścidevāyaṃ dhātrāsṛṣṭo hi naḥ kṛte | yathābhāgyavatāmarthe nidhānaṃ pūrvakarmabhiḥ 43| tathāsmākaṃ kumārīṇāṃ gauryā nīto varottamaḥ | karuṇājalakallola plavārdrīkṛtacittayā 44| mayā vṛtastvayā cāyaṃ tvayā vṛtastathā mayā | evaṃ paṃcasu kanyāsu vadaṃtīṣu nṛpottama 45| śrutvā tadvacanaṃ tatra kṛtvā mādhyāhnikīḥ kriyāḥ | ālocya hṛdaye so'pi vighnametadupasthitam 46| brahmaviṣṇugiriśādayaḥ surā ye ca siddhamunayaḥ purātanāḥ | te'pi yogabalino vimohitā līlayā tadabalābhiradbhutam 47| yoṣitāṃ nayanatīkṣṇasāyakairbhrūlatāsudṛḍhacāpanirgataiḥ | dhanvināmakaraketunā hataḥ kasya no patati hā manomṛgaḥ 48| tāvadeva nayadhīrvirājate tāvadeva janatā bhayaṃ bhajet | tāvadeva dṛḍhacittatā bhṛśaṃ tāvadeva gaṇanā kulasya ca 49| tāvadeva tapasaḥ pragalbhatā tāvadeva yamadhāraṇaṃ nṛṇām | yāvadeva vanitekṣaṇabāṇairmohayaṃtyurumadairna mānuṣāḥ 6.128.50| mohayaṃtu madayaṃtu rāgiṇāṃ yoṣitaḥ sulalitairmanoharaiḥ | mohayaṃti madayaṃti māmimaṃ dharmarakṣaṇaparaṃ hi kairguṇaiḥ 51| māṃsaśukramalamūtranirmite yoṣitāṃ vapuṣi nirghṛṇe'śucau | kāminaśca parikalpya cārutāṃ mā ramaṃtu suvimūḍhacetasaḥ 52| dāruṇo hi parikīrtitoṃganā sannidhirvimalabuddhibhirbudhaiḥ | yāvadatra na samīpagā imāstāvadeva hi gṛhaṃ vrajāmyaham 53| samīpaṃ tasya yāvaddhi nāgacchaṃti varāṃganāḥ | vaiṣṇavena prabhāveṇa tāvadaṃtardadhe dvijaḥ 54| tasya yogabalādbhūpa gatasyādarśanaṃ tadā | dṛṣṭvā tadadbhutaṃ karma ṛṣiputrasya dhīmataḥ 55| vitrastanayanā bālāḥ kuraṃgya iva kātarāḥ | saṃbhrāṃta nayanāḥ śūnyā dadṛśustā diśo daśa 56| iṃdrajālaṃ sphuṭaṃ vetti māyāṃ jānāti vā punaḥ | dṛṣṭo'pyadṛṣṭarūpo'bhūdityūcuśca parasparam 57| vyāptaṃ tu hṛdayaṃ tāsāṃ sadaiva virahāgninā | jvaladdāvānaleneva susnigdhaṃ sāṃdra kānanam 58| tyaktvaiṃdrajālikīṃ vidyāṃ kāṃta darśaya satvaram | svātmānaṃ no manoyuktaṃ prāggrāse makṣikopamam 59| hā kaṣṭaṃ darśitaḥ kasmāddhātrā tvaṃ ghaṭitaḥ punaḥ | jñātaṃ mahānusaṃtāpahetornastvaṃ vinirmitaḥ 60| kaccitte nirdayaṃ cetaḥ kaccidasmāsu no manaḥ | kacciddhūrto'si he kāṃta kaccinmuṣṇāsi no manaḥ 61| kaccinna pratyayosmāsu kaccida'smānparīkṣase | kaccinnarmakalāśīlaḥ kaccinmāyāviśāradaḥ 62| kacciccitte praveṣṭuṃ ca vetsi vijñānalāghavam | kaccinniṣkramaṇopāyaṃ na jānāsi kutaḥ punaḥ 63| kaccidvināparādhaṃ tu tvamasmāsu prakupyase | kaccidduḥkhaṃ vijānāsi pareṣāṃ vipralaṃbhajam 64| tvaddarśanaṃ vinā nūnaṃ hṛdayeśvara sāṃpratam | na jīvāmo'tha jīvāmaḥ punastvaddarśanāśayā 65| asmāṃśca nīyatāṃ tatra yatra śīghraṃ gato bhavān | tvaddarśanaharo dhātā vyadadhādaṃkuracchidam 66| sarvathā darśanaṃ dehi kāruṇyaṃ bhaja sarvathā | paryaṃtaṃ na prapaśyaṃti sarvathā sajjanā janāḥ 67| itthaṃ vilapya tāḥ kanyāḥ pratīkṣya ca bahukṣaṇam | pitṛrbhiyā gṛhaṃ gaṃtuṃ śīghramārebhire gatim 68| tatpremanigaḍairbaddhā bhṛśaṃ viraha viklavāḥ | kathaṃciddhairyamālaṃbya tāḥ svaṃ svaṃ gṛhamāgatāḥ 69| āgatya patitāḥ sarvā jalayaṃtrasamīpataḥ | kimetanmātṛbhiḥ pṛṣṭāḥ kutaḥ kālātyayo'bhavat 70| kanyā ūcuḥ| krīḍaṃtyaḥ kinnarībhistu sārdhaṃ saṃgītakaṃ mudā | saṃsthitāstena na jñātaṃ divasādi sarovare 71| pathiśrāṃtā vayaṃ mātaḥ saṃtāpastena nastanau | mohena mahatā vaktuṃ na kenāpyutsahāmahe 72| ityuktvā luluṭhustatra maṇibhūmau kumārikāḥ | ākāraṃ gopayaṃtyastā mugdhā jalpaṃti mātṛbhiḥ 73| kācinnartayati krīḍāmayūraṃ na mudā tadā | na pāṭhayati taṃ kīraṃ paṃjare'nyā kutūhalāt 74| lālayennakulaṃ nānyā nollāsayati sārikām | aparātīva saṃmugdhā naiva krīḍati sārasaiḥ 75| bhejire na vinodāṃstā remire naiva maṃdire | ūcire bāṃdhavairnālaṃ vīṇāvādyaṃ na cakrire 76| kalpadrumaprasūnaṃ yadrasavattu sudhopamam | maṃdārakusumāmodi na papurmadhuraṃ madhu 77| yoginya iva tāḥ kanyā nāsāgranyastalocanāḥ | alakṣyadhyānasaṃtānāḥ puruṣottamamānasāḥ 78| caṃdrakāṃtamaṇicchanne sravadvārikaṇadrave | kṣaṇaṃ vātāyane sthitvā jalayaṃtrekṣaṇaṃ kṣaṇāt 79| racayaṃti kṣaṇaṃ śayyāṃ dīrghikāṃ bhojinīdalaiḥ | vījyamānā sakhībhistāḥ śītalaiḥ kadalīdalaiḥ 80| itthaṃ yugasamāṃ rātriṃ manvānāstā varastriyaḥ | kathaṃciddhīratāṃ kṛtvā vihvalāḥ sajvarā iva 81| prātarvyomamaṇiṃ dṛṣṭvā manyamānāḥ svajīvitam | vijñāpya mātaraṃ svāṃ svāṃ gaurīṃ pūjayituṃ gatāḥ 82| snātvā tena vidhānena puṣpairdhūpairyathā tathā | vidhāya pūjanaṃ devyā gāyaṃtyastatra tāḥ sthitāḥ 83| etasminnaṃtare vipraḥ snātuṃ so'pi samāgataḥ | pitrāśramapadāttasmādacchode ca sarovare 84| mitraṃ dṛṣṭvaiva rātryaṃte nalinya iva kanyakāḥ | utphullanayanā jātāstaṃ dṛṣṭvā brahmacāriṇam 85| gatvā tadaiva tāḥ kanyāḥ samīpaṃ brahmacāriṇaḥ | savyāpasavyabaṃdhena bhujapāśaṃ ca cakrire 86| gato'si dhūrta pūrvedyurgaṃtumadya na śakyase | vṛtastvaṃ nūnamasmābhirnātra te'stu vicāraṇā 87| ityukto brāhmaṇaḥ prāha prasanbāhupāśagaḥ | yuṣmābhirucyate bhadramanukūlaṃ priyaṃ vacaḥ 88| prathamāśramaniṣṭhasya kiṃtu nādyāpi me vratam | vedābhyasanaśīlasya pāraṃ yāti guroḥ kule 89| āśrame yatra yo dharmo rakṣaṇīyaḥ sa paṃḍitaiḥ | vivāho'yamato manye na dharma iti kanyakāḥ 90| ākarṇya tasya vākyāni tamūcustā vacastataḥ | sakaladhvanisotkaṃṭhāḥ kokilā iva mādhave 91| dharmādarthorthataḥ kāmaḥ kāmāddharmaphalodayaḥ | ityeva niścitaṃ śāstraṃ varṇayaṃti vipaścitaḥ 92| sakāmo dharmabāhulyātpuraste samupāgataḥ | sevyatāṃ vividhairbhogaiḥ svargabhūmiriyaṃ tataḥ 93| śrutvā tadvacanaṃ tāsāṃ prāha gaṃbhīrayā girā | tathyaṃ vo vacanaṃ kiṃtu samāpyeha svakaṃ vratam 94| prāpyanujñāṃ guroḥ sarvaṃ vaivāhaṃ karma nānyathā | ityuktvā punarūcustāḥ sphuṭaṃ mūḍho'si sundaraḥ 95| divyauṣadhaṃ brahmarasāyanaṃ ca siddhirnidheḥ sādhukalā varāṃganāḥ | maṃtrastathā siddhirasaśca dharmato nemā niṣedhyāḥ sudhiyā samāgatāḥ 96| kāryaṃ hi daivādyadi siddhamāgataṃ tasminnupekṣāṃ na ca yāti nītigaḥ | yasmādupekṣā na punaḥ phalapradā tasmānna dīrghīkaraṇaṃ praśasyate 97| sāṃdrānurāgāḥ kulajanmanirmalāḥ snehārdracittāḥ sugiraḥ svayaṃvarāḥ | kanyāḥ surūpāḥ khalu cāruyauvanā dhanyā labhaṃte'tra narāstu netare 98| kva vayaṃ varasundaryaḥ kva cā'yaṃ tāpaso baṭuḥ | durghaṭasya vidhāne hi manye dhātātipaṃḍitaḥ 99| tasmādasmānidānīṃ tu svīkuryānmaṃgalaṃ bhavān | gāṃdharveṇa vivāhena hyanyathā no na jīvitam 6.128.100| śrutavākyastataḥ prāha brāhmaṇo dharmavittamaḥ | bho mṛgākṣyaḥ kathaṃ tyājyo dharmo dharmadhanairnaraiḥ 101| dharmaścārthaśca kāmaśca mokṣaścaitaccatuṣṭayam | yathoktaṃ saphalaṃ jñeyaṃ viparītaṃ tu niṣphalam 102| nākālehaṃ vratī kuryāmato dāraparigraham | na kriyāphalamāpnoti kriyākālaṃ na vetti yaḥ 103| yato dharmavicāre'sminprasaktaṃ mama mānasam | tasmācchṛṇuta he kanyā na samīhe svayaṃvaram 104| evaṃ jñātvāśayaṃ tasya samīkṣyaitāḥ parasparam | karātkaraṃ vimucyātha jagrāhāṃghrī pramodinī 105| bhujau jagrahatustasya suśīlā sasvarā tathā | āliliṃga sutārā ca cucuṃbe caṃdrikāmukham 106| tathāpi nirvikāro'sau pralayānalasannibhaḥ | śaśāpa brahmacārī tāḥ krodhenātyaṃtamūrcchitaḥ 107| piśācya iva māṃ lagnāstatpiśācyo bhaviṣyatha | evaṃ tenāśu śaptāstāstaṃ saṃtyajya purāsthitāḥ 108| kimetacceṣṭitaṃ pāpa hyanāgasi jane tvayā | priye kṛtye'priyaṃ kṛtvā dhiktā dharmajñatāṃ tava 109| anurakteṣu bhakteṣu mitreṣu drohakāriṇaḥ | puṃso lokadvaye saukhyaṃ nāśaṃ yātīti naḥ śrutam 110| tasmāttvamapi naḥ śāpātpiśāco bhava satvaram | ityuktvoparatā bālā niḥśvasaṃtyaḥ kṣudhākulāḥ 111| tadā cānyonyasaṃraṃbhāttasminsarasi pārthiva | tāḥ kanyā brahmacārī saḥ sarve paiśācamāgatāḥ 112| piśācyāḥ sa piśācaśca kraṃdamānāḥ sudāruṇama | kṣapayaṃti vipākaṃ taṃ pūrvopāttasya karmaṇaḥ 113| svakāle tu phalatyeva pūrvopāttaṃ śubhāśubham | svacchāyā iva durvāraṃ devānāmapi pārthiva 114| kraṃdaṃti pitarastāsāṃ mātarastatra tasya ca | apramādaśca bālānāṃ daivaṃ hi duratikramam 115| tata ūrdhvaṃ piśācāste āhārārthe suduḥkhitāḥ | itastataśca dhāvaṃto vasaṃti sarasastaṭe 116| evaṃ bahutithe kāle lomaśo munisattamaḥ | pauṣe māsi caturdaśyāmacchode snātumāgataḥ 117| dṛṣṭvā taṃ brāhmaṇaṃ sarve piśācāḥ kṣutsamākulāḥ | dhāvaṃto haṃtukāmāste militvā yūthavartinaḥ 118| dahyamānāsu tīvreṇa tejasā lomaśasya ca | asamarthāḥ puraḥsthātuṃ sarve te dūrataḥ sthitāḥ 119| tatra vedanidhirviprastadaiva hi samāgataḥ | samīkṣya lomaśaṃ rājansāṣṭāṃgaṃ praṇipatya saḥ 120| uvāca sūnṛtāṃ vācaṃ baddhvā śirasi cāṃjalim | mahābhāgyodaye vipra sādhūnāṃ saṃgatirbhavet 121| gaṃgādisarvatīrtheṣu yo naraḥ snāti sarvadā | yaḥ karoti satāṃ saṃgaṃ tayoḥ satsaṃgatirvarā 122| gurūṇāṃ saṃgamo vipra dṛṣṭādṛṣṭaphalo bhuvi | svargado rogahārī ca kiṃtu sopadravo mataḥ 123| ityuktvā kathayāmāsa pūrvavṛttāṃtamadbhutam | imā gaṃdharvakanyāstā baṭuḥ so'yaṃ mamātmajaḥ 124| sarve piśācarūpeṇa mithaḥ śāpavimohitāḥ | dīnānanāstu tiṣṭhaṃti tavāgre munisattama 125| tvaddarśanena bālānāṃ nistāro'dya bhaviṣyati | sūryodaye tamaḥ stomaḥ kiṃ na līyeta gahvare 126| śrutvā tallomaśo rājankṛpārdrīkṛtamānasaḥ | pratyuvāca mahātejāstaṃ muniṃ putraduḥkhitam 127| matprasādācca bālānāṃ smṛtiḥ sapadi jāyatām | dharmaṃ ca vacmi taṃ yena mithaḥ śāpo layaṃ vrajet 128| vedanidhiruvāca| maharṣe kathyatāṃ dharmo mucyaṃte yena bālakāḥ | nāyaṃ kālo vilaṃbasya śāpāgnirdāruṇo yataḥ 129| lomaśa uvāca| mayā sārdhaṃ prakurvaṃtu māghasnānaṃ vidhānataḥ | śāpānmucyaṃti māghāṃte nānyathā niṣkṛtirbhavet 130| śāpaḥ pāpaphalaṃ vipra pāpanāśo bhavennṛṇām | māghasnānena tīrthe ca iti me niścitā matiḥ 131| saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ vartamānaṃ ca pātakam | māghasnānaṃ dahetsarvaṃ puṇyatīrthe viśeṣataḥ 132| prāyaścittaṃ na paśyaṃti yasminpāpe munīśvarāḥ | pātakaṃ puṇyatīrtheṣu naśyettadapi māghataḥ 133| jñānakṛnmānase māghastasmānmokṣaphalapradaḥ | himavatpṛṣṭhatīrtheṣu sarvapāpapraṇāśanaḥ 134| iṃdralokapradocchode nirdiṣṭo vedavādibhiḥ | sarvapāpaharo māgho mokṣado badarīvane 135| pāpahā duḥkhahārī ca sarvakāmaphalapradaḥ | rudralokaprado māgho nārmade pāpanāśanaḥ 136| yāmunaḥ sūryalokāya bhavetkalmaṣanāśanaḥ | sārasvato'ghavidhvaṃsī brahmalokaphalapradaḥ 137| viśālaphalado māgho viśālāyāṃ dvijottama | pātakeṃdhanadāvāgnirgarbhahetu kriyāpahaḥ 138| viṣṇulokāya mokṣāya jāhnavaḥ parikīrtitaḥ | śarayū gaṃḍakī siṃdhuścaṃdrabhāgā ca kauśikī 139| tāpī godāvarī bhīmā payoṣṇī kṛṣṇaveṇikā | kāverī tuṃgabhadrā ca anyā yāśca samudragāḥ 140| āśu māghī naro yāti svargalokaṃ vikalmaṣaḥ | naimiṣe viṣṇusāyujyaṃ puṣkare brahmaṇoṃtikam 141| ākhaṃḍalasya loko hi kurukṣetre tu māghataḥ | māgho devahrade vipra yogasiddhiphalapradaḥ 142| prabhāse makarāditye snānādrudragaṇo bhavet | devakyāṃ devatādeho naro bhavati māghataḥ 143| māghasnānena bho vipra gomatyāṃ na punarbhavaḥ | hemakūṭe mahākāle oṃkāre amareśvare 144| nīlakaṃṭherbude māghādrudraloke mahīyate | sarvāsāṃ saritāṃ vipra saṃgame makare ravau 145| snānena sarvakāmānāmavāptirjāyate nṛṇām | māghastu prāpyate dhanyaiḥ prayāge dvijasattama | apunarbhavadaṃ tatra sitāsitajalaṃ yataḥ 146| gāyaṃti devāḥ satataṃ divisthā māghaḥ prayāge kila no bhaviṣyati | snānānnarā yatra na garbhavedanāṃ paśyaṃti tiṣṭhaṃti ca viṣṇusannidhau 147| majjaṃti ye'pitryahamatra mānavāstīrthe prayāge bahupāpakaṃcukāḥ | vrajaṃti te no nirayeṣu dharmiṇaḥ svarge śubhe cāru caraṃti devavat 148| tīrthairvratairdānatapobhiradhvaraiḥ sārdhaṃ vidhātrā tulayā dhṛtaṃ puraḥ | māghe prayāgasya tayordvayorabhūnmāgho garīyānata eva so'dhikaḥ 149| vātāṃbuparṇāśanadehaśoṣaṇaistapobhirugraiścirakālasaṃcitaiḥ | yogaiśca saṃyāṃti narā natāṃ gatiṃ snānena māghasya hi yāṃti yāṃ gatim 6.128.150| snātāśca ye makarabhāskarodaye tīrthe prayāge surasiṃdhusaṃgame | teṣāṃ gṛhadvāramalaṃkaroti kiṃ bhṛṃgāvali kuṃjarakarṇatāḍitā 151| yo rājasūyāddhayamedhayajñataḥ snānātphalaṃ saṃpradadāti cādhikam | pāpāni sarvāṇi vilopya līlayā nūnaṃ prayāgaḥ sa kathaṃ na sevyate 152| avaṃtiviṣaye rājā vīraseno'bhavatpurā | narmadātīramāgatya rājasūyaṃ cakāra saḥ 153| ṣoḍaśairaśvamedhaiśca svarṇavāṭavirājitaiḥ | svarṇabhūṣaṇayūpāḍhyairīje so'pi yathāvidhi 154| pradadau dhānyarāśīṃśca dvijebhyaḥ parvatopamān | vadānyo devatābhakto gopradaḥ sa suvarṇadaḥ 155| brāhmaṇo bhadrako nāma mūrkho hīnakulastathā | kṛṣīvalo durācāraḥ sarvadharmabahiṣkṛtaḥ 156| kṛṣikarmasamudvigno baṃdhubhiścāpyasaṃskṛtaḥ | itastataḥ paribhramya nirgataḥ kṣutprapīḍitaḥ 157| daivataḥ sārthamāviśya prayāgaṃ sa samāgataḥ | mahāmāghīṃ puraskṛtya sasnau tatra dinatrayam 158| anaghaḥ snānamātreṇa bhūtveha sa dvijottamaḥ | prayāgāccalitastatra punaryasmātsamāgataḥ 159| sa rājā so'pi vipraśca vipannāvekadā tadā | tayorgatiḥ samādṛṣṭā mayā śakrasya sannidhau 160| tejo rūpaṃ balaṃ straiṇaṃ devayānaṃ vibhūṣaṇam | pārijātamayīmālā nṛtyaṃ gītaṃ tayoḥ samam 161| iti dṛṣṭaṃ hi māhātmyaṃ kṣetrasya kathamucyate | māghaḥ sitāsite vipra rājasūyaiḥ samo mataḥ 162| dhanustriśatavistīrṇe sitanīlāṃbusaṃgame | apunarāvṛttirmāghī rājasūyī punarbhavet 163| māghamāsīya vāto'pi sitāsitajalaṃ spṛśet | adharmyaṃ na spṛśennūnaṃ mahāpātakahā hi saḥ 164| kimatra bahunoktena śrūyatāṃ dvija niścitam | samudbhūtaphalaṃ pāpaṃ tīrthe māghaḥ praṇāśayet 165| atra te kathayiṣyāmi sāvadhānamatiḥ śṛṇu | piśācamocanaṃ nāma itihāsaṃ purātanam | śṛṇvaṃtyapsaraso bālāḥ śṛṇotu tvatsutastathā | matprasādātsmṛtirlabdhvā paiśācyānmuktikāminaḥ 1| purā devadyutirvipro vaiṣṇavo vedapāragaḥ 166| piśācānmocayāmāsa karuṇāplutamānasaḥ 167| dilīpa uvāca| kutra sthitaḥ kasya putro niyamaḥ ko'sya vā japaḥ | kena vā vaiṣṇavo vṛttaḥ ke piśācāśca mocitāḥ 168| etadvistarataḥ sarvaṃ kīrtayasva mahāmune | kautūhalaṃ mahāpuṇyaṃ śṛṇumastvatprasādataḥ 169| vasiṣṭha uvāca| plakṣaprasravaṇe puṇye sarasvatyāstaṭe śubhe | tatrāśramapadaṃ tasya śailamāśritya śobhanam 170| śālaistālaistamālaiśca bilvairbakulapāṭalaiḥ | tiṃtiḍīciribilvaiśca cūtacaṃpakakāṃcanaiḥ 171| karaṃjaiḥ kovidāraiśca kesaraiḥ kuṃjarāśanaiḥ | tilakaiḥ karṇikāraiśca kuṃbhaiḥ khādiratiṃdukaiḥ 172| vānīraiḥ sālvajaṃbīraiḥ pīlūduṃbaravetasaiḥ | śākoṭairaṭarūṣaiśca karahāṭairvaṭadrumaiḥ 173| ghoṃṭākuṭajapālāśairaśokaiḥ śokahāribhiḥ | jaṃbūniṃbakadaṃbaiśca kṣīrikākaramardakaiḥ 174| bījapūraiḥ sanāriṃgai raṃbhārājivirājitaiḥ | panasai rasavadbhiśca nārikelaiḥ sadāphalaiḥ 175| saptacchadaistripatraiśca śirīṣāmalakaiḥ śubhaiḥ | karkaṃdhū lakucairakṣaiḥ pāribhadrairvacādibhiḥ 176| ketakaiḥ siṃduvāraiśca tagaraiḥ kundamallikaiḥ | padmendīvarakahlāra mālatī yūthikādibhiḥ 177| mālatī mogaraiścaiva jātīphalavirājitaiḥ | punnāgaiḥ kiṃśukaiścaiva barbarītulasīdrumaiḥ 178| āśramo ramaṇīyaḥ sa drumairnānāvidhairnṛpa | vanamadhye nadī yāti puṇyatoyā sarasvatī 179| kūjaṃti sārasāstatra madasnigdhakalaṃ sadā | nadaṃti kokilāḥ śabdaṃ guṃjaṃti ca madhuvratāḥ 180| bahukolāhalaṃ bhūpa tadvanaṃ śukasāribhiḥ | caraṃti śvāpadāstatra vividhāḥ kānanottame 181| sadāphalaṃ sadāpuṣpaṃ parāgakaṇadhūsaram | ācchannaṃ kānanaṃ sarvaṃ madhuvṛkṣaiḥ samaṃtataḥ 182| navapallavasaṃjātamaṃjarībharavallibhiḥ | āśliṣṭamabhitoramyaṃ priyābhiriva vallabhaḥ 183| tasya śāpabhayāttrasto vāto vāti samaṃtataḥ | na varṣaṃtyaśmabhirmeghā na śoṣayati bhāskaraḥ 184| vanaṃ nopadravaṃ taddhi sadā siddhaniṣevitam | āhlādajanakaṃ nityaṃ vanaṃ caitrarathaṃ yathā 185| tasminvasati dharmātmā devadyutirdvijottamaḥ | putraḥ sumitro viprasya labdho lakṣmīpatervarāt 186| niyamaḥ śrūyatāṃ tasya sarvadā niyatātmanaḥ | grīṣme paṃcatapā nityaṃ sūryanyastavilocanaḥ 187| varṣatkādaṃbinī yāvadvarṣāsvabhrāvakāśagaḥ | vāte pravāte niṣkaṃpo duḥsaho himavāniva 188| vasatyapsu sa hemaṃte hrade sārasvate dvija | upaspṛśati kāle sa trivāraṃ vārinirmalam 189| pitṝndevānṛṣīnnityaṃ saṃtarpayati śraddhayā | brahmayajñaparo nityaṃ satyavādī jiteṃdriyaḥ 190| bhūmau viśrāmya viśrāṃtaḥ pradadhyau prārthayanharim | vanyairjuhotyagnihotraṃ śraddhayātithipūjakaḥ 191| cāṃdrāyaṇavidhānena kālaṃ nayati sarvadā | svayaṃ vigalitaiḥ patraiḥ phalairvṛttiṃ samīhate 192| anudvignastaponiṣṭho vedavedāṃgapāragaḥ | dhamanī vikarālosāvasthimātrakalevaraḥ 193| itthaṃ jagāma varṣāṇāṃ sahasraṃ tasya kānane | tadā jajvāla śailo'sau tapasastasya tejasā 194| soḍhuṃ na śakyate bhūtaistejastasya mahātmanaḥ | vaiśvānara ivābhāti prajvalaṃstapasā dvija 195| gatavairāṇi bhūtāni samajāyaṃta tadvane | mṛgavyāghrākhumārjārā mithaḥ krīḍaṃti nirbhayāḥ 196| anyo'pi niyamastasya śrūyatāmatidurlabhaḥ | nārāyaṇaṃ trikālaṃ sa saṃpūjayati nityaśaḥ 197| puṣpāṇāṃ tu sahasreṇa vikacena sugaṃdhinā | vedasūktavidhānena viṣṇudhyānaparāyaṇaḥ 198| viṣṇoḥ saṃprītaye vipraḥ kurute karma cākhilam | dadhīcervaradānātsa saṃjāto varavaiṣṇavaḥ 199| ekadā māsi vaiśākhe ekādaśyāṃ mahāmuniḥ | pūjāṃ kṛtvā hare ramyāṃ vicitrāmakarotstutim 6.128.200| tadaiva khagamāruhya devo devo hariḥ svayam | ājagāma purastasya tayā stutyātiharṣitaḥ 201| taṃ dṛṣṭvā garuḍārūḍhaṃ pratyakṣaṃ jaladacchavim | caturbāhuṃ viśālākṣaṃ sarvālaṃkārabhūṣitam 202| udbhūtapulako vipraḥ sānaṃda jalalocanaḥ | jagāma śirasā bhūmau kṛtakṛtyamanāstadā 203| na mamau tena harṣeṇa sa brahmāṃḍodare'pi hi | na sasmāra nijaṃ dehaṃ brahmabhūta ivābhavat 204| tataḥ saṃbhāṣitaḥ prītyā hariṇā vaiṣṇavo muniḥ | devadyute vijānāmi madbhaktastvaṃ madāśrayaḥ 205| saṃnyastākhilakarmāsi madbhāvo manmanāḥ sadā | varaṃ brūhi prasanno'smi stotreṇānena cānagha 206| iti śrutvā harervākyaṃ pratyuvāca sa tāpasaḥ | devadevāraviṃdākṣa svamāyādhṛtavigraha 207| tvaddarśanātsadā deva durlabho nāparo varaḥ | brahmādayaḥ surāḥ sarve yoginaḥ sanakādayaḥ 208| tvāṃ sākṣātkartumicchaṃti siddhāśca kapilādayaḥ | ahaṃ mameti pāśā ye moha lobhāḥ śubhāśubhāḥ 209| sahetukāśca dahyaṃte dṛṣṭe tvayi parāvare | janmanaḥ karmaṇo buddherāvirbhūtaṃ phalaṃ mama 210| yaddṛṣṭo'si jagannātha prārthaye kimataḥ param | na varārthaṃ hi deveśa tvatpādapaṃkajaṃ hṛdi 211| ciṃtayāmi sadā bhaktyā tvadgatenāṃtarātmanā | imameva varaṃ yāce tvadbhaktiracalā mama 212| astu vai kamalānātha prārthaye nāparaṃ varam | iti śrutvā vacastasya prasannavadano hariḥ 213| pratyuvāca prasannātmā evamastu dvijottama | anyaste tapasaḥ kaścitpratyūho na bhaviṣyati 214| etacca tvatkṛtaṃ stotraṃ ye paṭhiṣyaṃti mānavāḥ | teṣāṃ madviṣayā bhaktirniścalā ca bhaviṣyati 215| dharmakāryaṃ ca yatkiṃcitsāṃgaṃ sarvaṃ bhaviṣyati | jñāne ca paramā niṣṭhā teṣāṃ sthāsyati niścalā 216| ityuktvāṃtarhitastatra devadevo janārdanaḥ | devadyutistadārabhya nārāyaṇaparo'bhavat 217| dilīpa uvāca| maharṣe'nugṛhīto'smi kathayā pāvanīkṛtaḥ | anayā viṣṇusaṃgatyā gaṃgayevāhamadya vai 218| kiṃ tatstotraṃ samākhyāhi prasanno yena mādhavaḥ | tasyānaghasya viprasya mahatkautūhalaṃ mama 219| tvatprasādādahaṃ vipra manye prāptaṃ manoratham | mahatāṃ saṃgatiḥ kasya mahattvāya na kalpate 220| kathayasva prasādena viṣṇoḥ stotramanuttamam | yena tuṣṭaḥ sa bhagavāndadau tasya ca darśanam 221| vasiṣṭha uvāca| kathayāmi rahasyaṃ te yajjaptaṃ stotramuttamam | prāggṛhītaṃ suparṇena garuḍānmayi cāgatam 222| adhyātmagarbhasāraṃ tanmahodayakaraṃ śubham | sarvapāpaharaṃ bhūpa svātmajñānakaraṃ param 223| oṃ namo vāsudevāya namo viśvāya cakriṇe | bhaktapriyāya kṛṣṇāya jagannāthāya śārṅgiṇe 224| stotā stutyaḥ stutiḥ sarvaṃ jagadviṣṇumayaṃ yadā | tadā saṃstūyate kena bhaktirmodakarī nṛṇām 225| yasya devasya niḥśvāso vedāḥ sāṃgāḥ sasūtrakāḥ | kā stutiḥ pramude tasya bhaktyā'haṃ mukharo'bhavam 226| cakravadbhramate sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram | atastvaṃ gīyate deva cakrapāṇi varāyudha 227| vedo na vakti yaṃ sākṣānna ca vāgvetti no manaḥ | madvidhastaṃ kathaṃ stauti bhaktimānvā kathaṃ bhavet 228| brahmādibrahmaviṣṇustvaṃ tvameva sakalāśrayaḥ | sraṣṭā brahmanidānaṃ ca śuddhaṃ brahmatvameva ca 229| (ko'yaṃ kāyastava vibho bhittvā spṛśati kāyinam | kāyadoṣairna cāghrātastasmai namostu yogine 1)| devabhāvena jāgarti na nidrāti nijātmani | sukhasaṃdohabuddhiryā sā tvaṃ viṣṇo na saṃśayaḥ 230| mahadādayo mahābhāvāstathā vaikārikā guṇāḥ | tvameva nātha tatsarvaṃ nānātvaṃ mūḍhakalpanā 231| keśakeśavarūpābhiḥ kalpanā tisṛbhistathā | tvameva kalpase brahma pumāniva sutādibhiḥ 232| vidoṣaṃ viguṇaṃ caikaṃ cinmūrtirakhilaṃ jagat | kavīnāṃ bhāti yattattvaṃ taṃ viṣṇuṃ naumi nirmalam 233| yasya jñānena kurvaṃti karmāpi śrutibhāṣitam | nirīṣaṇā jaganmitrāḥ śuddhaṃ brahma namāmi tat 234| dhvastetaracca sanmātraṃ yatprabodhādupāsate | yoginaḥ sarvabhūteṣu sadrūpaṃ naumi taṃ harim 235| brahmāhamiti gāyaṃti yaṃ jñātvaikaṃ varā dvijāḥ | paśyaṃto hi tvayā tulyaṃ deva taṃ naumi mādhavam 236| māyayā mohavaicitryaṃ tathāhaṃ mamatāṃ nṛṇām | yo nāśayati pāpaughānnamastasmai cidātmane 237| prayāṇe vā prayāṇe ca yannāmasmaratāṃ nṛṇām | sadyo naśyaṃti pāpaughā namastasmai cidātmane 238| mohānalalasajjvālā jvalallokeṣu sarvadā | yatpādāṃbhoruhacchāyāṃ praviṣṭaśca na dahyate 239| yasya smaraṇamātreṇa na moho naiva durgatiḥ | na rogā naiva duḥkhāni tamanaṃtaṃ namāmyaham 240| kāmayaṃte prajā naiva dhiṣaṇābhyaḥ samutthitāḥ | lokamātmaiva paśyaṃti yaṃ buddhvaikacarā janāḥ 241| śabdārthaḥ saṃvidarthaśca viṣṇornāmaparo yadi | satyena tena saṃsāro mā saṃspṛśatu mādhava 242| nārāyaṇo jagadvyāpī yadi vedādisaṃmataḥ | satyena tena nirvighnā viṣṇubhaktirmamāstu vai 243| yo na bījaṃ vinā bījaṃ bīje yo bījabhāvitaḥ | sa viṣṇurbhava bījaṃ me sitavidyāsi nādya tu 244| tritanurnaṭavadyastu sṛṣṭi sthiti layeṣu ca | guṇairbhavati kāryeṣu sa prasīdatu me hariḥ 245| daśadhehā'vatīrṇo yo dharmatrāṇāya kevalam | abhyarthitaḥ suraiḥ sarvaiḥ sa prasīdatu me hariḥ 246| brahmādistaṃbaparyaṃtaṃ prāṇihṛnmaṃdire'malaḥ | eko vasati yo devaḥ sa prasīdatu me hariḥ 247| icchāṃ cakre sa devāgre ekaścaiva bahustathā | praviṣṭo devatāḥ sraṣṭā sa prasīdatu me hariḥ 248| hṛtkhagaḥ khasamaḥ khādiḥ khātītaḥ khakriyaḥ khagaḥ | khaṃ brahmā khādibhukcāṃte khamūrtistvaṃ makhāśanaḥ 249| yadbhāsāyanmudā yasya māyayā sajyate jagat | jāḍyaṃ duḥkhamasatyaṃ ca sa bhavāneva tanmayaḥ 6.128.250| tvatsṛṣṭaṃ modate viśvaṃ tvattyaktamaśucirbhavet | tatsaṃgato'pyasaṃgastvaṃ vikārastena tena hi 251| bhūtayogajacaitanyaṃ cārvākāyamupāsate | saugatā bravate tarkaistvāṃ buddhiṃ kṣaṇabhaṃgurām 252| śarīraparimāṇaṃ tvāṃ manyaṃte jinadevatāḥ | dhyāyaṃti puruṣaṃ sāṃkhyāstvāmeva prakṛteḥ param 253| janmādirahitaḥ pūrvaṃ yaḥ syādānaṃdalakṣaṇam | tvāmevopaniṣadbrahma ciṃtayaṃti parasparam 254| khādibhūtāni dehaśca mano buddhīṃdriyāṇi ca | vidyāvidye tvamevātra nānyattvatto'sti kiṃcana 255| tvaṃ dhātā sarvabhūtānāṃ tvameva śaraṇaṃ mama | tvamagnistvaṃ haviḥ śakro hotā maṃtraḥ kriyāphalam 256| tvamasti nāsti vaikuṃṭha tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ | tvaṃ karmaphaladātā ca dīkṣitānāṃ kriyāphalam 257| tvaṃ hetuḥ sarvabhūtānāṃ tvameva śaraṇaṃ mama | yuvatīnāṃ yathā yūni yūnāṃ ca yuvatau yathā 258| mano'bhiramate tadvatprītirme ramatāṃ tvayi | api pāpaṃ durācāraṃ naraṃ tvatpraṇataṃ hare 259| nekṣaṃte kiṃkarā yāmyā ulūkāstapanaṃ yathā | tāpatrayamaghaughaśca tāvatpīḍayate janam 260| yāvatsmarati no nātha bhaktyā tvatpādapaṃkajam 261| yaṃ naspṛśaṃti guṇajātiśarīradharmā yaṃ na spṛśaṃti gatayastvakhileṃdriyāṇām | yaṃ ca spṛśaṃti munayo gatasaṃgamohāstasmai namo bhagavate haraye karomi 262| sthūlaṃ vilāpyakaraṇe karaṇaṃ nidāne tatkāraṇaṃ karaṇakāraṇavarjite ca | itthaṃ vilāpya munayaḥ praviśaṃti tatra tasmai namostu haraye munisevitāya 263| yaddhyānasaṃvahanaghūrṇavaśīkṛtāṃtāmaiśvaryacāruguṇinīṃ sukhamokṣalakṣmīm | āliṃgya śerata ihātmasukhaikabhājastasmainamo'stu haraye munisevitāya 264| janmādibhāvavikṛtervirahasvabhāve yasminnayaṃ paridhunoti ṣaḍūrmivargaḥ | yaṃ tāpayaṃti na sadā madanādidoṣāstaṃ vāsudevamamalaṃ praṇato'smi hārdam 265| yaddhyānasaṃgatamalaṃ vijahātyavidyāṃ yaddhyānavahnipatitaṃ jagadeti nāśam | yajjñānamullasadasidyati saṃśayāriṃ taṃ tvāṃ hariṃ viśadibodhaghanaṃ namāmi 266| carācarāṇi bhūtāni sarvāṇi ca harervaśe | yathātra tena satyena purastiṣṭhatu me hariḥ 267| yathā nārāyaṇaḥ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam | tena satyena me rūpaṃ pradarśayatu keśavaḥ 268| bhaktiryathā harau me'sti tadvariṣṭhā gurau yadi | mamāsti tena satyena svaṃ darśayatu keśavaḥ 269| tasyaivaṃ śapathaiḥ satyairbhaktiṃ tasyānuciṃtayan | darśayāmāsa cātmānaṃ sa prītaḥ puruṣottamaḥ 270| tato dattvā varaṃ tasya pūrayitvā manoratham | jagāma kamalākāṃtaḥ stutyā vipreṇa toṣitaḥ 271| kṛtakṛtyo dvijaḥ so'pi vāsudevaparāyaṇaḥ | śiṣyaiḥ sārdhaṃ japanstotraṃ tasminnāste tapovane 272| kīrtayedyanaidaṃnastotraṃnaśṛṇuyādyo'pinamānavaḥ | aśvamedhasyanayajñasyanaprāpnotinavipulaṃnaphalam 273| ātmavidyāprabodhaṃ ca labhate brāhmaṇaḥ sadā | na pāpe jāyate buddhirnaiva paśyatyamaṃgalam 274| buddhisvāsthyaṃ manaḥsvāsthyaṃ svāsthyamaiṃdriyakaṃ tathā | nṛṇāṃ bhavati sarveṣāmasya stotrasya kīrtanāt 275| vicāryārthaṃ japedyastu śraddhayā tatparo naraḥ | sa vidhūyeha pāpāni labhate vaiṣṇavaṃ padam 276| labhate vāṃcchitānkāmānputrapautrānpaśūṃstathā | dīrghamāyurbalaṃ vīryaṃ labhate sa sadā paṭhan 277| tilapātrasahasreṇa gosahasreṇa yatphalam | tatphalaṃ samavāpnoti ya imāṃ kīrtayetstutim 278| dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yaṃ yaṃ kāmayate sadā | acirāttamavāpnoti stotreṇānena mānavaḥ 279| ācāre vinaye dharme jñāne tapasi sannaye | nṛṇāṃ bhavati nityaṃ dhīrimāṃ saṃśṛṇvatāṃ stutim 280| mahāpātakayukto vā yukto vā hyupapātakaiḥ | sadyo bhavati śuddhātmā stotrasya paṭhanātsakṛt 281| prajñā lakṣmīryaśaḥ kīrtijñānadharmavivardhanam | duṣṭagrahopaśamanaṃ sarvāśubhavināśanam 282| sarvavyādhiharaṃ pathyaṃ sarvāriṣṭaniṣūdanam | durgatestaraṇaṃ stotraṃ paṭhitavyaṃ dvijātibhiḥ 283| nakṣatragrahāpīḍāsu rājacorabhayeṣu ca | agnicoranipāteṣu sadyaḥ saṃkīrtayedidam 284| siṃhavyāghrabhayaṃ nāsti nābhicārabhayaṃ tathā | bhūtapretapiśācebhyo rākṣasebhyastathaiva ca 285| pūtanā jṛṃbhakebhyaśca vighnebhyaścaiva sarvadā | nṛṇāṃ kvacidbhayaṃ nāsti stave hyasminprakīrtite 286| vāsudevasya pūjāṃ yaḥ kṛtvā stotramudīrayet | lipyate pātakairnāsau padmapatramivāṃbhasā 287| gaṃgādipuṇyatīrtheṣu yā snānairnāpyate gatiḥ | tāṃ gatiṃ samavāpnoti paṭhanpuṇyāmimāṃ stutim 288| ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ vāpi yaḥ paṭhet | sarvadā sarvakāleṣu so'kṣayaṃ sukhamaśnute 289| caturṇāmapi vedānāṃ trirāvṛttyā ca yatphalam | tatphalaṃ labhate stotramadhīyānaḥ sakṛnnaraḥ 290| akṣayyaṃ dhanamāpnoti strīṇāṃ bhavati vallabhaḥ | pūjāṃ viṃdati loke'smicchraddhayā saṃsmaranharim 291| sarvadā saṃpadāyukto vipadaṃ naiva gacchati | gobhirna hriyate stotraṃ nityaṃ yaḥ kīrtayeddhi yat 292| alakṣmī kālakarṇī ca duḥsvapnaṃ durviciṃtitam | sadyo naśyaṃti bhaktānāmetaṃ saṃśṛṇvatāṃ stavam 293| prātarutthāya yo'dhīte śucirviṣṇuparāyaṇaḥ | akṣayyaṃ labhate saukhyamiha loke paratra ca 294| devadyutipraṇītaṃ vai viṣṇuprītikaraṃ śubham | viṣṇuprasādajananaṃ viṣṇudarśanakārakam 295| yogasāramidaṃ nāma stotraṃ paramapāvanam | yaḥ paṭhetsatataṃ bhaktyā viṣṇulokaṃ sa gacchati 296| iti te kathitaṃ stotraṃ guhyaṃ pāpapraṇāśanam | ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi piśācasya vimocanam 297| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe māghamāhātmye vasiṣṭhadilīpasaṃvāde| yogasārastotrakathanaṃnāma aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ 128|