Chapter 88

सूतउवाच- अतःपरं कार्तिकमाहात्म्यं प्रस्तूयते । सूत उवाच- एकदा द्वारकामागादृषिः कृष्णदिदृक्षया । पुष्पाण्यादाय दिव्यानि कल्पवृक्षोत्थितानि च १। नारदं स्वागतेनासौ कृष्णः सत्कारमाचरत् । इदमर्घ्यमिदं पाद्यमित्युवाचासनंददत् २। नारदस्तानि पुष्पाणि कृष्णायोपाजहार च । कृष्णः षोडशसाहस्रस्त्रीभ्यस्तानि व्यभज्यत ३। विस्मृत्य सत्यभामां तु सर्वाभ्यस्तान्यदात्प्रभुः । सत्यभामा ततः क्रुद्धा क्रोधागारं समाविशत् ४। समाज्ञाय ततः कृष्णस्तत्र गत्वा समाहितः । सत्यभामां मानयित्वा गरुडं मनसा स्मरन् ५। स्मृतमात्रस्तु गरुडस्तदागत्याग्रतः स्थितः । आरुह्य वेगात्पत्रं तमित्युवाच प्रियां प्रभुः ६। सत्ये त्वं माकृथाः क्रोधं त्वत्कृते देवतैः सह । विरुध्य देवराजानं रोपयिष्ये तवांगणे ७। कल्पद्रुमं महाभागेऽपराधं मे क्षमां कुरु । इति कृत्वा प्रतिज्ञां तु कृष्णः स सत्यभामया ८। देवलोकमगात्तूर्णं यत्र देवः स वृत्रहा । याचितः कल्पवृक्षार्थमुत्तरं दत्तवान्प्रभुम् ९। नायं देवद्रुमो भूम्यां प्राप्तुं योग्यस्त्वया प्रभो । तदा क्रुद्धो महाबाहुर्वृक्षमुत्पाट्य मूलतः १०। वाहमारोपयामास वेगेन बलवत्तरः । तदा वज्रधरो वेगाद्वज्रमुद्यम्य वीर्यवान् ११। गरुडं ताडयामास कल्पवृक्षं त्यजेरिति । तदा पत्ररथः पत्रं कुलिशस्यापि गौरवात् १२। एकं विसर्जयामास त्वरया प्रजगाम च । तेन वज्रप्रहारेण त्रयोभूव पतत्रिणः १३। मयूरो नकुलश्चाषः कृष्णो द्वारावतीमगात् । आगत्य सत्यभामाया गृहे चैनमरोपयत् । तदैव नारदोऽभ्यागात्सत्यया मानितो बहु १४। सत्यभामोवाच- ईदृशः कल्पवृक्षोऽयं पतिरेतादृशः प्रभुः । भवेभवे कथं प्राप्यस्तदाख्यातु भवान्मम १५। इति पृष्टस्तदा प्राह नारदो मुनिसत्तमः । प्राप्यते सत्यभामेऽयं तुलापुरुष दानतः १६। सत्यभामा तदा कृष्णं कल्पवृक्षसमन्वितम् । नारदायैव सा प्रादात्तोलयित्वा विधानतः । सर्वोपस्करमाकृष्य नारदस्त्रिदिवं ययौ १७। सूत उवाच- श्रियःपतिमथामंत्र्य गते देवर्षिसत्तमे । हर्षोत्फुल्लानना सत्या वासुदेवमथाब्रवीत् १८। सत्यभामोवाच- धन्यास्मि कृतकृत्यास्मि सफलं जीवितं च मे । मज्जन्मनि निदाने च धन्यौ तौ पितरौ मम १९। यौ मां त्रैलोकसुभगां जनयामासतुर्ध्रुवम् । षोडशस्त्रीसहस्राणां वल्लभाहं यतस्तव २०। यस्मान्मयादिपुरुषः कल्पवृक्षसमन्वितः । यथोक्तविधिना सम्यङ्नारदाय समर्पितः २१। यद्वार्तामपि जानंति भूमिसंस्थान जंतवः । सोऽयं कल्पद्रुमो गेहे मम तिष्ठति सांप्रतम् २२। त्रैलोक्याधिपतेश्चाहं श्रीपतेरतिवल्लभा । अतोऽहं प्रष्टुमिच्छामि किंचित्त्वां मधुसूदन २३। यदि त्वं मत्प्रियकरः कथयस्वात्र विस्तरात् । श्रुत्वा तच्च पुनश्चाहं करोमि हितमात्मनः २४। यथाकल्पं त्वया देव वियुक्ता स्यां न कर्हिचित् । सूत उवाच- इति प्रियावचः श्रुत्वा स्मेरास्योऽयं गदाग्रजः २५। सत्या करे करं कृत्वागमत्कल्पतरोस्तलम् । निषिद्ध्यानुचरं लोकं सविलासं प्रियान्वितः २६। प्रहस्य सत्यामामंत्र्य प्रोवाच जगतांपतिः । तत्प्रीति परितोषार्थं लसत्पुलकितांगजः २७। कृष्ण उवाच-। न मे त्वत्तः प्रियतमा काचिदन्या नितंबिनी । षोडशस्त्रीसहस्राणां प्रिये प्राणसमा ह्यसि २८। त्वदर्थं देवराजेन विरोधो दैवतैः सह । त्वया यत्प्रार्थितं कांते शृणु यच्च महद्भवेत् २९। अदेयमथवाकार्यमकथ्यमपि यत्पुनः । त्वत्कृतं तु कथं प्रश्नं कथयामि न तु प्रिये । पृच्छस्व सर्वं कथये यत्ते मनसि वर्तते ३०। सत्योवाच- दानं व्रतं तपो वापि किं तु पूर्वं मयाकृतम् । येनाहं मर्त्यजा मर्त्ये भवानीवाऽभवं किल ३१। तवांगार्द्धहरा नित्यं गरुडोपरिगामिनी । इंद्रादिदेवतावासमगमं च त्वया सह ३२। अतस्त्वां प्रष्टुमिच्छामि किं कृतं तु मया शुभम् । जन्मांतरे च किं शीला का चाहं कस्य कन्यका ३३। श्रीकृष्ण उवाच- शृणुष्वैकमनाः कांते यत्त्वं वै पूर्वजन्मनि । पुण्यं व्रतं कृतवती तत्सर्वं कथयामि ते ३४। आसीत्कृतयुगस्यांते मायापुर्यां द्विजोत्तमः । आत्रेयो देवशर्मेति वेदवेदांगपारगः ३५। आतिथेयोऽग्निशुश्रूषुः सौरव्रत परायणः । सूर्यमाराधयन्नित्यं साक्षात्सूर्य्य इवापरः ३६। तस्यातिवयसश्चासीन्नाम्ना गुणवती सुता । अपुत्रः स स्वशिष्याय चंद्र नाम्ने ददौ सुताम् ३७। तमेव पुत्रवन्मेने स च तं पितृवद्वशी । तौ कदाचिद्वनं यातौ कुशेध्महरणार्थिनौ ३८। हिमाद्रिपादजवने चेरतुस्तौ यतस्ततः । तौ ततो राक्षसं घोरमायांतं समपश्यताम् ३९। भयविह्वलसर्वांगावसमर्थौ पलायितुम् । निहतौ रक्षसा तेन कृतांतसमरूपिणा ४०। तौ तु क्षेत्रप्रभावेण धर्मशीलतया पुनः । वैकुंठभवनं नीतौ मद्गणैर्मत्समीपगैः ४१। यावज्जीवंतु यत्ताभ्यां सूर्यपूजादिकं कृतम् । तेन वै कर्मणा ताभ्यां सुप्रीतोऽहं किलाभवम् ४२। शैवाः सौराश्च गाणेशा वैष्णवाः शक्तिपूजकाः । मामेव प्राप्नुवंतीह वर्षांभः सागरं यथा ४३। एकोऽहं पंचधा जातः क्रीडयन्नामभिः किल । देवदत्तो यथा कश्चित्पुत्राद्याह्वाननामभिः ४४। ततश्च तौ मद्भवनाधिवासिनौ विमानयानौ रविवर्चसावुभौ । मत्तुल्यरूपौ मम सन्निधानगौ दिव्यांगना चंदनभोगभोगिनौ ४५। इति श्रीपाद्मेमहापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां श्रीकृष्णसत्यभामा संवादे अष्टाशीतितमोऽध्यायः ८८।

sūtauvāca- ataḥparaṃ kārtikamāhātmyaṃ prastūyate | sūta uvāca- ekadā dvārakāmāgādṛṣiḥ kṛṣṇadidṛkṣayā | puṣpāṇyādāya divyāni kalpavṛkṣotthitāni ca 1| nāradaṃ svāgatenāsau kṛṣṇaḥ satkāramācarat | idamarghyamidaṃ pādyamityuvācāsanaṃdadat 2| nāradastāni puṣpāṇi kṛṣṇāyopājahāra ca | kṛṣṇaḥ ṣoḍaśasāhasrastrībhyastāni vyabhajyata 3| vismṛtya satyabhāmāṃ tu sarvābhyastānyadātprabhuḥ | satyabhāmā tataḥ kruddhā krodhāgāraṃ samāviśat 4| samājñāya tataḥ kṛṣṇastatra gatvā samāhitaḥ | satyabhāmāṃ mānayitvā garuḍaṃ manasā smaran 5| smṛtamātrastu garuḍastadāgatyāgrataḥ sthitaḥ | āruhya vegātpatraṃ tamityuvāca priyāṃ prabhuḥ 6| satye tvaṃ mākṛthāḥ krodhaṃ tvatkṛte devataiḥ saha | virudhya devarājānaṃ ropayiṣye tavāṃgaṇe 7| kalpadrumaṃ mahābhāge'parādhaṃ me kṣamāṃ kuru | iti kṛtvā pratijñāṃ tu kṛṣṇaḥ sa satyabhāmayā 8| devalokamagāttūrṇaṃ yatra devaḥ sa vṛtrahā | yācitaḥ kalpavṛkṣārthamuttaraṃ dattavānprabhum 9| nāyaṃ devadrumo bhūmyāṃ prāptuṃ yogyastvayā prabho | tadā kruddho mahābāhurvṛkṣamutpāṭya mūlataḥ 10| vāhamāropayāmāsa vegena balavattaraḥ | tadā vajradharo vegādvajramudyamya vīryavān 11| garuḍaṃ tāḍayāmāsa kalpavṛkṣaṃ tyajeriti | tadā patrarathaḥ patraṃ kuliśasyāpi gauravāt 12| ekaṃ visarjayāmāsa tvarayā prajagāma ca | tena vajraprahāreṇa trayobhūva patatriṇaḥ 13| mayūro nakulaścāṣaḥ kṛṣṇo dvārāvatīmagāt | āgatya satyabhāmāyā gṛhe cainamaropayat | tadaiva nārado'bhyāgātsatyayā mānito bahu 14| satyabhāmovāca- īdṛśaḥ kalpavṛkṣo'yaṃ patiretādṛśaḥ prabhuḥ | bhavebhave kathaṃ prāpyastadākhyātu bhavānmama 15| iti pṛṣṭastadā prāha nārado munisattamaḥ | prāpyate satyabhāme'yaṃ tulāpuruṣa dānataḥ 16| satyabhāmā tadā kṛṣṇaṃ kalpavṛkṣasamanvitam | nāradāyaiva sā prādāttolayitvā vidhānataḥ | sarvopaskaramākṛṣya nāradastridivaṃ yayau 17| sūta uvāca- śriyaḥpatimathāmaṃtrya gate devarṣisattame | harṣotphullānanā satyā vāsudevamathābravīt 18| satyabhāmovāca- dhanyāsmi kṛtakṛtyāsmi saphalaṃ jīvitaṃ ca me | majjanmani nidāne ca dhanyau tau pitarau mama 19| yau māṃ trailokasubhagāṃ janayāmāsaturdhruvam | ṣoḍaśastrīsahasrāṇāṃ vallabhāhaṃ yatastava 20| yasmānmayādipuruṣaḥ kalpavṛkṣasamanvitaḥ | yathoktavidhinā samyaṅnāradāya samarpitaḥ 21| yadvārtāmapi jānaṃti bhūmisaṃsthāna jaṃtavaḥ | so'yaṃ kalpadrumo gehe mama tiṣṭhati sāṃpratam 22| trailokyādhipateścāhaṃ śrīpaterativallabhā | ato'haṃ praṣṭumicchāmi kiṃcittvāṃ madhusūdana 23| yadi tvaṃ matpriyakaraḥ kathayasvātra vistarāt | śrutvā tacca punaścāhaṃ karomi hitamātmanaḥ 24| yathākalpaṃ tvayā deva viyuktā syāṃ na karhicit | sūta uvāca- iti priyāvacaḥ śrutvā smerāsyo'yaṃ gadāgrajaḥ 25| satyā kare karaṃ kṛtvāgamatkalpatarostalam | niṣiddhyānucaraṃ lokaṃ savilāsaṃ priyānvitaḥ 26| prahasya satyāmāmaṃtrya provāca jagatāṃpatiḥ | tatprīti paritoṣārthaṃ lasatpulakitāṃgajaḥ 27| kṛṣṇa uvāca-| na me tvattaḥ priyatamā kācidanyā nitaṃbinī | ṣoḍaśastrīsahasrāṇāṃ priye prāṇasamā hyasi 28| tvadarthaṃ devarājena virodho daivataiḥ saha | tvayā yatprārthitaṃ kāṃte śṛṇu yacca mahadbhavet 29| adeyamathavākāryamakathyamapi yatpunaḥ | tvatkṛtaṃ tu kathaṃ praśnaṃ kathayāmi na tu priye | pṛcchasva sarvaṃ kathaye yatte manasi vartate 30| satyovāca- dānaṃ vrataṃ tapo vāpi kiṃ tu pūrvaṃ mayākṛtam | yenāhaṃ martyajā martye bhavānīvā'bhavaṃ kila 31| tavāṃgārddhaharā nityaṃ garuḍoparigāminī | iṃdrādidevatāvāsamagamaṃ ca tvayā saha 32| atastvāṃ praṣṭumicchāmi kiṃ kṛtaṃ tu mayā śubham | janmāṃtare ca kiṃ śīlā kā cāhaṃ kasya kanyakā 33| śrīkṛṣṇa uvāca- śṛṇuṣvaikamanāḥ kāṃte yattvaṃ vai pūrvajanmani | puṇyaṃ vrataṃ kṛtavatī tatsarvaṃ kathayāmi te 34| āsītkṛtayugasyāṃte māyāpuryāṃ dvijottamaḥ | ātreyo devaśarmeti vedavedāṃgapāragaḥ 35| ātitheyo'gniśuśrūṣuḥ sauravrata parāyaṇaḥ | sūryamārādhayannityaṃ sākṣātsūryya ivāparaḥ 36| tasyātivayasaścāsīnnāmnā guṇavatī sutā | aputraḥ sa svaśiṣyāya caṃdra nāmne dadau sutām 37| tameva putravanmene sa ca taṃ pitṛvadvaśī | tau kadācidvanaṃ yātau kuśedhmaharaṇārthinau 38| himādripādajavane ceratustau yatastataḥ | tau tato rākṣasaṃ ghoramāyāṃtaṃ samapaśyatām 39| bhayavihvalasarvāṃgāvasamarthau palāyitum | nihatau rakṣasā tena kṛtāṃtasamarūpiṇā 40| tau tu kṣetraprabhāveṇa dharmaśīlatayā punaḥ | vaikuṃṭhabhavanaṃ nītau madgaṇairmatsamīpagaiḥ 41| yāvajjīvaṃtu yattābhyāṃ sūryapūjādikaṃ kṛtam | tena vai karmaṇā tābhyāṃ suprīto'haṃ kilābhavam 42| śaivāḥ saurāśca gāṇeśā vaiṣṇavāḥ śaktipūjakāḥ | māmeva prāpnuvaṃtīha varṣāṃbhaḥ sāgaraṃ yathā 43| eko'haṃ paṃcadhā jātaḥ krīḍayannāmabhiḥ kila | devadatto yathā kaścitputrādyāhvānanāmabhiḥ 44| tataśca tau madbhavanādhivāsinau vimānayānau ravivarcasāvubhau | mattulyarūpau mama sannidhānagau divyāṃganā caṃdanabhogabhoginau 45| iti śrīpādmemahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāṃ śrīkṛṣṇasatyabhāmā saṃvāde aṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ 88|