Chapter 113

रंभोवाच- तप एतत्परित्यज्य किंवा लोकयसे शुभे । तपसः क्षरणं स्याद्वै पुरुषस्यापि चिंतनात् १। अशोकसुंदर्युवाच- तपसि मे मनो लीनं नहुषस्यापि काम्यया । न मां चालयितुं शक्ता देवासुरमहोरगाः २। एनं दृष्ट्वा महाभागे मे मनश्चलते भृशम् । रंतुमिच्छाम्यहं गत्वा एवमुत्सुकतां गतम् ३। एवं विपर्ययश्चासीन्मनसो मे वरावने । तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि यद्यस्ति ज्ञानमुत्तमम् ४। आयुपुत्रस्य भार्याहं देवैः सृष्टा महात्मभिः । कस्मान्मे धावते चेत उत्सुकं रंतुमेव च ५। रंभोवाच- सर्वेष्वेव महाभागे देहरूपेषु भामिनि । वसत्यात्मा स्वयं ब्रह्मज्ञानरूपः सनातनः ६। यद्यपि प्रक्रियाबद्धैरिंद्रियैरुपकारिभिः । मोहपाशमयैर्बद्धस्तथा सिद्धस्तु सर्वदा ७। प्रकृतिं नैव जानाति ज्ञानविज्ञानकीं कलाम् । अयं शुद्धश्च धर्मज्ञ आत्मा वेत्ति च सुंदरि ८। गच्छंत्यपि मनस्तापमेनं दृष्ट्वा महामतिम् । पापमेवं परित्यज्य सत्यमेवं प्रधावति ९। भर्तायमायुपुत्रस्ते एतत्सत्यं न संशयः । अन्यं दृष्ट्वा विशंकेत पुरुषं पापलक्षणम् १०। एवं विधिः कृतो देवैः सत्यपाशेन बंधितः । यदस्या आयुपुत्रोपि भर्तृत्वमुपयास्यति ११। एवमाकर्णितं भद्रे आत्मना तं च सुंदरि । तद्भावसत्यसंबंधं परिगृह्य स्थितः स्वयम् १२। अन्यं भावं न जानाति आयुपुत्रं च विंदति । प्रकृतिर्नैव ते देवि पतिं जानाति चागतम् १३। एवं ज्ञात्वा प्रधानात्मा तवाद्यैव प्रधावति । आत्मा सर्वं प्रजानाति आत्मा देवः सनातनः १४। अयमेष स वीरेंद्रो नहुषो नाम वीर्यवान् । तस्माद्गच्छति चेतस्ते सत्यं संबंधमिच्छते १५। ज्ञात्वा चायोः सुतं भद्रे अन्यं चैव न गच्छति । एतत्ते सर्वमाख्यातं शाश्वतं त्वन्मनोगतम् १६। हुंडं हत्वा महाघोरं समरे दानवाधमम् । त्वां नयिष्यति स्वस्थानमायोश्च गृहमुत्तमम् १७। हृतो दैत्येन वीरेंद्रो निजपुण्येन शेषितः । बाल्यात्प्रभृति वीरेंद्रो वियुक्तः स्वजनेन वै १८। पितृमातृविहीनस्तु गतो वृद्धिं महावने । यास्यत्येव पितुर्गेहं त्वयैव सह सांप्रतम् १९। एवमाभाषितं श्रुत्वा रंभायाः शिवनंदिनी । हर्षेण महताविष्टा तामुवाच समुद्रजाम् २०। अयमेव स सत्यात्मा मम भर्ता सुवीर्यवान् । मनो मे धावतेऽत्यर्थं शोकाकुलितविह्वलम् २१। नास्ति चित्तसमो देवो जानाति सुविनिश्चितम् । सत्यमेतन्मया दृष्टं सुचित्रं चारुहासिनि २२। मनोभवसमानं तु पुरुषं दिव्यलक्षणम् । न धावति महाचेत एनं दृष्ट्वा यथा सखि २३। तथा न धावते भद्रे पुंसमन्यं न मन्यते । एनं गंतव्यमावाभ्यां सखीभिर्गृहमेव हि २४। एवमाभाष्य सा रंभा गमनायोपचक्रमे । गमनायोत्सुकां ज्ञात्वा नहुषस्यांतिकं प्रति २५। तामुवाच ततो रंभा कस्माद्देवि न गम्यते । सूत उवाच- सख्या च रंभया सार्द्धं नहुषं वीरलक्षणम् २६। तस्यांतिकं सुसंप्राप्य प्रेषयामास तां सखीम् । एनं गच्छ महाभागे नहुषं देवरूपिणम् २७। कथयस्व कथामेतां तवार्थे आगता यतः । रंभोवाच-। एवं सखि करिष्यामि सुप्रियं तव सुव्रते २८। एवमुक्त्वा गता रंभा नहुषं राजनंदनम् । चापबाणधरं वीरं द्वितीयमिव वासवम् २९। प्रत्युवाच गता रंभा सख्या वचनमुत्तमम् । आयुपुत्र महाभाग रंभाहंसमुपागता ३०। शिवस्य कन्यया वीर तयाहं परिप्रेषिता । तवार्थं देवदेवेन देव्या देवेन वै पुरा ३१। भार्यारूपं वरं श्रेष्ठं सृष्टं लोकेषु दुर्लभम् । दुष्प्राप्यं तु नरश्रेष्ठैर्देवै सेंद्रैस्तपोधनैः ३२। गंधर्वैः पन्नगैः सिद्धैश्चारणैः पुण्यलक्षणैः । स्वयमेव समायातं तवार्थे शृणु सांप्रतम् ३३। स्त्रीरत्नं तन्महाप्राज्ञ संपूर्णं पुण्यनिर्मितम् । अशोकसुंदरी नाम तवार्थं तपसि स्थिता ३४। अत्यर्थं तु तपस्तप्तं भवंतमिच्छते सदा । एवं ज्ञात्वा महाभाग भजमानां भजस्व हि ३५। त्वामृते सा वरारोहा पुरुषं नैव याचते । नहुषेण तयोक्तं तु श्रुत्वावधारितं वचः ३६। प्रत्युत्तरं ददौ चाथ रंभे मे श्रूयतां वचः । तत्तु सर्वं विजानामि यत्त्वयोक्तं ममाग्रतः ३७। ममाग्रे कथितं पूर्वं वशिष्ठेन महात्मना । सर्वमेव विजानामि अस्यास्तु तप उत्तमम् ३८। श्रूयतां कारणं भद्रे यथासौख्यं भविष्यति । अहत्वा दानवं हुंडं न गच्छामि वरांगनाम् ३९। सर्वमेतत्सुवृत्तांतमहं जाने तथैव हि । ममार्थे तव संभूतिस्तपश्च चरितं त्वया ४०। मम भार्या न संदेहो भवती विधिना कृता । ममार्थे निश्चयं कृत्वा तप आचरितं त्वया ४१। हृता तस्मात्सुपापेन भवती नियमान्विता । सूतिगृहादहं तेन दानवेनाधमेन वै ४२। बालभावस्थितो देवि पितृमातृविना कृतः । तस्मात्तं तु हनिष्यामि हुंडं वै दानवाधमम् ४३। पश्चात्त्वामुपनेष्येऽहं वशिष्ठस्याश्रमं प्रति । एवं कथय भद्रं ते रंभे मत्प्रियकारिणीम् ४४। एवं विसर्जिता तेन सत्वरं सा गता पुनः । अशोकसुंदरीं देवीं कथयामास तस्य च ४५। समासेन तथा सर्वं रंभा सा द्विजसत्तम । अशोकसुंदरी सा तु अवधार्य सुभाषितम् ४६। नहुषस्य सुवीरस्य हर्षेण च समन्विता । तस्थौ तत्र तया सार्द्धं सुसख्या रंभया तदा ४७। भर्तुश्च कीदृशं वीर्यमिति पश्यामि वै सदा ४८। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः ११३।

raṃbhovāca- tapa etatparityajya kiṃvā lokayase śubhe | tapasaḥ kṣaraṇaṃ syādvai puruṣasyāpi ciṃtanāt 1| aśokasuṃdaryuvāca- tapasi me mano līnaṃ nahuṣasyāpi kāmyayā | na māṃ cālayituṃ śaktā devāsuramahoragāḥ 2| enaṃ dṛṣṭvā mahābhāge me manaścalate bhṛśam | raṃtumicchāmyahaṃ gatvā evamutsukatāṃ gatam 3| evaṃ viparyayaścāsīnmanaso me varāvane | tanme tvaṃ kāraṇaṃ brūhi yadyasti jñānamuttamam 4| āyuputrasya bhāryāhaṃ devaiḥ sṛṣṭā mahātmabhiḥ | kasmānme dhāvate ceta utsukaṃ raṃtumeva ca 5| raṃbhovāca- sarveṣveva mahābhāge deharūpeṣu bhāmini | vasatyātmā svayaṃ brahmajñānarūpaḥ sanātanaḥ 6| yadyapi prakriyābaddhairiṃdriyairupakāribhiḥ | mohapāśamayairbaddhastathā siddhastu sarvadā 7| prakṛtiṃ naiva jānāti jñānavijñānakīṃ kalām | ayaṃ śuddhaśca dharmajña ātmā vetti ca suṃdari 8| gacchaṃtyapi manastāpamenaṃ dṛṣṭvā mahāmatim | pāpamevaṃ parityajya satyamevaṃ pradhāvati 9| bhartāyamāyuputraste etatsatyaṃ na saṃśayaḥ | anyaṃ dṛṣṭvā viśaṃketa puruṣaṃ pāpalakṣaṇam 10| evaṃ vidhiḥ kṛto devaiḥ satyapāśena baṃdhitaḥ | yadasyā āyuputropi bhartṛtvamupayāsyati 11| evamākarṇitaṃ bhadre ātmanā taṃ ca suṃdari | tadbhāvasatyasaṃbaṃdhaṃ parigṛhya sthitaḥ svayam 12| anyaṃ bhāvaṃ na jānāti āyuputraṃ ca viṃdati | prakṛtirnaiva te devi patiṃ jānāti cāgatam 13| evaṃ jñātvā pradhānātmā tavādyaiva pradhāvati | ātmā sarvaṃ prajānāti ātmā devaḥ sanātanaḥ 14| ayameṣa sa vīreṃdro nahuṣo nāma vīryavān | tasmādgacchati cetaste satyaṃ saṃbaṃdhamicchate 15| jñātvā cāyoḥ sutaṃ bhadre anyaṃ caiva na gacchati | etatte sarvamākhyātaṃ śāśvataṃ tvanmanogatam 16| huṃḍaṃ hatvā mahāghoraṃ samare dānavādhamam | tvāṃ nayiṣyati svasthānamāyośca gṛhamuttamam 17| hṛto daityena vīreṃdro nijapuṇyena śeṣitaḥ | bālyātprabhṛti vīreṃdro viyuktaḥ svajanena vai 18| pitṛmātṛvihīnastu gato vṛddhiṃ mahāvane | yāsyatyeva piturgehaṃ tvayaiva saha sāṃpratam 19| evamābhāṣitaṃ śrutvā raṃbhāyāḥ śivanaṃdinī | harṣeṇa mahatāviṣṭā tāmuvāca samudrajām 20| ayameva sa satyātmā mama bhartā suvīryavān | mano me dhāvate'tyarthaṃ śokākulitavihvalam 21| nāsti cittasamo devo jānāti suviniścitam | satyametanmayā dṛṣṭaṃ sucitraṃ cāruhāsini 22| manobhavasamānaṃ tu puruṣaṃ divyalakṣaṇam | na dhāvati mahāceta enaṃ dṛṣṭvā yathā sakhi 23| tathā na dhāvate bhadre puṃsamanyaṃ na manyate | enaṃ gaṃtavyamāvābhyāṃ sakhībhirgṛhameva hi 24| evamābhāṣya sā raṃbhā gamanāyopacakrame | gamanāyotsukāṃ jñātvā nahuṣasyāṃtikaṃ prati 25| tāmuvāca tato raṃbhā kasmāddevi na gamyate | sūta uvāca- sakhyā ca raṃbhayā sārddhaṃ nahuṣaṃ vīralakṣaṇam 26| tasyāṃtikaṃ susaṃprāpya preṣayāmāsa tāṃ sakhīm | enaṃ gaccha mahābhāge nahuṣaṃ devarūpiṇam 27| kathayasva kathāmetāṃ tavārthe āgatā yataḥ | raṃbhovāca-| evaṃ sakhi kariṣyāmi supriyaṃ tava suvrate 28| evamuktvā gatā raṃbhā nahuṣaṃ rājanaṃdanam | cāpabāṇadharaṃ vīraṃ dvitīyamiva vāsavam 29| pratyuvāca gatā raṃbhā sakhyā vacanamuttamam | āyuputra mahābhāga raṃbhāhaṃsamupāgatā 30| śivasya kanyayā vīra tayāhaṃ paripreṣitā | tavārthaṃ devadevena devyā devena vai purā 31| bhāryārūpaṃ varaṃ śreṣṭhaṃ sṛṣṭaṃ lokeṣu durlabham | duṣprāpyaṃ tu naraśreṣṭhairdevai seṃdraistapodhanaiḥ 32| gaṃdharvaiḥ pannagaiḥ siddhaiścāraṇaiḥ puṇyalakṣaṇaiḥ | svayameva samāyātaṃ tavārthe śṛṇu sāṃpratam 33| strīratnaṃ tanmahāprājña saṃpūrṇaṃ puṇyanirmitam | aśokasuṃdarī nāma tavārthaṃ tapasi sthitā 34| atyarthaṃ tu tapastaptaṃ bhavaṃtamicchate sadā | evaṃ jñātvā mahābhāga bhajamānāṃ bhajasva hi 35| tvāmṛte sā varārohā puruṣaṃ naiva yācate | nahuṣeṇa tayoktaṃ tu śrutvāvadhāritaṃ vacaḥ 36| pratyuttaraṃ dadau cātha raṃbhe me śrūyatāṃ vacaḥ | tattu sarvaṃ vijānāmi yattvayoktaṃ mamāgrataḥ 37| mamāgre kathitaṃ pūrvaṃ vaśiṣṭhena mahātmanā | sarvameva vijānāmi asyāstu tapa uttamam 38| śrūyatāṃ kāraṇaṃ bhadre yathāsaukhyaṃ bhaviṣyati | ahatvā dānavaṃ huṃḍaṃ na gacchāmi varāṃganām 39| sarvametatsuvṛttāṃtamahaṃ jāne tathaiva hi | mamārthe tava saṃbhūtistapaśca caritaṃ tvayā 40| mama bhāryā na saṃdeho bhavatī vidhinā kṛtā | mamārthe niścayaṃ kṛtvā tapa ācaritaṃ tvayā 41| hṛtā tasmātsupāpena bhavatī niyamānvitā | sūtigṛhādahaṃ tena dānavenādhamena vai 42| bālabhāvasthito devi pitṛmātṛvinā kṛtaḥ | tasmāttaṃ tu haniṣyāmi huṃḍaṃ vai dānavādhamam 43| paścāttvāmupaneṣye'haṃ vaśiṣṭhasyāśramaṃ prati | evaṃ kathaya bhadraṃ te raṃbhe matpriyakāriṇīm 44| evaṃ visarjitā tena satvaraṃ sā gatā punaḥ | aśokasuṃdarīṃ devīṃ kathayāmāsa tasya ca 45| samāsena tathā sarvaṃ raṃbhā sā dvijasattama | aśokasuṃdarī sā tu avadhārya subhāṣitam 46| nahuṣasya suvīrasya harṣeṇa ca samanvitā | tasthau tatra tayā sārddhaṃ susakhyā raṃbhayā tadā 47| bhartuśca kīdṛśaṃ vīryamiti paśyāmi vai sadā 48| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne gurutīrthamāhātmye cyavanacaritre nahuṣākhyāne trayodaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ 113|