Chapter 75

महादेव उवाच- गंडिकायास्तु माहात्म्यं वक्ष्ये देवि विधानतः । यथा गंगा तथा सा च कथिता नगनंदिनि १। शालग्रामशिला यत्र जायते बहुधा तथा । माहात्म्यं चैव तस्याश्च कथितं मुनिसत्तमैः २। अंडजा उद्भिजा यत्र स्वेदजाश्च जरायुजाः । यस्या दर्शनमात्रेण पुण्यरूपास्तु पार्वति ३। उत्तरे सा तु संभूता गंडिका तु महानदी । संस्मृता संस्मृता नूनं पापं हंत्यगनंदिनि ४। यत्र नारायणो देवो नित्यं तिष्ठति भूतिदः । शंखचक्रधरास्तस्य समीपे निवसंति ये ५। ते मृत्युं समनुप्राप्य दिव्यरूपाश्चतुर्भुजाः । ऋषयस्तत्र तिष्ठंति देवाश्चैवं विशेषतः ६। रुद्रा नागास्तथा यक्षा नात्र कार्या विचारणा । तस्याः समीपे ह्येकोऽयं स्थलो वै विष्णुरूपधृक् ७। स्थलेऽस्मिन्वर्तते मूर्तिर्बहुरूपातिमुक्तिदा । चतुर्विंशतिभूतानां जातयः संति तत्र वै ८। एका वै मत्स्यरूपा च कृष्णरूपातिमुक्तिदा । अन्या च या बुधैः प्रोक्ता स्थले वै विष्णुसंज्ञके ९। कल्किनाम्नी तथा पुण्या कपिला या मयोदिता । अन्यास्तु विविधाकारा दृश्यंते बहुधा अपि १०। तिष्ठंति मूर्त्तयः सर्वा नानारूपा ह्यनेकशः । सा गंगा महती पुण्या धर्मकामार्थमुक्तिदा ११। यस्यां भूमौ हृषीकेशो नियमेन समन्वितः । वर्त्ततेऽद्यापि तत्रैव मया सह न संशयः १२। भ्रूणहत्या बालहत्या गोहत्या च विशेषतः । यस्याः स्पर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वकिल्बिषात् १३। ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैवान्यजातयः । सर्वे ते वै विमुच्यंते दर्शनाद्गंडिकांबुनः १४। इयं वेणी समा पुण्या पापिनां तु विशेषतः । मुच्यते ब्रह्महा यत्र इतरेषां तु का कथा १५। सर्वदा सर्वकाले तु अहं गच्छामि पार्वति । तीर्थानां तीर्थराजोऽयं ब्रह्मणा भाषितः किल १६। तत्र स्नानं च दानं च मुनिभिः परिकल्पितम् । आषाढे पुण्यकाले तु तत्र गच्छामि सुंदरि १७। मासैकविधिना चैव स्नानं तत्र करोम्यहम् । तारकं तत्र विशदं जपामि तु निरंतरम् १८। अतोऽहं वैष्णवो जातो विष्णुक्षेत्रे यतोगतः । विष्णुना निर्मितं पूर्वं क्षेत्रं तत्तु महत्तरम् १९। वैष्णवानां च गतिदं पावनं परमं स्मृतम् । भवेऽस्मिन्मानुषे जन्म दुर्लभं देवि सर्वदा २०। दुर्लभं गण्डिकातीर्थं विष्णुक्षेत्रं तु दुर्लभम् । अतो ह्याषाढमासे तु गंतव्यं द्विजसत्तमैः २१। तत्र गत्वा विशेषेण शंखचक्रादिधारणम् । कर्त्तव्यं तु द्विजश्रेष्ठैः पवित्रं परमं स्मृतम् २२। शंखतीर्थं तु वामे वै दक्षिणे चक्रचिह्नितम् । द्विजानां मुक्तिदं प्रोक्तं धारितव्यं प्रयत्नतः २३। ब्राह्मणैश्च विशेषेण शंखचक्रादिधारणं । धृते सति महादेवि वैष्णवास्ते हि मानवाः २४। न गण्डिका समं तीर्थं न व्रतं द्वादशीसमम् । न देवः केशवादन्यो भूयोभूयो वरानने २५। गंडिकायास्तु माहात्म्यं ये शृण्वंति नरोत्तमाः । इहलोके सुखं भुक्त्वा विष्णुलोके हि यांति ते २६। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमापतिनारदसंवादे गंडिकातीर्थमाहात्म्यंनाम पंचसप्ततितमोऽध्यायः ७५।

mahādeva uvāca- gaṃḍikāyāstu māhātmyaṃ vakṣye devi vidhānataḥ | yathā gaṃgā tathā sā ca kathitā naganaṃdini 1| śālagrāmaśilā yatra jāyate bahudhā tathā | māhātmyaṃ caiva tasyāśca kathitaṃ munisattamaiḥ 2| aṃḍajā udbhijā yatra svedajāśca jarāyujāḥ | yasyā darśanamātreṇa puṇyarūpāstu pārvati 3| uttare sā tu saṃbhūtā gaṃḍikā tu mahānadī | saṃsmṛtā saṃsmṛtā nūnaṃ pāpaṃ haṃtyaganaṃdini 4| yatra nārāyaṇo devo nityaṃ tiṣṭhati bhūtidaḥ | śaṃkhacakradharāstasya samīpe nivasaṃti ye 5| te mṛtyuṃ samanuprāpya divyarūpāścaturbhujāḥ | ṛṣayastatra tiṣṭhaṃti devāścaivaṃ viśeṣataḥ 6| rudrā nāgāstathā yakṣā nātra kāryā vicāraṇā | tasyāḥ samīpe hyeko'yaṃ sthalo vai viṣṇurūpadhṛk 7| sthale'sminvartate mūrtirbahurūpātimuktidā | caturviṃśatibhūtānāṃ jātayaḥ saṃti tatra vai 8| ekā vai matsyarūpā ca kṛṣṇarūpātimuktidā | anyā ca yā budhaiḥ proktā sthale vai viṣṇusaṃjñake 9| kalkināmnī tathā puṇyā kapilā yā mayoditā | anyāstu vividhākārā dṛśyaṃte bahudhā api 10| tiṣṭhaṃti mūrttayaḥ sarvā nānārūpā hyanekaśaḥ | sā gaṃgā mahatī puṇyā dharmakāmārthamuktidā 11| yasyāṃ bhūmau hṛṣīkeśo niyamena samanvitaḥ | varttate'dyāpi tatraiva mayā saha na saṃśayaḥ 12| bhrūṇahatyā bālahatyā gohatyā ca viśeṣataḥ | yasyāḥ sparśanamātreṇa mucyate sarvakilbiṣāt 13| brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāścaivānyajātayaḥ | sarve te vai vimucyaṃte darśanādgaṃḍikāṃbunaḥ 14| iyaṃ veṇī samā puṇyā pāpināṃ tu viśeṣataḥ | mucyate brahmahā yatra itareṣāṃ tu kā kathā 15| sarvadā sarvakāle tu ahaṃ gacchāmi pārvati | tīrthānāṃ tīrtharājo'yaṃ brahmaṇā bhāṣitaḥ kila 16| tatra snānaṃ ca dānaṃ ca munibhiḥ parikalpitam | āṣāḍhe puṇyakāle tu tatra gacchāmi suṃdari 17| māsaikavidhinā caiva snānaṃ tatra karomyaham | tārakaṃ tatra viśadaṃ japāmi tu niraṃtaram 18| ato'haṃ vaiṣṇavo jāto viṣṇukṣetre yatogataḥ | viṣṇunā nirmitaṃ pūrvaṃ kṣetraṃ tattu mahattaram 19| vaiṣṇavānāṃ ca gatidaṃ pāvanaṃ paramaṃ smṛtam | bhave'sminmānuṣe janma durlabhaṃ devi sarvadā 20| durlabhaṃ gaṇḍikātīrthaṃ viṣṇukṣetraṃ tu durlabham | ato hyāṣāḍhamāse tu gaṃtavyaṃ dvijasattamaiḥ 21| tatra gatvā viśeṣeṇa śaṃkhacakrādidhāraṇam | karttavyaṃ tu dvijaśreṣṭhaiḥ pavitraṃ paramaṃ smṛtam 22| śaṃkhatīrthaṃ tu vāme vai dakṣiṇe cakracihnitam | dvijānāṃ muktidaṃ proktaṃ dhāritavyaṃ prayatnataḥ 23| brāhmaṇaiśca viśeṣeṇa śaṃkhacakrādidhāraṇaṃ | dhṛte sati mahādevi vaiṣṇavāste hi mānavāḥ 24| na gaṇḍikā samaṃ tīrthaṃ na vrataṃ dvādaśīsamam | na devaḥ keśavādanyo bhūyobhūyo varānane 25| gaṃḍikāyāstu māhātmyaṃ ye śṛṇvaṃti narottamāḥ | ihaloke sukhaṃ bhuktvā viṣṇuloke hi yāṃti te 26| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe umāpatināradasaṃvāde gaṃḍikātīrthamāhātmyaṃnāma paṃcasaptatitamo'dhyāyaḥ 75|