Chapter 11

व्यास उवाच- जैमिने विधिना येन पूजितव्यो हरिः सदा । तमहं वच्मि विप्रर्षे शृणु वत्स समाहितः १। कल्य उत्थाय पर्यंकाद्गृहीत्वा पात्रमंभसाम् । बहिर्देशं व्रजेत्प्राज्ञः शीर्षमाच्छाद्य वाससा २। तत्रोदीच्यां दिशि मौनी यज्ञसूत्राणि कर्णयोः । कृत्वोपविष्टः प्राज्ञस्तु मलमूत्रं विसर्जयेत् ३। देवतायतने मार्गे गोष्ठेषु चत्वरेषु च । रथ्यायां कृष्टभूमौ च दर्भमूले तथांगणे ४। तटिनी पुलिने चैत्त्यवृक्षमूले तथा वने । तडागवापीगर्भेषु मलमूत्रं च न त्यजेत् ५। रविं चंद्रमसं चैव द्विजान्गाश्च दिशो दश । मलमूत्रं त्यजेद्यावत्तावत्प्राज्ञो न पश्यति ६। खनितां मूषिकाद्यैश्च बिलाभ्यंतरवर्तिनीम् । फालकृष्टां मृदं चैव न गृह्णीयाच्छौचहेतवे ७। जलाज्जलं समानीय शौचं कुर्याद्विचक्षणः । पादं जलेषु वै दत्वा न शौचं कुरुते बुधः ८। दक्षिणाभिमुखो रात्रौ कुर्यात्प्राज्ञो बहिःक्रियाम् । शिरः प्रावृत्य वस्त्रेण ततः शौचं समाचरेत् ९। मृत्तिकैका प्रदातव्या लिंगे तिस्रस्तु वै गुदे । सप्त सव्ये करे प्राज्ञैर्हस्तयोरुभयोर्दश १०। पादयोः षट्प्रदातव्या मृत्तिका च विचक्षणैः । कृतशौचक्रियः प्राज्ञः कुर्याद्दंतस्य धावनम् ११। जिह्वपामार्जनं चैव दशनाच्छादनादिभिः । दक्षिणाभिमुखो भूत्वा पश्चिमाभिमुखस्तथा १२। न दंतधावनं कुर्यात्कुर्याच्चेन्नारकी भवेत् । मध्यमानामिकाभ्यां च वृद्धांगुष्ठेन च द्विज १३। दंतस्य धावनं कुर्यान्न तर्जन्या कदाचन । अश्वत्थवटवृक्षाणां धात्र्या कैथिकया बुधः १४। न दंतधावनं कुर्यात्तथेंद्रस्यसुरस्य च । नित्यं क्रियाफलं तस्य सर्वमेव विनश्यति १५। यः स्नानसमये कुर्याज्जैमिने दंतधावनम् । निराशाः पितरो यांति तस्य देवाः सुरर्षयः १६। दंतस्य धावनं कुर्याद्यो मध्याह्नापराह्णयोः । तस्य पूजां न गृह्णंति देवताः पितरो जलम् १७। स्नानकाले पुष्करिण्यां यः कुर्याद्दंतधावनम् । ततो ज्ञेयः स चांडालो यावद्गंगां न पश्यति १८। भगवत्युदिते सूर्ये यः कुर्याद्दंतधावनम् । तद्दंतकाष्ठं पितरो भुक्त्वा गच्छंति दुःखिनः १९। उपवासदिने विप्र पितृश्राद्धदिने तथा । न तत्फलमवाप्नोति दंतधावनकृन्नरः २०। प्रभाते मार्जयेद्दंतान्वाससा रसनां तथा । कुर्याद्द्वादश विप्रेंद्र कल्लोलानि जलैर्बुधः २१। उपवासे पितृश्राद्धे विधिनाऽनेन जैमिने । दंतधावनकृन्मर्त्यः संपूर्णं लभते फलम् २२। अनेन विधिना कृत्वा दीर्घदर्शी बहिः क्रियाम् । ततो निजगृहं गत्वा रात्रिवस्त्रं परित्यजेत् २३। ततो देवगृहद्वारे चोपविष्टो बुधः शुचिः । स्मरेन्नारायणं देवमनंतं परमेश्वरम् २४। रामश्यामतनो विष्णो नारायण दयामय । जनार्दन जगद्धाम पापं मे हर केशव २५। पीतांबरधरानंत पद्मनाभ जगन्मय । वामन प्रणतस्येश विभो त्वं शरणं भव २६। दामोदर यदुश्रेष्ठ श्रीकृष्ण करुणार्णव । कमलेक्षण देवेंद्र वासुदेव कृपां कुरु २७। गरुडध्वज गोविंद विश्वंभर गदाधर । शंखपाणे चक्रपाणे पद्महस्त हरापदः २८। लक्ष्मीविलास वैकुंठ हृषीकेश सुरोत्तम । पुरुषोत्तम कंसारे कैटभारे भयं हर २९। श्रीपते श्रीधर विभो श्रीद श्रीकर माधव । परंब्रह्म परंधाम शरणं मे भवाव्यय ३०। इत्थं कृत्वा द्विजश्रेष्ठ श्रीविष्णुस्मरणं बुधः । बद्धांजलिरिति ब्रूते प्रविश्य निलयं गतः ३१। ईश्वर श्रीपते कृष्ण देवकीनंदन प्रभो । निद्रां मुंच जगन्नाथ प्रभातसमयोऽभवत् ३२। अथोस्थितमिव प्राज्ञः पर्यंके देवकीसुतम् । निद्रां त्यक्त्वा सलक्ष्मीकं चिंतयेन्निज चेतसा ३३। ततः कृतच्छदं दिव्यं पात्रं च जलपूरितम् । मुखप्रक्षालनार्थाय दद्यात्कृष्णाय वैष्णवः ३४। ईश्वरं वर्तनार्थाय सेवंते सेवका यथा । तथैव मतिमंतोपि सेवंते परमेश्वरम् ३५। यस्तु सेवकरूपेण सेवते जगदीश्वरम् । अचिरेणैव विप्रर्षे तस्य सिध्यति वांछितम् ३६। यथेश्वरस्य सभयाः सेवां कुर्वंति चेटकाः । प्राज्ञास्तथैव सेवंते सर्वदैव हरिं प्रभुम् ३७। निजेच्छयानया विष्णुं निर्भयः पूजयेन्नरः । कुसेवकः स एवास्ति तदा नहि भवेद्द्विज ३८। अतएव द्विजश्रेष्ठ त्वरया कमलापतेः । कर्त्तव्या सर्वदा सेवा पुंसा कैवल्यमिच्छुना ३९। निर्माल्यं रात्रिवस्त्रं च गंधं पर्युषितं तथा । हरेरुत्तारयेदंगात्प्रभाते वैष्णवो जनः ४०। ततो देवालये तस्मिन्स्वयमेव हि मार्जयेत् । कुर्याच्छनैःशनैः प्राज्ञः संमार्जन्या परिष्क्रियाम् ४१। यावंतो निलयात्तस्माद्गच्छंति रेणवो बहिः । तावन्मन्वंतरशतं तिष्ठेद्विष्णुगृहे नरः ४२। यस्तु संमार्जनं कुर्याद्ब्रह्महापि हरेर्गृहे । सोपि याति परं धाम किमन्यैर्बहुभाषितैः ४३। तथोपलेपनं कुर्यादूर्णकैर्गोमयैर्द्विज । तस्मिन्विष्णुगृहे प्राज्ञः स्मरेन्नारायणं प्रभुम् ४४। यस्तूपलेपनं कुर्यात्केशवस्य च मंदिरे । तस्य पुण्यमहं वच्मि संक्षेपाच्छृणु जैमिने ४५। रजांसि तत्र यावंति विनश्यंति द्विजोत्तम । तावत्कल्पसहस्राणि तिष्ठेद्विष्णुगृहे सुखी ४६। संमार्जनं विष्णुगृहे जनः कृत्वोपलेपनम् । लभते परमं धाम किं पूजाफलवित्प्रभोः ४७। देव राज विरोधेन न शक्नोति यदा स्वयम् । तदा विष्णुगृहे चापि धर्मपत्नीं नियोजयेत् ४८। अथवा तनयं भक्तं सुचरित्रं तथात्मनः । भ्रातरं भगिनीं वापि देवागारे नियोजयेत् ४९ । हरेः सपर्यावस्तूनि सप्तधा शुद्धवारिभिः । प्रक्षालयेत्त्रिधा वापि स्वयमेवातियत्नतः ५० 7.11.50। अम्लेन ताम्रपात्राणि कांस्यपात्राणि भस्मना । वह्निना लोहपात्राणि शुध्यंति नात्र संशयः ५१। धनाढ्यो लोहपात्रस्थैर्यः स्नापयति वारिभिः । नारायणं जगन्नाथं तस्य तुष्टो न केशवः ५२। अज्ञानाद्वापि चेत्तर्हि गंगास्नानेन शुद्ध्यति । संपदि ब्राह्मणश्रेष्ठ कर्त्तव्यो नियमः सदा ५३। विपत्त्यां नियमो नास्ति शास्त्रेष्विति विनिश्चयः । यत्नात्प्रक्षालितः शङ्खो यदा भूमिं स्पृशेत्पुनः ५४। तदा स शङ्खो विप्रेंद्र शतधौतेन शुध्यति । इत्थं प्रक्षाल्य यत्नेन पूजाद्रव्याणि चक्रिणः ५५। गृहीत्वा स्नानवस्तूनि स्नानार्थं सरसीं व्रजेत् । अकृत्वा स्नानकर्माणि गृहमायाति यः पुनः ५६। तस्मिन्दिने पितृगणस्तस्य नाप्नोति तर्पणम् । स्नानार्थं भोजनार्थं वा गच्छतो विघ्नकृद्भवेत् ५७। यस्तु मोहाद्द्विजश्रेष्ठ स नूनं नारकी भवेत् । स्नानार्थं सरसीं गत्वा मलमूत्रं करोति यः ५८। पितरस्तस्य विण्वमूत्रभोजिनः स्युर्न संशयः । ततः कृत्वा विधानेन स्नानं च तर्पणादिकम् ५९। स्वकीयं गृहमागच्छेत्स्मरेन्नारायणं बुधः । ततश्च प्रांगणे विप्र प्रक्षाल्य चरणद्वयम् ६०। प्रविशेद्देवतागारं शुचिर्ब्राह्मणसत्तमः । अप्रक्षालितपादो यः प्रविशेन्निलयं जनः ६१। संवत्सरकृतं पुण्यं तस्य नश्यति तत्क्षणात् । स्नानं कृत्वा समागत्य प्रांगणेषु विचक्षणः ६२। तस्मात्प्रक्षाल्य चरणौ प्रविशेद्देवतागृहम् । उपविश्य पादयुग्मं बुधः सव्येन पाणिना ६३। यत्नात्प्रक्षालयेद्विप्र तथा पाणिद्वयं पुनः । पादेन पादं विप्रेंद्र तथा दक्षिणपाणिना ६४। यश्च प्रक्षालयेन्मूढस्तं लक्ष्मीस्त्यजति ध्रुवम् । अथोपविष्टो मतिमान्केशवार्चनमारभेत् ६५। अनन्यमानसो भूत्वा सर्वकामफलप्रदम् । मृगचर्मासने शुद्ध व्याघ्रचर्मासनेऽपि वा ६६। वस्त्रासने केवले च तथा कुशमयासने । पुष्पासने चोपविष्टः पूजयेत्कमलापतिम् ६७। काष्ठासने द्विजो विद्वान्न कुर्य्याद्विष्णुपूजनम् । विष्णुना त्वं धृता पृथ्वि सर्वेलोकास्त्वया धृताः ६८। अतः सर्वसहे देहि वस्तुं मे स्थानमुत्तमम् । इत्युक्त्वासनमास्तीर्य वसेन्नारायणार्चकः ६९। दक्षिणाभिमुखो भूत्वा न कुर्याद्विष्णुपूजनम् । शङ्खे कृत्वा तु पानीयं मंत्रपूतं सुवासितम् ७०। स्नापयेत्कमलाकांतं कमलासहितं प्रभुम् । शङ्खेन स्नापयेद्यस्तु भगवंतं जनार्दनम् ७१। तत्फलं तस्य वक्ष्यामि शृणु विप्रेंद्र जैमिने । विप्र गो स्त्री भ्रूणहत्या सुरापानादिपातकैः ७२। विमुक्तो याति वैकुंठं भुंक्ते हि सकलं सुखम् । यदि दृष्ट्वा हृषीकेशं पूजयेन्मानवो द्विज ७३। लभते तत्तदेवाशु प्रसादात्कमलापतेः । शंखाभावे तु विप्रेंद्र सुगंधितोयकं बुधः ७४। कृत्वा च तुलसीं पात्रे स्नापयेत्केशवं बुधः । ततो देवं स्नापयित्वा संस्थाप्य च वरासने ७५। सुगन्धैश्चंदनैस्तस्य कुर्यात्सर्वांगलेपनम् । तुलसीकाष्ठपंके च चक्रिणो देहपालनम् ७६। यः करोति जनस्तस्य प्रसन्नः सततं हरिः । तुलसीपत्रमालेयं निजगन्धसुखप्रदा ७७। दीयते ते जगन्नाथ सुप्रीतो भव सर्वदा । मंत्रेणानेन विप्रेंद्र तुलसीपत्रमालया ७८। अलंकृतो महाविष्णुः प्रसन्नो न ददाति किम् । ततस्तु वैदिकैर्मंत्रैः कर्तव्यं स्वस्तिवाचनम् ७९। दिग्बंधनं च कर्तव्यं मंत्रैः पौराणिकैर्बुधैः । कृष्णो रक्षतु पूर्वस्यामाग्नेय्यां देवकीसुतः ८०। याम्यां रक्षतु दैत्यारिर्नैरृत्यां मधुसूदनः । विदिक्षु रक्षतु श्रीमानूर्ध्वं च श्रीधरः प्रभुः ८१। अधो रक्षतु विश्वात्मा कूर्ममूर्तिः कृपामयः । ये विघ्नकारकाः सर्वे पूजाकाले भवंति ह ८२। दूरं गच्छंतु ते सर्वे हरिनामास्त्रताडिताः । इत्थं दिग्बंधनं कृत्वा ततः प्रह्वः कृतांजलि ८३। वक्ष्यमाणेन मंत्रेण संकल्पं कुरुते दृढम् । मयारब्धामिमां पूजां देवदेव जनार्दन ८४। सिंद्धिं प्रापय निर्विघ्नां प्रसीद परमेश्वर । ततस्तु कृतसंकल्पो वैष्णवः सर्वतत्ववित् ८५। अंगन्यासादिकं कृत्वा ध्यायेन्नारयणं हृदा । नवीनमेघसंकाशं पुंडरीकनिभेक्षणम् ८६। पीतांबरधरं देवं स्मितचारुतराननम् । कदंबपुष्पमालाभिर्भूषितं सुमहाभुजम् ८७। बर्हिबर्ह(?)श्रेणिबद्धशिखंडधृतकुंडलम् । वंशी मधुरनादेन मोहयंतं दिशो दश ८८। आवृतं गोपनारीभिश्चारुवृंदावने स्थितम् । एवं संचिंत्य देवेशं गोविंदं सर्वकामदम् ८९। ततश्चावाहनं कुर्याद्भक्तिभावेन वैष्णवः । आवाहिताय कृष्णाय चतुर्वर्गप्रदायिने ९०। पाद्यार्घ्याचमनीयानि तत्र दद्याद्विचक्षणः । कोमलैस्तुलसीपत्रै रम्यैर्वा कुसुमैर्बुधः ९१। पूजयेत्सर्वदेवेशं श्रीकृष्णं देवकीसुतम् । नमो मत्स्याय कूर्माय वराहाय नमोनमः ९२। नमोऽस्तु हरये तुभ्यं वामनाय नमोनमः । नमो रामाय रामाय रामाय बलिने नमः ९३। नमो बुद्धाय शुद्धाय सकृपाय नमोनमः । नमोस्तु कल्किने तुभ्यं नमस्ते बहुमूर्त्तये ९४। नारायणाय कृष्णाय गोविंदाय च शार्ङ्गिणे । दामोदराय देवाय देवदेवाय ते नमः ९५। हृषीकेशाय शांताय व्योमपादाय वै नमः । नमोस्तु पद्मापतये नमस्ते पद्मचक्षुषे ९६। अनंताय नमस्तुभ्यं गदाहस्ताय वै नमः । तार्क्ष्यध्वजाय वै तुभ्यं नमस्ते चक्रपाणये ९७। पद्महस्ताय वै तुभ्यमच्युताय नमो नमः । नमो दैत्यारये तुभ्यं सर्वकामप्रदायिने ९८। माधवाय सुरेशाय विष्णवे परमात्मने। किरीटिने कुण्डलिने नमोऽस्तु हरये सदा ९९। नमो भगवते तुभ्यं वाहनं गरुडाह्वयम् । ॐनमो गरुडायेति मंत्रेणैव विचक्षणः १०० 7.11.100। नमः शंखाय चक्राय गदायै च नमोनमः । नमः पद्माय खड्गाय नंदकाय नमोनमः १०१। इति संपूज्य देवेशं सदारं च सवाहनम् । सायुधं च ततो मंत्रं जपेदष्टाक्षरं बुधः १०२। निजभक्त्या ततो जप्त्वा मंत्रमष्टाक्षरं बुधः । गोविंदाय ततो दद्यान्नानानैवेद्यमुत्तमम् १०३। धूपं दीपं च तांबूलं देवदेवाय विष्णवे । अन्यान्यप्युपहाराणि प्रदद्याद्वैष्णवो जनः १०४। यस्तु धूपं द्विजश्रेष्ठ चंदनागरुवासितम् । दद्यान्मुरारये तस्य द्रुतं सिध्यति वांछितम् १०५। धूपं यच्छति यो विप्र हरये घृतवासितम् । स गच्छेद्विष्णुभवनं विमुक्तः पापकोटिभिः १०६। नारायणाय यो धूपं दद्याद्गुग्गुलुवासितम् । स याति परमं धाम दुर्ल्लभं यत्सुरैरपि १०७। घृतेन दीपं यो दद्यात्तिलतैलेन वा पुनः । निमेषात्सकलं तस्य पापं हरति केशवः १०८। कर्पूरवासितं यस्तु तांबूलं चक्रपाणये । दद्यात्तस्य द्विजश्रेष्ठ मुक्तिर्भवति जैमिने १०९। यस्तु यच्छति तांबूलं खदिरेण समन्वितम् । इह भुक्त्वाखिलान्भोगानंते याति हरेः पदम् ११०। षष्ठी मधुरिकायुक्तं तथा जातिफलादिभिः । तांबूलं हरये दत्वा स्वर्गमाप्नोति मानवः १११। शङ्खे कृत्वा तु पानीयं कुर्याद्विष्णुप्रदक्षिणाम् । वक्ष्यमाणेन मंत्रेण जैमिने वैष्णवो जनः ११२। जनार्दन जगद्बंधो शरणागतपालक । त्वद्दासदासदासत्वं दासस्य देहि मे प्रभो ११३। मंत्रेणानेन यः कुर्यान्नारायणप्रक्षिणाम् । तस्य पुण्यफलं वच्मि संक्षेपाच्छृणु जैमिने ११४। ब्रह्महत्यादिपापानि यानि यानि महांति च । तानि तानि प्रणश्यंति प्रदक्षिणपदे पदे ११५। यावत्पादं नरो भक्त्या गच्छेद्विष्णुप्रदक्षिणे । तावत्कल्पसहस्राणि विष्णुना सह मोदते ११६। हरिप्रदक्षिणे यावत्पदं गच्छेच्छनैः शनैः । पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति मानवः ११७। प्रदक्षिणीकृत्य सर्वं संसारे यत्फलं भवेत् । हरिं प्रदक्षिणीकृत्य तस्मात्कोटिगुणं फलम् ११८। अंगं प्रदक्षिणीकृत्य यस्तु नारायणाग्रतः । सोऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषितैः ११९। न लंघयेत्सोमसूत्रं धीमाञ्शंभुप्रदक्षिणे । लंघयित्वा यदा विप्र सा पूजा निष्फला भवेत् १२०। प्रदक्षिणा कारतया वारैकं यो हरिं व्रजेत् । जन्मजन्मनि विप्रेंद्र सार्वभौमो भवेद्ध्रुवम् १२१। यस्तु वारद्वयं विप्र कुर्याद्विष्णुप्रदक्षिणाम् । ऐंद्रं पदमवाप्नोति त्रिदिनेनात्र संशयः १२२। विष्णुप्रदक्षिणं यस्तु कुर्याद्वारद्वयं जनः । विमुक्तः सकलैः पापैः प्रविशेन्माधवीं तनुम् १२३। भ्रामयेत्सोदकं शङ्खं केशवोपरि जैमिने । अंते देवालयं गत्वा सभवेत्सुरवंदितः १२४। प्रणमेद्दंडवद्भूमौ सप्तधा यस्तु केशवम् । पातकं तच्छरीरस्थं भस्मीभवति तत्क्षणात् १२५। शिरस्यंजलिमाधाय प्रणमेद्यो जनार्दनम् । तस्मै लक्ष्मीपतिर्विष्णुर्ददाति परमं पदम् १२६। भूमौ निपात्य सर्वांगं हरिं प्रणमतां नृणाम् । पुण्यप्रभावं विप्रर्षे वदतो मे निशामय १२७। यावद्भूरेणुभिर्नृणां भूषितं स्यात्कलेवरम् । तावत्कल्पसहस्राणि तिष्ठंति हरिसंनिधौ १२८। ततः केशवनिर्माल्यं वैष्णवेभ्यः प्रदीयते । वैष्णवांस्तान्प्रवक्ष्यामि शृणु सत्तम जैमिने १२९। शुकः सूतस्तथा व्यासो नारदः कपिलो मुनिः । प्रह्लादश्चांबरीषश्च तथाक्रूरोद्धवावपि १३०। बिभीषणो हनूमांश्च तथैवान्येऽपि वैष्णवाः । निर्माल्यं वासुदेवस्य गृह्णंतु सर्वकामदम् १३१। इत्युक्त्वा विष्णुनिर्माल्यं निक्षिपेद्भुवि वैष्णवः । ततस्तु हरिनिर्माल्यं स्वयं गृह्णाति भक्तितः १३२। मस्तके दृश्यते यस्य हरिनिर्माल्यमुत्तमम् । स विज्ञेयो द्विजश्रेष्ठ साक्षादेव हरिः स्वयम् १३३। दुर्लभं विष्णुनैवेद्यं निर्माल्यं पापनाशनम् । गृह्णंति त्रिदशाः सर्वे मनुष्याणां च का कथा १३४। जैमिने तुलसीपत्रं यस्तु जिघ्रति वैष्णवः । तस्य देहांतरस्थं हि सर्वं पापं विनश्यति १३५। तुलसीपत्रगंधस्तु प्रविशेद्यस्य नासिकाम् । आपदस्तच्छरीरस्थाः सद्यो गच्छंति संक्षयम् १३६। तुलसीछदनघ्राणमाघ्राय योऽभिनंदति । तस्यालये भवेन्नित्यमानंदो द्विजसत्तम १३७। स्तवैः स्तुत्वा जगन्नाथं कमलाप्रियमच्युतम् । कृतांजलिस्ततः प्राज्ञ इमं मंत्रमुदीरयेत् १३८। नारायण जगद्रूप गच्छ धाम जगत्पते । गच्छ देव निजस्थानं प्रसन्नो भव सर्वदा १३९। येयं स्वशक्त्या देवेंद्र तव पूजा कृता मया । अच्छिद्रास्तु जगन्नाथ त्वत्प्रसादाज्जगन्मय १४०। ततः पादोदकं प्राज्ञो महाविष्णोः परात्मनः । समस्तपातकध्वंसि गृह्णीयाद्भक्तिभावतः १४१। कणमात्रं वहेद्यस्तु विष्णोः पादोदकं शुभम् । स स्नातः सर्वतीर्थेषु जैमिने सत्यमुच्यते १४२। स्पृशेत्पादोदकं विष्णोर्गंगास्नानफलं भवेत् । गांगेयं सलिलं विप्र विष्णुपादोदकं यतः १४३। अकालमरणं नास्ति नास्ति व्याधिभयं तथा । यः स्पृशेत्पादसलिलं केशवस्य महात्मनः १४४। पापव्याधिविनाशार्थं विष्णुपादोदकौषधम् । पापिनोऽपि नरास्ते च पिबंतु प्रतिवासरम् १४५। विष्णुपादोदकं विप्र यः पिबेद्वैष्णवो जनः । पातकं तच्छरीरस्थं क्षणादेव तु नश्यति १४६। यथौषधेन देहस्थं हन्यते देहिनो भृशम् । तथैव पातकं सर्वं विष्णुपादोदकेन च १४७। विष्णुपादोदकं शुद्धं तुलसीपत्रसंयुतम् । यो वहेच्छिरसा विप्र तस्य पुण्यं वदाम्यहम् १४८। ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्विमुक्तो विष्णुरूपधृक् । अंते विष्णुपुरं गत्वा विष्णुना सह मोदते १४९। मेरुप्रमाण हेमानि दत्वा भवति यत्फलम् । विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा तद्भवेदधिकं फलम् १५० 7.11.150। अश्वकोटिप्रदानेन तत्फलं प्राप्यते जनैः । सप्तद्वीपां महीं दत्वा द्विजेभ्यो यत्फलं लभेत् १५१। तत्फलं लभते मर्त्यो विष्णुपादोदकं स्पृशन् । अश्वमेधसहस्राणि कृत्वा भवति यत्फलम् १५२। विष्णुपादोदकं स्पृष्ट्वा तद्भवेदधिकं फलम् । दीर्घिकाशतदानेन यत्पुण्यं परिकीर्तितम् १५३। तस्मादप्यधिकं पुण्यं लभेत्पादोदकं स्पृशन् । बहुनात्र किमुक्तेन संक्षेपादुच्यते मया १५४। विष्णुपादोदकस्पर्शान्मुक्तो भवति मानवः । भूयोभूयोपि विप्रेंद्र सुदृढं कथ्यते मया १५५। पुनर्न लभते जन्म स्पृशन्पादोदकं हरेः । विष्णुनैवेद्यशेषं यः सर्वपापविनाशनम् १५६। योऽश्नाति भक्तिभावेन स गच्छेत्परमं पदम् । दुर्लभं विष्णुनैवेद्य भुंजते द्विजसत्तम १५७। देहं त्यजति पापानि ब्रह्महत्यामुखान्यपि । भुंजतो हरिनैवेद्यं दासीव वशगा भवेत् १५८। मुक्तिभूमिः सुरश्रेष्ठ दैवतैरपि दुर्लभा । संपूज्य कमलाकांतं किंचिन्नैवेद्यमत्यजन् १५९। अचिरेणैव तं विष्णुर्नयति स्वां तनुं प्रति । नैवेद्यस्य महाविष्णोर्गुणं किं कथयाम्यहम् १६०। यद्भुंजतः केशवोऽपि स्यादधीनो द्विज प्रभो । अनेन विधिना विप्र प्रतिमासे जनार्दनम् १६१। विधिहीनामपि श्रेष्ठां पूजां श्रीकमलापतेः । यः कुर्याद्भक्तिभावेन सोऽपि स्यात्केशवप्रियः १६२। विधिज्ञो विधिना विष्णुमभ्यर्च्य यत्फलं लभेत् । यथोक्तविधिना विप्र नैवेद्यैर्बहुभिः प्रभो १६३। पूजितोऽपि न तुष्टः स्याद्यदि भक्तिर्न तिष्ठति । यस्य वै यावती भक्तिर्देवदेवे जनार्दने १६४। तावदेव फलावाप्तिस्तस्य नास्त्यत्र संशयः । अभक्त्याया हरेः पूजा क्रियते भुवि मानवैः १६५। सा पूजा ब्राह्मणश्रेष्ठ पूजाकाले भवेत्किल । ज्ञानमूलं हरेर्भक्तिर्भक्तिमूलं जगत्पतेः १६६। पूजा मोक्षद्रुमोत्पत्तौ मूलमाराधनं हरेः । अल्पमात्रमपि प्राज्ञ श्रद्धया कुरुते हि यत् १६७। तदक्षयं भवेत्सर्वं श्रद्धायुक्ताखिला क्रिया । भक्त्या यः पूजयेद्विष्णुं वारिमात्रमपि द्विज १६८। संस्थानं लभते विष्णोर्यतो भक्तवशो हरिः १६९। असारमेतद्भुवनं समस्तं सारं हरेः पूजनमेव विप्र । तस्मान्मनुष्यो निजमंगलैषी भक्त्या यजेत्कृष्णमनंतमूर्तिम् १७०। इति श्रीपद्मपुराणे क्रियायोगसारे हरिपूजाविधिर्नाम एकादशोऽध्यायः ११।

vyāsa uvāca- jaimine vidhinā yena pūjitavyo hariḥ sadā | tamahaṃ vacmi viprarṣe śṛṇu vatsa samāhitaḥ 1| kalya utthāya paryaṃkādgṛhītvā pātramaṃbhasām | bahirdeśaṃ vrajetprājñaḥ śīrṣamācchādya vāsasā 2| tatrodīcyāṃ diśi maunī yajñasūtrāṇi karṇayoḥ | kṛtvopaviṣṭaḥ prājñastu malamūtraṃ visarjayet 3| devatāyatane mārge goṣṭheṣu catvareṣu ca | rathyāyāṃ kṛṣṭabhūmau ca darbhamūle tathāṃgaṇe 4| taṭinī puline caittyavṛkṣamūle tathā vane | taḍāgavāpīgarbheṣu malamūtraṃ ca na tyajet 5| raviṃ caṃdramasaṃ caiva dvijāngāśca diśo daśa | malamūtraṃ tyajedyāvattāvatprājño na paśyati 6| khanitāṃ mūṣikādyaiśca bilābhyaṃtaravartinīm | phālakṛṣṭāṃ mṛdaṃ caiva na gṛhṇīyācchaucahetave 7| jalājjalaṃ samānīya śaucaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ | pādaṃ jaleṣu vai datvā na śaucaṃ kurute budhaḥ 8| dakṣiṇābhimukho rātrau kuryātprājño bahiḥkriyām | śiraḥ prāvṛtya vastreṇa tataḥ śaucaṃ samācaret 9| mṛttikaikā pradātavyā liṃge tisrastu vai gude | sapta savye kare prājñairhastayorubhayordaśa 10| pādayoḥ ṣaṭpradātavyā mṛttikā ca vicakṣaṇaiḥ | kṛtaśaucakriyaḥ prājñaḥ kuryāddaṃtasya dhāvanam 11| jihvapāmārjanaṃ caiva daśanācchādanādibhiḥ | dakṣiṇābhimukho bhūtvā paścimābhimukhastathā 12| na daṃtadhāvanaṃ kuryātkuryāccennārakī bhavet | madhyamānāmikābhyāṃ ca vṛddhāṃguṣṭhena ca dvija 13| daṃtasya dhāvanaṃ kuryānna tarjanyā kadācana | aśvatthavaṭavṛkṣāṇāṃ dhātryā kaithikayā budhaḥ 14| na daṃtadhāvanaṃ kuryāttatheṃdrasyasurasya ca | nityaṃ kriyāphalaṃ tasya sarvameva vinaśyati 15| yaḥ snānasamaye kuryājjaimine daṃtadhāvanam | nirāśāḥ pitaro yāṃti tasya devāḥ surarṣayaḥ 16| daṃtasya dhāvanaṃ kuryādyo madhyāhnāparāhṇayoḥ | tasya pūjāṃ na gṛhṇaṃti devatāḥ pitaro jalam 17| snānakāle puṣkariṇyāṃ yaḥ kuryāddaṃtadhāvanam | tato jñeyaḥ sa cāṃḍālo yāvadgaṃgāṃ na paśyati 18| bhagavatyudite sūrye yaḥ kuryāddaṃtadhāvanam | taddaṃtakāṣṭhaṃ pitaro bhuktvā gacchaṃti duḥkhinaḥ 19| upavāsadine vipra pitṛśrāddhadine tathā | na tatphalamavāpnoti daṃtadhāvanakṛnnaraḥ 20| prabhāte mārjayeddaṃtānvāsasā rasanāṃ tathā | kuryāddvādaśa vipreṃdra kallolāni jalairbudhaḥ 21| upavāse pitṛśrāddhe vidhinā'nena jaimine | daṃtadhāvanakṛnmartyaḥ saṃpūrṇaṃ labhate phalam 22| anena vidhinā kṛtvā dīrghadarśī bahiḥ kriyām | tato nijagṛhaṃ gatvā rātrivastraṃ parityajet 23| tato devagṛhadvāre copaviṣṭo budhaḥ śuciḥ | smarennārāyaṇaṃ devamanaṃtaṃ parameśvaram 24| rāmaśyāmatano viṣṇo nārāyaṇa dayāmaya | janārdana jagaddhāma pāpaṃ me hara keśava 25| pītāṃbaradharānaṃta padmanābha jaganmaya | vāmana praṇatasyeśa vibho tvaṃ śaraṇaṃ bhava 26| dāmodara yaduśreṣṭha śrīkṛṣṇa karuṇārṇava | kamalekṣaṇa deveṃdra vāsudeva kṛpāṃ kuru 27| garuḍadhvaja goviṃda viśvaṃbhara gadādhara | śaṃkhapāṇe cakrapāṇe padmahasta harāpadaḥ 28| lakṣmīvilāsa vaikuṃṭha hṛṣīkeśa surottama | puruṣottama kaṃsāre kaiṭabhāre bhayaṃ hara 29| śrīpate śrīdhara vibho śrīda śrīkara mādhava | paraṃbrahma paraṃdhāma śaraṇaṃ me bhavāvyaya 30| itthaṃ kṛtvā dvijaśreṣṭha śrīviṣṇusmaraṇaṃ budhaḥ | baddhāṃjaliriti brūte praviśya nilayaṃ gataḥ 31| īśvara śrīpate kṛṣṇa devakīnaṃdana prabho | nidrāṃ muṃca jagannātha prabhātasamayo'bhavat 32| athosthitamiva prājñaḥ paryaṃke devakīsutam | nidrāṃ tyaktvā salakṣmīkaṃ ciṃtayennija cetasā 33| tataḥ kṛtacchadaṃ divyaṃ pātraṃ ca jalapūritam | mukhaprakṣālanārthāya dadyātkṛṣṇāya vaiṣṇavaḥ 34| īśvaraṃ vartanārthāya sevaṃte sevakā yathā | tathaiva matimaṃtopi sevaṃte parameśvaram 35| yastu sevakarūpeṇa sevate jagadīśvaram | acireṇaiva viprarṣe tasya sidhyati vāṃchitam 36| yatheśvarasya sabhayāḥ sevāṃ kurvaṃti ceṭakāḥ | prājñāstathaiva sevaṃte sarvadaiva hariṃ prabhum 37| nijecchayānayā viṣṇuṃ nirbhayaḥ pūjayennaraḥ | kusevakaḥ sa evāsti tadā nahi bhaveddvija 38| ataeva dvijaśreṣṭha tvarayā kamalāpateḥ | karttavyā sarvadā sevā puṃsā kaivalyamicchunā 39| nirmālyaṃ rātrivastraṃ ca gaṃdhaṃ paryuṣitaṃ tathā | hareruttārayedaṃgātprabhāte vaiṣṇavo janaḥ 40| tato devālaye tasminsvayameva hi mārjayet | kuryācchanaiḥśanaiḥ prājñaḥ saṃmārjanyā pariṣkriyām 41| yāvaṃto nilayāttasmādgacchaṃti reṇavo bahiḥ | tāvanmanvaṃtaraśataṃ tiṣṭhedviṣṇugṛhe naraḥ 42| yastu saṃmārjanaṃ kuryādbrahmahāpi harergṛhe | sopi yāti paraṃ dhāma kimanyairbahubhāṣitaiḥ 43| tathopalepanaṃ kuryādūrṇakairgomayairdvija | tasminviṣṇugṛhe prājñaḥ smarennārāyaṇaṃ prabhum 44| yastūpalepanaṃ kuryātkeśavasya ca maṃdire | tasya puṇyamahaṃ vacmi saṃkṣepācchṛṇu jaimine 45| rajāṃsi tatra yāvaṃti vinaśyaṃti dvijottama | tāvatkalpasahasrāṇi tiṣṭhedviṣṇugṛhe sukhī 46| saṃmārjanaṃ viṣṇugṛhe janaḥ kṛtvopalepanam | labhate paramaṃ dhāma kiṃ pūjāphalavitprabhoḥ 47| deva rāja virodhena na śaknoti yadā svayam | tadā viṣṇugṛhe cāpi dharmapatnīṃ niyojayet 48| athavā tanayaṃ bhaktaṃ sucaritraṃ tathātmanaḥ | bhrātaraṃ bhaginīṃ vāpi devāgāre niyojayet 49 | hareḥ saparyāvastūni saptadhā śuddhavāribhiḥ | prakṣālayettridhā vāpi svayamevātiyatnataḥ 50 7.11.50| amlena tāmrapātrāṇi kāṃsyapātrāṇi bhasmanā | vahninā lohapātrāṇi śudhyaṃti nātra saṃśayaḥ 51| dhanāḍhyo lohapātrasthairyaḥ snāpayati vāribhiḥ | nārāyaṇaṃ jagannāthaṃ tasya tuṣṭo na keśavaḥ 52| ajñānādvāpi cettarhi gaṃgāsnānena śuddhyati | saṃpadi brāhmaṇaśreṣṭha karttavyo niyamaḥ sadā 53| vipattyāṃ niyamo nāsti śāstreṣviti viniścayaḥ | yatnātprakṣālitaḥ śaṅkho yadā bhūmiṃ spṛśetpunaḥ 54| tadā sa śaṅkho vipreṃdra śatadhautena śudhyati | itthaṃ prakṣālya yatnena pūjādravyāṇi cakriṇaḥ 55| gṛhītvā snānavastūni snānārthaṃ sarasīṃ vrajet | akṛtvā snānakarmāṇi gṛhamāyāti yaḥ punaḥ 56| tasmindine pitṛgaṇastasya nāpnoti tarpaṇam | snānārthaṃ bhojanārthaṃ vā gacchato vighnakṛdbhavet 57| yastu mohāddvijaśreṣṭha sa nūnaṃ nārakī bhavet | snānārthaṃ sarasīṃ gatvā malamūtraṃ karoti yaḥ 58| pitarastasya viṇvamūtrabhojinaḥ syurna saṃśayaḥ | tataḥ kṛtvā vidhānena snānaṃ ca tarpaṇādikam 59| svakīyaṃ gṛhamāgacchetsmarennārāyaṇaṃ budhaḥ | tataśca prāṃgaṇe vipra prakṣālya caraṇadvayam 60| praviśeddevatāgāraṃ śucirbrāhmaṇasattamaḥ | aprakṣālitapādo yaḥ praviśennilayaṃ janaḥ 61| saṃvatsarakṛtaṃ puṇyaṃ tasya naśyati tatkṣaṇāt | snānaṃ kṛtvā samāgatya prāṃgaṇeṣu vicakṣaṇaḥ 62| tasmātprakṣālya caraṇau praviśeddevatāgṛham | upaviśya pādayugmaṃ budhaḥ savyena pāṇinā 63| yatnātprakṣālayedvipra tathā pāṇidvayaṃ punaḥ | pādena pādaṃ vipreṃdra tathā dakṣiṇapāṇinā 64| yaśca prakṣālayenmūḍhastaṃ lakṣmīstyajati dhruvam | athopaviṣṭo matimānkeśavārcanamārabhet 65| ananyamānaso bhūtvā sarvakāmaphalapradam | mṛgacarmāsane śuddha vyāghracarmāsane'pi vā 66| vastrāsane kevale ca tathā kuśamayāsane | puṣpāsane copaviṣṭaḥ pūjayetkamalāpatim 67| kāṣṭhāsane dvijo vidvānna kuryyādviṣṇupūjanam | viṣṇunā tvaṃ dhṛtā pṛthvi sarvelokāstvayā dhṛtāḥ 68| ataḥ sarvasahe dehi vastuṃ me sthānamuttamam | ityuktvāsanamāstīrya vasennārāyaṇārcakaḥ 69| dakṣiṇābhimukho bhūtvā na kuryādviṣṇupūjanam | śaṅkhe kṛtvā tu pānīyaṃ maṃtrapūtaṃ suvāsitam 70| snāpayetkamalākāṃtaṃ kamalāsahitaṃ prabhum | śaṅkhena snāpayedyastu bhagavaṃtaṃ janārdanam 71| tatphalaṃ tasya vakṣyāmi śṛṇu vipreṃdra jaimine | vipra go strī bhrūṇahatyā surāpānādipātakaiḥ 72| vimukto yāti vaikuṃṭhaṃ bhuṃkte hi sakalaṃ sukham | yadi dṛṣṭvā hṛṣīkeśaṃ pūjayenmānavo dvija 73| labhate tattadevāśu prasādātkamalāpateḥ | śaṃkhābhāve tu vipreṃdra sugaṃdhitoyakaṃ budhaḥ 74| kṛtvā ca tulasīṃ pātre snāpayetkeśavaṃ budhaḥ | tato devaṃ snāpayitvā saṃsthāpya ca varāsane 75| sugandhaiścaṃdanaistasya kuryātsarvāṃgalepanam | tulasīkāṣṭhapaṃke ca cakriṇo dehapālanam 76| yaḥ karoti janastasya prasannaḥ satataṃ hariḥ | tulasīpatramāleyaṃ nijagandhasukhapradā 77| dīyate te jagannātha suprīto bhava sarvadā | maṃtreṇānena vipreṃdra tulasīpatramālayā 78| alaṃkṛto mahāviṣṇuḥ prasanno na dadāti kim | tatastu vaidikairmaṃtraiḥ kartavyaṃ svastivācanam 79| digbaṃdhanaṃ ca kartavyaṃ maṃtraiḥ paurāṇikairbudhaiḥ | kṛṣṇo rakṣatu pūrvasyāmāgneyyāṃ devakīsutaḥ 80| yāmyāṃ rakṣatu daityārirnairṛtyāṃ madhusūdanaḥ | vidikṣu rakṣatu śrīmānūrdhvaṃ ca śrīdharaḥ prabhuḥ 81| adho rakṣatu viśvātmā kūrmamūrtiḥ kṛpāmayaḥ | ye vighnakārakāḥ sarve pūjākāle bhavaṃti ha 82| dūraṃ gacchaṃtu te sarve harināmāstratāḍitāḥ | itthaṃ digbaṃdhanaṃ kṛtvā tataḥ prahvaḥ kṛtāṃjali 83| vakṣyamāṇena maṃtreṇa saṃkalpaṃ kurute dṛḍham | mayārabdhāmimāṃ pūjāṃ devadeva janārdana 84| siṃddhiṃ prāpaya nirvighnāṃ prasīda parameśvara | tatastu kṛtasaṃkalpo vaiṣṇavaḥ sarvatatvavit 85| aṃganyāsādikaṃ kṛtvā dhyāyennārayaṇaṃ hṛdā | navīnameghasaṃkāśaṃ puṃḍarīkanibhekṣaṇam 86| pītāṃbaradharaṃ devaṃ smitacārutarānanam | kadaṃbapuṣpamālābhirbhūṣitaṃ sumahābhujam 87| barhibarha(?)śreṇibaddhaśikhaṃḍadhṛtakuṃḍalam | vaṃśī madhuranādena mohayaṃtaṃ diśo daśa 88| āvṛtaṃ gopanārībhiścāruvṛṃdāvane sthitam | evaṃ saṃciṃtya deveśaṃ goviṃdaṃ sarvakāmadam 89| tataścāvāhanaṃ kuryādbhaktibhāvena vaiṣṇavaḥ | āvāhitāya kṛṣṇāya caturvargapradāyine 90| pādyārghyācamanīyāni tatra dadyādvicakṣaṇaḥ | komalaistulasīpatrai ramyairvā kusumairbudhaḥ 91| pūjayetsarvadeveśaṃ śrīkṛṣṇaṃ devakīsutam | namo matsyāya kūrmāya varāhāya namonamaḥ 92| namo'stu haraye tubhyaṃ vāmanāya namonamaḥ | namo rāmāya rāmāya rāmāya baline namaḥ 93| namo buddhāya śuddhāya sakṛpāya namonamaḥ | namostu kalkine tubhyaṃ namaste bahumūrttaye 94| nārāyaṇāya kṛṣṇāya goviṃdāya ca śārṅgiṇe | dāmodarāya devāya devadevāya te namaḥ 95| hṛṣīkeśāya śāṃtāya vyomapādāya vai namaḥ | namostu padmāpataye namaste padmacakṣuṣe 96| anaṃtāya namastubhyaṃ gadāhastāya vai namaḥ | tārkṣyadhvajāya vai tubhyaṃ namaste cakrapāṇaye 97| padmahastāya vai tubhyamacyutāya namo namaḥ | namo daityāraye tubhyaṃ sarvakāmapradāyine 98| mādhavāya sureśāya viṣṇave paramātmane| kirīṭine kuṇḍaline namo'stu haraye sadā 99| namo bhagavate tubhyaṃ vāhanaṃ garuḍāhvayam | oṃnamo garuḍāyeti maṃtreṇaiva vicakṣaṇaḥ 100 7.11.100| namaḥ śaṃkhāya cakrāya gadāyai ca namonamaḥ | namaḥ padmāya khaḍgāya naṃdakāya namonamaḥ 101| iti saṃpūjya deveśaṃ sadāraṃ ca savāhanam | sāyudhaṃ ca tato maṃtraṃ japedaṣṭākṣaraṃ budhaḥ 102| nijabhaktyā tato japtvā maṃtramaṣṭākṣaraṃ budhaḥ | goviṃdāya tato dadyānnānānaivedyamuttamam 103| dhūpaṃ dīpaṃ ca tāṃbūlaṃ devadevāya viṣṇave | anyānyapyupahārāṇi pradadyādvaiṣṇavo janaḥ 104| yastu dhūpaṃ dvijaśreṣṭha caṃdanāgaruvāsitam | dadyānmurāraye tasya drutaṃ sidhyati vāṃchitam 105| dhūpaṃ yacchati yo vipra haraye ghṛtavāsitam | sa gacchedviṣṇubhavanaṃ vimuktaḥ pāpakoṭibhiḥ 106| nārāyaṇāya yo dhūpaṃ dadyādgugguluvāsitam | sa yāti paramaṃ dhāma durllabhaṃ yatsurairapi 107| ghṛtena dīpaṃ yo dadyāttilatailena vā punaḥ | nimeṣātsakalaṃ tasya pāpaṃ harati keśavaḥ 108| karpūravāsitaṃ yastu tāṃbūlaṃ cakrapāṇaye | dadyāttasya dvijaśreṣṭha muktirbhavati jaimine 109| yastu yacchati tāṃbūlaṃ khadireṇa samanvitam | iha bhuktvākhilānbhogānaṃte yāti hareḥ padam 110| ṣaṣṭhī madhurikāyuktaṃ tathā jātiphalādibhiḥ | tāṃbūlaṃ haraye datvā svargamāpnoti mānavaḥ 111| śaṅkhe kṛtvā tu pānīyaṃ kuryādviṣṇupradakṣiṇām | vakṣyamāṇena maṃtreṇa jaimine vaiṣṇavo janaḥ 112| janārdana jagadbaṃdho śaraṇāgatapālaka | tvaddāsadāsadāsatvaṃ dāsasya dehi me prabho 113| maṃtreṇānena yaḥ kuryānnārāyaṇaprakṣiṇām | tasya puṇyaphalaṃ vacmi saṃkṣepācchṛṇu jaimine 114| brahmahatyādipāpāni yāni yāni mahāṃti ca | tāni tāni praṇaśyaṃti pradakṣiṇapade pade 115| yāvatpādaṃ naro bhaktyā gacchedviṣṇupradakṣiṇe | tāvatkalpasahasrāṇi viṣṇunā saha modate 116| haripradakṣiṇe yāvatpadaṃ gacchecchanaiḥ śanaiḥ | padepade'śvamedhasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ 117| pradakṣiṇīkṛtya sarvaṃ saṃsāre yatphalaṃ bhavet | hariṃ pradakṣiṇīkṛtya tasmātkoṭiguṇaṃ phalam 118| aṃgaṃ pradakṣiṇīkṛtya yastu nārāyaṇāgrataḥ | so'pi tatphalamāpnoti kimanyairbahubhāṣitaiḥ 119| na laṃghayetsomasūtraṃ dhīmāñśaṃbhupradakṣiṇe | laṃghayitvā yadā vipra sā pūjā niṣphalā bhavet 120| pradakṣiṇā kāratayā vāraikaṃ yo hariṃ vrajet | janmajanmani vipreṃdra sārvabhaumo bhaveddhruvam 121| yastu vāradvayaṃ vipra kuryādviṣṇupradakṣiṇām | aiṃdraṃ padamavāpnoti tridinenātra saṃśayaḥ 122| viṣṇupradakṣiṇaṃ yastu kuryādvāradvayaṃ janaḥ | vimuktaḥ sakalaiḥ pāpaiḥ praviśenmādhavīṃ tanum 123| bhrāmayetsodakaṃ śaṅkhaṃ keśavopari jaimine | aṃte devālayaṃ gatvā sabhavetsuravaṃditaḥ 124| praṇameddaṃḍavadbhūmau saptadhā yastu keśavam | pātakaṃ taccharīrasthaṃ bhasmībhavati tatkṣaṇāt 125| śirasyaṃjalimādhāya praṇamedyo janārdanam | tasmai lakṣmīpatirviṣṇurdadāti paramaṃ padam 126| bhūmau nipātya sarvāṃgaṃ hariṃ praṇamatāṃ nṛṇām | puṇyaprabhāvaṃ viprarṣe vadato me niśāmaya 127| yāvadbhūreṇubhirnṛṇāṃ bhūṣitaṃ syātkalevaram | tāvatkalpasahasrāṇi tiṣṭhaṃti harisaṃnidhau 128| tataḥ keśavanirmālyaṃ vaiṣṇavebhyaḥ pradīyate | vaiṣṇavāṃstānpravakṣyāmi śṛṇu sattama jaimine 129| śukaḥ sūtastathā vyāso nāradaḥ kapilo muniḥ | prahlādaścāṃbarīṣaśca tathākrūroddhavāvapi 130| bibhīṣaṇo hanūmāṃśca tathaivānye'pi vaiṣṇavāḥ | nirmālyaṃ vāsudevasya gṛhṇaṃtu sarvakāmadam 131| ityuktvā viṣṇunirmālyaṃ nikṣipedbhuvi vaiṣṇavaḥ | tatastu harinirmālyaṃ svayaṃ gṛhṇāti bhaktitaḥ 132| mastake dṛśyate yasya harinirmālyamuttamam | sa vijñeyo dvijaśreṣṭha sākṣādeva hariḥ svayam 133| durlabhaṃ viṣṇunaivedyaṃ nirmālyaṃ pāpanāśanam | gṛhṇaṃti tridaśāḥ sarve manuṣyāṇāṃ ca kā kathā 134| jaimine tulasīpatraṃ yastu jighrati vaiṣṇavaḥ | tasya dehāṃtarasthaṃ hi sarvaṃ pāpaṃ vinaśyati 135| tulasīpatragaṃdhastu praviśedyasya nāsikām | āpadastaccharīrasthāḥ sadyo gacchaṃti saṃkṣayam 136| tulasīchadanaghrāṇamāghrāya yo'bhinaṃdati | tasyālaye bhavennityamānaṃdo dvijasattama 137| stavaiḥ stutvā jagannāthaṃ kamalāpriyamacyutam | kṛtāṃjalistataḥ prājña imaṃ maṃtramudīrayet 138| nārāyaṇa jagadrūpa gaccha dhāma jagatpate | gaccha deva nijasthānaṃ prasanno bhava sarvadā 139| yeyaṃ svaśaktyā deveṃdra tava pūjā kṛtā mayā | acchidrāstu jagannātha tvatprasādājjaganmaya 140| tataḥ pādodakaṃ prājño mahāviṣṇoḥ parātmanaḥ | samastapātakadhvaṃsi gṛhṇīyādbhaktibhāvataḥ 141| kaṇamātraṃ vahedyastu viṣṇoḥ pādodakaṃ śubham | sa snātaḥ sarvatīrtheṣu jaimine satyamucyate 142| spṛśetpādodakaṃ viṣṇorgaṃgāsnānaphalaṃ bhavet | gāṃgeyaṃ salilaṃ vipra viṣṇupādodakaṃ yataḥ 143| akālamaraṇaṃ nāsti nāsti vyādhibhayaṃ tathā | yaḥ spṛśetpādasalilaṃ keśavasya mahātmanaḥ 144| pāpavyādhivināśārthaṃ viṣṇupādodakauṣadham | pāpino'pi narāste ca pibaṃtu prativāsaram 145| viṣṇupādodakaṃ vipra yaḥ pibedvaiṣṇavo janaḥ | pātakaṃ taccharīrasthaṃ kṣaṇādeva tu naśyati 146| yathauṣadhena dehasthaṃ hanyate dehino bhṛśam | tathaiva pātakaṃ sarvaṃ viṣṇupādodakena ca 147| viṣṇupādodakaṃ śuddhaṃ tulasīpatrasaṃyutam | yo vahecchirasā vipra tasya puṇyaṃ vadāmyaham 148| brahmahatyādibhiḥ pāpairvimukto viṣṇurūpadhṛk | aṃte viṣṇupuraṃ gatvā viṣṇunā saha modate 149| merupramāṇa hemāni datvā bhavati yatphalam | viṣṇupādodakaṃ spṛṣṭvā tadbhavedadhikaṃ phalam 150 7.11.150| aśvakoṭipradānena tatphalaṃ prāpyate janaiḥ | saptadvīpāṃ mahīṃ datvā dvijebhyo yatphalaṃ labhet 151| tatphalaṃ labhate martyo viṣṇupādodakaṃ spṛśan | aśvamedhasahasrāṇi kṛtvā bhavati yatphalam 152| viṣṇupādodakaṃ spṛṣṭvā tadbhavedadhikaṃ phalam | dīrghikāśatadānena yatpuṇyaṃ parikīrtitam 153| tasmādapyadhikaṃ puṇyaṃ labhetpādodakaṃ spṛśan | bahunātra kimuktena saṃkṣepāducyate mayā 154| viṣṇupādodakasparśānmukto bhavati mānavaḥ | bhūyobhūyopi vipreṃdra sudṛḍhaṃ kathyate mayā 155| punarna labhate janma spṛśanpādodakaṃ hareḥ | viṣṇunaivedyaśeṣaṃ yaḥ sarvapāpavināśanam 156| yo'śnāti bhaktibhāvena sa gacchetparamaṃ padam | durlabhaṃ viṣṇunaivedya bhuṃjate dvijasattama 157| dehaṃ tyajati pāpāni brahmahatyāmukhānyapi | bhuṃjato harinaivedyaṃ dāsīva vaśagā bhavet 158| muktibhūmiḥ suraśreṣṭha daivatairapi durlabhā | saṃpūjya kamalākāṃtaṃ kiṃcinnaivedyamatyajan 159| acireṇaiva taṃ viṣṇurnayati svāṃ tanuṃ prati | naivedyasya mahāviṣṇorguṇaṃ kiṃ kathayāmyaham 160| yadbhuṃjataḥ keśavo'pi syādadhīno dvija prabho | anena vidhinā vipra pratimāse janārdanam 161| vidhihīnāmapi śreṣṭhāṃ pūjāṃ śrīkamalāpateḥ | yaḥ kuryādbhaktibhāvena so'pi syātkeśavapriyaḥ 162| vidhijño vidhinā viṣṇumabhyarcya yatphalaṃ labhet | yathoktavidhinā vipra naivedyairbahubhiḥ prabho 163| pūjito'pi na tuṣṭaḥ syādyadi bhaktirna tiṣṭhati | yasya vai yāvatī bhaktirdevadeve janārdane 164| tāvadeva phalāvāptistasya nāstyatra saṃśayaḥ | abhaktyāyā hareḥ pūjā kriyate bhuvi mānavaiḥ 165| sā pūjā brāhmaṇaśreṣṭha pūjākāle bhavetkila | jñānamūlaṃ harerbhaktirbhaktimūlaṃ jagatpateḥ 166| pūjā mokṣadrumotpattau mūlamārādhanaṃ hareḥ | alpamātramapi prājña śraddhayā kurute hi yat 167| tadakṣayaṃ bhavetsarvaṃ śraddhāyuktākhilā kriyā | bhaktyā yaḥ pūjayedviṣṇuṃ vārimātramapi dvija 168| saṃsthānaṃ labhate viṣṇoryato bhaktavaśo hariḥ 169| asārametadbhuvanaṃ samastaṃ sāraṃ hareḥ pūjanameva vipra | tasmānmanuṣyo nijamaṃgalaiṣī bhaktyā yajetkṛṣṇamanaṃtamūrtim 170| iti śrīpadmapurāṇe kriyāyogasāre haripūjāvidhirnāma ekādaśo'dhyāyaḥ 11|