Chapter 51

ब्राह्मण्युवाच- गते तस्मिन्दुराचारे गोभिले पापचेतसि । पद्मावती रुरोदाथ दुःखेन महतान्विता १। तस्यास्तु रुदितं श्रुत्वा सख्यः सर्वा द्विजोत्तम । पप्रच्छुस्तां राजकन्यां ताः सर्वाश्च वराननाः २। कस्माद्रोदिषि भद्रं ते कथयस्व हि चेष्टितम् । क्व गतोऽसौ महाराजो माथुराधिपतिस्तव ३। येन त्वं हि समाहूता प्रियेत्युक्त्वा वदस्व नः । ता उवाच सुदुःखेन रोदमाना पुनः पुनः ४। तया आवेदितं सर्वं यज्जातं दोषसंभवम् । ताभिर्नीता पितुर्गेहं वेपमाना सुदुःखिता ५। मातुः समक्षं तस्यास्तु आचचक्षुस्तदा स्त्रियः । समाकर्ण्य ततो देवी गता सा भर्तृमंदिरम् ६। भर्तारं श्रावयामास सुतावृत्तांतमेव हि । समाकर्ण्य ततो राजा महादुःखी अजायत ७। यानाच्छादनकं दत्वा परिवारसमन्विताम् । मथुरां प्रेषयामास गता सा प्रियमंदिरम् ८। सुतादोषं समाच्छाद्य पितामाता द्विजोत्तम । उग्रसेनस्तु धर्मात्मा पद्मावतीं समागताम् ९। स दृष्ट्वा मुमुदे चाशु उवाचेदं वचः पुनः । त्वया विना न शक्तोस्मि जीवितुं हि वरानने १०। बहुप्रभासि मे प्रीता गुणशीलैस्तु सर्वदा । भक्त्या सत्येन ते कांते पतिदैवत्यकैर्गुणैः ११। समाभाष्य प्रियां भार्यां पद्मावतीं नरेश्वरः । तया सार्धं स वै रेमे उग्रसेनो नृपोत्तमः १२। ववृधे दारुणो गर्भः सर्वलोकभयप्रदः । पद्मावती विजानाति तस्य गर्भस्य कारणम् १३। स्वोदरे वर्द्धमानस्य चिंतयंती दिवानिशम् । अनेन किमु जातेन लोकनाशकरेण वै १४। अनेनापि न मे कार्यं दुष्टपुत्रेण सांप्रतम् । औषधीं पृच्छते सा तु गर्भपातस्य सर्वतः १५। नारी महौषधीं सा हि विंदंती च दिने दिने । गर्भस्य पातनायैव उपाया बहुशः कृताः १६। ववृधे दारुणो गर्भः सर्वलोकभयंकरः । तामुवाच ततो गर्भः पद्मावतीं च मातरम् १७। कस्मात्त्वं व्यथसे मातरौषधीभिर्दिनेदिने । पुण्येन वर्द्धते चायुः पापेनाल्पं तु जीवितम् १८। आत्मकर्मविपाकेन जीवंति च म्रियंति च । आमगर्भाः प्रयांत्यन्ये अपक्वास्तु महीतले १९। जातमात्रा म्रियंतेऽन्ये कति ते यौवनान्विताः । बाला वृद्धाश्च तरुणा आयुषोवशतां गताः २०। सर्वे कर्मविपाकेन जीवंति च म्रियंति च । ओषध्यो मंत्रदेवाश्च निमित्ताः स्युर्न संशयः २१। मामेव हि न जानासि भवती यादृशो ह्यहम् । दृष्टः श्रुतस्त्वया पूर्वं कालनेमिर्महाबलः २२। दानवानां महावीर्यस्त्रैलोक्यस्य भयप्रदः । देवासुरे महायुद्धे हतोहं विष्णुना पुरा २३। साधयितुं च तद्वैरमागतोऽस्मि तवोदरम् । साहसं च श्रमं मातर्मा कुरुष्व दिन दिने २४। एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठ मातरं विरराम सः । मातोद्यमं परित्यज्य महादुःखादभूत्तदा २५। दशाब्दाश्च गता यावत्तावद्वृद्धिमवाप्तवान् । पश्चाज्जज्ञे महातेजाः कंसोभूत्स महाबलः २६। येन संत्रासिता लोकास्त्रैलोक्यस्य निवासिनः । यो हतो वासुदेवेन गतो मोक्षं न संशयः २७। एवं श्रुतं मया कांत भविष्यं तु भविष्यति । पुराणेष्वेव सर्वेषु निश्चितं कथितं तव २८। पितृगेहेस्थिता कन्या नाशमेवं प्रयाति सा । गृहावासाय मे कांत कन्या मोहं न कारयेत् २९। इमां दुष्टां महापापां परित्यज्य स्थिरो भव । प्राप्तव्यं तु महापापं दुःखं दारुणमेव च ३०। लोके श्रेयःकरं कांत तद्भुंक्ष्व त्वं मया सह । शूकर्युवाच- एतद्वाक्यं सुमंत्रं तु श्रुत्वा स हि द्विजोत्तमः ३१। त्यागे मतिं चकारासौ समाहूता ह्यहं तदा । सकलं वस्त्रशृंगारं मम दत्तं शुभे शृणु ३२। तवैव दुर्नयैर्विप्रः शिवशर्मा द्विजोत्तमः । गतो वै मतिमान्दुष्टे कुलदुष्टप्रचारिणि ३३। यत्र ते तिष्ठते भर्ता तत्र गच्छ न संशयः । तव यद्रोचते स्थानं यथादिष्टं तथा कुरु ३४। एवमुक्त्वा महाभागे पितृमातृकुटुंबकैः । परित्यक्ता गता शीघ्रं निर्लज्जाहं वरानने ३५। न लभाम्यहमेवापि वासस्थानं सुखं शुभे । भर्त्सयंति च मां लोकाः पुंश्चलीयं समागता ३६। अटमाना गता देशात्कुलमानेन वर्जिता । देशे गुर्जरके पुण्ये सौराष्ट्रे शिवमंदिरे ३७। वनस्थलेति विख्यातं नगरं वृद्धिसंकुलम् । अतीव पीडिता देवि क्षुधयाहं तदा शृणु ३८। कर्परं हि करे गृह्य भिक्षार्थमुपचक्रमे । गृहिणां द्वारदेशेषु प्रविशामि सुदुःखिता ३९। मम रूपं विपश्यंति लोकाः कुत्संति भामिनि । न ददंते च मे भिक्षां पापा चेयं समागता ४०। एवं दुःखसमाहारा दारिद्र्यपरिपीडिता । अटंत्या च मया दृष्टं गृहमेकमनुत्तमम् ४१। तुंगप्राकारसंवेष्टं वेदशालासमन्वितम् । वेदध्वनिसमाकीर्णं बहुविप्रसमाकुलम् ४२। धनधान्यसमाकीर्णं दासीदासैरलंकृतम् । प्रविवेश गृहं रम्यं लक्ष्मीमुदितमेव तत् ४३। तद्गृहं सर्वतोभद्रं तस्यैव शिवशर्मणः । भिक्षां देहीत्युवाचाथ सुदेवा दुःखपीडिता ४४। शिवशर्माथ शुश्राव भिक्षाशब्दं द्विजोत्तमः । मंगलां नाम वै भार्यां लक्ष्मीरूपां वराननाम् ४५। तां हसन्प्राह धर्मात्मा शिवशर्मा महामतिः । इयं हि दुर्बला प्राप्ता भिक्षार्थं द्वारमागता ४६। समाहूय प्रिये चैनां देहि त्वं भोजनं शुभे । कृपया परयाविष्टा ज्ञात्वा मां तु समागताम् ४७। प्रोवाच मंगला कांतं दास्यामि प्रिय भोजनम् । एवमुक्त्वा च भर्तारं मंगला मंगलान्विता ४८। पुनर्मां भोजयामास मिष्टान्नेन सुदुर्बलाम् । मामुवाच स धर्मात्मा शिवशर्मा महामुनिः ४९। का त्वमत्र समायाता कस्य वा भ्रमसे जगत् । केन कार्येण सर्वत्र कथयस्व ममाग्रतः ५०। एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं भर्तुश्चैव महात्मनः । स्वरेण लक्षितः कांतो मया वै पापया तदा ५१। व्रीडयाधोमुखीजाता दृष्टो भर्ता यदा मया । मंगला चारुसर्वांगी भर्तारमिदमब्रवीत् ५२। का चेयं हि समाचक्ष्व त्वां दृष्ट्वा हि विलज्जति । कथयस्व प्रसादेन का च एषा भविष्यति ५३। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे एकपंचाशत्तमोऽध्यायः ५१।

brāhmaṇyuvāca- gate tasmindurācāre gobhile pāpacetasi | padmāvatī rurodātha duḥkhena mahatānvitā 1| tasyāstu ruditaṃ śrutvā sakhyaḥ sarvā dvijottama | papracchustāṃ rājakanyāṃ tāḥ sarvāśca varānanāḥ 2| kasmādrodiṣi bhadraṃ te kathayasva hi ceṣṭitam | kva gato'sau mahārājo māthurādhipatistava 3| yena tvaṃ hi samāhūtā priyetyuktvā vadasva naḥ | tā uvāca suduḥkhena rodamānā punaḥ punaḥ 4| tayā āveditaṃ sarvaṃ yajjātaṃ doṣasaṃbhavam | tābhirnītā piturgehaṃ vepamānā suduḥkhitā 5| mātuḥ samakṣaṃ tasyāstu ācacakṣustadā striyaḥ | samākarṇya tato devī gatā sā bhartṛmaṃdiram 6| bhartāraṃ śrāvayāmāsa sutāvṛttāṃtameva hi | samākarṇya tato rājā mahāduḥkhī ajāyata 7| yānācchādanakaṃ datvā parivārasamanvitām | mathurāṃ preṣayāmāsa gatā sā priyamaṃdiram 8| sutādoṣaṃ samācchādya pitāmātā dvijottama | ugrasenastu dharmātmā padmāvatīṃ samāgatām 9| sa dṛṣṭvā mumude cāśu uvācedaṃ vacaḥ punaḥ | tvayā vinā na śaktosmi jīvituṃ hi varānane 10| bahuprabhāsi me prītā guṇaśīlaistu sarvadā | bhaktyā satyena te kāṃte patidaivatyakairguṇaiḥ 11| samābhāṣya priyāṃ bhāryāṃ padmāvatīṃ nareśvaraḥ | tayā sārdhaṃ sa vai reme ugraseno nṛpottamaḥ 12| vavṛdhe dāruṇo garbhaḥ sarvalokabhayapradaḥ | padmāvatī vijānāti tasya garbhasya kāraṇam 13| svodare varddhamānasya ciṃtayaṃtī divāniśam | anena kimu jātena lokanāśakareṇa vai 14| anenāpi na me kāryaṃ duṣṭaputreṇa sāṃpratam | auṣadhīṃ pṛcchate sā tu garbhapātasya sarvataḥ 15| nārī mahauṣadhīṃ sā hi viṃdaṃtī ca dine dine | garbhasya pātanāyaiva upāyā bahuśaḥ kṛtāḥ 16| vavṛdhe dāruṇo garbhaḥ sarvalokabhayaṃkaraḥ | tāmuvāca tato garbhaḥ padmāvatīṃ ca mātaram 17| kasmāttvaṃ vyathase mātarauṣadhībhirdinedine | puṇyena varddhate cāyuḥ pāpenālpaṃ tu jīvitam 18| ātmakarmavipākena jīvaṃti ca mriyaṃti ca | āmagarbhāḥ prayāṃtyanye apakvāstu mahītale 19| jātamātrā mriyaṃte'nye kati te yauvanānvitāḥ | bālā vṛddhāśca taruṇā āyuṣovaśatāṃ gatāḥ 20| sarve karmavipākena jīvaṃti ca mriyaṃti ca | oṣadhyo maṃtradevāśca nimittāḥ syurna saṃśayaḥ 21| māmeva hi na jānāsi bhavatī yādṛśo hyaham | dṛṣṭaḥ śrutastvayā pūrvaṃ kālanemirmahābalaḥ 22| dānavānāṃ mahāvīryastrailokyasya bhayapradaḥ | devāsure mahāyuddhe hatohaṃ viṣṇunā purā 23| sādhayituṃ ca tadvairamāgato'smi tavodaram | sāhasaṃ ca śramaṃ mātarmā kuruṣva dina dine 24| evamuktvā dvijaśreṣṭha mātaraṃ virarāma saḥ | mātodyamaṃ parityajya mahāduḥkhādabhūttadā 25| daśābdāśca gatā yāvattāvadvṛddhimavāptavān | paścājjajñe mahātejāḥ kaṃsobhūtsa mahābalaḥ 26| yena saṃtrāsitā lokāstrailokyasya nivāsinaḥ | yo hato vāsudevena gato mokṣaṃ na saṃśayaḥ 27| evaṃ śrutaṃ mayā kāṃta bhaviṣyaṃ tu bhaviṣyati | purāṇeṣveva sarveṣu niścitaṃ kathitaṃ tava 28| pitṛgehesthitā kanyā nāśamevaṃ prayāti sā | gṛhāvāsāya me kāṃta kanyā mohaṃ na kārayet 29| imāṃ duṣṭāṃ mahāpāpāṃ parityajya sthiro bhava | prāptavyaṃ tu mahāpāpaṃ duḥkhaṃ dāruṇameva ca 30| loke śreyaḥkaraṃ kāṃta tadbhuṃkṣva tvaṃ mayā saha | śūkaryuvāca- etadvākyaṃ sumaṃtraṃ tu śrutvā sa hi dvijottamaḥ 31| tyāge matiṃ cakārāsau samāhūtā hyahaṃ tadā | sakalaṃ vastraśṛṃgāraṃ mama dattaṃ śubhe śṛṇu 32| tavaiva durnayairvipraḥ śivaśarmā dvijottamaḥ | gato vai matimānduṣṭe kuladuṣṭapracāriṇi 33| yatra te tiṣṭhate bhartā tatra gaccha na saṃśayaḥ | tava yadrocate sthānaṃ yathādiṣṭaṃ tathā kuru 34| evamuktvā mahābhāge pitṛmātṛkuṭuṃbakaiḥ | parityaktā gatā śīghraṃ nirlajjāhaṃ varānane 35| na labhāmyahamevāpi vāsasthānaṃ sukhaṃ śubhe | bhartsayaṃti ca māṃ lokāḥ puṃścalīyaṃ samāgatā 36| aṭamānā gatā deśātkulamānena varjitā | deśe gurjarake puṇye saurāṣṭre śivamaṃdire 37| vanasthaleti vikhyātaṃ nagaraṃ vṛddhisaṃkulam | atīva pīḍitā devi kṣudhayāhaṃ tadā śṛṇu 38| karparaṃ hi kare gṛhya bhikṣārthamupacakrame | gṛhiṇāṃ dvāradeśeṣu praviśāmi suduḥkhitā 39| mama rūpaṃ vipaśyaṃti lokāḥ kutsaṃti bhāmini | na dadaṃte ca me bhikṣāṃ pāpā ceyaṃ samāgatā 40| evaṃ duḥkhasamāhārā dāridryaparipīḍitā | aṭaṃtyā ca mayā dṛṣṭaṃ gṛhamekamanuttamam 41| tuṃgaprākārasaṃveṣṭaṃ vedaśālāsamanvitam | vedadhvanisamākīrṇaṃ bahuviprasamākulam 42| dhanadhānyasamākīrṇaṃ dāsīdāsairalaṃkṛtam | praviveśa gṛhaṃ ramyaṃ lakṣmīmuditameva tat 43| tadgṛhaṃ sarvatobhadraṃ tasyaiva śivaśarmaṇaḥ | bhikṣāṃ dehītyuvācātha sudevā duḥkhapīḍitā 44| śivaśarmātha śuśrāva bhikṣāśabdaṃ dvijottamaḥ | maṃgalāṃ nāma vai bhāryāṃ lakṣmīrūpāṃ varānanām 45| tāṃ hasanprāha dharmātmā śivaśarmā mahāmatiḥ | iyaṃ hi durbalā prāptā bhikṣārthaṃ dvāramāgatā 46| samāhūya priye caināṃ dehi tvaṃ bhojanaṃ śubhe | kṛpayā parayāviṣṭā jñātvā māṃ tu samāgatām 47| provāca maṃgalā kāṃtaṃ dāsyāmi priya bhojanam | evamuktvā ca bhartāraṃ maṃgalā maṃgalānvitā 48| punarmāṃ bhojayāmāsa miṣṭānnena sudurbalām | māmuvāca sa dharmātmā śivaśarmā mahāmuniḥ 49| kā tvamatra samāyātā kasya vā bhramase jagat | kena kāryeṇa sarvatra kathayasva mamāgrataḥ 50| evamākarṇya tadvākyaṃ bhartuścaiva mahātmanaḥ | svareṇa lakṣitaḥ kāṃto mayā vai pāpayā tadā 51| vrīḍayādhomukhījātā dṛṣṭo bhartā yadā mayā | maṃgalā cārusarvāṃgī bhartāramidamabravīt 52| kā ceyaṃ hi samācakṣva tvāṃ dṛṣṭvā hi vilajjati | kathayasva prasādena kā ca eṣā bhaviṣyati 53| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne sukalācaritre ekapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ 51|