Chapter 76

महादेव उवाच- शृणु सुंदरि वक्ष्यामि स्तोत्रं चाभ्युदयं ततः । यच्छ्रुत्वा मुच्यते पापी ब्रह्महा नात्र संशयः १। धाता वै नारदं प्राह तदहं तु ब्रवीमि ते । तमुवाच ततो देवः स्वयंभूरमितद्युतिः २। प्रगृह्य रुचिरं बाहुं स्मारयेच्चौर्ध्वदेहिकम् । भगवान्नारायणः श्रीमान्देवश्चक्रायुधोहरिः ३। शार्ङ्गधारी हृषीकेशः पुराणपुरुषोत्तमः । अजितः खड्गभृज्जिष्णुः कृष्णश्चैव सनातनः ४। एकशृंगो वराहस्त्वं भूतभव्यभवात्मकः । अक्षरं ब्रह्म सत्यं तु आदौ चांते च राघवः ५। लोकानां तु परो धर्मो विष्वक्सेनश्चतुर्भुजः । सेनानी रक्षणस्त्वं च वैकुंठस्त्वं जगत्प्रभुः ६। प्रभवश्चाव्ययस्त्वं च उपेंद्रो मधुसूदनः । पृश्निगर्भो धृतार्चिस्त्वं पद्मनाभो रणांतकृत् ७। शरण्यं शरणं च त्वामाहुः सेन्द्रा महर्षयः । ऋक्सामश्रेष्ठो वेदात्मा शतजिह्वो महर्षयः ८। त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोंकारः परंतपः । शतधन्वा वसुः पूर्वं वसूनां त्वं प्रजापतिः ९। त्रयाणामपि लोकानां आदिकर्ता स्वयंप्रभुः । रुद्राणामष्टमो रुद्रः साध्यानामपि पंचमः १०। आश्विनौ चापि कर्णौ ते सूर्यचंद्रौ च चक्षुषी । अंते चादौ च मध्ये च दृश्यसे त्वं परंतपः ११। प्रभवो निधनं चास्य न विदुः को भवानिति । दृश्यसे सर्वलोकेषु गोषु च ब्रह्मणेषु च १२। दिक्षु सर्वासु गगने पर्वतेषु गुहासु च । सहस्रनयनः श्रीमाञ्छतशीर्षः सहस्रपात् १३। त्वं धारयसि भूतानि वसुधां च सपर्वताम् । अंतःपृथिव्यां सलिले सर्वसत्वमहोरगः १४। त्रींल्लोकान्धारयन्नास्ते देवगंधर्वदानवान् । अहं ते हृदयं राम जिह्वा देवी सरस्वती १५। देवा रोमाणि गात्रेषु निर्मितास्ते स्वमायया । निमिषस्ते स्मृता रात्रिरुन्मेषो दिवसस्तथा १६। संस्कारस्ते भवेद्देहो न तदस्ति विना त्वया । जगत्सर्वं शरीरे तत्स्थैर्यं च वसुधातलम् १७। अग्निः कोपः प्रसादस्ते शेषः श्रीमांश्च लक्ष्मणः । त्वया लोकास्त्रयः क्रांताः पुराणैर्विक्रमैस्त्रिभिः १८। त्वयेंद्रश्च कृतो राजा बलिर्बद्धो महासुरः । लोकान्संहृत्य कालस्त्वं निवेश्यात्मनि केवलम् १९। करोष्येकार्णवं घोरं दृश्यादृश्ये च नान्यथा । त्वया सिंहवपुः कृत्वा परमं दिव्यमुत्तमम् २०। भयदः सर्वभूतानां हिरण्यकशिपुर्हतः । त्वमश्ववदनो भूत्वा पातालतलमाश्रितः २१। संहृतं परमं हव्यं रहस्यं वै पुनः पुनः । यत्परं श्रूयते ज्योतिर्यत्परं श्रूयते परः २२। यत्परं परतश्चै वपरमात्मेति कथ्यते । परो मंत्रः परं तेजस्तमेव हि निगद्यसे २३। हव्यं कव्यं पवित्रं च प्राप्तिः स्वर्गापवर्गयोः । स्थित्युत्पत्तिविनाशांस्ते त्वामाहुः प्रकृतेः परम् २४। यज्ञश्च यजमानश्च होता चाध्वर्युरेव च । भोक्ता यज्ञफलानां च त्वं वै वेदैश्च गीयसे २५। सीतालक्ष्मीर्भवान्विष्णुर्देवः कृष्णः प्रजापतिः । वधार्थं रावणस्य त्वं प्रविष्टो मानुषीं तनुम् २६। तदिदं च त्वया कार्यं कृतं धर्मभृतां वर । निहतो रावणो राम प्रहृष्टा देवताः कृताः २७। अमोघं देववीर्यं ते न ते मोघः पराक्रमः । अमोघदर्शनं राम न च मोघस्तव स्तवः २८। अमोघास्ते भविष्यंति भक्तिमंतो नरा भुवि । ये च त्वां देव संभक्ताःपुराणं पुरुषोत्तमम् २९। इममार्षस्तवं पुण्यमितिहासं पुरातनम् । ये नराः कीर्तयिष्यंति नास्ति तेषां पराभवः ३०। कथमिह हि पराभवं व्रजेयुः पुरुषवराः पुरुषोत्तमे हि भक्ताः । नहि जगति चतुर्भुजप्रियाणां त्रिदश इहास्ति वरप्रदो विशिष्टः ३१। स्तोत्राणां प्रवरं स्तोत्रं राघवस्य महात्मनः । त्रिकाले यः पठेन्नित्यं महापातकवानपि ३२। संध्याकाले द्विजश्रेष्ठैः श्राद्धकाले विशेषतः । पठनीयं प्रयत्नेन भक्तिभावेन चेतसा ३३। इदं गोप्यं हि परमं नाख्येयं कर्हिचित्क्वचित् । पठनान्मुक्तिमाप्नोति सात्त्वतः स भवेद्ध्रुवम् ३४। प्रथमं पिंडपूजांते ब्राह्मणैर्द्विजसत्तमैः । पठितव्यमिदं स्तोत्रं श्राद्धमक्षयमाप्नुयात् ३५। इदं पवित्रं परमं जनानां मुक्तिदायकम् । लिखित्वा वै गृहे यस्तु धारयेत्सुसमाधिना ३६। आयुः श्रीश्च बलं तस्य वृद्धिं याति दिनेदिने । लिखित्वा ब्राह्मणे दद्याद्धीमान्यो वै कदाचन ३७। विमुक्ताः पूर्वजास्तस्य यांति विष्णोः परं पदम् । चतुर्णां चैव वेदानां पाठे चैव तु यत्फलम् ३८। समवाप्नोति जापेन नरः स्तोत्रं पठन्जपन् । धृत्वा वै शंखचक्रादि ब्राह्मणैर्वेदतत्परैः ३९। श्राद्धकाले महादेवि अक्षयं तद्भवेद्ध्रुवम् । कंठे पद्माक्षमालां च शंखचक्रादिधारणम् ४०। ततः श्राद्धं प्रकुर्वीत इदं स्तोत्रं पठन्जपन् । विधिना भक्तिभावेन पूर्णं भवति नान्यथा ४१। अतो भक्तिमता पुंसा पठनीयं प्रयत्नतः । पठनात्सर्वमाप्नोति स नरः सुखमेधते ४२। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे उमामहेश्वरसंवादे आभ्युदयिकमूर्ध्वदैहिकस्तोत्रं नाम षट्सप्ततितमोऽध्यायः ७६ ।

mahādeva uvāca- śṛṇu suṃdari vakṣyāmi stotraṃ cābhyudayaṃ tataḥ | yacchrutvā mucyate pāpī brahmahā nātra saṃśayaḥ 1| dhātā vai nāradaṃ prāha tadahaṃ tu bravīmi te | tamuvāca tato devaḥ svayaṃbhūramitadyutiḥ 2| pragṛhya ruciraṃ bāhuṃ smārayeccaurdhvadehikam | bhagavānnārāyaṇaḥ śrīmāndevaścakrāyudhohariḥ 3| śārṅgadhārī hṛṣīkeśaḥ purāṇapuruṣottamaḥ | ajitaḥ khaḍgabhṛjjiṣṇuḥ kṛṣṇaścaiva sanātanaḥ 4| ekaśṛṃgo varāhastvaṃ bhūtabhavyabhavātmakaḥ | akṣaraṃ brahma satyaṃ tu ādau cāṃte ca rāghavaḥ 5| lokānāṃ tu paro dharmo viṣvaksenaścaturbhujaḥ | senānī rakṣaṇastvaṃ ca vaikuṃṭhastvaṃ jagatprabhuḥ 6| prabhavaścāvyayastvaṃ ca upeṃdro madhusūdanaḥ | pṛśnigarbho dhṛtārcistvaṃ padmanābho raṇāṃtakṛt 7| śaraṇyaṃ śaraṇaṃ ca tvāmāhuḥ sendrā maharṣayaḥ | ṛksāmaśreṣṭho vedātmā śatajihvo maharṣayaḥ 8| tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvamoṃkāraḥ paraṃtapaḥ | śatadhanvā vasuḥ pūrvaṃ vasūnāṃ tvaṃ prajāpatiḥ 9| trayāṇāmapi lokānāṃ ādikartā svayaṃprabhuḥ | rudrāṇāmaṣṭamo rudraḥ sādhyānāmapi paṃcamaḥ 10| āśvinau cāpi karṇau te sūryacaṃdrau ca cakṣuṣī | aṃte cādau ca madhye ca dṛśyase tvaṃ paraṃtapaḥ 11| prabhavo nidhanaṃ cāsya na viduḥ ko bhavāniti | dṛśyase sarvalokeṣu goṣu ca brahmaṇeṣu ca 12| dikṣu sarvāsu gagane parvateṣu guhāsu ca | sahasranayanaḥ śrīmāñchataśīrṣaḥ sahasrapāt 13| tvaṃ dhārayasi bhūtāni vasudhāṃ ca saparvatām | aṃtaḥpṛthivyāṃ salile sarvasatvamahoragaḥ 14| trīṃllokāndhārayannāste devagaṃdharvadānavān | ahaṃ te hṛdayaṃ rāma jihvā devī sarasvatī 15| devā romāṇi gātreṣu nirmitāste svamāyayā | nimiṣaste smṛtā rātrirunmeṣo divasastathā 16| saṃskāraste bhaveddeho na tadasti vinā tvayā | jagatsarvaṃ śarīre tatsthairyaṃ ca vasudhātalam 17| agniḥ kopaḥ prasādaste śeṣaḥ śrīmāṃśca lakṣmaṇaḥ | tvayā lokāstrayaḥ krāṃtāḥ purāṇairvikramaistribhiḥ 18| tvayeṃdraśca kṛto rājā balirbaddho mahāsuraḥ | lokānsaṃhṛtya kālastvaṃ niveśyātmani kevalam 19| karoṣyekārṇavaṃ ghoraṃ dṛśyādṛśye ca nānyathā | tvayā siṃhavapuḥ kṛtvā paramaṃ divyamuttamam 20| bhayadaḥ sarvabhūtānāṃ hiraṇyakaśipurhataḥ | tvamaśvavadano bhūtvā pātālatalamāśritaḥ 21| saṃhṛtaṃ paramaṃ havyaṃ rahasyaṃ vai punaḥ punaḥ | yatparaṃ śrūyate jyotiryatparaṃ śrūyate paraḥ 22| yatparaṃ parataścai vaparamātmeti kathyate | paro maṃtraḥ paraṃ tejastameva hi nigadyase 23| havyaṃ kavyaṃ pavitraṃ ca prāptiḥ svargāpavargayoḥ | sthityutpattivināśāṃste tvāmāhuḥ prakṛteḥ param 24| yajñaśca yajamānaśca hotā cādhvaryureva ca | bhoktā yajñaphalānāṃ ca tvaṃ vai vedaiśca gīyase 25| sītālakṣmīrbhavānviṣṇurdevaḥ kṛṣṇaḥ prajāpatiḥ | vadhārthaṃ rāvaṇasya tvaṃ praviṣṭo mānuṣīṃ tanum 26| tadidaṃ ca tvayā kāryaṃ kṛtaṃ dharmabhṛtāṃ vara | nihato rāvaṇo rāma prahṛṣṭā devatāḥ kṛtāḥ 27| amoghaṃ devavīryaṃ te na te moghaḥ parākramaḥ | amoghadarśanaṃ rāma na ca moghastava stavaḥ 28| amoghāste bhaviṣyaṃti bhaktimaṃto narā bhuvi | ye ca tvāṃ deva saṃbhaktāḥpurāṇaṃ puruṣottamam 29| imamārṣastavaṃ puṇyamitihāsaṃ purātanam | ye narāḥ kīrtayiṣyaṃti nāsti teṣāṃ parābhavaḥ 30| kathamiha hi parābhavaṃ vrajeyuḥ puruṣavarāḥ puruṣottame hi bhaktāḥ | nahi jagati caturbhujapriyāṇāṃ tridaśa ihāsti varaprado viśiṣṭaḥ 31| stotrāṇāṃ pravaraṃ stotraṃ rāghavasya mahātmanaḥ | trikāle yaḥ paṭhennityaṃ mahāpātakavānapi 32| saṃdhyākāle dvijaśreṣṭhaiḥ śrāddhakāle viśeṣataḥ | paṭhanīyaṃ prayatnena bhaktibhāvena cetasā 33| idaṃ gopyaṃ hi paramaṃ nākhyeyaṃ karhicitkvacit | paṭhanānmuktimāpnoti sāttvataḥ sa bhaveddhruvam 34| prathamaṃ piṃḍapūjāṃte brāhmaṇairdvijasattamaiḥ | paṭhitavyamidaṃ stotraṃ śrāddhamakṣayamāpnuyāt 35| idaṃ pavitraṃ paramaṃ janānāṃ muktidāyakam | likhitvā vai gṛhe yastu dhārayetsusamādhinā 36| āyuḥ śrīśca balaṃ tasya vṛddhiṃ yāti dinedine | likhitvā brāhmaṇe dadyāddhīmānyo vai kadācana 37| vimuktāḥ pūrvajāstasya yāṃti viṣṇoḥ paraṃ padam | caturṇāṃ caiva vedānāṃ pāṭhe caiva tu yatphalam 38| samavāpnoti jāpena naraḥ stotraṃ paṭhanjapan | dhṛtvā vai śaṃkhacakrādi brāhmaṇairvedatatparaiḥ 39| śrāddhakāle mahādevi akṣayaṃ tadbhaveddhruvam | kaṃṭhe padmākṣamālāṃ ca śaṃkhacakrādidhāraṇam 40| tataḥ śrāddhaṃ prakurvīta idaṃ stotraṃ paṭhanjapan | vidhinā bhaktibhāvena pūrṇaṃ bhavati nānyathā 41| ato bhaktimatā puṃsā paṭhanīyaṃ prayatnataḥ | paṭhanātsarvamāpnoti sa naraḥ sukhamedhate 42| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe umāmaheśvarasaṃvāde ābhyudayikamūrdhvadaihikastotraṃ nāma ṣaṭsaptatitamo'dhyāyaḥ 76 |