Chapter 44

शेष उवाच। आगत्य सविधे रुद्रं समरांगणमूर्धनि । जगाद हनुमान्वीरः संजिहीर्षुः सुराधिपम् १। हनूमानुवाच। त्वं यदाचरसे रुद्र धर्मस्य प्रतिकूलनम् । तस्मात्त्वां शास्तुमिच्छामि रामभक्तवधोद्यतम् २। मया पुरा श्रुतं देव ऋषिभिर्बहुधोदितम् । रघुनाथपदस्मारी नित्यं रुद्रः पिनाकभृत् ३। तत्सर्वं तु मृषा जातं शत्रुघ्नं प्रति युध्यतः । पुष्कलो मे हतः शूरः शत्रुघ्नोऽपि विमूर्च्छितः ४। तस्मात्त्वां पातयाम्यद्य त्रैलोक्यप्रलयोद्यतम् । यत्नात्तिष्ठस्व भोः शर्व रामभक्तिपराङ्मुखः ५। शेष उवाच। इत्युक्तवंतं प्लवगं प्रोवाच स महेश्वरः । धन्योऽसि वीरवर्यस्त्वं भवान्वदति नो मृषा ६। मत्स्वामी रामचंद्रोऽयं सुरासुरनमस्कृतः । तदश्वमानयामास शत्रुघ्नः परवीरहा ७। तद्रक्षार्थं समायातस्तद्भक्त्या तु वशीकृतः । यथाकथंचिद्भक्तोऽसौ रक्ष्यः स्वात्मा इति स्थितिः ८। रघुनाथः कृपां कृत्वा विलोकय तु निस्त्रपम् । मां स्वभक्त सुदुःखेन किंचित्कोपं दधन्महान् ९। शेष उवाच। एवं वदति चंडीशे हनूमान्कुपितो भृशम् । शिलामादाय महतीं ताडयामास तद्रथम् १०। शिलया ताडितस्तस्य रथः शकलतां गतः । ससूतः सहयः केतुपताकाभिः समन्वितः ११। नभःस्था देवताः सर्वाः प्रशशंसुः कपीश्वरम् । धन्योसि प्लवगाधीश महत्कर्म त्वया कृतम् १२। श्रीशिवं विरथं दृष्ट्वा नंदी तं समुपाद्रवत् । उवाच श्रीमहादेवं मत्पृष्ठं गम्यतामिति १३। वृषस्थितं तु भूतेशं हनूमान्कुपितो भृशम् । शिलामुत्पाट्य तरसा प्राहनद्धृदये तदा १४। तदाहतो भूतपतिः शूलं तीक्ष्णं समाददे । जाज्वल्यमानं त्रिशिखं वह्निज्वालासमप्रभम् १५। आयातं तन्महद्दृष्ट्वा शूलं प्रज्वलनप्रभम् । हस्ते गृहीत्वा तरसा बभंज तिलशः क्षणात् १६। भग्ने त्रिशूले तरसा कपीन्द्रेण क्षणाच्छिवः । शक्तिं करे समाधत्त सर्वलोहविनिर्मिताम् १७। सा शक्तिः शिवनिर्मुक्ता हृदये तस्य धीमतः । लग्ना क्षणादभूत्तत्र विक्लवः प्लवगाधिपः १८। क्षणाच्च तद्व्यथां तीर्त्वा गृहीत्वा वृक्षमुल्बणम् । ताडयामास हृदये महाव्यालविभूषिते १९। ताडितास्तेन वीरेण फणीन्द्रास्त्रा समागताः । इतस्ततस्ते तं मुक्त्वा गताः पातालमुज्जवाः २०। शिवस्तस्मिन्नगे मुक्ते वक्षसि स्वे निरीक्ष्य च । कुपितो व्यदधाद्घोरं मुसलं करयुग्मके २१। हतोसि गच्छ संग्रामात्पलाय्य प्लवगाधम । एष ते प्राणहंताहं मुसलेन क्षणादिह २२। मुसलं वीक्ष्य निर्मुक्तं शिवेन कुपितेन वै । कीशस्तद्वंचयामास महावेगाद्धरिं स्मरन् २३। मुसलं तत्पपाताधः शिवमुक्तं महायसम् । विदार्य पृथिवीं सर्वां जगाम च रसातलम् २४। तदा प्रकुपितोऽत्यतं हनूमान्रामसेवकः । गृहीत्वा पर्वतं हस्ते ताडयामास वक्षसि २५। स यावत्पर्वतं छेत्तुं मतिं चक्रे सतीपतिः । तावद्धतः कपींद्रेण शालेन बहुशाखिना २६। तमपिच्छेत्तुमुद्युक्तो यावत्तावच्छिलाहतः । शिलास्ता भेदितुं स्वांतं चकार मृड उद्यतः २७। तावद्वृष्टिं चकारायं शिलाभिर्नगपर्वतैः । लांगूलेन च संवेष्ट्य ताडयत्येष भूतपम् २८। शिलाभिः पर्वतैर्वृक्षैः पुच्छास्फोटेन भूरिशः । नंदी प्राप्तो महात्रासं चंद्रोऽपि शकलीकृतः २९। अत्यंतं विह्वलो जातो महेशानः प्रकोपनः । क्षणेक्षणे प्रहारेण विह्वलं कुर्वतं भृशम् ३०। जगाद प्लवगाधीशं धन्योसि रघुपानुग । महत्कर्म कृतं तेऽद्य यत्तेहं सुप्रतोषितः ३१। न दानेन न यज्ञेन नाल्पेन तपसा ह्यहम् । सुलभोऽस्मि महावेग तस्मात्प्रार्थय मे वरम् ३२। शेष उवाच। एवं ब्रुवंतं तं दृष्ट्वा हनूमान्निजगाद तम् । प्रहसन्निर्भिया वाण्या महेशानं सुतोषितम् ३३। हनूमानुवाच। रघुनाथप्रसादेन सर्वं मेऽस्ति महेश्वर । तथापि याचे हि वरं त्वत्तः समरतोषितात् ३४। एष पुष्कलसंज्ञो नः समरे पतितो हतः । तथैव रामावरजः शत्रुघ्नो मूर्च्छितो रणे ३५। अन्ये च वीरा बहवः पतिताः शरविक्षताः । मूर्च्छिताः पतिताः केचित्तान्रक्षस्व गणैः सह ३६। यथा चैतान्महाभूता वेतालाश्च पिशाचकाः । न हरंति न खादंति श्वशृगालादयस्तथा ३७। एतेषां वपुषो भेदो न भवेत्त्वं तथाचर । यावदिंद्रगणं जित्वा न यामि द्रोणपर्वतम् ३८। तत्रस्था औषधीर्वापि नीत्वा संस्थापितान्भटान् । जीवयामि बलात्सर्वांस्तावत्त्वं रक्ष सर्वशः ३९। एष गच्छामि तं नेतुं द्रोणं पर्वतसत्तमम् । यस्मिन्वसंत्योषधयः प्राणिसंजीवनंकराः ४०। एतद्वचः समाकर्ण्य तथेति निजगाद तम् । याहि शीघ्रं नगं तं तु रक्षामि त्वद्भटान्मृतान् ४१। तच्छ्रुत्वा वाक्यमीशस्य जगाम द्रोणपर्वतम् । द्वीपान्सर्वानतिक्रम्य जगाम क्षीरसागरम् ४२। अत्र तु स्वगणैश्चायं रक्षति स्म शिवो महान् । श्मशानं तद्गणैः स्वीयैर्महाबलपराक्रमैः ४३। हनूमान्द्रोणमासाद्य द्रोणंनाम महागिरिम् । लांगूले तं निधायाशु प्रतस्थे रणमंडलम् ४४। तं नेतुमुद्यते विप्र चकंपे स च पर्वतः । कंपमानं तु तं दृष्ट्वा तत्पाला देवतागणाः ४५। हाहेति कृत्वा प्रोचुस्ते किमिदं भविता गिरौ । को ह्येनं नयते वीरो महाबलपराक्रमः ४६। एवं कृत्वा सुराः सर्वे संहता ददृशुः कपिम् । मुंचैनमिति तं प्रोच्य जघ्नुः शस्त्रास्त्रकोटिभिः ४७। तान्सर्वान्निघ्नतो दृष्ट्वा हनूमान्कुपितो भृशम् । जघान तान्क्षणाद्वीरः शक्रः सर्वासुरान्यथा ४८। केचित्पदाहतास्तत्र केचित्करविमर्दिताः । लांगूलेन हताः केचित्केचिच्छृंगेण चाहताः ४९। सर्वे ते नाशमापन्नाः क्षणात्कीशेन ताडिताः । केचिन्निपतिता भूमौ रुधिरेण परिप्लुताः ५०। केचित्कीशभयात्त्रस्ता जग्मुः शक्रं सुराधिपम् । क्षतेन च परिप्लुष्टा रुधिरक्षतदेहिनः ५१। तान्दृष्ट्वा भयसंविग्नान्रुधिरेण परिप्लुतान् । सुराञ्जगाद विमनाः शक्रः सर्वसुरोत्तमः ५२। कथं यूयं भयत्रस्ताः कथं रुधिरविप्लुताः । केन दैत्येन निहता राक्षसेनाधमेन वा ५३। सर्वं शंसत मे तथ्यं यथा ज्ञात्वा व्रजामि तम् । निहत्य बद्ध्वा चायामि युष्मद्घातकमुन्मदम् ५४। इति वाक्यं समाकर्ण्य तुरासाहं सुरोत्तमाः । जगदुर्दीनया वाचा सुरासुरनमस्कृतम् ५५। देवा ऊचुः। इहागत्य न जानीमः कश्चिद्वानररूपधृक् । नेतुं द्रोणं समुद्युक्तो लांगूले वेष्ट्य तं गिरिम् ५६। गंतुं कृतमतिस्तावद्वयं सर्वे सुसंहताः । युद्धं चक्रुः सुसंनद्धाः सर्वशस्त्रास्त्रवर्षिणः ५७। तेन सर्वे वयं युद्धे निर्जिता बलशालिना । अनेके निहतास्तत्र भूमौ पेतुः सुरोत्तमाः ५८। वयं तु बहुभिः पुण्यैर्जीविता इह चागताः । शोणितेन सुसिक्तांगाः क्षतपीडासमन्विताः ५९। एतद्वाक्यं समाकर्ण्य सुराणां स पुरंदरः । आदिदेश सुरान्सर्वान्महाबलसमन्वितान् ६०। यात महाद्रोणगिरिं कपिं बद्धुं महाबलम् । बद्ध्वा नयत यूयं वै सुराणां रणपातकम् ६१। इत्याज्ञप्ता ययुस्ते वै द्रोणं पर्वतसत्तमम् । यत्रास्ते बलवान्वीरो हनूमान्कपिसत्तमः ६२। गत्वा ते प्राहरन्सर्वे हनूमंतं महाबलम् । हनूमता ते निहता मुष्टिभिः करताडनैः ६३। पतितास्ते क्षणात्तत्र रुधिरक्षतविग्रहाः । अन्ये पलायनपरा जग्मुस्ते त्रिदिवेश्वरम् ६४। तच्छ्रुत्वा कुपितः शक्रः सर्वानमरसत्तमान् । आदिदेश महावीरं वानरेंद्रं सुरोत्तमः ६५। तदाज्ञप्ता ययुस्ते वै यत्र कीशेश्वरो बली । तान्सर्वानागतान्दृष्ट्वा जगाद कपिसत्तमः ६६। मायां तु वीराः समरे संहर्तारं हि मां बलात् । नेष्यामि युष्मानधुना संयमिन्याः पुरोंऽतिके ६७। इत्युक्ता अपि ते सर्वे सन्नद्धाः प्राहरन्कपिम् । शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैर्महाबलसमन्विताः ६८। केचिच्छूलैः परशुभिः केचित्खड्गैश्च पट्टिशैः । मुसलैः शक्तिभिः केचित्क्रोधेन कलुषीकृताः ६९। स आहतोऽमरवरैर्विविधैरायुधैर्बली । शिलाभिस्ताञ्जघानाशु सर्वानमरसत्तमान् ७०। केचित्पलाय्य आहुस्ते गताः शक्रसमीपकम् । तदुक्तं वाक्यमाकर्ण्य भयं प्राप सुराधिपः ७१। बृहस्पतिं सुराध्यक्षं मंत्रिणं स्वर्गवासिनाम् । पप्रच्छ सविधे गत्वा नत्वा सुरगुरुं वरम् ७२। इंद्र उवाच। कोऽसौ यो वानरो द्रोणं नेतुं स्वामिन्समागतः । येन मे निहता वीरा अमराः शस्त्रधारिणः ७३। शेष उवाच। एतच्छ्रुत्वा तु तद्वाक्यमुक्तमांगिरसो महान् । जगाद भयसंविग्नं तुरासाहं सुराधिपम् ७४। बृहस्पतिरुवाच। यो रावणमहन्संख्ये कुंभकर्णमदीदहत् । येन ते वैरिणः सर्वे हतास्तस्यैव सेवकः ७५। येन लंका सत्रिकूटा निर्दग्धा पुच्छवह्निना । अक्षश्च निहतो येन हनूमंतमवेहि तम् ७६। तेन सर्वे विनिहता द्रोणार्थमयमुद्यतः । हयमेधं महाराजः करोति बलिसत्तमः ७७। तस्याश्वं शिवभक्तस्तु नृपो वीरमणिर्महान् । जहार तत्र समभूद्रणं सुरविमोहनम् ७८। शिवेन निहताः संख्ये वीरा रामस्य भूरिशः । तान्वै जीवयितुं द्रोणं नेष्यत्येव महाबलः ७९। नायं वर्षशतैर्जेयो भवता बलसंयुतः । तस्मात्प्रसादय कपिं देहि तत्रत्यमौषधम् ८०। इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे द्रोणगिरौ देवानां पराजयोनाम चतुश्चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ४४ ।

śeṣa uvāca| āgatya savidhe rudraṃ samarāṃgaṇamūrdhani | jagāda hanumānvīraḥ saṃjihīrṣuḥ surādhipam 1| hanūmānuvāca| tvaṃ yadācarase rudra dharmasya pratikūlanam | tasmāttvāṃ śāstumicchāmi rāmabhaktavadhodyatam 2| mayā purā śrutaṃ deva ṛṣibhirbahudhoditam | raghunāthapadasmārī nityaṃ rudraḥ pinākabhṛt 3| tatsarvaṃ tu mṛṣā jātaṃ śatrughnaṃ prati yudhyataḥ | puṣkalo me hataḥ śūraḥ śatrughno'pi vimūrcchitaḥ 4| tasmāttvāṃ pātayāmyadya trailokyapralayodyatam | yatnāttiṣṭhasva bhoḥ śarva rāmabhaktiparāṅmukhaḥ 5| śeṣa uvāca| ityuktavaṃtaṃ plavagaṃ provāca sa maheśvaraḥ | dhanyo'si vīravaryastvaṃ bhavānvadati no mṛṣā 6| matsvāmī rāmacaṃdro'yaṃ surāsuranamaskṛtaḥ | tadaśvamānayāmāsa śatrughnaḥ paravīrahā 7| tadrakṣārthaṃ samāyātastadbhaktyā tu vaśīkṛtaḥ | yathākathaṃcidbhakto'sau rakṣyaḥ svātmā iti sthitiḥ 8| raghunāthaḥ kṛpāṃ kṛtvā vilokaya tu nistrapam | māṃ svabhakta suduḥkhena kiṃcitkopaṃ dadhanmahān 9| śeṣa uvāca| evaṃ vadati caṃḍīśe hanūmānkupito bhṛśam | śilāmādāya mahatīṃ tāḍayāmāsa tadratham 10| śilayā tāḍitastasya rathaḥ śakalatāṃ gataḥ | sasūtaḥ sahayaḥ ketupatākābhiḥ samanvitaḥ 11| nabhaḥsthā devatāḥ sarvāḥ praśaśaṃsuḥ kapīśvaram | dhanyosi plavagādhīśa mahatkarma tvayā kṛtam 12| śrīśivaṃ virathaṃ dṛṣṭvā naṃdī taṃ samupādravat | uvāca śrīmahādevaṃ matpṛṣṭhaṃ gamyatāmiti 13| vṛṣasthitaṃ tu bhūteśaṃ hanūmānkupito bhṛśam | śilāmutpāṭya tarasā prāhanaddhṛdaye tadā 14| tadāhato bhūtapatiḥ śūlaṃ tīkṣṇaṃ samādade | jājvalyamānaṃ triśikhaṃ vahnijvālāsamaprabham 15| āyātaṃ tanmahaddṛṣṭvā śūlaṃ prajvalanaprabham | haste gṛhītvā tarasā babhaṃja tilaśaḥ kṣaṇāt 16| bhagne triśūle tarasā kapīndreṇa kṣaṇācchivaḥ | śaktiṃ kare samādhatta sarvalohavinirmitām 17| sā śaktiḥ śivanirmuktā hṛdaye tasya dhīmataḥ | lagnā kṣaṇādabhūttatra viklavaḥ plavagādhipaḥ 18| kṣaṇācca tadvyathāṃ tīrtvā gṛhītvā vṛkṣamulbaṇam | tāḍayāmāsa hṛdaye mahāvyālavibhūṣite 19| tāḍitāstena vīreṇa phaṇīndrāstrā samāgatāḥ | itastataste taṃ muktvā gatāḥ pātālamujjavāḥ 20| śivastasminnage mukte vakṣasi sve nirīkṣya ca | kupito vyadadhādghoraṃ musalaṃ karayugmake 21| hatosi gaccha saṃgrāmātpalāyya plavagādhama | eṣa te prāṇahaṃtāhaṃ musalena kṣaṇādiha 22| musalaṃ vīkṣya nirmuktaṃ śivena kupitena vai | kīśastadvaṃcayāmāsa mahāvegāddhariṃ smaran 23| musalaṃ tatpapātādhaḥ śivamuktaṃ mahāyasam | vidārya pṛthivīṃ sarvāṃ jagāma ca rasātalam 24| tadā prakupito'tyataṃ hanūmānrāmasevakaḥ | gṛhītvā parvataṃ haste tāḍayāmāsa vakṣasi 25| sa yāvatparvataṃ chettuṃ matiṃ cakre satīpatiḥ | tāvaddhataḥ kapīṃdreṇa śālena bahuśākhinā 26| tamapicchettumudyukto yāvattāvacchilāhataḥ | śilāstā bhedituṃ svāṃtaṃ cakāra mṛḍa udyataḥ 27| tāvadvṛṣṭiṃ cakārāyaṃ śilābhirnagaparvataiḥ | lāṃgūlena ca saṃveṣṭya tāḍayatyeṣa bhūtapam 28| śilābhiḥ parvatairvṛkṣaiḥ pucchāsphoṭena bhūriśaḥ | naṃdī prāpto mahātrāsaṃ caṃdro'pi śakalīkṛtaḥ 29| atyaṃtaṃ vihvalo jāto maheśānaḥ prakopanaḥ | kṣaṇekṣaṇe prahāreṇa vihvalaṃ kurvataṃ bhṛśam 30| jagāda plavagādhīśaṃ dhanyosi raghupānuga | mahatkarma kṛtaṃ te'dya yattehaṃ supratoṣitaḥ 31| na dānena na yajñena nālpena tapasā hyaham | sulabho'smi mahāvega tasmātprārthaya me varam 32| śeṣa uvāca| evaṃ bruvaṃtaṃ taṃ dṛṣṭvā hanūmānnijagāda tam | prahasannirbhiyā vāṇyā maheśānaṃ sutoṣitam 33| hanūmānuvāca| raghunāthaprasādena sarvaṃ me'sti maheśvara | tathāpi yāce hi varaṃ tvattaḥ samaratoṣitāt 34| eṣa puṣkalasaṃjño naḥ samare patito hataḥ | tathaiva rāmāvarajaḥ śatrughno mūrcchito raṇe 35| anye ca vīrā bahavaḥ patitāḥ śaravikṣatāḥ | mūrcchitāḥ patitāḥ kecittānrakṣasva gaṇaiḥ saha 36| yathā caitānmahābhūtā vetālāśca piśācakāḥ | na haraṃti na khādaṃti śvaśṛgālādayastathā 37| eteṣāṃ vapuṣo bhedo na bhavettvaṃ tathācara | yāvadiṃdragaṇaṃ jitvā na yāmi droṇaparvatam 38| tatrasthā auṣadhīrvāpi nītvā saṃsthāpitānbhaṭān | jīvayāmi balātsarvāṃstāvattvaṃ rakṣa sarvaśaḥ 39| eṣa gacchāmi taṃ netuṃ droṇaṃ parvatasattamam | yasminvasaṃtyoṣadhayaḥ prāṇisaṃjīvanaṃkarāḥ 40| etadvacaḥ samākarṇya tatheti nijagāda tam | yāhi śīghraṃ nagaṃ taṃ tu rakṣāmi tvadbhaṭānmṛtān 41| tacchrutvā vākyamīśasya jagāma droṇaparvatam | dvīpānsarvānatikramya jagāma kṣīrasāgaram 42| atra tu svagaṇaiścāyaṃ rakṣati sma śivo mahān | śmaśānaṃ tadgaṇaiḥ svīyairmahābalaparākramaiḥ 43| hanūmāndroṇamāsādya droṇaṃnāma mahāgirim | lāṃgūle taṃ nidhāyāśu pratasthe raṇamaṃḍalam 44| taṃ netumudyate vipra cakaṃpe sa ca parvataḥ | kaṃpamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā tatpālā devatāgaṇāḥ 45| hāheti kṛtvā procuste kimidaṃ bhavitā girau | ko hyenaṃ nayate vīro mahābalaparākramaḥ 46| evaṃ kṛtvā surāḥ sarve saṃhatā dadṛśuḥ kapim | muṃcainamiti taṃ procya jaghnuḥ śastrāstrakoṭibhiḥ 47| tānsarvānnighnato dṛṣṭvā hanūmānkupito bhṛśam | jaghāna tānkṣaṇādvīraḥ śakraḥ sarvāsurānyathā 48| kecitpadāhatāstatra kecitkaravimarditāḥ | lāṃgūlena hatāḥ kecitkecicchṛṃgeṇa cāhatāḥ 49| sarve te nāśamāpannāḥ kṣaṇātkīśena tāḍitāḥ | kecinnipatitā bhūmau rudhireṇa pariplutāḥ 50| kecitkīśabhayāttrastā jagmuḥ śakraṃ surādhipam | kṣatena ca paripluṣṭā rudhirakṣatadehinaḥ 51| tāndṛṣṭvā bhayasaṃvignānrudhireṇa pariplutān | surāñjagāda vimanāḥ śakraḥ sarvasurottamaḥ 52| kathaṃ yūyaṃ bhayatrastāḥ kathaṃ rudhiraviplutāḥ | kena daityena nihatā rākṣasenādhamena vā 53| sarvaṃ śaṃsata me tathyaṃ yathā jñātvā vrajāmi tam | nihatya baddhvā cāyāmi yuṣmadghātakamunmadam 54| iti vākyaṃ samākarṇya turāsāhaṃ surottamāḥ | jagadurdīnayā vācā surāsuranamaskṛtam 55| devā ūcuḥ| ihāgatya na jānīmaḥ kaścidvānararūpadhṛk | netuṃ droṇaṃ samudyukto lāṃgūle veṣṭya taṃ girim 56| gaṃtuṃ kṛtamatistāvadvayaṃ sarve susaṃhatāḥ | yuddhaṃ cakruḥ susaṃnaddhāḥ sarvaśastrāstravarṣiṇaḥ 57| tena sarve vayaṃ yuddhe nirjitā balaśālinā | aneke nihatāstatra bhūmau petuḥ surottamāḥ 58| vayaṃ tu bahubhiḥ puṇyairjīvitā iha cāgatāḥ | śoṇitena susiktāṃgāḥ kṣatapīḍāsamanvitāḥ 59| etadvākyaṃ samākarṇya surāṇāṃ sa puraṃdaraḥ | ādideśa surānsarvānmahābalasamanvitān 60| yāta mahādroṇagiriṃ kapiṃ baddhuṃ mahābalam | baddhvā nayata yūyaṃ vai surāṇāṃ raṇapātakam 61| ityājñaptā yayuste vai droṇaṃ parvatasattamam | yatrāste balavānvīro hanūmānkapisattamaḥ 62| gatvā te prāharansarve hanūmaṃtaṃ mahābalam | hanūmatā te nihatā muṣṭibhiḥ karatāḍanaiḥ 63| patitāste kṣaṇāttatra rudhirakṣatavigrahāḥ | anye palāyanaparā jagmuste tridiveśvaram 64| tacchrutvā kupitaḥ śakraḥ sarvānamarasattamān | ādideśa mahāvīraṃ vānareṃdraṃ surottamaḥ 65| tadājñaptā yayuste vai yatra kīśeśvaro balī | tānsarvānāgatāndṛṣṭvā jagāda kapisattamaḥ 66| māyāṃ tu vīrāḥ samare saṃhartāraṃ hi māṃ balāt | neṣyāmi yuṣmānadhunā saṃyaminyāḥ puroṃ'tike 67| ityuktā api te sarve sannaddhāḥ prāharankapim | śastrāstrairbahudhā muktairmahābalasamanvitāḥ 68| kecicchūlaiḥ paraśubhiḥ kecitkhaḍgaiśca paṭṭiśaiḥ | musalaiḥ śaktibhiḥ kecitkrodhena kaluṣīkṛtāḥ 69| sa āhato'maravarairvividhairāyudhairbalī | śilābhistāñjaghānāśu sarvānamarasattamān 70| kecitpalāyya āhuste gatāḥ śakrasamīpakam | taduktaṃ vākyamākarṇya bhayaṃ prāpa surādhipaḥ 71| bṛhaspatiṃ surādhyakṣaṃ maṃtriṇaṃ svargavāsinām | papraccha savidhe gatvā natvā suraguruṃ varam 72| iṃdra uvāca| ko'sau yo vānaro droṇaṃ netuṃ svāminsamāgataḥ | yena me nihatā vīrā amarāḥ śastradhāriṇaḥ 73| śeṣa uvāca| etacchrutvā tu tadvākyamuktamāṃgiraso mahān | jagāda bhayasaṃvignaṃ turāsāhaṃ surādhipam 74| bṛhaspatiruvāca| yo rāvaṇamahansaṃkhye kuṃbhakarṇamadīdahat | yena te vairiṇaḥ sarve hatāstasyaiva sevakaḥ 75| yena laṃkā satrikūṭā nirdagdhā pucchavahninā | akṣaśca nihato yena hanūmaṃtamavehi tam 76| tena sarve vinihatā droṇārthamayamudyataḥ | hayamedhaṃ mahārājaḥ karoti balisattamaḥ 77| tasyāśvaṃ śivabhaktastu nṛpo vīramaṇirmahān | jahāra tatra samabhūdraṇaṃ suravimohanam 78| śivena nihatāḥ saṃkhye vīrā rāmasya bhūriśaḥ | tānvai jīvayituṃ droṇaṃ neṣyatyeva mahābalaḥ 79| nāyaṃ varṣaśatairjeyo bhavatā balasaṃyutaḥ | tasmātprasādaya kapiṃ dehi tatratyamauṣadham 80| iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe droṇagirau devānāṃ parājayonāma catuścatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ 44 |