Chapter 9

सूत उवाच-। उत्तरेषु च भो विप्रा द्वीपेषु श्रूयते कथा । एवं तत्र महाभागा ब्रुवतस्तन्निबोधत १। घृततोयः समुद्रोथ दधिमंडोदकोपरः । सुरोदसागरश्चैव तथान्यो दुग्धसागरः २। परस्परेण द्विगुणाः सर्वे द्वीपा द्विजर्षभाः । पर्वताश्च महाप्राज्ञाः समुद्रैः परिवारिताः ३। गौरस्तु मध्यमे द्वीपे गिरिर्मनःशिलो महान् । पर्वतः पश्चिमे कृष्णो नारायणसखो द्विजाः ४। तत्र रत्नानि दिव्यानि स्वयं रक्षति केशवः । प्रसन्नश्चाभवत्तत्र प्रजानां व्यदधात्सुखम् ५। शरद्वीपे कुशस्तंबो मध्ये जनपदस्य ह । संपूज्यते शाल्मलिश्च द्वीपे शाल्मलिके द्विजाः ६। क्रौंचद्वीपे महाक्रौंचो गिरी रत्नचयाकरः । संपूज्यते भो विप्रेंद्राश्चातुर्वर्ण्येन नित्यदा ७। गोमंतः पर्वतो विप्राः सुमहान्सर्वधातुकः । यत्र नित्यं निवसति श्रीमान्कमललोचनः ८। मोक्षिभिः संगतो नित्यं प्रभुर्नारायणोहरिः । कुशद्वीपे तु विप्रेंद्राः पर्वतो विद्रुमैश्चितः ९। सुनामा च सुदुर्धर्षो द्वितीयो हेमपर्वतः । द्युतिमान्नाम विप्रेंद्रास्तृतीयः कुमुदो गिरिः १०। चतुर्थः पुष्पवान्नाम पंचमस्तु कुशेशयः । षष्टो हरिगिरिर्नाम षडेते पर्वतोत्तमाः ११। तेषामंतरविष्कंभो द्विगुणः प्रविभागशः । औद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं रेणुमंडलम् १२। तृतीयं सुरथं नाम चतुर्थं लंबनं स्मृतम् । धृतिमत्पंचमं वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम् १३। सप्तमं कापिलं वर्षं सप्तैते वर्षलंबकाः । एतेषु देवगंधर्वाः प्रजाश्च मुदिता द्विजाः । विहरंति रमंते च न तेषु म्रियते जनः १४। न तेषु दस्यवः संति म्लेच्छजात्योऽपि वा द्विजाः । गौरप्रायो जनः सर्वः सुकुमारश्च सत्तमाः १५। अवशिष्टेषु सर्वेषु वक्ष्यामि द्विजपुंगवाः । यथा श्रुतं महाप्राज्ञा वर्ण्यते शृणुत द्विजाः १६। क्रौंचद्वीपे महाभागाः क्रौंचो नाम महागिरिः । क्रौंचात्परो वामनको वामनादंधकारकः १७। अंधकारात्परो विप्रा मैनाकः पर्वतोत्तमः । मैनाकात्परतो विप्रा गोविंदो गिरिरुत्तमः १८। गोविंदात्परतश्चैव पुंडरीको महागिरिः । पुंडरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुंदुभिस्वनः १९। पुरस्ताद्द्विगुणस्तेषां विष्कंभो मुनिपुंगवाः । देशांस्तत्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु २०। क्रौंचस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः । मनोनुगात्परो देश उष्णो नाम तपोधनाः २१। उष्णात्परः प्रावरकः प्रावरादंधकारकः । अंधकारकदेशात्तु मुनिदेशः परः स्मृतः २२। मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुंदुभिस्वनः । सिद्धचारणसंकीर्णो गौरः प्रायोजनः स्मृतः २३। एते देशाः समाख्याता देवगंधर्वसेविताः । पुष्करे पुष्करो नाम पर्वतो मणिरत्नवान् २४। तत्र नित्यं प्रसरति स्वयं देवः प्रजापतिः । पर्युपासंति तं नित्यं देवाः सर्वे महर्षयः २५। वाग्भिर्मनोनुकूलाभिः पूजयंति द्विजोत्तमाः । जंबूद्वीपात्प्रवर्त्तन्ते रत्नानि विविधानि च २६। द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां मुनिसत्तमाः । विप्राणां ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च २७। आरोग्यायुष्प्रमाणाभ्यां द्विगुणं द्विगुणं ततः । एते जनपदा विप्रा द्वीपेषु तेषु सत्तमाः २८। उक्ता जनपदा येषु धर्मश्चैकः प्रवर्त्तते । ईश्वरो दंडमुद्यम्य स्वयमेव प्रजापतिः २९। द्वीपानेतान्मुनिवरा रक्षंस्तिष्ठति सर्वदा । स राजा स शिवो विप्राः स पिता स पितामहः ३०। गोपायति द्विजश्रेष्ठाः प्रजाः स द्विजपंडिताः । भोजनं चात्र विप्रेंद्राः प्रजाः स्वयमुपस्थितम् ३१। सिद्धमेव महाभागा भुंजते तद्धि नित्यदा । ततः परं महाशैलो दृश्यते लोकसंस्थितिः ३२। चतुरस्रो महाप्राज्ञः सर्वतः परिमंडलः । तत्र तिष्ठंति विप्रेंद्राश्चत्वारो लोकसंमताः ३३। दिग्गजा हि मुनिश्रेष्ठा वामनैरावतां जनाः । सुप्रतीकस्तथा विप्राः प्रभिन्नकरटामुखाः ३४। तस्याहं परिमाणं न संख्यातुमिहमुत्सहे । असंख्यातः सुनित्यं हि तिर्यगूर्द्ध्वमधस्तथा ३५। तत्र वै वायवो वांति दिग्भ्यः सर्वाभ्य एव च । असंबंधा मुनिश्रेष्ठास्तान्निगृह्णंति ते द्विजाः ३६। पुष्करैः पद्मसंकाशैर्विकर्षंति महाप्रभैः । शतधा पुनरेवाशु ते तान्मुंचंति नित्यशः ३७। श्वसद्भिर्मुखनासाभ्यां दिग्गजैरिव मारुताः । आगच्छंति द्विजश्रेष्ठास्तत्र तिष्ठंति वै प्रजाः ३८। यथोद्दिष्टं मया प्रोक्तं सनिर्माणमिदं जगत् । श्रुत्वेदं पृथिवीमानं पुण्यदं च मनोनुगम् ३९। श्रीमांस्तरति विप्रेंद्राः सिद्धार्थः साधुसंमतः । आयुर्बलं च कीर्त्तिश्च तस्य तेजश्च वर्द्धते ४०। यः शृणोति समाख्यातुं पर्वणीदं धृतव्रतः । प्रीयंते पितरस्तस्य तथैव च पितामहाः ४१। इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे नवमोऽध्यायः ९।

sūta uvāca-| uttareṣu ca bho viprā dvīpeṣu śrūyate kathā | evaṃ tatra mahābhāgā bruvatastannibodhata 1| ghṛtatoyaḥ samudrotha dadhimaṃḍodakoparaḥ | surodasāgaraścaiva tathānyo dugdhasāgaraḥ 2| paraspareṇa dviguṇāḥ sarve dvīpā dvijarṣabhāḥ | parvatāśca mahāprājñāḥ samudraiḥ parivāritāḥ 3| gaurastu madhyame dvīpe girirmanaḥśilo mahān | parvataḥ paścime kṛṣṇo nārāyaṇasakho dvijāḥ 4| tatra ratnāni divyāni svayaṃ rakṣati keśavaḥ | prasannaścābhavattatra prajānāṃ vyadadhātsukham 5| śaradvīpe kuśastaṃbo madhye janapadasya ha | saṃpūjyate śālmaliśca dvīpe śālmalike dvijāḥ 6| krauṃcadvīpe mahākrauṃco girī ratnacayākaraḥ | saṃpūjyate bho vipreṃdrāścāturvarṇyena nityadā 7| gomaṃtaḥ parvato viprāḥ sumahānsarvadhātukaḥ | yatra nityaṃ nivasati śrīmānkamalalocanaḥ 8| mokṣibhiḥ saṃgato nityaṃ prabhurnārāyaṇohariḥ | kuśadvīpe tu vipreṃdrāḥ parvato vidrumaiścitaḥ 9| sunāmā ca sudurdharṣo dvitīyo hemaparvataḥ | dyutimānnāma vipreṃdrāstṛtīyaḥ kumudo giriḥ 10| caturthaḥ puṣpavānnāma paṃcamastu kuśeśayaḥ | ṣaṣṭo harigirirnāma ṣaḍete parvatottamāḥ 11| teṣāmaṃtaraviṣkaṃbho dviguṇaḥ pravibhāgaśaḥ | audbhidaṃ prathamaṃ varṣaṃ dvitīyaṃ reṇumaṃḍalam 12| tṛtīyaṃ surathaṃ nāma caturthaṃ laṃbanaṃ smṛtam | dhṛtimatpaṃcamaṃ varṣaṃ ṣaṣṭhaṃ varṣaṃ prabhākaram 13| saptamaṃ kāpilaṃ varṣaṃ saptaite varṣalaṃbakāḥ | eteṣu devagaṃdharvāḥ prajāśca muditā dvijāḥ | viharaṃti ramaṃte ca na teṣu mriyate janaḥ 14| na teṣu dasyavaḥ saṃti mlecchajātyo'pi vā dvijāḥ | gauraprāyo janaḥ sarvaḥ sukumāraśca sattamāḥ 15| avaśiṣṭeṣu sarveṣu vakṣyāmi dvijapuṃgavāḥ | yathā śrutaṃ mahāprājñā varṇyate śṛṇuta dvijāḥ 16| krauṃcadvīpe mahābhāgāḥ krauṃco nāma mahāgiriḥ | krauṃcātparo vāmanako vāmanādaṃdhakārakaḥ 17| aṃdhakārātparo viprā mainākaḥ parvatottamaḥ | mainākātparato viprā goviṃdo giriruttamaḥ 18| goviṃdātparataścaiva puṃḍarīko mahāgiriḥ | puṃḍarīkātparaścāpi procyate duṃdubhisvanaḥ 19| purastāddviguṇasteṣāṃ viṣkaṃbho munipuṃgavāḥ | deśāṃstatra pravakṣyāmi tanme nigadataḥ śṛṇu 20| krauṃcasya kuśalo deśo vāmanasya manonugaḥ | manonugātparo deśa uṣṇo nāma tapodhanāḥ 21| uṣṇātparaḥ prāvarakaḥ prāvarādaṃdhakārakaḥ | aṃdhakārakadeśāttu munideśaḥ paraḥ smṛtaḥ 22| munideśātparaścaiva procyate duṃdubhisvanaḥ | siddhacāraṇasaṃkīrṇo gauraḥ prāyojanaḥ smṛtaḥ 23| ete deśāḥ samākhyātā devagaṃdharvasevitāḥ | puṣkare puṣkaro nāma parvato maṇiratnavān 24| tatra nityaṃ prasarati svayaṃ devaḥ prajāpatiḥ | paryupāsaṃti taṃ nityaṃ devāḥ sarve maharṣayaḥ 25| vāgbhirmanonukūlābhiḥ pūjayaṃti dvijottamāḥ | jaṃbūdvīpātpravarttante ratnāni vividhāni ca 26| dvīpeṣu teṣu sarveṣu prajānāṃ munisattamāḥ | viprāṇāṃ brahmacaryeṇa satyena ca damena ca 27| ārogyāyuṣpramāṇābhyāṃ dviguṇaṃ dviguṇaṃ tataḥ | ete janapadā viprā dvīpeṣu teṣu sattamāḥ 28| uktā janapadā yeṣu dharmaścaikaḥ pravarttate | īśvaro daṃḍamudyamya svayameva prajāpatiḥ 29| dvīpānetānmunivarā rakṣaṃstiṣṭhati sarvadā | sa rājā sa śivo viprāḥ sa pitā sa pitāmahaḥ 30| gopāyati dvijaśreṣṭhāḥ prajāḥ sa dvijapaṃḍitāḥ | bhojanaṃ cātra vipreṃdrāḥ prajāḥ svayamupasthitam 31| siddhameva mahābhāgā bhuṃjate taddhi nityadā | tataḥ paraṃ mahāśailo dṛśyate lokasaṃsthitiḥ 32| caturasro mahāprājñaḥ sarvataḥ parimaṃḍalaḥ | tatra tiṣṭhaṃti vipreṃdrāścatvāro lokasaṃmatāḥ 33| diggajā hi muniśreṣṭhā vāmanairāvatāṃ janāḥ | supratīkastathā viprāḥ prabhinnakaraṭāmukhāḥ 34| tasyāhaṃ parimāṇaṃ na saṃkhyātumihamutsahe | asaṃkhyātaḥ sunityaṃ hi tiryagūrddhvamadhastathā 35| tatra vai vāyavo vāṃti digbhyaḥ sarvābhya eva ca | asaṃbaṃdhā muniśreṣṭhāstānnigṛhṇaṃti te dvijāḥ 36| puṣkaraiḥ padmasaṃkāśairvikarṣaṃti mahāprabhaiḥ | śatadhā punarevāśu te tānmuṃcaṃti nityaśaḥ 37| śvasadbhirmukhanāsābhyāṃ diggajairiva mārutāḥ | āgacchaṃti dvijaśreṣṭhāstatra tiṣṭhaṃti vai prajāḥ 38| yathoddiṣṭaṃ mayā proktaṃ sanirmāṇamidaṃ jagat | śrutvedaṃ pṛthivīmānaṃ puṇyadaṃ ca manonugam 39| śrīmāṃstarati vipreṃdrāḥ siddhārthaḥ sādhusaṃmataḥ | āyurbalaṃ ca kīrttiśca tasya tejaśca varddhate 40| yaḥ śṛṇoti samākhyātuṃ parvaṇīdaṃ dhṛtavrataḥ | prīyaṃte pitarastasya tathaiva ca pitāmahāḥ 41| iti śrīpādme mahāpurāṇe svargakhaṃḍe navamo'dhyāyaḥ 9|