Chapter 8

शेष उवाच। वात्स्यायनमुनिश्रेष्ठ कथा पापप्रणाशिनी । ब्रह्मण्यदेवदेवस्य सर्वधर्मैकरक्षितुः १। राजानं मूर्च्छितं दृष्ट्वा कुंभजन्मा तपोनिधिः । शनैःशनैः करेणाशु पस्पर्शाश्रु जगाद च २। भो रामाश्वसिहि क्षिप्रं किमर्थमवसीदसि । भवान्दैत्यकुलच्छेत्ता महाविष्णुः सनातनः ३। भूतं भव्यं भवच्चैव जगत्स्थास्नु चरिष्णु च । त्वदृते नास्ति संचारी किमर्थमिह मूर्च्छितः ४। श्रुत्वा वाक्यं महाराजः कुंभजन्मसमीरितम् । उत्तस्थौ विगलन्नेत्र बाष्पपूरितसन्मुखः ५। उवाच दीनदीनं च विस्पष्टाक्षरविस्तरम् । त्रपाभर नमन्मूर्तिर्ब्रह्मद्रोहपराङ्मुखः ६। श्रीराम उवाच। अहो मे पश्यता ज्ञानं विमूढस्य दुरात्मनः । यद्ब्राह्मणकुले रूढं हतवान्कामलोलुपः ७। महिलार्थे त्वहं विप्रं वेदशास्त्रविवेकवान् । हतवान्वाडवकुलं बुद्धिहीनोति दुर्मतिः ८। इक्ष्वाकूणां कुले जातु ब्राह्मणो न दुरुक्तिभाक् । ईदृशं कुर्वता कर्म मयैतत्सुकलंकितम् ९। ये ब्राह्मणास्तु पूजार्हा दानसम्मानभोजनैः । ते मया निहता विप्राः शरसंघातसंहितैः १०। काँल्लोकान्नु गमिष्यामि कुंभीपाकोऽपि दुःसहः । न तादृशं तीर्थमस्ति यन्मां पावयितुं क्षमम् ११। न यज्ञो न तपो दानं न वा चैव व्रतादिकम् । यत्तु वै ब्राह्मणद्रोग्धुर्ममपावनतारकम् १२। यैः कोपितं ब्रह्मकुलं नरैर्निरयगामिभिः । ते नरा बहुशो दुःखं भोक्ष्यंति निरयं गताः १३। वेदा मूलं तु धर्माणां वर्णाश्रमविवेकिनाम् । तन्मूलं ब्राह्मणकुलं सर्ववेदैकशाखिनः १४। मूलच्छेत्तुर्ममौद्धत्यात्को लोकोनु भविष्यति । किमद्यकरणीयं वै येन मे हि शिवं भवेत् १५। शेष उवाच। विलपंतं भृशं रामं राजेंद्रं रघुपुंगवम् । मायामनुष्यवपुषं कुंभजन्माब्रवीद्वचः १६। अगस्त्य उवाच। मा विषादं महाधीर कुरु राजन्महामते । न ते ब्राह्मणहत्या स्याद्दुष्टानां नाशमिच्छतः १७। त्वं पुराणः पुमान्साक्षादीश्वरः प्रकृतेः परः । कर्ता हर्ताऽविता साक्षी निर्गुणः स्वेच्छया गुणी १८। सुरापो ब्रह्महत्याकृत्स्वर्णस्तेयी महाघकृत् । सर्वे त्वन्नामवादेन पूताः शीघ्रं भवंति हि १९। इयं देवी जनकजा महाविद्या महामते । यस्याः स्मरणमात्रेण मुक्ता यास्यंति सद्गतिम् २०। रावणोऽपि न वै दैत्यो वैकुंठे तव सेवकः । ऋषीणां शापतोऽवाप्तो दैत्यत्वं दनुजांतक २१। तस्यानुग्रहकर्ता त्वं न तु हंता द्विजन्मनः । एवं संचिंत्य मा भूयो निजं शोचितुमर्हसि २२। इति श्रुत्वा ततो वाक्यं रामः परपुरंजयः । उवाच मधुरं वाक्यं गद्गदस्वरभाषितम् २३। श्रीराम उवाच। पातकं द्विविधं प्रोक्तं ज्ञाताज्ञातविभेदतः । ज्ञातं यद्बुद्धिपूर्वं हि अज्ञातं तद्विवर्जितम् २४। बुद्धिपूर्वं कृतं कर्म भोगेनैव विनश्यति । नश्येदनुशयादन्यदिदं शास्त्रविनिश्चितम् २५। कुर्वतो बुद्धिपूर्वं मे ब्रह्महत्यां सुनिंदिताम् । न मे दुःखापनोदाय साधुवादः सुसंमतः २६। प्रब्रूहि तादृशं मह्यं यादृशं पापदाहकम् । व्रतं दानं मखं किंचित्तीर्थमाराधनं महत् २७। येन मे विमला कीर्तिर्लोकान्वै पावयिष्यति । पापाचाराप्तकालुष्यान्ब्रह्महत्याहतप्रभान् २८। शेष उवाच। इत्युक्तवंतं तं रामं जगाद स तपोनिधिः । सुरासुरनमन्मौलि मणिनीराजितांघ्रिकम् २९। शृणु राम महावीर लोकानुग्रहकारक । विप्रहत्यापनोदाय तव यद्वचनं ब्रुवे ३०। सर्वं स पापं तरति योऽश्वमेधं यजेत वै । तस्मात्त्वं यज विश्वात्मन्वाजिमेधेन शोभिना ३१। सप्ततंतुर्महीभर्त्रा त्वया साध्यो मनीषिणा । महासमृद्धियुक्तेन महाबलसुशालिना ३२। स वाजिमेधो विप्राणां हत्यायाः पापनोदनः । कृतवान्यं महाराजो दिलीपस्तव पूर्वजः ३३। शतक्रतुः शतं कृत्वा क्रतूनां पुरुषर्षभः । पदमापामरावत्यां देवदैत्यसुसेवितम् ३४। मनुश्च सगरो राजा मरुत्तो नहुषात्मजः । एते ते पूर्वजाः सर्वे यज्ञं कृत्वा पदं गताः ३५। तस्मात्त्वं कुरु राजेंद्र समर्थोऽसि समंततः । भ्रातरो लोकपालाभा वर्तंते तव भावुकाः ३६। इत्युक्तमाकर्ण्य मुनेः स भाग्यवान् रघूत्तमो ब्राह्मणघातभीतः । पप्रच्छ यागे सुमतिं चिकीर्षन्विधिं पुरावित्परिगीयमानः ३७। इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे रघनाथस्यागस्त्योपदेशोनामाष्टमोऽध्यायः ८।

śeṣa uvāca| vātsyāyanamuniśreṣṭha kathā pāpapraṇāśinī | brahmaṇyadevadevasya sarvadharmaikarakṣituḥ 1| rājānaṃ mūrcchitaṃ dṛṣṭvā kuṃbhajanmā taponidhiḥ | śanaiḥśanaiḥ kareṇāśu pasparśāśru jagāda ca 2| bho rāmāśvasihi kṣipraṃ kimarthamavasīdasi | bhavāndaityakulacchettā mahāviṣṇuḥ sanātanaḥ 3| bhūtaṃ bhavyaṃ bhavaccaiva jagatsthāsnu cariṣṇu ca | tvadṛte nāsti saṃcārī kimarthamiha mūrcchitaḥ 4| śrutvā vākyaṃ mahārājaḥ kuṃbhajanmasamīritam | uttasthau vigalannetra bāṣpapūritasanmukhaḥ 5| uvāca dīnadīnaṃ ca vispaṣṭākṣaravistaram | trapābhara namanmūrtirbrahmadrohaparāṅmukhaḥ 6| śrīrāma uvāca| aho me paśyatā jñānaṃ vimūḍhasya durātmanaḥ | yadbrāhmaṇakule rūḍhaṃ hatavānkāmalolupaḥ 7| mahilārthe tvahaṃ vipraṃ vedaśāstravivekavān | hatavānvāḍavakulaṃ buddhihīnoti durmatiḥ 8| ikṣvākūṇāṃ kule jātu brāhmaṇo na duruktibhāk | īdṛśaṃ kurvatā karma mayaitatsukalaṃkitam 9| ye brāhmaṇāstu pūjārhā dānasammānabhojanaiḥ | te mayā nihatā viprāḥ śarasaṃghātasaṃhitaiḥ 10| kā~llokānnu gamiṣyāmi kuṃbhīpāko'pi duḥsahaḥ | na tādṛśaṃ tīrthamasti yanmāṃ pāvayituṃ kṣamam 11| na yajño na tapo dānaṃ na vā caiva vratādikam | yattu vai brāhmaṇadrogdhurmamapāvanatārakam 12| yaiḥ kopitaṃ brahmakulaṃ narairnirayagāmibhiḥ | te narā bahuśo duḥkhaṃ bhokṣyaṃti nirayaṃ gatāḥ 13| vedā mūlaṃ tu dharmāṇāṃ varṇāśramavivekinām | tanmūlaṃ brāhmaṇakulaṃ sarvavedaikaśākhinaḥ 14| mūlacchetturmamauddhatyātko lokonu bhaviṣyati | kimadyakaraṇīyaṃ vai yena me hi śivaṃ bhavet 15| śeṣa uvāca| vilapaṃtaṃ bhṛśaṃ rāmaṃ rājeṃdraṃ raghupuṃgavam | māyāmanuṣyavapuṣaṃ kuṃbhajanmābravīdvacaḥ 16| agastya uvāca| mā viṣādaṃ mahādhīra kuru rājanmahāmate | na te brāhmaṇahatyā syādduṣṭānāṃ nāśamicchataḥ 17| tvaṃ purāṇaḥ pumānsākṣādīśvaraḥ prakṛteḥ paraḥ | kartā hartā'vitā sākṣī nirguṇaḥ svecchayā guṇī 18| surāpo brahmahatyākṛtsvarṇasteyī mahāghakṛt | sarve tvannāmavādena pūtāḥ śīghraṃ bhavaṃti hi 19| iyaṃ devī janakajā mahāvidyā mahāmate | yasyāḥ smaraṇamātreṇa muktā yāsyaṃti sadgatim 20| rāvaṇo'pi na vai daityo vaikuṃṭhe tava sevakaḥ | ṛṣīṇāṃ śāpato'vāpto daityatvaṃ danujāṃtaka 21| tasyānugrahakartā tvaṃ na tu haṃtā dvijanmanaḥ | evaṃ saṃciṃtya mā bhūyo nijaṃ śocitumarhasi 22| iti śrutvā tato vākyaṃ rāmaḥ parapuraṃjayaḥ | uvāca madhuraṃ vākyaṃ gadgadasvarabhāṣitam 23| śrīrāma uvāca| pātakaṃ dvividhaṃ proktaṃ jñātājñātavibhedataḥ | jñātaṃ yadbuddhipūrvaṃ hi ajñātaṃ tadvivarjitam 24| buddhipūrvaṃ kṛtaṃ karma bhogenaiva vinaśyati | naśyedanuśayādanyadidaṃ śāstraviniścitam 25| kurvato buddhipūrvaṃ me brahmahatyāṃ suniṃditām | na me duḥkhāpanodāya sādhuvādaḥ susaṃmataḥ 26| prabrūhi tādṛśaṃ mahyaṃ yādṛśaṃ pāpadāhakam | vrataṃ dānaṃ makhaṃ kiṃcittīrthamārādhanaṃ mahat 27| yena me vimalā kīrtirlokānvai pāvayiṣyati | pāpācārāptakāluṣyānbrahmahatyāhataprabhān 28| śeṣa uvāca| ityuktavaṃtaṃ taṃ rāmaṃ jagāda sa taponidhiḥ | surāsuranamanmauli maṇinīrājitāṃghrikam 29| śṛṇu rāma mahāvīra lokānugrahakāraka | viprahatyāpanodāya tava yadvacanaṃ bruve 30| sarvaṃ sa pāpaṃ tarati yo'śvamedhaṃ yajeta vai | tasmāttvaṃ yaja viśvātmanvājimedhena śobhinā 31| saptataṃturmahībhartrā tvayā sādhyo manīṣiṇā | mahāsamṛddhiyuktena mahābalasuśālinā 32| sa vājimedho viprāṇāṃ hatyāyāḥ pāpanodanaḥ | kṛtavānyaṃ mahārājo dilīpastava pūrvajaḥ 33| śatakratuḥ śataṃ kṛtvā kratūnāṃ puruṣarṣabhaḥ | padamāpāmarāvatyāṃ devadaityasusevitam 34| manuśca sagaro rājā marutto nahuṣātmajaḥ | ete te pūrvajāḥ sarve yajñaṃ kṛtvā padaṃ gatāḥ 35| tasmāttvaṃ kuru rājeṃdra samartho'si samaṃtataḥ | bhrātaro lokapālābhā vartaṃte tava bhāvukāḥ 36| ityuktamākarṇya muneḥ sa bhāgyavān raghūttamo brāhmaṇaghātabhītaḥ | papraccha yāge sumatiṃ cikīrṣanvidhiṃ purāvitparigīyamānaḥ 37| iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe raghanāthasyāgastyopadeśonāmāṣṭamo'dhyāyaḥ 8|