Chapter 235

श्रीपार्वत्युवाच- पाषंडानां च संवादं वर्जयेदिति यत्त्वया १। उक्तं ममेह भगवान्श्वपचादपि गर्हितम् । ते यादृशाः समाख्याताः कैर्लिंङ्गैश्चिह्निता भुवि । रुद्र उवाच- येऽन्यदेवं परत्वेन वदंत्यज्ञानमोहिताः २। नारायणाज्जगन्नाथात्ते वै पाषंडिनः स्मृताः । कपालभस्मास्थिधरा ये ह्यवैदिकलिङ्गिनः ३। ऋते वनस्थाश्रमाच्च जटावल्कलधारिणः । अवैदिकक्रियोपेतास्तै वै पाषंडिनस्तथा ४। शंखचक्रोर्ध्वपुंड्रादि चिह्नैः प्रियतमैर्हरेः । रहिता ये द्विजा देवि ते वै पाषंडिनः स्मृताः ५। श्रुतिस्मृत्युदिताचारं यस्तु नाचरति द्विजः । स पाषंडीति विज्ञेयः सर्वलोकेषु गर्हितः ६। विना वै भगवत्प्रीत्या ते वै पाषंडिनः स्मृताः । समस्तयज्ञभोक्तारं विष्णुं वै ब्रह्मदैवतम् ७। उदिश्य देवता एव जुहोति च ददाति च । स पाषण्डीति विज्ञेयः स्वतंत्रः सर्वकर्मसु ८। स्वातंत्र्यात्कुरुते यस्तु कर्म वेदोदितं महत् । यस्तु नारायणं देवं ब्रह्मरुद्रादिदैवतैः ९। सममन्यैर्निरीक्षेत स पाषंडी भवेत्सदा । अवस्थात्रितये यस्तु मनोवाक्कायकर्म्मभिः १०। वासुदेवं न जानाति स पाषंडी भवेद्दिवजः । किमत्र बहुनोक्तेन ब्राह्मणा येप्यवैष्णवाः ११। न स्प्रष्टव्या न वक्तव्या न द्रष्टव्याः कदाचन । पार्वत्युवाच- भगवन्परमं गुह्यं पृच्छामि सुरसत्तम १२। मयि प्रीत्या समाचक्ष्व संशयो वर्त्तते भृशम् । कपालभस्मचर्म्मास्थि धारणं श्रुतिगर्हितम् १३। तत्त्वया धार्य्यते देव गर्हितं केन हेतुना । स्त्रीचापल्येन देवेश पृच्छामि त्वां महामते १४। महाप्रभावात्कथितं न कर्त्तव्यं क्वचिद्भवेत् । त्वयेति न पुरा प्रोक्तं विस्तरेण महाप्रभो १५। अकर्त्तव्यमिति प्रश्नं क्षंतुमर्हसि मे प्रभो । वसिष्ठ उवाच- इति देव्या हरः पृष्टो रहस्ये जनवर्जिते १६। उवाच परमं गुह्यं यद्यदाचरितं स्वकम् । शिव उवाच- शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यद्गुह्यं परमाद्भुतम् १७। न वक्तव्यं त्वया देवि जनेषु कथितं मया । अपृथक्त्वाच्छरीरस्य वक्ष्यामि तव सुव्रते १८। नमुच्याद्या महादैत्याः पुरा स्वायंभुवेंतरे । महाबला महावीर्या महावीरा महौजसः १९। सर्वे विष्णुरताः शुद्धाः सर्वपापविवर्जिताः । त्रयीधर्मवृताः सर्वे भग्ना इंद्रपुरोगमाः २०। विष्णोः समीपमागम्य भयार्त्ताः शरणं गताः । देवा ऊचुः। अजेयान्सर्वदेवानां तपोनिर्द्धूतकल्मषान् २१। त्वमेवैतान्महादैत्याञ्जेतुमर्हसि केशव । महादेव उवाच-। इत्याकर्ण्य हरिर्वाक्यं देवानां च भयानकम् २२। तान्समाश्वास्य दिक्पालान्मामाह पुरुषोत्तमः । श्रीभगवानुवाच- त्वं हि रुद्र महाबाहो मोहनार्थे सुरद्विषाम् २३। पाषंडाचरणं धर्मं कुरुष्व सुरसत्तम । तामसानि पुराणानि कथयस्व च तान्प्रति २४। मोहनानि च शास्त्राणि कुरुष्व च महामते । मयि मुक्ताश्च विप्रश्च भविष्यंति महर्षयः २५। मद्भक्त्या तान्समाविश्य कथयस्व च तामसान् । काणादं गौतमं शक्तिमुपमन्युं च जैमिनिम् २६। कपिलं चैव दुर्वासं मृकंडुं च बृहस्पतिम् । भार्गवं जामदग्न्यं च दशैतांस्तामसानृषीन् २७। भावशक्त्या समाविश्य कुर्वता जगतो शिवम् । त्वच्छक्त्या च निविष्टास्ते तमसोद्रिक्तया भृशम् २८। तामसास्ते भविष्यंति क्षणादेव न संशयः । कथयिष्यंति ते विप्रास्तामसानि जगत्त्रये २९। पुराणानि च शास्त्रणि त्वया सत्वेन बृंहिताः । कपालचर्म्मभस्मास्थि चिह्नान्यमरसर्वशः ३०। त्वमेव धृतवान्लोकान्मोहयस्व जगत्त्रये । तथा पाशुपतं शास्त्रं त्वमेव कुरु सत्कृतः ३१। कंकालशैवपाषंडमहाशैवादिभेदतः । अलक्ष्यं च मतं सम्यग्वेदबाह्यं नराधमाः ३२। भस्मास्थिधारिणः सर्वे भविष्यंति ह्यचेतसः । त्वां परत्वेन वक्ष्यंति सर्वशास्त्रेषु तामसाः ३३। तेषां मतमधिष्ठाय सर्वे दैत्याः सनातनाः । भवेयुस्ते मद्विमुखाः क्षणादेव न संशयः ३४। अहमप्यवतारेषु त्वां च रुद्र महाबल । तामसानां मोहनार्थं पूजयामि युगे युगे ३५। मतमेतदवष्टभ्य पतंत्येव न संशयः । महादेव उवाच-। तच्छ्रुत्वाहं यथोक्तं तु वासुदेवेन भामिनि ३६। सुमहद्वदनो दीनो बभूवात्र वरानने । नमस्कृत्वाथ तं देवमब्रवं परमेश्वरम् ३७। त्वयोदितमिदं देव करोमि यदि भूतले । तस्मान्नाशाय मे नाथ भविष्यति न संशयः ३८। तत्र शक्यं मया कर्तुमेतत्कृत्यं हरेऽधुना । त्वदाज्ञापि च नोल्लंघ्या एतद्दुःखतरं महत् ३९। एवमुक्ते ततो देवि समाश्वास्य च मां पुनः । आत्मनाशाय तेनात्र भवत्वित्याह मां हरिः ४०। देवतानां हितार्थाय कुरुष्व वचनं मम। तवापि जीवनोपायं कथयामि सुरोत्तम ४१। दत्तवान्कृपया मह्यमात्मनाम सहस्रकम् । हृदये मां समाधाय जप मंत्रं ममाव्ययम् ४२। षडक्षरं महामंत्रं तारकं ब्रह्म उच्यते । ये जपंति हि मां भक्त्या तेषां मुक्तिर्न संशयः ४३। इंदीवरदलश्यामं पद्मपत्रविलोचनम् । शंखांगशार्ङ्गेषुधरं सर्वाभरणभूषितम् ४४। पीतवस्त्रं चतुर्बाहुं जानकीप्रियवल्लभम् । श्रीरामाय नम इत्येवमुच्चार्य्यं मन्त्रमुत्तमम् ४५। सर्वदुःखहरं चैतत्पापिनामपि मुक्तिदम् । इमं मंत्रं जपन्नित्यममलस्त्वं भविष्यसि ४६। भस्मास्थिधारणाद्यत्तु संभूतं किल्बिषं त्वयि । मंगलं तदभूत्सर्वं मन्मंत्रोच्चारणाच्छुभात् ४७। तर्पितो नाशयिष्यामि पापं सर्वं सुरोत्तम । मदन्यदेवताभक्तिर्जायते न तु सुव्रत ४८। मनसैवार्च्चय हृदि मां नाथं पुरुषोत्तमम् । मदाज्ञां कुरु मत्प्रीत्या सर्वमेतच्छुभं तव ४९। इति संदिश्य मां देवि विससर्ज मरुद्गणान् । विसृष्टास्ते ततो देवा निवृत्ताः स्वाश्रमं ययुः ५०। ततो मां प्रार्थयामासुर्देवा इंद्र पुरोगमाः । इन्द्रादय ऊचुः । शीघ्रं कुरु हितं देव यथोक्तं हरिणाधुना ५१। महादेव उवाच- देवतानां हितार्थाय वृत्तिं पाखंडिनां शुभे । कपालचर्मभस्मास्थिधारणं तत्कृतं मया ५२। तामसानि पुराणानि यथोक्तं विष्णुना शुभे । पाषंडशैवशास्त्राणि यथोक्तं कृतवानहम् ५३। मच्छक्त्यापि समाविश्य गौतमादि द्विजानपि । वेदबाह्यानि शास्त्राणि सम्यगुक्तं मयानघे ५४। इमं मतमवष्टभ्य दुष्टाः सर्वे च राक्षसाः । भगवद्विमुखाः सर्वे बभूवुस्तामसावृताः ५५। भस्मादिधारणं कृत्वा महोग्रतपसावृताः । मामेव पूजयांचक्रुर्म्मांसासृक्चंदनादिभिः ५६। मत्तो वरप्रदानानि लब्ध्वा मदबलोद्धताः । अत्यंतविषयासक्ताः कामक्रोधसमन्विताः ५७। सत्वहीनास्तु निर्वीर्य्या जिता देवगणैस्तदा । सर्वधर्म्मपरिभ्रष्टाः काले यांत्यधमां गतिम् ५८। ये मे मतमवष्टभ्य चरंति पृथिवीतले । सर्वधर्मैश्च रहिताः पश्यंति निरयं सदा ५९। एवं देवहितार्थाय वृत्तिर्मे देवि गर्हिता । विष्णोराज्ञां पुरस्कृत्य कृतं भस्मास्थिधारणम् ६०। बाह्यचिह्नमिदं देवि मोहनार्थाय विद्विषाम् । अथांतर्हृदये नित्यं ध्यात्वा देवं जनार्दनम् ६१। जपन्नेव च तन्मंत्रं तारकं ब्रह्मवाचकम् । सहस्रनामसदृशं विष्णोर्नारायणस्य तु ६२। षडक्षरं महामंत्रं रघूणां कुलवर्द्धनम् । जपन्वै सततं देवि सदानंदसुधाप्लुतम् । सुखमात्यंतिकं ब्रह्म ह्यश्नाम सततं शुभे ६३। एतत्ते सर्वमाख्यातं त्वयापृष्टं शुभानने । किमन्यच्छ्रोतुकामासि प्रीत्या तत्परिपृच्छ माम् ६४। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे पाषंडोत्पत्तिवर्णनंनाम पंचत्रिंशदधिकद्विशततमोऽध्यायः २३५।

śrīpārvatyuvāca- pāṣaṃḍānāṃ ca saṃvādaṃ varjayediti yattvayā 1| uktaṃ mameha bhagavānśvapacādapi garhitam | te yādṛśāḥ samākhyātāḥ kairliṃṅgaiścihnitā bhuvi | rudra uvāca- ye'nyadevaṃ paratvena vadaṃtyajñānamohitāḥ 2| nārāyaṇājjagannāthātte vai pāṣaṃḍinaḥ smṛtāḥ | kapālabhasmāsthidharā ye hyavaidikaliṅginaḥ 3| ṛte vanasthāśramācca jaṭāvalkaladhāriṇaḥ | avaidikakriyopetāstai vai pāṣaṃḍinastathā 4| śaṃkhacakrordhvapuṃḍrādi cihnaiḥ priyatamairhareḥ | rahitā ye dvijā devi te vai pāṣaṃḍinaḥ smṛtāḥ 5| śrutismṛtyuditācāraṃ yastu nācarati dvijaḥ | sa pāṣaṃḍīti vijñeyaḥ sarvalokeṣu garhitaḥ 6| vinā vai bhagavatprītyā te vai pāṣaṃḍinaḥ smṛtāḥ | samastayajñabhoktāraṃ viṣṇuṃ vai brahmadaivatam 7| udiśya devatā eva juhoti ca dadāti ca | sa pāṣaṇḍīti vijñeyaḥ svataṃtraḥ sarvakarmasu 8| svātaṃtryātkurute yastu karma vedoditaṃ mahat | yastu nārāyaṇaṃ devaṃ brahmarudrādidaivataiḥ 9| samamanyairnirīkṣeta sa pāṣaṃḍī bhavetsadā | avasthātritaye yastu manovākkāyakarmmabhiḥ 10| vāsudevaṃ na jānāti sa pāṣaṃḍī bhaveddivajaḥ | kimatra bahunoktena brāhmaṇā yepyavaiṣṇavāḥ 11| na spraṣṭavyā na vaktavyā na draṣṭavyāḥ kadācana | pārvatyuvāca- bhagavanparamaṃ guhyaṃ pṛcchāmi surasattama 12| mayi prītyā samācakṣva saṃśayo varttate bhṛśam | kapālabhasmacarmmāsthi dhāraṇaṃ śrutigarhitam 13| tattvayā dhāryyate deva garhitaṃ kena hetunā | strīcāpalyena deveśa pṛcchāmi tvāṃ mahāmate 14| mahāprabhāvātkathitaṃ na karttavyaṃ kvacidbhavet | tvayeti na purā proktaṃ vistareṇa mahāprabho 15| akarttavyamiti praśnaṃ kṣaṃtumarhasi me prabho | vasiṣṭha uvāca- iti devyā haraḥ pṛṣṭo rahasye janavarjite 16| uvāca paramaṃ guhyaṃ yadyadācaritaṃ svakam | śiva uvāca- śṛṇu devi pravakṣyāmi yadguhyaṃ paramādbhutam 17| na vaktavyaṃ tvayā devi janeṣu kathitaṃ mayā | apṛthaktvāccharīrasya vakṣyāmi tava suvrate 18| namucyādyā mahādaityāḥ purā svāyaṃbhuveṃtare | mahābalā mahāvīryā mahāvīrā mahaujasaḥ 19| sarve viṣṇuratāḥ śuddhāḥ sarvapāpavivarjitāḥ | trayīdharmavṛtāḥ sarve bhagnā iṃdrapurogamāḥ 20| viṣṇoḥ samīpamāgamya bhayārttāḥ śaraṇaṃ gatāḥ | devā ūcuḥ| ajeyānsarvadevānāṃ taponirddhūtakalmaṣān 21| tvamevaitānmahādaityāñjetumarhasi keśava | mahādeva uvāca-| ityākarṇya harirvākyaṃ devānāṃ ca bhayānakam 22| tānsamāśvāsya dikpālānmāmāha puruṣottamaḥ | śrībhagavānuvāca- tvaṃ hi rudra mahābāho mohanārthe suradviṣām 23| pāṣaṃḍācaraṇaṃ dharmaṃ kuruṣva surasattama | tāmasāni purāṇāni kathayasva ca tānprati 24| mohanāni ca śāstrāṇi kuruṣva ca mahāmate | mayi muktāśca vipraśca bhaviṣyaṃti maharṣayaḥ 25| madbhaktyā tānsamāviśya kathayasva ca tāmasān | kāṇādaṃ gautamaṃ śaktimupamanyuṃ ca jaiminim 26| kapilaṃ caiva durvāsaṃ mṛkaṃḍuṃ ca bṛhaspatim | bhārgavaṃ jāmadagnyaṃ ca daśaitāṃstāmasānṛṣīn 27| bhāvaśaktyā samāviśya kurvatā jagato śivam | tvacchaktyā ca niviṣṭāste tamasodriktayā bhṛśam 28| tāmasāste bhaviṣyaṃti kṣaṇādeva na saṃśayaḥ | kathayiṣyaṃti te viprāstāmasāni jagattraye 29| purāṇāni ca śāstraṇi tvayā satvena bṛṃhitāḥ | kapālacarmmabhasmāsthi cihnānyamarasarvaśaḥ 30| tvameva dhṛtavānlokānmohayasva jagattraye | tathā pāśupataṃ śāstraṃ tvameva kuru satkṛtaḥ 31| kaṃkālaśaivapāṣaṃḍamahāśaivādibhedataḥ | alakṣyaṃ ca mataṃ samyagvedabāhyaṃ narādhamāḥ 32| bhasmāsthidhāriṇaḥ sarve bhaviṣyaṃti hyacetasaḥ | tvāṃ paratvena vakṣyaṃti sarvaśāstreṣu tāmasāḥ 33| teṣāṃ matamadhiṣṭhāya sarve daityāḥ sanātanāḥ | bhaveyuste madvimukhāḥ kṣaṇādeva na saṃśayaḥ 34| ahamapyavatāreṣu tvāṃ ca rudra mahābala | tāmasānāṃ mohanārthaṃ pūjayāmi yuge yuge 35| matametadavaṣṭabhya pataṃtyeva na saṃśayaḥ | mahādeva uvāca-| tacchrutvāhaṃ yathoktaṃ tu vāsudevena bhāmini 36| sumahadvadano dīno babhūvātra varānane | namaskṛtvātha taṃ devamabravaṃ parameśvaram 37| tvayoditamidaṃ deva karomi yadi bhūtale | tasmānnāśāya me nātha bhaviṣyati na saṃśayaḥ 38| tatra śakyaṃ mayā kartumetatkṛtyaṃ hare'dhunā | tvadājñāpi ca nollaṃghyā etadduḥkhataraṃ mahat 39| evamukte tato devi samāśvāsya ca māṃ punaḥ | ātmanāśāya tenātra bhavatvityāha māṃ hariḥ 40| devatānāṃ hitārthāya kuruṣva vacanaṃ mama| tavāpi jīvanopāyaṃ kathayāmi surottama 41| dattavānkṛpayā mahyamātmanāma sahasrakam | hṛdaye māṃ samādhāya japa maṃtraṃ mamāvyayam 42| ṣaḍakṣaraṃ mahāmaṃtraṃ tārakaṃ brahma ucyate | ye japaṃti hi māṃ bhaktyā teṣāṃ muktirna saṃśayaḥ 43| iṃdīvaradalaśyāmaṃ padmapatravilocanam | śaṃkhāṃgaśārṅgeṣudharaṃ sarvābharaṇabhūṣitam 44| pītavastraṃ caturbāhuṃ jānakīpriyavallabham | śrīrāmāya nama ityevamuccāryyaṃ mantramuttamam 45| sarvaduḥkhaharaṃ caitatpāpināmapi muktidam | imaṃ maṃtraṃ japannityamamalastvaṃ bhaviṣyasi 46| bhasmāsthidhāraṇādyattu saṃbhūtaṃ kilbiṣaṃ tvayi | maṃgalaṃ tadabhūtsarvaṃ manmaṃtroccāraṇācchubhāt 47| tarpito nāśayiṣyāmi pāpaṃ sarvaṃ surottama | madanyadevatābhaktirjāyate na tu suvrata 48| manasaivārccaya hṛdi māṃ nāthaṃ puruṣottamam | madājñāṃ kuru matprītyā sarvametacchubhaṃ tava 49| iti saṃdiśya māṃ devi visasarja marudgaṇān | visṛṣṭāste tato devā nivṛttāḥ svāśramaṃ yayuḥ 50| tato māṃ prārthayāmāsurdevā iṃdra purogamāḥ | indrādaya ūcuḥ | śīghraṃ kuru hitaṃ deva yathoktaṃ hariṇādhunā 51| mahādeva uvāca- devatānāṃ hitārthāya vṛttiṃ pākhaṃḍināṃ śubhe | kapālacarmabhasmāsthidhāraṇaṃ tatkṛtaṃ mayā 52| tāmasāni purāṇāni yathoktaṃ viṣṇunā śubhe | pāṣaṃḍaśaivaśāstrāṇi yathoktaṃ kṛtavānaham 53| macchaktyāpi samāviśya gautamādi dvijānapi | vedabāhyāni śāstrāṇi samyaguktaṃ mayānaghe 54| imaṃ matamavaṣṭabhya duṣṭāḥ sarve ca rākṣasāḥ | bhagavadvimukhāḥ sarve babhūvustāmasāvṛtāḥ 55| bhasmādidhāraṇaṃ kṛtvā mahogratapasāvṛtāḥ | māmeva pūjayāṃcakrurmmāṃsāsṛkcaṃdanādibhiḥ 56| matto varapradānāni labdhvā madabaloddhatāḥ | atyaṃtaviṣayāsaktāḥ kāmakrodhasamanvitāḥ 57| satvahīnāstu nirvīryyā jitā devagaṇaistadā | sarvadharmmaparibhraṣṭāḥ kāle yāṃtyadhamāṃ gatim 58| ye me matamavaṣṭabhya caraṃti pṛthivītale | sarvadharmaiśca rahitāḥ paśyaṃti nirayaṃ sadā 59| evaṃ devahitārthāya vṛttirme devi garhitā | viṣṇorājñāṃ puraskṛtya kṛtaṃ bhasmāsthidhāraṇam 60| bāhyacihnamidaṃ devi mohanārthāya vidviṣām | athāṃtarhṛdaye nityaṃ dhyātvā devaṃ janārdanam 61| japanneva ca tanmaṃtraṃ tārakaṃ brahmavācakam | sahasranāmasadṛśaṃ viṣṇornārāyaṇasya tu 62| ṣaḍakṣaraṃ mahāmaṃtraṃ raghūṇāṃ kulavarddhanam | japanvai satataṃ devi sadānaṃdasudhāplutam | sukhamātyaṃtikaṃ brahma hyaśnāma satataṃ śubhe 63| etatte sarvamākhyātaṃ tvayāpṛṣṭaṃ śubhānane | kimanyacchrotukāmāsi prītyā tatparipṛccha mām 64| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe pāṣaṃḍotpattivarṇanaṃnāma paṃcatriṃśadadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ 235|