Chapter 87

सप्ताशीतितमोऽध्यायः । सूतउवाच- इति तस्य वचः श्रुत्वा नारदस्य स भूपतिः । प्रणम्य विस्मितः प्राह चिन्तयन्मनसा हरिम् १। अंबरीष उवाच- कथमेतद्विमुह्यामः स्वल्पायासेन वै मुने । प्राप्यते स्नानमात्रेण फलं चैवातिदुर्ल्लभम् २। नारद उवाच- सत्यमुक्तं त्वया राजन्नल्पायासेन यन्महत् । फलं संप्राप्यते तत्र श्रद्धत्स्व विधिभाषितम् ३। धर्मस्य गतयः सूक्ष्मा दुर्ज्ञेया हीश्वरैरपि । मुह्यंते चात्र विद्वांसोऽचिंत्यशक्ति हरेः कृतौ ४। विश्वामित्रादयो राजन्धर्माधिक्येन बाहुजाः । ब्राह्मण्यं समुपायाताः सूक्ष्मा धर्मगतिस्त्वतः ५। अजामिलोऽपि भूपाल दासीपतिरिति श्रुतः । धर्मपत्नीपरित्यागी नित्यं पापपथिस्थितः ६। म्रियमाणः सुतस्नेहात्प्रोच्य नारायणेति च । तद्ध्याननामग्रहणात्पदं लेभे सुदुर्ल्लभम् ७। अनिच्छयापि दहति स्पृष्टो हुतवहो यथा । तथा दहति गोविंद नामव्याजादपीरितम् ८। कानीनस्य मुनेः पौत्रा भ्रातृजायाभिगामिनः । गोलकस्य च वै पंडोः पुत्राः कुंडाः स्वयं तथा ९। ते पंचापि च भूपाल पांडवा द्रौपदीरताः । तेषां च पुण्यश्लोकत्वं सूक्ष्माधर्मगतिस्ततः १०। विचित्राणि च कर्माणि विचित्रा भूतभावनाः । विचित्राणि च भूता निविचित्राः कर्मशक्तयः ११। कदाचित्सुकृतं कर्म कूटस्थं यदवस्थितम् । केनचित्कर्मणा भूप शुभेन परिवर्धते १२। फलं ददाति सुमहत्कस्मिन्नपि च जन्मनि । सूक्ष्मो धर्मोऽतिगहनो मीयते न यथा तथा १३। नैतस्य फलदानस्य श्रूयते भूपनिश्चयः । यत्किंचित्सुकृतं कर्मच्छन्नं पापांतरैरपि १४। तदागत्य कुतः क्वापि स्वं फलं च प्रयच्छति । कृतस्य नेह नाशोऽस्ति पुण्यस्य दुरितस्य च १५। तथापि बहुभिः पुण्यैर्दुरितं याति दारुणम् । यदुक्तं भवता राजन्नायासाधिक्यतो भवेत् १६। महत्पुण्यं च तत्रापि कारणं मे निशामय । स्वल्पायासमहायासौ यद्यल्पत्व महत्त्वयोः १७। महापुण्यास्ततस्ते स्युः संततं कर्षकादयः । मंत्रोच्चारं च सिंहादेरायासं बहुलं त्वतः १८। पंचगव्यं प्रशस्तं हि व्रतांगत्वेन नो भवेत् । इति कर्तव्यबाहुल्यं महत्त्वं च तदल्पता १९। जलाग्न्यादिप्रवेशस्य प्रसज्येत व्रतांतरात् । इदमल्पं महच्चैतदिति नैव नियामकम् २०। फलं यच्चोदितं शास्त्रे तदेव स्यान्महन्नृप । यथाल्पनाशो महता महन्नाशस्तथाल्पतः २१। किं त्वल्पविस्फुलिंगेन तृणराशिः प्रदह्यते २२। हत्यायुतं पापसहस्रमुग्रं गुर्वंगनाकोटिनिषेवणं च । स्तेयादि पापानि च कृष्णभक्तैरज्ञानजातानि लयं ह्रियंते २३। विष्णुभक्तिमतावीर यत्किंचित्क्रियतेऽल्पकम् । सुकृतं साधुविदुषा तदक्षयफलं लभेत् २४। संदेहो नात्र कर्त्तव्यो माधवेमासि माधवम् । समाराध्य नरो भक्त्या तत्तद्वांच्छितमाप्नुयात् २५। अपत्यं द्रविणं रत्नं दाराहर्म्यं हया गजाः । सुखानि स्वर्गमोक्षौ च न दूरे हरिभक्तितः २६। एवं शास्त्रोक्तविधिना स्वल्पेनापि न संशयः । पापस्य महतोऽपि स्यात्क्षयो वृद्धिः सुकर्मणः २७। फलाधिक्यं भवेद्भूप त्वाधिक्याद्भावकर्मणोः । सूक्ष्मा धर्मस्य विज्ञेया गतिस्तु विविधैरपि २८। प्रियो माधवमासोऽयं माधवस्य महात्मनः । एकोप्यनुष्ठितो लोकैः समग्रेप्सितदायकः २९। पुण्येन गांगेन जलेन काले देशेऽपि यः स्नानपरोऽपि भूप । आजन्मतो भावहतोऽपि दाता न शुद्धिमेतीति मतं ममैतत् ३०। गंगादितीर्थेषु वसंति जीवा देवालये पक्षिगणाश्च नित्यम् । विनाशमायांति कृतोपवासा भावोज्झिता नैव गतिं लभंते ३१। भावं ततो हृत्कमले निधाय श्रीमाधवं माधवमासि भक्त्या । यजेत यः स्नानपरो विशुद्धः पुण्यं न शक्ता वयमस्य वक्तुम् ३२। प्रज्वाल्य वह्निं घृततैलसिक्तं प्रदक्षिणावर्तशिखं स्वकाले । प्रविश्य दग्धः किल भावदुष्टो न स्वर्गमाप्नोति फलं न चान्यत् ३३। श्रद्धत्स्वभूप तस्मात्त्वं माधवस्य फलं प्रति । स्वल्पं चापि शुभं कर्म विकर्मशतनाशनम् ३४। यथा हरेर्नामभयेन भूप नश्यंति सर्वे दुरितस्य वृंदाः । नूनं रवौ मेषगते विभाते स्नानेन तीर्थे च हरिस्तवेन ३५। तेजसा वैनतेयस्य पाप्मानः पन्नगा इव । विद्रवंति च वैशाखस्नानेनोषसि निश्चितम् ३६। गंगायां नर्मदायां वा स्नात्वा मेषगते रवौ । पापप्रशमनस्तोत्रं यः पठेद्भक्तिभावतः ३७। एककालं द्विकालं वा त्रिसंध्यमपि भूपते । स याति परमं स्थानं सर्वपापविवर्जितः ३८। अंबरीष महत्पुण्यप्राप्तये कुरु वीक्षणम् । माधवेमासि वै स्नानं प्रातर्नियमसंस्थितः ३९। यदानर्त्तपुरे प्रोक्तं वसतां वर्षकोटिभिः । तत्प्रातर्माधवे मासि स्नानेनैकेन लभ्यते ४०। इहार्थे यत्पुरावृत्तं तदाकर्णय भूपते । भार्यया सह संवादं देवशर्मद्विजन्मनः ४१। रेवातीरे सुपुण्ये च तीर्थे चामरकंटके । कौशिकस्य सुतो जातो देवशर्मा द्विजोत्तमः ४२। धनपुत्रविहीनस्तु बहुदुःखसमन्वितः । दारिद्रेण सुदुःखेन सर्वदैवप्रपीडितः ४३। पुत्रोपायं धनस्यापि दिवारात्रौ प्रचिंतयेत् । एकदा तु प्रिया तस्य सुमना नाम सुव्रता ४४। भर्तारं चिंतयोपेतमधोमुखमलक्षयत् । समालोक्य तदा कांतं तमुवाच यशस्विनी ४५। दुःखजालैरसंख्यैस्तु तव चित्तं प्रकर्षितम् । व्यामोहेन प्रमूढोसि त्यज चिंतां महामते ४६। मम दुःखं समाचक्ष्व स्वस्थो भव सुखं व्रज । नास्ति चिंतासमं दुःखं कायशोषणमेव हि ४७। तां संत्यज्य प्रवर्तेत स सुखेन प्रमोदते । चिंतायाः कारणं विप्र कथयस्व मम प्रभो ४८। नारद उवाच-। प्रियावाक्यं स संश्रुत्य देवशर्मा महामतिः । उवाच वचनं प्रीतो दुःखितोऽपि सतीसखः ४९। देवशर्मोवाच-। यत्त्वया चिंतितं भद्रे किंचिद्दुःखस्य कारणम् । तत्सर्वं तु प्रवक्ष्यामि श्रुत्वा चैवावधार्यताम् ५०। न जाने केन पापेन धनहीनोऽस्मि सुव्रते । तथा पुत्रविहीनोऽस्मि एतद्दुःखस्य कारणम् ५१। सुमनोवाच-। श्रूयतामभिधास्यामि सर्वसंदेहनाशनम् । स्वरूपमुपदेशस्य सर्वविज्ञानदर्शनम् ५२। संतोष एव परमं पुण्यं सौख्यादिकारणम् । असंतोषः परं पापमित्याह भगवान्हरिः ५३। लोभः पापस्य बीजोऽयं मोहो मूलं च तस्य वै । असत्यं तस्य हि स्कंधो महाशाखा सुविस्तरात् ५४। मदकौटिल्य पत्राणि कुबुद्ध्या पुष्पितः सदा । अनृतं तस्य सौगंध्यमज्ञानं फलमेव च ५५। कुड्यं पाषंडचौराश्च क्रूराः कूटाश्च पापिनः । पक्षिणो मोहवृक्षस्य महाशाखासमाश्रिताः ५६। अज्ञानं सुफलं तस्य रसो धर्मं फलस्य हि । भावोदकेन संवृद्धिस्तस्य श्रद्धा क्रतु प्रिया ५७। अधर्मेषु रसस्तस्य उत्क्लेदैर्मधुरायते । तादृशैश्च फलैश्चैवसफलो लोभपादपः ५८। तस्यच्छायां समाश्रित्य यो नरः परिवर्तते । फलानि तस्य सोऽश्नाति स्वपक्वानि दिनेदिने ५९। फलानां च रसेनापि अधर्मेण तु पोषितः । स संपुष्टो भवेन्मर्त्यः पतनाय प्रयच्छति ६०। तस्माच्चिंतां परिश्रित्य स्वामि लोभं न कारयेत् । धनपुत्रकलत्राणां चिंतामेतां न कारयेत् ६१। यो हि विद्वान्नचेत्कांत मूर्खाणां पथमेव हि । मृषा चिंतयते नित्यं दिवारात्रौ विमोहितः ६२। शुभार्थं च प्रविंदामि कथं पुत्रानहं लभे । एवं चिंतयते नित्यं दिवारात्रौ विमोहितः ६३। क्षणमेकं प्रपश्येत्स चिंतामध्ये महत्सुखम् । पुनश्चैतन्यमायाति महादुःखेन पीड्यते ६४। चिंतामोहौ परित्यज्य अनुवर्तस्व तं द्विज । संसारे नास्ति संबंधः केन सार्धं महामते ६५। मित्राश्च बांधवाः पुत्राः पितामाता सुतास्तथा । स्वसंबंधा भवंत्येते कलत्रादि तथैव च ६६। देवशर्मोवाच-। संबंधः कीदृशो भद्रे तन्मे विस्तरतो वद । येन जायंति ते सर्वे धनपुत्रादि बांधवाः ६७। सुमनोवाच-। भर्तः पंचविधाः पुत्रा जायंते तान्वदाम्यहम् । न्यासापहारकं चैकमृणसंबंधिनं परम् ६८। रिपुं लभ्यमुदासीनमिति कांत भवंति ते । लक्षणानि प्रवक्ष्यामि तेषामीश पृथक्पृथक् ६९। पुत्रा मित्राः प्रिया भार्या पिता माता च बांधवाः । स्वेनस्वेन हि जायंते संबंधेन महीतले ७०। न्यासापहारभावेन यस्य येन हृतं भुवि । न्यासस्वामी भवेत्पुत्रो गुणवान्रूपवान्भुवि ७१। येन ह्यपहृतं न्यासं तस्य गेहे न संशयः । न्यासापहारणं दुःखं स दत्त्वा दारुणं गतः ७२। न्यासस्वामी सुपुत्रोऽभून्न्यासापहारकस्य च । गुणवान्रूपवांश्चैव सर्वलक्षणसंयुतः ७३। भक्तिं च दर्शयेत्तस्य पुत्रो भूत्वा दिनेदिने । प्रियवाङ्मधुरोवाग्मी बहुस्नेहं विदर्शयेत् ७४। स्वीयं द्रव्यं समुद्ग्राह्य प्रीतिमुत्पाद्य चातुलाम् । यथा तेन प्रदत्तं तन्न्यासापहरणात्परम् ७५। दुःखमेवं महाभाग दारुणं प्राणनाशनम् । तादृशं तस्य सो दद्यात्पुत्रो भूत्वा महागुणः ७६। अल्पायुषस्तथा भूत्वा मरणं चोपगच्छति । दुःखं दत्वा प्रयात्येवं प्रहृत्यैवं पुनःपुनः ७७। यदाह पुत्रपुत्रेति प्रलापं हि करोति यः । तदा हास्यं करोत्येष कस्तु पुत्रो हि कस्य च ७८। अनेनापहृतं न्यासं मदीयं पापचारिणा । द्रव्यापहारणेनापि मम प्राणागताः किल ७९। दुःखेन महता चैव असह्येन च वै पुरा । तदा दुःखं मया दत्वाद्रव्यमुद्ग्राह्यमुत्तमम् ८०। इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमाहात्म्ये सप्ताशीतितमोऽध्यायः ८७।

saptāśītitamo'dhyāyaḥ | sūtauvāca- iti tasya vacaḥ śrutvā nāradasya sa bhūpatiḥ | praṇamya vismitaḥ prāha cintayanmanasā harim 1| aṃbarīṣa uvāca- kathametadvimuhyāmaḥ svalpāyāsena vai mune | prāpyate snānamātreṇa phalaṃ caivātidurllabham 2| nārada uvāca- satyamuktaṃ tvayā rājannalpāyāsena yanmahat | phalaṃ saṃprāpyate tatra śraddhatsva vidhibhāṣitam 3| dharmasya gatayaḥ sūkṣmā durjñeyā hīśvarairapi | muhyaṃte cātra vidvāṃso'ciṃtyaśakti hareḥ kṛtau 4| viśvāmitrādayo rājandharmādhikyena bāhujāḥ | brāhmaṇyaṃ samupāyātāḥ sūkṣmā dharmagatistvataḥ 5| ajāmilo'pi bhūpāla dāsīpatiriti śrutaḥ | dharmapatnīparityāgī nityaṃ pāpapathisthitaḥ 6| mriyamāṇaḥ sutasnehātprocya nārāyaṇeti ca | taddhyānanāmagrahaṇātpadaṃ lebhe sudurllabham 7| anicchayāpi dahati spṛṣṭo hutavaho yathā | tathā dahati goviṃda nāmavyājādapīritam 8| kānīnasya muneḥ pautrā bhrātṛjāyābhigāminaḥ | golakasya ca vai paṃḍoḥ putrāḥ kuṃḍāḥ svayaṃ tathā 9| te paṃcāpi ca bhūpāla pāṃḍavā draupadīratāḥ | teṣāṃ ca puṇyaślokatvaṃ sūkṣmādharmagatistataḥ 10| vicitrāṇi ca karmāṇi vicitrā bhūtabhāvanāḥ | vicitrāṇi ca bhūtā nivicitrāḥ karmaśaktayaḥ 11| kadācitsukṛtaṃ karma kūṭasthaṃ yadavasthitam | kenacitkarmaṇā bhūpa śubhena parivardhate 12| phalaṃ dadāti sumahatkasminnapi ca janmani | sūkṣmo dharmo'tigahano mīyate na yathā tathā 13| naitasya phaladānasya śrūyate bhūpaniścayaḥ | yatkiṃcitsukṛtaṃ karmacchannaṃ pāpāṃtarairapi 14| tadāgatya kutaḥ kvāpi svaṃ phalaṃ ca prayacchati | kṛtasya neha nāśo'sti puṇyasya duritasya ca 15| tathāpi bahubhiḥ puṇyairduritaṃ yāti dāruṇam | yaduktaṃ bhavatā rājannāyāsādhikyato bhavet 16| mahatpuṇyaṃ ca tatrāpi kāraṇaṃ me niśāmaya | svalpāyāsamahāyāsau yadyalpatva mahattvayoḥ 17| mahāpuṇyāstataste syuḥ saṃtataṃ karṣakādayaḥ | maṃtroccāraṃ ca siṃhāderāyāsaṃ bahulaṃ tvataḥ 18| paṃcagavyaṃ praśastaṃ hi vratāṃgatvena no bhavet | iti kartavyabāhulyaṃ mahattvaṃ ca tadalpatā 19| jalāgnyādipraveśasya prasajyeta vratāṃtarāt | idamalpaṃ mahaccaitaditi naiva niyāmakam 20| phalaṃ yaccoditaṃ śāstre tadeva syānmahannṛpa | yathālpanāśo mahatā mahannāśastathālpataḥ 21| kiṃ tvalpavisphuliṃgena tṛṇarāśiḥ pradahyate 22| hatyāyutaṃ pāpasahasramugraṃ gurvaṃganākoṭiniṣevaṇaṃ ca | steyādi pāpāni ca kṛṣṇabhaktairajñānajātāni layaṃ hriyaṃte 23| viṣṇubhaktimatāvīra yatkiṃcitkriyate'lpakam | sukṛtaṃ sādhuviduṣā tadakṣayaphalaṃ labhet 24| saṃdeho nātra karttavyo mādhavemāsi mādhavam | samārādhya naro bhaktyā tattadvāṃcchitamāpnuyāt 25| apatyaṃ draviṇaṃ ratnaṃ dārāharmyaṃ hayā gajāḥ | sukhāni svargamokṣau ca na dūre haribhaktitaḥ 26| evaṃ śāstroktavidhinā svalpenāpi na saṃśayaḥ | pāpasya mahato'pi syātkṣayo vṛddhiḥ sukarmaṇaḥ 27| phalādhikyaṃ bhavedbhūpa tvādhikyādbhāvakarmaṇoḥ | sūkṣmā dharmasya vijñeyā gatistu vividhairapi 28| priyo mādhavamāso'yaṃ mādhavasya mahātmanaḥ | ekopyanuṣṭhito lokaiḥ samagrepsitadāyakaḥ 29| puṇyena gāṃgena jalena kāle deśe'pi yaḥ snānaparo'pi bhūpa | ājanmato bhāvahato'pi dātā na śuddhimetīti mataṃ mamaitat 30| gaṃgāditīrtheṣu vasaṃti jīvā devālaye pakṣigaṇāśca nityam | vināśamāyāṃti kṛtopavāsā bhāvojjhitā naiva gatiṃ labhaṃte 31| bhāvaṃ tato hṛtkamale nidhāya śrīmādhavaṃ mādhavamāsi bhaktyā | yajeta yaḥ snānaparo viśuddhaḥ puṇyaṃ na śaktā vayamasya vaktum 32| prajvālya vahniṃ ghṛtatailasiktaṃ pradakṣiṇāvartaśikhaṃ svakāle | praviśya dagdhaḥ kila bhāvaduṣṭo na svargamāpnoti phalaṃ na cānyat 33| śraddhatsvabhūpa tasmāttvaṃ mādhavasya phalaṃ prati | svalpaṃ cāpi śubhaṃ karma vikarmaśatanāśanam 34| yathā harernāmabhayena bhūpa naśyaṃti sarve duritasya vṛṃdāḥ | nūnaṃ ravau meṣagate vibhāte snānena tīrthe ca haristavena 35| tejasā vainateyasya pāpmānaḥ pannagā iva | vidravaṃti ca vaiśākhasnānenoṣasi niścitam 36| gaṃgāyāṃ narmadāyāṃ vā snātvā meṣagate ravau | pāpapraśamanastotraṃ yaḥ paṭhedbhaktibhāvataḥ 37| ekakālaṃ dvikālaṃ vā trisaṃdhyamapi bhūpate | sa yāti paramaṃ sthānaṃ sarvapāpavivarjitaḥ 38| aṃbarīṣa mahatpuṇyaprāptaye kuru vīkṣaṇam | mādhavemāsi vai snānaṃ prātarniyamasaṃsthitaḥ 39| yadānarttapure proktaṃ vasatāṃ varṣakoṭibhiḥ | tatprātarmādhave māsi snānenaikena labhyate 40| ihārthe yatpurāvṛttaṃ tadākarṇaya bhūpate | bhāryayā saha saṃvādaṃ devaśarmadvijanmanaḥ 41| revātīre supuṇye ca tīrthe cāmarakaṃṭake | kauśikasya suto jāto devaśarmā dvijottamaḥ 42| dhanaputravihīnastu bahuduḥkhasamanvitaḥ | dāridreṇa suduḥkhena sarvadaivaprapīḍitaḥ 43| putropāyaṃ dhanasyāpi divārātrau praciṃtayet | ekadā tu priyā tasya sumanā nāma suvratā 44| bhartāraṃ ciṃtayopetamadhomukhamalakṣayat | samālokya tadā kāṃtaṃ tamuvāca yaśasvinī 45| duḥkhajālairasaṃkhyaistu tava cittaṃ prakarṣitam | vyāmohena pramūḍhosi tyaja ciṃtāṃ mahāmate 46| mama duḥkhaṃ samācakṣva svastho bhava sukhaṃ vraja | nāsti ciṃtāsamaṃ duḥkhaṃ kāyaśoṣaṇameva hi 47| tāṃ saṃtyajya pravarteta sa sukhena pramodate | ciṃtāyāḥ kāraṇaṃ vipra kathayasva mama prabho 48| nārada uvāca-| priyāvākyaṃ sa saṃśrutya devaśarmā mahāmatiḥ | uvāca vacanaṃ prīto duḥkhito'pi satīsakhaḥ 49| devaśarmovāca-| yattvayā ciṃtitaṃ bhadre kiṃcidduḥkhasya kāraṇam | tatsarvaṃ tu pravakṣyāmi śrutvā caivāvadhāryatām 50| na jāne kena pāpena dhanahīno'smi suvrate | tathā putravihīno'smi etadduḥkhasya kāraṇam 51| sumanovāca-| śrūyatāmabhidhāsyāmi sarvasaṃdehanāśanam | svarūpamupadeśasya sarvavijñānadarśanam 52| saṃtoṣa eva paramaṃ puṇyaṃ saukhyādikāraṇam | asaṃtoṣaḥ paraṃ pāpamityāha bhagavānhariḥ 53| lobhaḥ pāpasya bījo'yaṃ moho mūlaṃ ca tasya vai | asatyaṃ tasya hi skaṃdho mahāśākhā suvistarāt 54| madakauṭilya patrāṇi kubuddhyā puṣpitaḥ sadā | anṛtaṃ tasya saugaṃdhyamajñānaṃ phalameva ca 55| kuḍyaṃ pāṣaṃḍacaurāśca krūrāḥ kūṭāśca pāpinaḥ | pakṣiṇo mohavṛkṣasya mahāśākhāsamāśritāḥ 56| ajñānaṃ suphalaṃ tasya raso dharmaṃ phalasya hi | bhāvodakena saṃvṛddhistasya śraddhā kratu priyā 57| adharmeṣu rasastasya utkledairmadhurāyate | tādṛśaiśca phalaiścaivasaphalo lobhapādapaḥ 58| tasyacchāyāṃ samāśritya yo naraḥ parivartate | phalāni tasya so'śnāti svapakvāni dinedine 59| phalānāṃ ca rasenāpi adharmeṇa tu poṣitaḥ | sa saṃpuṣṭo bhavenmartyaḥ patanāya prayacchati 60| tasmācciṃtāṃ pariśritya svāmi lobhaṃ na kārayet | dhanaputrakalatrāṇāṃ ciṃtāmetāṃ na kārayet 61| yo hi vidvānnacetkāṃta mūrkhāṇāṃ pathameva hi | mṛṣā ciṃtayate nityaṃ divārātrau vimohitaḥ 62| śubhārthaṃ ca praviṃdāmi kathaṃ putrānahaṃ labhe | evaṃ ciṃtayate nityaṃ divārātrau vimohitaḥ 63| kṣaṇamekaṃ prapaśyetsa ciṃtāmadhye mahatsukham | punaścaitanyamāyāti mahāduḥkhena pīḍyate 64| ciṃtāmohau parityajya anuvartasva taṃ dvija | saṃsāre nāsti saṃbaṃdhaḥ kena sārdhaṃ mahāmate 65| mitrāśca bāṃdhavāḥ putrāḥ pitāmātā sutāstathā | svasaṃbaṃdhā bhavaṃtyete kalatrādi tathaiva ca 66| devaśarmovāca-| saṃbaṃdhaḥ kīdṛśo bhadre tanme vistarato vada | yena jāyaṃti te sarve dhanaputrādi bāṃdhavāḥ 67| sumanovāca-| bhartaḥ paṃcavidhāḥ putrā jāyaṃte tānvadāmyaham | nyāsāpahārakaṃ caikamṛṇasaṃbaṃdhinaṃ param 68| ripuṃ labhyamudāsīnamiti kāṃta bhavaṃti te | lakṣaṇāni pravakṣyāmi teṣāmīśa pṛthakpṛthak 69| putrā mitrāḥ priyā bhāryā pitā mātā ca bāṃdhavāḥ | svenasvena hi jāyaṃte saṃbaṃdhena mahītale 70| nyāsāpahārabhāvena yasya yena hṛtaṃ bhuvi | nyāsasvāmī bhavetputro guṇavānrūpavānbhuvi 71| yena hyapahṛtaṃ nyāsaṃ tasya gehe na saṃśayaḥ | nyāsāpahāraṇaṃ duḥkhaṃ sa dattvā dāruṇaṃ gataḥ 72| nyāsasvāmī suputro'bhūnnyāsāpahārakasya ca | guṇavānrūpavāṃścaiva sarvalakṣaṇasaṃyutaḥ 73| bhaktiṃ ca darśayettasya putro bhūtvā dinedine | priyavāṅmadhurovāgmī bahusnehaṃ vidarśayet 74| svīyaṃ dravyaṃ samudgrāhya prītimutpādya cātulām | yathā tena pradattaṃ tannyāsāpaharaṇātparam 75| duḥkhamevaṃ mahābhāga dāruṇaṃ prāṇanāśanam | tādṛśaṃ tasya so dadyātputro bhūtvā mahāguṇaḥ 76| alpāyuṣastathā bhūtvā maraṇaṃ copagacchati | duḥkhaṃ datvā prayātyevaṃ prahṛtyaivaṃ punaḥpunaḥ 77| yadāha putraputreti pralāpaṃ hi karoti yaḥ | tadā hāsyaṃ karotyeṣa kastu putro hi kasya ca 78| anenāpahṛtaṃ nyāsaṃ madīyaṃ pāpacāriṇā | dravyāpahāraṇenāpi mama prāṇāgatāḥ kila 79| duḥkhena mahatā caiva asahyena ca vai purā | tadā duḥkhaṃ mayā datvādravyamudgrāhyamuttamam 80| iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe vaiśākhamāhātmye saptāśītitamo'dhyāyaḥ 87|