Chapter 49

सूत उवाच- भ्रातृभिः सहिताः सर्वे पांडवा धर्मनिश्चयाः । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वागुरुदेवांस्त्वतर्पयन् १। वासुदेवोऽपि तत्रैव क्षणेनाभ्यागतस्तदा । पांडवैः सहितैः सर्वैः पूज्यमानः स माधवः २। कृष्णेन सहितैः सर्वैः पुनरेव महात्मभिः । अभिषिक्तः स्वराज्ये तु धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ३। एतस्मिन्नंतरे चैव मार्कंडेयो महात्मवान् । ततः स्वस्तीति चोक्त्वा वै क्षणादाश्रममागतः ४। युधिष्ठिरोऽपि धर्मात्मा भ्रातृभिः सहितस्तु सः । महादानं ददौ चाथ धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ५। यस्त्विदं कल्यमुत्थाय पठते वा शृणोति वा । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति ६। वासुदेव उवाच- मम वाक्यं तु कर्तव्यं तव स्नेहाद्ब्रवीम्यहम् । नित्यं यज्ञरतो भूत्वा प्रयागे विगतज्वरः ७। प्रयागं संस्मरन्नित्यं सहास्माभिर्युधिष्ठिर । स्वयं प्राप्स्यसि राजेंद्र स्वर्गलोकं तु शाश्वतम् ८। प्रयागमनुगच्छेद्वा वसते वापि यो नरः । सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्गलोकं च गच्छति ९। प्रतिग्रहादुपावृत्तः सन्तुष्टो नियतः शुचिः १०। अहंकारनिवृत्तश्च स तीर्थफलमश्नुते । अकोपनश्च राजेंद्र सत्यवादी दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते ११। ऋषिभिः क्रतवः प्रोक्ता देवैश्चापि यथाक्रमम् । न हि शक्या दरिद्रेण यज्ञाः प्राप्तुं महीपते १२। बहूपकरणो यज्ञो नानासंभारसंभ्रमः । प्राप्यते विविधैरर्थ्यैः समृद्धैर्वा नरैः क्वचित् १३। यो दरिद्रैरपि बुधैः शक्यः प्राप्तुं नरेश्वर । ततो यज्ञफलैः पुण्यैस्तन्निबोध जनेश्वर १४। ऋषीणां परमं गुह्यमिदं भरतसत्तम । तीर्थाभिगमनं पुण्यं यज्ञैरपि विशिष्यते १५। दशकोटिसहस्राणि त्रिंशत्कोट्यस्तथापरे । माघमासे तु गंगायां गमिष्यंति नरर्षभ १६। स्वस्थो भव महाराज भुक्त्वा राज्यमकंटकम् । पुनर्द्रक्ष्यसि राजेंद्र यजमानो विशेषतः १७। इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्यं। नाम ऊनपंचाशत्तमोऽध्यायः ४९।

sūta uvāca- bhrātṛbhiḥ sahitāḥ sarve pāṃḍavā dharmaniścayāḥ | brāhmaṇebhyo namaskṛtvāgurudevāṃstvatarpayan 1| vāsudevo'pi tatraiva kṣaṇenābhyāgatastadā | pāṃḍavaiḥ sahitaiḥ sarvaiḥ pūjyamānaḥ sa mādhavaḥ 2| kṛṣṇena sahitaiḥ sarvaiḥ punareva mahātmabhiḥ | abhiṣiktaḥ svarājye tu dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ 3| etasminnaṃtare caiva mārkaṃḍeyo mahātmavān | tataḥ svastīti coktvā vai kṣaṇādāśramamāgataḥ 4| yudhiṣṭhiro'pi dharmātmā bhrātṛbhiḥ sahitastu saḥ | mahādānaṃ dadau cātha dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ 5| yastvidaṃ kalyamutthāya paṭhate vā śṛṇoti vā | mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati 6| vāsudeva uvāca- mama vākyaṃ tu kartavyaṃ tava snehādbravīmyaham | nityaṃ yajñarato bhūtvā prayāge vigatajvaraḥ 7| prayāgaṃ saṃsmarannityaṃ sahāsmābhiryudhiṣṭhira | svayaṃ prāpsyasi rājeṃdra svargalokaṃ tu śāśvatam 8| prayāgamanugacchedvā vasate vāpi yo naraḥ | sarvapāpaviśuddhātmā svargalokaṃ ca gacchati 9| pratigrahādupāvṛttaḥ santuṣṭo niyataḥ śuciḥ 10| ahaṃkāranivṛttaśca sa tīrthaphalamaśnute | akopanaśca rājeṃdra satyavādī dṛḍhavrataḥ | ātmopamaśca bhūteṣu sa tīrthaphalamaśnute 11| ṛṣibhiḥ kratavaḥ proktā devaiścāpi yathākramam | na hi śakyā daridreṇa yajñāḥ prāptuṃ mahīpate 12| bahūpakaraṇo yajño nānāsaṃbhārasaṃbhramaḥ | prāpyate vividhairarthyaiḥ samṛddhairvā naraiḥ kvacit 13| yo daridrairapi budhaiḥ śakyaḥ prāptuṃ nareśvara | tato yajñaphalaiḥ puṇyaistannibodha janeśvara 14| ṛṣīṇāṃ paramaṃ guhyamidaṃ bharatasattama | tīrthābhigamanaṃ puṇyaṃ yajñairapi viśiṣyate 15| daśakoṭisahasrāṇi triṃśatkoṭyastathāpare | māghamāse tu gaṃgāyāṃ gamiṣyaṃti nararṣabha 16| svastho bhava mahārāja bhuktvā rājyamakaṃṭakam | punardrakṣyasi rājeṃdra yajamāno viśeṣataḥ 17| iti śrīpādme mahāpurāṇe svargakhaṃḍe prayāgamāhātmyaṃ| nāma ūnapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ 49|