Chapter 11

शौनक उवाच- इदानीं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व यथार्थतः । हरिस्वरूपिणा साक्षाद्वेदव्यासेन शासित १। निरहंकार हे सूत लोकानुग्रहकारक । केन स्यात्सुभगा नारी पापिनी च सुदुर्भगा २। पतिप्रियांग केन स्याद्रूपिता चक्षुषोः सुधा । केन वा जायते लक्ष्मीस्तन्मे ब्रूहि तपोधन ३। सूत उवाच- यदि पुण्यमिदं विप्र वृत्तं परमदुर्लभम् । शृणुष्व भोः समासेन कथयामि विधानतः ४। आसीद्भद्रश्रवा राजा युगे द्वापरसंज्ञके । सौराष्ट्रदेशवासी च वेदवेदांगपारगः ५। भार्या तस्य च संजाता नाम्ना सुरतिचंद्रिका । तस्यां बभूवुः श्रीराज्ञः सप्तपुत्रा मनोरमाः ६। ततोऽभिजाता दुहिता सुंदरी सत्यवादिनी । श्यामबाला च विप्रेंद्र नाम्ना प्रीतिकरी पितुः ७। अथैकदा श्यामबाला सुवर्णसिकतासु च । गूढैर्मनोहरै रत्नैः सखिभिः क्रीडितुं मुदा ८। जगाम नीपवृक्षस्य तलं परमदुर्लभम् । एतस्मिन्नंतरे विप्र लक्ष्मीः संसारतारिणी ९। लोकानां नीतिदा साथ समायाता स्वयं पुरः । धृत्वा च ब्राह्मणीरूपं पलितांगी च भूसुर १०। अखिलानां च लोकानां शास्तू राज्ञः क्षयं विना । केषां क्षुद्रतराणां हि गृहे गच्छामि सांप्रतम् ११। इति संचिंत्य मनसा गता राजनिकेतनम् । सुवर्णभित्तिभिर्युक्तं पताकाभिरलंकृतम् १२। सिंहद्वारमतिक्रम्य प्राह दौवारिकीं ततः । द्वारं जहि हि भो द्वारि नियुक्ते शुभलक्षणे १३। यामि वेगेन पश्यामि राज्ञीं सुरतिचंद्रिकाम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या रत्नदंडकरा च सा । कोकिलावाक्यवन्मुक्तं परमं हर्षमाययौ १४। द्वारनियुक्तोवाच- किं नाम वहसे वृद्धे कः पतिस्तावकः पुनः । आगतासि कथं किं ते कार्य्यं राज्ञ्याश्च दर्शने । कस्मात्किं ब्रूहि विप्रे त्वं श्रोतुं कौतुहलं हि मे १५। वृद्धोवाच- शृणु पोष्ये महाराज पत्न्या दंडकरे यदा । श्रोतुं कौतूहलं तेऽस्ति मदागमनकारणम् १६। प्रसिद्धा कमला नाम्ना चाहं प्राणेश्वरो मम । भुवनेश इति ख्यातो नाम्ना द्वारवतीपुरी १७। तस्यां वै वर्त्तते पोष्ये मम प्राणेश्वरस्ततः । आगताहं रत्नवेत्रकरे शृणु सकौतुकम् १८। ममागमनकार्यं हि वच्मीदानीं तवाग्रतः । पुरासीद्वैश्यकुलजा राज्ञी तव च दुःखिनी १९। एकस्मिन्दिवसे पोष्ये पतिना कलहः कृतः । तया नार्या च दुःखिन्या ततो वै भर्तृपीडिता २०। बहिर्भूय द्रुतं गेहाद्रुदंती च पुनः पुनः । तस्याश्च रोदनं श्रुत्वा चागताहं समीपतः २१। अपृच्छं सर्ववृत्तांतं कथितो वै यथार्थतः । तया ततो व्रतवरमुपदेशं ददाम्यहम् २२। ममोपदेशतः सा वै चक्रे व्रतवरं मुदा । तस्य प्रसादाद्भो द्वाःस्थे संजाता सुखिता च सा २३। कदाचिद्वैश्यकुलजा पत्या मृत्योर्वशं गता । समानेतुं ततस्तौ तु विहिताखिलघातकौ २४। किंकरान्प्रेषयामास चंडाद्यान्धर्मराट्प्रभुः । यमाज्ञया समायाता यमदूता भयंकराः २५। बद्ध्वा तौ चर्मपाशेन लोहमुद्गरपाणयः । उद्यमं चक्रिरे गंतुं यमस्य शरणं प्रति २६। अत्रांतरे च लक्ष्म्यास्ते दूता विष्णुपरायणाः । समानेतुं समायाताः शंखचक्रगदाधराः २७। दृष्ट्वा तथाविधांस्तांश्च यमदूताः पलायिताः । लक्ष्मीदूता महात्मानः स्वप्रकाशादयस्तथा २८। पाशं छित्त्वा समारोप्य राजहंसयुते रथे । जग्मुर्लक्ष्मीपुरं सर्वे सहसाकाशवर्त्मना २९। यावद्वारं व्रतवरं कृत्वा वैश्या च सा तदा । तावत्कल्पसहस्राणि तस्थतुः कमलापुरे ३०। पुण्यशेषस्य भोगार्थं जातौ राजान्वयेऽधुना । व्रतं च विस्मृतौ द्वाःस्थे राजसंपत्तिगर्वितौ । तस्माच्च तव तस्यापि चोपदेशार्थमागता ३१। द्वाःस्थोवाच- केनैव तु विधानेन वृद्धे व्रतवरं कृतम् । कस्मिन्मासे व्रतं श्रेष्ठं देवता का च पूज्यते ३२। एतन्मे पृच्छतो मातर्यथावद्वक्तुमर्हसि । कमलोवाच- कार्त्तिके च व्यतिक्रांते मार्गशीर्षे समागते । तस्मिन्मासे च भो पोष्ये वासरे गुरुसंज्ञके ३३। ततः पूर्वाह्णसमये सकलैर्व्रतिभिर्वृता । नारायणेन सहितां लक्ष्मीं संपूजयेत्ततः ३४। मिष्टैः पायसयुक्तैश्च भुक्तैश्च खंडमिश्रितैः । लक्ष्मीं संतोषयेत्प्रेष्ये ततः संप्रार्थयेदिदम् ३५। त्रैलोक्यपूजिते देवि कमले विष्णुवल्लभे । यथा त्वमचला कृष्णे तथा भव मयि स्थिता ३६। ईश्वरी कमले देवि शरणं च भवानघे । नानोपहारद्रव्यैश्च लक्ष्मीमाज्ञाप्य तोषयेत् ३७। शास्त्रैश्च पूजयेद्देवीं महोत्सवसमन्विताम् । ततो नैवेद्यशेषांश्च दत्वा ब्राह्मणसत्तमम् ३८। आत्मानं स्वपतिं पुत्रान्पोष्येऽन्यानपि सेवकान् । द्वितीये तु गुरोर्वारे विशेषं शृणु सुंदरि ३९। चित्रधूलीप्रशस्तैश्च भ्राष्ट्रैर्गोधूमनिर्मितैः । तोषयेत्कमलादेव्याः कुर्य्याद्वै भक्तिभावतः ४०। तृतीये खंडसंयुक्तं दध्योदननिवेदनम् । शामाक शालि कासारैश्चतुर्थे पूजयेन्मुदा ४१। लक्ष्मीदेवीं प्रयत्नेन रत्नदंडकरे ततः । लक्ष्मीदेवी प्रीतये तु ब्राह्मणान्पूजयेद्धनैः ४२। वस्त्रालंकारभोज्यैश्च फलैर्नानाविधैस्तथा । पोष्योवाच- अत्रैव तिष्ठ भो वृद्धे राज्ञीं सुरतिचंद्रिकाम् ४३। विज्ञाप्य त्वां नयिष्यामि मा क्रोधं कुरु सत्तमे । इत्युक्त्वा सा तु चार्वंगी गता राज्ञीसमीपतः ४४। शिरस्यंजलिमाधाय पोष्या ब्रह्मन्समूलतः । आरभ्य सांगपर्यंतं यदूचे कमलालया ४५। तत्सर्वं कथयामास राज्ञीं सुरतिचंद्रिकाम् । द्वारपालीवचः श्रुत्वा राज्ञी सुरतिचंद्रिका ४६। जगाम ब्राह्मणीपार्श्वं सगर्वा प्राह सुंदर । राज्ञ्युवाच- वृद्धे ब्राह्मणि किं वृत्तं चोपदेशार्थमागता ४७। कथयस्व चिरं मह्यं भयं त्यक्त्वा यथासुखम् । ब्राह्मण्युवाच- तवानीतिमहं दृष्ट्वा गंतुमिच्छामि चंचला ४८। कथयिष्यामि किं दुष्टे व्रतं परमदुर्लभम् । इंदिरावासरे चाद्य चांडालेन करोषि यत् ४९। तद्दृष्टं मयि का दुष्टे तद्गेहे गर्वितेऽधुना । तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणीवाक्यं क्रोधसंरक्तलोचना ५०। जरंतीं ब्राह्मणीं चैव प्रहारं च चकार सा । ततः सा कमला वृद्धा क्रंदमाना पलायिता ५१। क्रीडमाना ततः श्यामा ब्राह्मणीक्रन्दनध्वनिम् । आगतास्याः समीपं तु श्रुत्वा बाला तपोधना ५२। श्यामाबालोवाच- वृद्धे व्यथेदृशी केन दत्ता तुभ्यं वदस्व मे । तस्या वचनमाकर्ण्य शोकगद्गदया गिरा ५३। कमला कथितं सर्वं वृत्तांतं द्विजसत्तम । श्यामाबाला ततः श्रुत्वा व्रतं परमदुर्ल्लभम् ५४। शास्त्रोक्तविधिना चक्रे सश्रद्धं च सभक्तितः । त्रिवारे परिपूर्णे तु तुर्यवारे समागते ५५। विवाहकर्मसंसिद्धं द्विजलक्ष्मीप्रसादतः । श्रीसिद्धेश्वरदेवस्य नृपतेर्भूपतेजसः ५६। मालाधरो नाम सुतो गृहीत्वा तां गृहं गतः । अथ तस्यां गतायां तु ब्रह्मन्शृणुष्व कौतुकम् ५७। राज्ञीगृहे च सर्वाणि स्थितानि सुबहूनि च । द्रव्याणि केन नीतानि न ज्ञातान्यपि भूसुर ५८। निर्वित्ता बुद्धिहीना सा चान्नवस्त्रविवर्जिता । उपविष्टा च केनापि गंतुं च दुहितुर्गृहम् ५९। प्रेषयामास भर्त्तारं किंचित्प्रार्थनहेतवे । तस्य मालाधरस्यापि ग्रामे च सरसीतटे ६०। कालेन कियता विप्र प्रविवेश च कष्टतः । तस्माज्जलं समानेतुं तस्या दास्यः समागताः । तं दृष्ट्वा दुःखिनां श्रेष्ठं पप्रच्छुः सानुकंपिताः ६१। दास्य ऊचुः- कस्त्वं कुतः समायातो मांसरक्तविवर्ज्जितः । रूक्षांगो रूक्षकेशश्च तत्सर्वं कथयस्व नः ६२। दरिद्र उवाच- श्यामाबालापिता चाहं सौराष्ट्रनगरागतः । कथयध्वं च भो दास्यः श्यामाबालासमीपतः ६३। तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कौतूहलसमन्विताः । परस्परमुखाः सर्वा जहसुः स्वपुरं गताः ६४। श्यामाबाला च कथितं सर्वं वृत्तं च भो द्विज । श्रुत्वैतद्वचनं तासां प्रेषयामास सेवकान् ६५। पुष्पतैलं दिव्यवस्त्रं चंदनं पर्णवीटिकाम् । घोटकं च तथा दत्वा पितरं प्रति सुंदरी ६६। गत्वाथ सर्वे ते भृत्याः कृत्वा सुवेषमुत्तमम् । श्यामाबालागृहं निन्युर्देवराजगृहोपमम् ६७। श्यामाबाला ततश्चैव पितरं दुखिनां वरम् । श्याल्यन्नं सघृतं चैव भोजयामास यत्नतः ६८। तुर्येषु समतीतेषु दिवसेषु तपोधन । प्रेषयामास तं दत्वा गुप्तपात्रस्थितं धनम् ६९। ततः प्रविश्य स्वगृहे धनं पात्रान्तरस्थितम् । ददर्शांगारनिचयं रुरोद भृशदुःखितः ७०। दुहितुः सदनं यातुं निःससार गृहागतः । तत्रैव सरसीकूले प्रविवेश च दुःखिनी ७१। तथैनां च समानीतां यथा स्याः प्राणवल्लभाम् । तथैव पूजयामास मातृस्नेहात्पतिव्रता ७२। एतस्मिन्समये विप्र लक्ष्मीवासरमुत्तमम् । श्यामाबाला कारयितुं मनश्चक्रे च मातरम् ७३। तस्या माता दरिद्राणि भुक्त्वा वैकांतिकेपि च । शावकानां तु चोच्छिष्टं लक्ष्मीकोपसमन्विता ७४। इंदिरायास्तृतीयानि वासराणि गतान्यपि । चतुर्थवासरे तां तत्कारयामास सा दृढम् ७५। आगता नगरं सा वै राज्ञी सुरतिचंद्रिका । दृष्ट्वा गृहं तथा दिव्यमिंदिरायाः प्रसादतः ७६। श्यामाबाला च विप्रेंद्र कदाचित्समये पुनः । मातुर्गृहं गता चाथ ऐश्वर्यस्य दिदृक्षया ७७। श्यामाबालां ततो दूराद्दृष्ट्वा संकुपिता च सा । न पश्यामि मुखं तस्या इत्युक्त्वालक्षिता स्थिता ७८। गत्वा गृहांतरालं च गृहीत्वा सैंधवं च सा । आगता स्वगृहं किंचित्तूष्णीं लक्ष्मीसमाश्रितम् ७९। राजा स्वामी च पप्रच्छ तां साध्वीं पतिदेवताम् । किमानीतं त्वया कांते कथयस्व ममाग्रतः ८०। कांतोवाच- राज्यसारं समानीतं दर्शयिष्यामि भोजने । इत्युक्त्वा सा तदा पाकं कृत्वा च लवणं विना ८१। अन्नादिकं ततो दत्वा मालाधराय भूभुजे । ततो मालाधरो राजा व्यंजनं लवणवर्जितम् ८२। भुक्त्वा वैगुण्यतां प्राप्तो राज्यसारं ददौ च सा । तदा हृष्टमना राजा भोजनं कृतवान्द्विज ८३। प्रशशंस च तां नारीं धन्याधन्या इति ब्रुवन् । एतद्व्रतं च या नारी न करोति महादरात् ८४। जन्मजन्मनि सा नारी दरिद्रा दुर्भगा भवेत् । इदं या शृणुयाद्भक्त्या पठेद्यो वा समाहितः ८५। सर्वपापैर्विनिर्मुक्तो लक्ष्मीलोकं लभेच्च सः । इमां व्रतकथां या तु न श्रुत्वा क्रियते व्रतम् । तस्या व्रतफलं चैव नश्यत्येव न संशयः ८६। इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकसंवादे एकादशोऽध्यायः ११।

śaunaka uvāca- idānīṃ śrotumicchāmi kathayasva yathārthataḥ | harisvarūpiṇā sākṣādvedavyāsena śāsita 1| nirahaṃkāra he sūta lokānugrahakāraka | kena syātsubhagā nārī pāpinī ca sudurbhagā 2| patipriyāṃga kena syādrūpitā cakṣuṣoḥ sudhā | kena vā jāyate lakṣmīstanme brūhi tapodhana 3| sūta uvāca- yadi puṇyamidaṃ vipra vṛttaṃ paramadurlabham | śṛṇuṣva bhoḥ samāsena kathayāmi vidhānataḥ 4| āsīdbhadraśravā rājā yuge dvāparasaṃjñake | saurāṣṭradeśavāsī ca vedavedāṃgapāragaḥ 5| bhāryā tasya ca saṃjātā nāmnā suraticaṃdrikā | tasyāṃ babhūvuḥ śrīrājñaḥ saptaputrā manoramāḥ 6| tato'bhijātā duhitā suṃdarī satyavādinī | śyāmabālā ca vipreṃdra nāmnā prītikarī pituḥ 7| athaikadā śyāmabālā suvarṇasikatāsu ca | gūḍhairmanoharai ratnaiḥ sakhibhiḥ krīḍituṃ mudā 8| jagāma nīpavṛkṣasya talaṃ paramadurlabham | etasminnaṃtare vipra lakṣmīḥ saṃsāratāriṇī 9| lokānāṃ nītidā sātha samāyātā svayaṃ puraḥ | dhṛtvā ca brāhmaṇīrūpaṃ palitāṃgī ca bhūsura 10| akhilānāṃ ca lokānāṃ śāstū rājñaḥ kṣayaṃ vinā | keṣāṃ kṣudratarāṇāṃ hi gṛhe gacchāmi sāṃpratam 11| iti saṃciṃtya manasā gatā rājaniketanam | suvarṇabhittibhiryuktaṃ patākābhiralaṃkṛtam 12| siṃhadvāramatikramya prāha dauvārikīṃ tataḥ | dvāraṃ jahi hi bho dvāri niyukte śubhalakṣaṇe 13| yāmi vegena paśyāmi rājñīṃ suraticaṃdrikām | tacchrutvā vacanaṃ tasyā ratnadaṃḍakarā ca sā | kokilāvākyavanmuktaṃ paramaṃ harṣamāyayau 14| dvāraniyuktovāca- kiṃ nāma vahase vṛddhe kaḥ patistāvakaḥ punaḥ | āgatāsi kathaṃ kiṃ te kāryyaṃ rājñyāśca darśane | kasmātkiṃ brūhi vipre tvaṃ śrotuṃ kautuhalaṃ hi me 15| vṛddhovāca- śṛṇu poṣye mahārāja patnyā daṃḍakare yadā | śrotuṃ kautūhalaṃ te'sti madāgamanakāraṇam 16| prasiddhā kamalā nāmnā cāhaṃ prāṇeśvaro mama | bhuvaneśa iti khyāto nāmnā dvāravatīpurī 17| tasyāṃ vai varttate poṣye mama prāṇeśvarastataḥ | āgatāhaṃ ratnavetrakare śṛṇu sakautukam 18| mamāgamanakāryaṃ hi vacmīdānīṃ tavāgrataḥ | purāsīdvaiśyakulajā rājñī tava ca duḥkhinī 19| ekasmindivase poṣye patinā kalahaḥ kṛtaḥ | tayā nāryā ca duḥkhinyā tato vai bhartṛpīḍitā 20| bahirbhūya drutaṃ gehādrudaṃtī ca punaḥ punaḥ | tasyāśca rodanaṃ śrutvā cāgatāhaṃ samīpataḥ 21| apṛcchaṃ sarvavṛttāṃtaṃ kathito vai yathārthataḥ | tayā tato vratavaramupadeśaṃ dadāmyaham 22| mamopadeśataḥ sā vai cakre vratavaraṃ mudā | tasya prasādādbho dvāḥsthe saṃjātā sukhitā ca sā 23| kadācidvaiśyakulajā patyā mṛtyorvaśaṃ gatā | samānetuṃ tatastau tu vihitākhilaghātakau 24| kiṃkarānpreṣayāmāsa caṃḍādyāndharmarāṭprabhuḥ | yamājñayā samāyātā yamadūtā bhayaṃkarāḥ 25| baddhvā tau carmapāśena lohamudgarapāṇayaḥ | udyamaṃ cakrire gaṃtuṃ yamasya śaraṇaṃ prati 26| atrāṃtare ca lakṣmyāste dūtā viṣṇuparāyaṇāḥ | samānetuṃ samāyātāḥ śaṃkhacakragadādharāḥ 27| dṛṣṭvā tathāvidhāṃstāṃśca yamadūtāḥ palāyitāḥ | lakṣmīdūtā mahātmānaḥ svaprakāśādayastathā 28| pāśaṃ chittvā samāropya rājahaṃsayute rathe | jagmurlakṣmīpuraṃ sarve sahasākāśavartmanā 29| yāvadvāraṃ vratavaraṃ kṛtvā vaiśyā ca sā tadā | tāvatkalpasahasrāṇi tasthatuḥ kamalāpure 30| puṇyaśeṣasya bhogārthaṃ jātau rājānvaye'dhunā | vrataṃ ca vismṛtau dvāḥsthe rājasaṃpattigarvitau | tasmācca tava tasyāpi copadeśārthamāgatā 31| dvāḥsthovāca- kenaiva tu vidhānena vṛddhe vratavaraṃ kṛtam | kasminmāse vrataṃ śreṣṭhaṃ devatā kā ca pūjyate 32| etanme pṛcchato mātaryathāvadvaktumarhasi | kamalovāca- kārttike ca vyatikrāṃte mārgaśīrṣe samāgate | tasminmāse ca bho poṣye vāsare gurusaṃjñake 33| tataḥ pūrvāhṇasamaye sakalairvratibhirvṛtā | nārāyaṇena sahitāṃ lakṣmīṃ saṃpūjayettataḥ 34| miṣṭaiḥ pāyasayuktaiśca bhuktaiśca khaṃḍamiśritaiḥ | lakṣmīṃ saṃtoṣayetpreṣye tataḥ saṃprārthayedidam 35| trailokyapūjite devi kamale viṣṇuvallabhe | yathā tvamacalā kṛṣṇe tathā bhava mayi sthitā 36| īśvarī kamale devi śaraṇaṃ ca bhavānaghe | nānopahāradravyaiśca lakṣmīmājñāpya toṣayet 37| śāstraiśca pūjayeddevīṃ mahotsavasamanvitām | tato naivedyaśeṣāṃśca datvā brāhmaṇasattamam 38| ātmānaṃ svapatiṃ putrānpoṣye'nyānapi sevakān | dvitīye tu gurorvāre viśeṣaṃ śṛṇu suṃdari 39| citradhūlīpraśastaiśca bhrāṣṭrairgodhūmanirmitaiḥ | toṣayetkamalādevyāḥ kuryyādvai bhaktibhāvataḥ 40| tṛtīye khaṃḍasaṃyuktaṃ dadhyodananivedanam | śāmāka śāli kāsāraiścaturthe pūjayenmudā 41| lakṣmīdevīṃ prayatnena ratnadaṃḍakare tataḥ | lakṣmīdevī prītaye tu brāhmaṇānpūjayeddhanaiḥ 42| vastrālaṃkārabhojyaiśca phalairnānāvidhaistathā | poṣyovāca- atraiva tiṣṭha bho vṛddhe rājñīṃ suraticaṃdrikām 43| vijñāpya tvāṃ nayiṣyāmi mā krodhaṃ kuru sattame | ityuktvā sā tu cārvaṃgī gatā rājñīsamīpataḥ 44| śirasyaṃjalimādhāya poṣyā brahmansamūlataḥ | ārabhya sāṃgaparyaṃtaṃ yadūce kamalālayā 45| tatsarvaṃ kathayāmāsa rājñīṃ suraticaṃdrikām | dvārapālīvacaḥ śrutvā rājñī suraticaṃdrikā 46| jagāma brāhmaṇīpārśvaṃ sagarvā prāha suṃdara | rājñyuvāca- vṛddhe brāhmaṇi kiṃ vṛttaṃ copadeśārthamāgatā 47| kathayasva ciraṃ mahyaṃ bhayaṃ tyaktvā yathāsukham | brāhmaṇyuvāca- tavānītimahaṃ dṛṣṭvā gaṃtumicchāmi caṃcalā 48| kathayiṣyāmi kiṃ duṣṭe vrataṃ paramadurlabham | iṃdirāvāsare cādya cāṃḍālena karoṣi yat 49| taddṛṣṭaṃ mayi kā duṣṭe tadgehe garvite'dhunā | tacchrutvā brāhmaṇīvākyaṃ krodhasaṃraktalocanā 50| jaraṃtīṃ brāhmaṇīṃ caiva prahāraṃ ca cakāra sā | tataḥ sā kamalā vṛddhā kraṃdamānā palāyitā 51| krīḍamānā tataḥ śyāmā brāhmaṇīkrandanadhvanim | āgatāsyāḥ samīpaṃ tu śrutvā bālā tapodhanā 52| śyāmābālovāca- vṛddhe vyathedṛśī kena dattā tubhyaṃ vadasva me | tasyā vacanamākarṇya śokagadgadayā girā 53| kamalā kathitaṃ sarvaṃ vṛttāṃtaṃ dvijasattama | śyāmābālā tataḥ śrutvā vrataṃ paramadurllabham 54| śāstroktavidhinā cakre saśraddhaṃ ca sabhaktitaḥ | trivāre paripūrṇe tu turyavāre samāgate 55| vivāhakarmasaṃsiddhaṃ dvijalakṣmīprasādataḥ | śrīsiddheśvaradevasya nṛpaterbhūpatejasaḥ 56| mālādharo nāma suto gṛhītvā tāṃ gṛhaṃ gataḥ | atha tasyāṃ gatāyāṃ tu brahmanśṛṇuṣva kautukam 57| rājñīgṛhe ca sarvāṇi sthitāni subahūni ca | dravyāṇi kena nītāni na jñātānyapi bhūsura 58| nirvittā buddhihīnā sā cānnavastravivarjitā | upaviṣṭā ca kenāpi gaṃtuṃ ca duhiturgṛham 59| preṣayāmāsa bharttāraṃ kiṃcitprārthanahetave | tasya mālādharasyāpi grāme ca sarasītaṭe 60| kālena kiyatā vipra praviveśa ca kaṣṭataḥ | tasmājjalaṃ samānetuṃ tasyā dāsyaḥ samāgatāḥ | taṃ dṛṣṭvā duḥkhināṃ śreṣṭhaṃ papracchuḥ sānukaṃpitāḥ 61| dāsya ūcuḥ- kastvaṃ kutaḥ samāyāto māṃsaraktavivarjjitaḥ | rūkṣāṃgo rūkṣakeśaśca tatsarvaṃ kathayasva naḥ 62| daridra uvāca- śyāmābālāpitā cāhaṃ saurāṣṭranagarāgataḥ | kathayadhvaṃ ca bho dāsyaḥ śyāmābālāsamīpataḥ 63| tacchrutvā vacanaṃ tasya kautūhalasamanvitāḥ | parasparamukhāḥ sarvā jahasuḥ svapuraṃ gatāḥ 64| śyāmābālā ca kathitaṃ sarvaṃ vṛttaṃ ca bho dvija | śrutvaitadvacanaṃ tāsāṃ preṣayāmāsa sevakān 65| puṣpatailaṃ divyavastraṃ caṃdanaṃ parṇavīṭikām | ghoṭakaṃ ca tathā datvā pitaraṃ prati suṃdarī 66| gatvātha sarve te bhṛtyāḥ kṛtvā suveṣamuttamam | śyāmābālāgṛhaṃ ninyurdevarājagṛhopamam 67| śyāmābālā tataścaiva pitaraṃ dukhināṃ varam | śyālyannaṃ saghṛtaṃ caiva bhojayāmāsa yatnataḥ 68| turyeṣu samatīteṣu divaseṣu tapodhana | preṣayāmāsa taṃ datvā guptapātrasthitaṃ dhanam 69| tataḥ praviśya svagṛhe dhanaṃ pātrāntarasthitam | dadarśāṃgāranicayaṃ ruroda bhṛśaduḥkhitaḥ 70| duhituḥ sadanaṃ yātuṃ niḥsasāra gṛhāgataḥ | tatraiva sarasīkūle praviveśa ca duḥkhinī 71| tathaināṃ ca samānītāṃ yathā syāḥ prāṇavallabhām | tathaiva pūjayāmāsa mātṛsnehātpativratā 72| etasminsamaye vipra lakṣmīvāsaramuttamam | śyāmābālā kārayituṃ manaścakre ca mātaram 73| tasyā mātā daridrāṇi bhuktvā vaikāṃtikepi ca | śāvakānāṃ tu cocchiṣṭaṃ lakṣmīkopasamanvitā 74| iṃdirāyāstṛtīyāni vāsarāṇi gatānyapi | caturthavāsare tāṃ tatkārayāmāsa sā dṛḍham 75| āgatā nagaraṃ sā vai rājñī suraticaṃdrikā | dṛṣṭvā gṛhaṃ tathā divyamiṃdirāyāḥ prasādataḥ 76| śyāmābālā ca vipreṃdra kadācitsamaye punaḥ | māturgṛhaṃ gatā cātha aiśvaryasya didṛkṣayā 77| śyāmābālāṃ tato dūrāddṛṣṭvā saṃkupitā ca sā | na paśyāmi mukhaṃ tasyā ityuktvālakṣitā sthitā 78| gatvā gṛhāṃtarālaṃ ca gṛhītvā saiṃdhavaṃ ca sā | āgatā svagṛhaṃ kiṃcittūṣṇīṃ lakṣmīsamāśritam 79| rājā svāmī ca papraccha tāṃ sādhvīṃ patidevatām | kimānītaṃ tvayā kāṃte kathayasva mamāgrataḥ 80| kāṃtovāca- rājyasāraṃ samānītaṃ darśayiṣyāmi bhojane | ityuktvā sā tadā pākaṃ kṛtvā ca lavaṇaṃ vinā 81| annādikaṃ tato datvā mālādharāya bhūbhuje | tato mālādharo rājā vyaṃjanaṃ lavaṇavarjitam 82| bhuktvā vaiguṇyatāṃ prāpto rājyasāraṃ dadau ca sā | tadā hṛṣṭamanā rājā bhojanaṃ kṛtavāndvija 83| praśaśaṃsa ca tāṃ nārīṃ dhanyādhanyā iti bruvan | etadvrataṃ ca yā nārī na karoti mahādarāt 84| janmajanmani sā nārī daridrā durbhagā bhavet | idaṃ yā śṛṇuyādbhaktyā paṭhedyo vā samāhitaḥ 85| sarvapāpairvinirmukto lakṣmīlokaṃ labhecca saḥ | imāṃ vratakathāṃ yā tu na śrutvā kriyate vratam | tasyā vrataphalaṃ caiva naśyatyeva na saṃśayaḥ 86| iti śrīpādme mahāpurāṇe brahmakhaṃḍe sūtaśaunakasaṃvāde ekādaśo'dhyāyaḥ 11|