Chapter 25

जैमिनिरुवाच- भूय एव महाभाग तुलस्याः पापनाशनम् । अतिथेः पूजनस्यापि माहात्म्यं ब्रूहि विस्तरात् १। सूत उवाच- ततो व्यासो महातेजास्तुलस्या द्विजसत्तम । माहात्म्यं वक्तुमारेभे शृण्वतां पापनाशनम् २। व्यास उवाच- इयं साक्षान्महालक्ष्मीस्तुलसी भगवत्प्रिया । तस्मादिमां न पश्यंति वृक्षज्ञानेन जैमिने ३। सदैव तुलसीं मर्त्यो यथैव भुवि सेवते । तथैव सेन्द्रा विबुधाः सेवंते तं सुरालये ४। परब्रह्मस्वरूपेयं तुलसी यत्र तिष्ठति । तत्रैव कुशलं सर्वं सुदृढं प्रोच्यते मया ५। प्राप्नोति मृत्युकाले यस्तोयं पातकवानपि । तुलसीपत्रगलितं स याति हरिसन्निधिम् ६। तुलसीमृत्तिकापुण्ड्रं यो मृत्युसमये वहेत् । स मुक्तः सकलैः पापैः पुरं गच्छति चक्रिणः ७। यस्य स्यात्तुलसीपत्रं मुखे शिरसि कर्णयोः । मृत्युकाले द्विजश्रेष्ठ तस्य स्वामी न भास्करिः ८। पवित्रनामा सुमतिर्बभूव परमार्थवित् । बभूव ब्राह्मणी तस्य बहुला नाम धारिणी ९। सद्वंशप्रभवा साध्वी पतिसेवापरायणा । अनपत्यपतिर्नाम तत्रैकोस्ति द्विजोत्तमः १०। सख्यं तेन पवित्रोऽसौ चकार द्विजसेविना । ततोऽनपत्यपतिना कथालोभेन सत्तमः ११। उपविष्टः पवित्रोऽसौ स्नेहादेकवरासने । तत्रांतरे महातेजा लोमशो नाम स द्विजः १२। कथयंतौ कथाश्चित्राः समागत्य ददर्श तौ । अथ तं लोमशं विप्रं विप्रावुत्थाय पीठतः १३। पाद्यार्घ्याचमनीयाद्यैः पूजयामासतुश्च तौ । सुप्रीतो लोमशस्ताभ्यां नारायणपरायणः १४। उवास ब्राह्मणश्रेष्ठ आसने कीर्तयन्हरिम् । आसनस्थं महात्मानं लोमशं तं कृताञ्जलिम् १५। पवित्रानापत्यमुनी भक्त्या प्राहतुर्लोमशम् । भगवन्सर्वधर्मज्ञ त्वत्पादयुगलैर्नृभिः १६। सद्भिर्ग्राह्यैराश्रमोऽयं पूतोऽभून्नूनमावयोः । कृतानि यानि पापानि आवाभ्यां मोहतः पुरा १७। तानि सर्वाणि नष्टानि त्वत्पादयुगदर्शनात् । भवान्नारायणः साक्षात्पूजनीयोऽमरैरपि १८। सम्यक्ते पूजनं कर्तुं किमावां मानुषौ क्षमौ । अतिथेर्या कृता पूजा तेऽस्माभिर्निजशक्तितः १९। अनया भव सुप्रीतः क्षमस्व दोषमावयोः । इत्युक्त्वा तौ महात्मानौ तस्यागंतोः पदद्वये । निपेततुर्द्विजश्रेष्ठ वयस्यौ गृहमेधिनौ २०। व्यास उवाच- ततो भक्त्या सुसंतुष्टो लोमशो विदुषांवरः । युवां विनयिनां श्रेष्ठौ द्विजाग्र्यौ धर्मतत्परौ २१। आप्यायितोऽस्मि सुतरां युवयोर्विनयोक्तिभिः । साक्षाद्ब्रह्मा शिवो विष्णुरतिथिः प्रोच्यते बुधैः २२। तस्मिन्नेतावतीभक्तिर्युवयोरस्तु मङ्गलम् । आराधितोऽस्म्यहंसम्यगतिथिर्भूरिभोजनैः २३। व्यास उवाच- तत उत्थाय तौ विप्रौ तत्पादकमलद्वये । भूयोऽपि तं नमस्कृत्य प्राहतुर्लोमशं मुनिम् २४। ब्राह्मणावूचतुः ब्रह्मन्नतिथिपूजाया माहात्म्यं वक्तुमर्हसि । यां कृत्वा प्राप्यते मुक्तिर्दुःखलभ्यापि मानवैः २५। कोऽतिथिः प्रोच्यते लोके तस्य पूजा च कीदृशी । आतिथेयोऽतिथिश्चेमौ लभेते कामुभौ गतिम् २६। लोमश उवाच- वानप्रस्थो ब्रह्मचारी भिक्षुश्चैषां प्रपूजनात् । निरुच्यते गृहं श्रेष्ठमाश्रमेषु चतुर्ष्वपि २७। चतुराश्रममध्येषु प्रधाना गृहिणो मताः । तैश्चातिथीनां कर्तव्या पूजा भक्तिसमन्वितैः २८। गृहिणां परमो धर्मः प्रोक्तश्चातिथिपूजनम् । आश्रमाचारतोऽभ्रष्टास्ततस्ते गृहिणो मताः २९। वंहत्यतिथिपूजायां दक्षतां गृहिणो यदि । तदा प्रयोजनं तेषां किमन्यैः पुण्यकर्मभिः ३०। यस्य न श्रूयते नाम न च गोत्रं न च स्थितिः । अकस्माद्गृहमागच्छेत्सोऽतिथिः प्रोच्यते बुधैः ३१। ब्राह्मणाः क्षत्रिया वापि वैश्या वा वृषलास्तथा । गृहागताः पूजिताश्च विष्णुवत्तत्त्वदर्शिभिः ३२। चाण्डालप्रमुखा येऽन्ये हीनवर्णसमुद्भवाः । विष्णुवत्पूजितव्यास्ते पाद्यार्घ्यैर्भूरिभोजनैः ३३। समागतेष्वतिथिषु प्रयाणं कुरुते गृही । अपि स त्वरया दद्यात्पाद्यार्घ्यादीनि च द्विजः ३४। कुर्याच्च कुशलं प्रश्नं वचनैः कोमलाक्षरैः । कारयेद्भोजनं वापि दिव्यरत्नैर्मुदा गृही ३५। सुखदे मन्दिरे तस्य शयनं कारयेद्बुधः । प्रातर्जिगमिषुं दृष्ट्वा तमायांतं विवर्जयेत् ३६। यदि कर्मविपाकेन गृही भवति वित्तवान् । अतिथ्येनातिथिः पूज्यस्तदहं वच्मि सत्तमौ ३७। समागतेष्वतिथिषु भक्त्या दद्यात्तृणादिकम् । तृणाभावेन वै ब्रूयाद्भूमौ तिष्ठेति भक्तितः ३८। पादप्रक्षालनार्थं तुदद्यादुदकमुत्तमम् । अतो मधुरया वाचा पृच्छेच्च कुशलादिकम् ३९। फलादिकं ततो दद्याद्भक्त्या भोजनहेतवे । तदभावेन मतिमान्मुदा विप्र प्रकाशयेत् ४०। वदेच्चाहं महापापी दरिद्र प्रवरोऽतिथे । कर्त्तुमिच्छामि भक्तिं ते दैवतंत्रंविरोधकम् ४१। अनेन विधिना दीनः सत्यक्त्वातिथिपूजनम् । स्वाचारपतितो नान्यो यथोक्तं फलमाप्नुयात् ४२। अनर्चितोऽतिथिर्यस्य गच्छेद्वै गृहिणो गृहात् । जन्मकोट्यर्जितं पुण्यं तस्य गच्छति संक्षयम् ४३। एक एवातिथिर्येन भक्तिभावेन पूज्यते । हरेत्तस्य हरिः सद्यो पातकं कोटिजन्मजम् ४४। सत्यं वच्मि हितं वच्मि दृढं वच्मि प्रयत्नतः । विनातिथिसपर्याभिर्गृहिणो नास्ति वा गतिः ४५। सत्यं सत्यं पुनः सत्यमागंतुपूजया विना । गतिर्नास्त्येव नास्त्येव नास्त्येव गृहिधर्मिणाम् ४६। ज्ञातिधर्म इति ख्यातो वल्लभो द्वापरे युगे । बभूव सर्वधर्मज्ञस्तस्य श्रीवल्लभाह्वया ४७। तेन सर्वाणि कर्माणि कृतानि ज्ञातिसेविना । सौराष्ट्रे वसतिं चक्रे तया सह सभार्यया ४८। तत्र दुर्ग्रहसंचाराद्द्वादशाब्दं च वासवः । न ववर्षांबु तेनासीद्दुर्भिक्षं सुमहद्द्विजौ ४९। तस्मिन्महति दुर्भिक्षे लोकास्तद्देशवासिनः । बभूवुर्दुःखिताः सर्वे मर्यादामपि तत्यजुः ५० 7.25.50। ज्ञानभद्रो महायोगी युगे द्वापर संज्ञके । दुर्भिक्षहृतसंपत्तिर्बभूवात्यन्तदुःखितः ५१। क्षुधाकुलान्सुतान्दृष्ट्वा दारांश्च द्विजसंमतौ । फलमूलादनार्थाय जगामोत्पत्यकां गिरेः ५२। गिरेरुपत्यकाप्रांते चिरायुः स बुभुक्षितः । कूष्माण्डफलमेकं च लेभे ब्राह्मणसत्तमौ ५३। समादाय फलं तच्च हर्षितोऽसौ निजालयम् । जवैर्जगाम विप्रेन्द्रो ज्ञानभद्रो महायशाः ५४। एतस्मिन्नन्तरे विप्र मेघैर्न्नीलपदैरिव । आवृते गगने वृष्टिर्महासारैर्बभूव ह ५५। स मुनिश्च तया वृष्ट्या प्लाविताखिलविग्रह । वनाद्वनचरः कश्चिच्छीतार्तश्चाययौ गृहम् ५६। दृष्ट्वातिथिं तु शीतार्तं ववंदे शिरसा ततः । ददौ तृणासनं भक्त्या तस्मै पाद्यादिकं ततः ५७। ततो मधुरया वाचा तेनैवातिथिना सह । तस्थौ स्वस्थेन मनसा प्रज्ञालापं प्रकुर्वता ५८। गृहिण्या सह गोपेन स्वामिसेवा सुदक्षया । ततः कूष्माण्डकं नव्यं पक्वमत्यंत यत्नतः ५९। संप्राप्य हर्षिता साध्वी ददौ भागं विधाय सा । अथासौ दुर्बलो गोपो दिनविंशमुपोषणात् ६०। आतिथेयो महाभागं ददौ चातिथये मुदा । ततस्तद्गृहिणी साध्वी स्वामिभक्तिपरायणा ६१। ददौ सा पतितं भागं तस्मै चातिथये मुदा । अथातिथेस्तयोस्तत्र दंपत्योः सुमहात्मनोः ६२। अभूद्भागद्वयं भुक्त्वा सुप्रीतो द्विजसत्तम । विष्णुवत्पूजितस्ताभ्यां सोऽतिथिर्दृढभक्तितः ६३। विश्रामं रात्रौ तत्रैव प्रातः स्नात्वा चिरं ययौ । गतैवमुपवासेन दिनानामेकविंशतिः ६४। दंपती तौ महात्मानौ पंचतां ययतुस्ततः । तेन पुण्यप्रभावेण दंपती तौ महाशयौ ६५। प्रापतुर्विष्णुसायुज्यं दुर्ल्लभं योगिनामपि । तयोः पुण्यप्रभावेण विहितातिथिपूजया ६६। तस्मिन्राज्ये तु दुर्भिक्षं विनष्टमभवत्ततः । अत्यंतसुखिनोलोकाः शोकव्याधिविवर्जिताः ६७। धनधान्यादिसम्पन्ना बभूवुर्धर्मतत्पराः । विनष्टा दस्यवस्तत्र नृपोऽभूल्लोकपालकः ६८। निजाचाररतालोका जलदाः कामवर्षिणः । पूर्वजाः कोटिपुरुषास्तथैवापरजास्तयोः ६९। तेनैव कर्मणा मुक्तिं जग्मुः पापविवर्जिताः । निर्दोषा धनसंपन्नाः सर्वलोकैकपूजिताः ७०। शोकव्याधिविहीना च ववृधे संततिस्तयोः । लोमश उवाच- आगंतुपूजामाहात्म्यं सेतिहासं मयोदितम् ७१। युवयोः प्रीतयोर्विप्रौ किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ । व्यास उवाच- इति ब्रुवति वै तस्मिँल्लोमशे तपसां धने ७२। कालग्रस्तः कृष्णआखुस्तत्रोत्तस्थौ बिलान्निजात् । तमुत्थितं बिलात्कृष्णमूषकं क्रोधविह्वलः ७३। पवित्रस्तत्र चोत्तस्थौ वदन्निति मुहुर्मुहुः । अयं पापाशयो दुष्टो मूषको निशि चाश्रमम् ७४। खनते तीक्ष्णदंतौघैर्गृहद्रव्यं च कृंतति । सर्वेषामेव वर्णानां कृपा श्रेष्ठा प्रकीर्तिता ७५। सा च सर्वेषु कर्तव्या न च दुष्टेषु जंतुषु । इत्युक्त्वासौ मूषिकं तं द्विजश्रेष्ठ कृतैनसम् ७६। नाराचेनातितीक्ष्णेन प्राप्तकालं जघान ह । स्रवच्छोणितधाराभिः प्लाविताङ्गः स मूषकः ७७। पपात भूमौ विप्रर्षे व्यथया हतचेतनः । आखौ निपतिते तस्मिन्दयालुर्द्विजसत्तमः ७८। हाहाकारं ततः कृत्वा समुत्तस्थौ जवेन सः । निजकर्णात्समानीय तुलसीपत्रमुत्तमम् ७९। तस्याखोर्वदने शीर्षे कर्णयोश्च प्रदत्तवान् । मातस्तु तुलसीदेवि गोविन्दह्लादकारिणि ८०। अस्याखोः कृतपापस्य कुरु त्वं गतिमुत्तमाम् । इत्युक्त्वा सद्विजश्रेष्ठ सर्वलोकोपकारकः ८१। हरेनारायणानन्त इत्युच्चैरकरोद्ध्वनिम् । तुलसीपत्रसंस्पर्शान्मूषको वीतकल्मषः ८२। श्रवणाद्धरिनाम्नश्च मुक्तोऽभूद्भवबंधनात् । ततो दूता महाविष्णोः सर्वलक्षणसंयुताः ८३। आजग्मुः सुरथैः शीघ्रं नेतुं तं गतकल्मषम् । समारुह्य रथं दिव्यं विष्णुदूतगणैर्वृताः ८४। जगाम परमं स्थानं मूषको द्विजसत्तम । युगकोटिसहस्राणि स्थित्वा नारायणाश्रमे ८५। ज्ञानमासाद्य तत्रैव मोक्षमाखुर्जगाम सः । व्यास उवाच- माहात्म्यं तुलसीदेव्याः कथितं ते द्विजोत्तम ८६। इदानीं ब्रूहि किं श्रोतुं महाभाग त्वमिच्छसि ८७। इति श्रीपद्मपुराणे क्रियायोगसारे पंचविंशोऽध्यायः २५ ।

jaiminiruvāca- bhūya eva mahābhāga tulasyāḥ pāpanāśanam | atitheḥ pūjanasyāpi māhātmyaṃ brūhi vistarāt 1| sūta uvāca- tato vyāso mahātejāstulasyā dvijasattama | māhātmyaṃ vaktumārebhe śṛṇvatāṃ pāpanāśanam 2| vyāsa uvāca- iyaṃ sākṣānmahālakṣmīstulasī bhagavatpriyā | tasmādimāṃ na paśyaṃti vṛkṣajñānena jaimine 3| sadaiva tulasīṃ martyo yathaiva bhuvi sevate | tathaiva sendrā vibudhāḥ sevaṃte taṃ surālaye 4| parabrahmasvarūpeyaṃ tulasī yatra tiṣṭhati | tatraiva kuśalaṃ sarvaṃ sudṛḍhaṃ procyate mayā 5| prāpnoti mṛtyukāle yastoyaṃ pātakavānapi | tulasīpatragalitaṃ sa yāti harisannidhim 6| tulasīmṛttikāpuṇḍraṃ yo mṛtyusamaye vahet | sa muktaḥ sakalaiḥ pāpaiḥ puraṃ gacchati cakriṇaḥ 7| yasya syāttulasīpatraṃ mukhe śirasi karṇayoḥ | mṛtyukāle dvijaśreṣṭha tasya svāmī na bhāskariḥ 8| pavitranāmā sumatirbabhūva paramārthavit | babhūva brāhmaṇī tasya bahulā nāma dhāriṇī 9| sadvaṃśaprabhavā sādhvī patisevāparāyaṇā | anapatyapatirnāma tatraikosti dvijottamaḥ 10| sakhyaṃ tena pavitro'sau cakāra dvijasevinā | tato'napatyapatinā kathālobhena sattamaḥ 11| upaviṣṭaḥ pavitro'sau snehādekavarāsane | tatrāṃtare mahātejā lomaśo nāma sa dvijaḥ 12| kathayaṃtau kathāścitrāḥ samāgatya dadarśa tau | atha taṃ lomaśaṃ vipraṃ viprāvutthāya pīṭhataḥ 13| pādyārghyācamanīyādyaiḥ pūjayāmāsatuśca tau | suprīto lomaśastābhyāṃ nārāyaṇaparāyaṇaḥ 14| uvāsa brāhmaṇaśreṣṭha āsane kīrtayanharim | āsanasthaṃ mahātmānaṃ lomaśaṃ taṃ kṛtāñjalim 15| pavitrānāpatyamunī bhaktyā prāhaturlomaśam | bhagavansarvadharmajña tvatpādayugalairnṛbhiḥ 16| sadbhirgrāhyairāśramo'yaṃ pūto'bhūnnūnamāvayoḥ | kṛtāni yāni pāpāni āvābhyāṃ mohataḥ purā 17| tāni sarvāṇi naṣṭāni tvatpādayugadarśanāt | bhavānnārāyaṇaḥ sākṣātpūjanīyo'marairapi 18| samyakte pūjanaṃ kartuṃ kimāvāṃ mānuṣau kṣamau | atitheryā kṛtā pūjā te'smābhirnijaśaktitaḥ 19| anayā bhava suprītaḥ kṣamasva doṣamāvayoḥ | ityuktvā tau mahātmānau tasyāgaṃtoḥ padadvaye | nipetaturdvijaśreṣṭha vayasyau gṛhamedhinau 20| vyāsa uvāca- tato bhaktyā susaṃtuṣṭo lomaśo viduṣāṃvaraḥ | yuvāṃ vinayināṃ śreṣṭhau dvijāgryau dharmatatparau 21| āpyāyito'smi sutarāṃ yuvayorvinayoktibhiḥ | sākṣādbrahmā śivo viṣṇuratithiḥ procyate budhaiḥ 22| tasminnetāvatībhaktiryuvayorastu maṅgalam | ārādhito'smyahaṃsamyagatithirbhūribhojanaiḥ 23| vyāsa uvāca- tata utthāya tau viprau tatpādakamaladvaye | bhūyo'pi taṃ namaskṛtya prāhaturlomaśaṃ munim 24| brāhmaṇāvūcatuḥ brahmannatithipūjāyā māhātmyaṃ vaktumarhasi | yāṃ kṛtvā prāpyate muktirduḥkhalabhyāpi mānavaiḥ 25| ko'tithiḥ procyate loke tasya pūjā ca kīdṛśī | ātitheyo'tithiścemau labhete kāmubhau gatim 26| lomaśa uvāca- vānaprastho brahmacārī bhikṣuścaiṣāṃ prapūjanāt | nirucyate gṛhaṃ śreṣṭhamāśrameṣu caturṣvapi 27| caturāśramamadhyeṣu pradhānā gṛhiṇo matāḥ | taiścātithīnāṃ kartavyā pūjā bhaktisamanvitaiḥ 28| gṛhiṇāṃ paramo dharmaḥ proktaścātithipūjanam | āśramācārato'bhraṣṭāstataste gṛhiṇo matāḥ 29| vaṃhatyatithipūjāyāṃ dakṣatāṃ gṛhiṇo yadi | tadā prayojanaṃ teṣāṃ kimanyaiḥ puṇyakarmabhiḥ 30| yasya na śrūyate nāma na ca gotraṃ na ca sthitiḥ | akasmādgṛhamāgacchetso'tithiḥ procyate budhaiḥ 31| brāhmaṇāḥ kṣatriyā vāpi vaiśyā vā vṛṣalāstathā | gṛhāgatāḥ pūjitāśca viṣṇuvattattvadarśibhiḥ 32| cāṇḍālapramukhā ye'nye hīnavarṇasamudbhavāḥ | viṣṇuvatpūjitavyāste pādyārghyairbhūribhojanaiḥ 33| samāgateṣvatithiṣu prayāṇaṃ kurute gṛhī | api sa tvarayā dadyātpādyārghyādīni ca dvijaḥ 34| kuryācca kuśalaṃ praśnaṃ vacanaiḥ komalākṣaraiḥ | kārayedbhojanaṃ vāpi divyaratnairmudā gṛhī 35| sukhade mandire tasya śayanaṃ kārayedbudhaḥ | prātarjigamiṣuṃ dṛṣṭvā tamāyāṃtaṃ vivarjayet 36| yadi karmavipākena gṛhī bhavati vittavān | atithyenātithiḥ pūjyastadahaṃ vacmi sattamau 37| samāgateṣvatithiṣu bhaktyā dadyāttṛṇādikam | tṛṇābhāvena vai brūyādbhūmau tiṣṭheti bhaktitaḥ 38| pādaprakṣālanārthaṃ tudadyādudakamuttamam | ato madhurayā vācā pṛcchecca kuśalādikam 39| phalādikaṃ tato dadyādbhaktyā bhojanahetave | tadabhāvena matimānmudā vipra prakāśayet 40| vadeccāhaṃ mahāpāpī daridra pravaro'tithe | karttumicchāmi bhaktiṃ te daivataṃtraṃvirodhakam 41| anena vidhinā dīnaḥ satyaktvātithipūjanam | svācārapatito nānyo yathoktaṃ phalamāpnuyāt 42| anarcito'tithiryasya gacchedvai gṛhiṇo gṛhāt | janmakoṭyarjitaṃ puṇyaṃ tasya gacchati saṃkṣayam 43| eka evātithiryena bhaktibhāvena pūjyate | harettasya hariḥ sadyo pātakaṃ koṭijanmajam 44| satyaṃ vacmi hitaṃ vacmi dṛḍhaṃ vacmi prayatnataḥ | vinātithisaparyābhirgṛhiṇo nāsti vā gatiḥ 45| satyaṃ satyaṃ punaḥ satyamāgaṃtupūjayā vinā | gatirnāstyeva nāstyeva nāstyeva gṛhidharmiṇām 46| jñātidharma iti khyāto vallabho dvāpare yuge | babhūva sarvadharmajñastasya śrīvallabhāhvayā 47| tena sarvāṇi karmāṇi kṛtāni jñātisevinā | saurāṣṭre vasatiṃ cakre tayā saha sabhāryayā 48| tatra durgrahasaṃcārāddvādaśābdaṃ ca vāsavaḥ | na vavarṣāṃbu tenāsīddurbhikṣaṃ sumahaddvijau 49| tasminmahati durbhikṣe lokāstaddeśavāsinaḥ | babhūvurduḥkhitāḥ sarve maryādāmapi tatyajuḥ 50 7.25.50| jñānabhadro mahāyogī yuge dvāpara saṃjñake | durbhikṣahṛtasaṃpattirbabhūvātyantaduḥkhitaḥ 51| kṣudhākulānsutāndṛṣṭvā dārāṃśca dvijasaṃmatau | phalamūlādanārthāya jagāmotpatyakāṃ gireḥ 52| girerupatyakāprāṃte cirāyuḥ sa bubhukṣitaḥ | kūṣmāṇḍaphalamekaṃ ca lebhe brāhmaṇasattamau 53| samādāya phalaṃ tacca harṣito'sau nijālayam | javairjagāma viprendro jñānabhadro mahāyaśāḥ 54| etasminnantare vipra meghairnnīlapadairiva | āvṛte gagane vṛṣṭirmahāsārairbabhūva ha 55| sa muniśca tayā vṛṣṭyā plāvitākhilavigraha | vanādvanacaraḥ kaścicchītārtaścāyayau gṛham 56| dṛṣṭvātithiṃ tu śītārtaṃ vavaṃde śirasā tataḥ | dadau tṛṇāsanaṃ bhaktyā tasmai pādyādikaṃ tataḥ 57| tato madhurayā vācā tenaivātithinā saha | tasthau svasthena manasā prajñālāpaṃ prakurvatā 58| gṛhiṇyā saha gopena svāmisevā sudakṣayā | tataḥ kūṣmāṇḍakaṃ navyaṃ pakvamatyaṃta yatnataḥ 59| saṃprāpya harṣitā sādhvī dadau bhāgaṃ vidhāya sā | athāsau durbalo gopo dinaviṃśamupoṣaṇāt 60| ātitheyo mahābhāgaṃ dadau cātithaye mudā | tatastadgṛhiṇī sādhvī svāmibhaktiparāyaṇā 61| dadau sā patitaṃ bhāgaṃ tasmai cātithaye mudā | athātithestayostatra daṃpatyoḥ sumahātmanoḥ 62| abhūdbhāgadvayaṃ bhuktvā suprīto dvijasattama | viṣṇuvatpūjitastābhyāṃ so'tithirdṛḍhabhaktitaḥ 63| viśrāmaṃ rātrau tatraiva prātaḥ snātvā ciraṃ yayau | gataivamupavāsena dinānāmekaviṃśatiḥ 64| daṃpatī tau mahātmānau paṃcatāṃ yayatustataḥ | tena puṇyaprabhāveṇa daṃpatī tau mahāśayau 65| prāpaturviṣṇusāyujyaṃ durllabhaṃ yogināmapi | tayoḥ puṇyaprabhāveṇa vihitātithipūjayā 66| tasminrājye tu durbhikṣaṃ vinaṣṭamabhavattataḥ | atyaṃtasukhinolokāḥ śokavyādhivivarjitāḥ 67| dhanadhānyādisampannā babhūvurdharmatatparāḥ | vinaṣṭā dasyavastatra nṛpo'bhūllokapālakaḥ 68| nijācāraratālokā jaladāḥ kāmavarṣiṇaḥ | pūrvajāḥ koṭipuruṣāstathaivāparajāstayoḥ 69| tenaiva karmaṇā muktiṃ jagmuḥ pāpavivarjitāḥ | nirdoṣā dhanasaṃpannāḥ sarvalokaikapūjitāḥ 70| śokavyādhivihīnā ca vavṛdhe saṃtatistayoḥ | lomaśa uvāca- āgaṃtupūjāmāhātmyaṃ setihāsaṃ mayoditam 71| yuvayoḥ prītayorviprau kimanyacchrotumicchatha | vyāsa uvāca- iti bruvati vai tasmi~llomaśe tapasāṃ dhane 72| kālagrastaḥ kṛṣṇaākhustatrottasthau bilānnijāt | tamutthitaṃ bilātkṛṣṇamūṣakaṃ krodhavihvalaḥ 73| pavitrastatra cottasthau vadanniti muhurmuhuḥ | ayaṃ pāpāśayo duṣṭo mūṣako niśi cāśramam 74| khanate tīkṣṇadaṃtaughairgṛhadravyaṃ ca kṛṃtati | sarveṣāmeva varṇānāṃ kṛpā śreṣṭhā prakīrtitā 75| sā ca sarveṣu kartavyā na ca duṣṭeṣu jaṃtuṣu | ityuktvāsau mūṣikaṃ taṃ dvijaśreṣṭha kṛtainasam 76| nārācenātitīkṣṇena prāptakālaṃ jaghāna ha | sravacchoṇitadhārābhiḥ plāvitāṅgaḥ sa mūṣakaḥ 77| papāta bhūmau viprarṣe vyathayā hatacetanaḥ | ākhau nipatite tasmindayālurdvijasattamaḥ 78| hāhākāraṃ tataḥ kṛtvā samuttasthau javena saḥ | nijakarṇātsamānīya tulasīpatramuttamam 79| tasyākhorvadane śīrṣe karṇayośca pradattavān | mātastu tulasīdevi govindahlādakāriṇi 80| asyākhoḥ kṛtapāpasya kuru tvaṃ gatimuttamām | ityuktvā sadvijaśreṣṭha sarvalokopakārakaḥ 81| harenārāyaṇānanta ityuccairakaroddhvanim | tulasīpatrasaṃsparśānmūṣako vītakalmaṣaḥ 82| śravaṇāddharināmnaśca mukto'bhūdbhavabaṃdhanāt | tato dūtā mahāviṣṇoḥ sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ 83| ājagmuḥ surathaiḥ śīghraṃ netuṃ taṃ gatakalmaṣam | samāruhya rathaṃ divyaṃ viṣṇudūtagaṇairvṛtāḥ 84| jagāma paramaṃ sthānaṃ mūṣako dvijasattama | yugakoṭisahasrāṇi sthitvā nārāyaṇāśrame 85| jñānamāsādya tatraiva mokṣamākhurjagāma saḥ | vyāsa uvāca- māhātmyaṃ tulasīdevyāḥ kathitaṃ te dvijottama 86| idānīṃ brūhi kiṃ śrotuṃ mahābhāga tvamicchasi 87| iti śrīpadmapurāṇe kriyāyogasāre paṃcaviṃśo'dhyāyaḥ 25 |