Chapter 216

नारद उवाच- अतो मधुवनाद्राजन्नयं बदरिकाश्रमः । एकादशधनुर्मात्रे भूभागे व्यवतिष्ठति १। अस्य तीर्थवरस्याहं महिमानं महद्भुतम् । वर्णयामि पुरस्तात्ते यं श्रुत्वा मुच्यते भयात् २। एकस्तु मगधे राजन्देवदासो हि नामतः । ब्राह्मणः सत्यवान्दांतः साक्षाद्धर्म इवापरः ३। निष्णातः सर्वविद्यासु बृहस्पतिरिवापरः । हरिसंतोषको भक्त्या प्रह्लाद इव दैत्यराट् ४। सस्त्रीकोऽपि स्मरं जेता पार्वत्याइव वल्लभः । सदाचारपरो नित्यं विश्वामित्रो मुनिर्यथा ५। मगधेशगृहे मान्यो द्रोणतत्कुरुवेश्मनि । दानशीलः सुपात्रेषु बलिर्दैत्याधिपो यथा ६। तस्यभार्योत्तमा नाम लक्ष्मीरिव गुणोत्तमा । पतिशुश्रूषणपरा यथाजनकनंदिनी ७। तस्यैकश्च सुतो राजन्नंगदो नाम बुद्धिमान् । एका पुत्री तु वलया नाम सल्लक्षमणान्विता ८। तयोर्ज्यायान्सुतः कन्या तस्माद्भूपकनीयसी । तयोर्यथाक्रमं चक्रे विवाहं स द्विजोत्तमः ९। विवाहिता तु सा कन्या ययौ श्वशुरवेश्मनि । शुभलक्षणसंपन्ना कालेन कियता नृप १०। अंगदस्तु महाबुद्धिर्गृहभारं बभार ह । पितृवत्सर्वशास्त्रज्ञो यौवनश्रीविभूषितः ११। एकदा स तु विप्रेंद्रः पुत्रं तं गृहकर्मणि । क्षमं विज्ञाय राजेंद्र निजभार्यामुवाच ह १२। देवदास उवाच । समाकर्णय मे साध्वि कालेऽस्मिन्नुचितं वचः । ततो यदुचितं भद्रे तदह्नाय विधीयताम् १३। एषा जरा समायाता शरीरं पातयिष्यति । अंगान्याकंपयंतीव वात्या पक्वफलं यथा १४। अक्ष्णामपि द्युतिं मंदां नूनमेषा करिष्यति । नक्षत्राणां सचंद्राणां प्रातर्वेलेव सुव्रते १५। स्खलितो पादयोर्मंदां गतिं प्रतिपदक्रमम् । करिष्यति जरा ह्येषा यथानिगडशृंखला १६। तस्मादेषा जरा यावन्न प्रौढा जायते शुभे । आत्मनस्तावदावाभ्यां करणीयं हि तं द्रुतम् १७। गृहपुत्रसुहृद्भ्रातृपितरो हि विनश्वराः । द्रव्यादिकं च सुभगे तेषु सज्जेत नो बुधः १८। अतोऽहं सर्वतीर्थेषु पयर्यटन्विजितेंद्रियः । वानप्रस्थेन विधिना वीक्षिष्ये हरिमीश्वरम् १९। ततः संन्यासमादाय क्वचित्तीर्थोत्तमे शुभे । प्रारब्धकर्मणामंते त्यक्ष्यामि स्वं कलेवरम् २०। एवं चेत्प्राणमुक्तः स्यान्मुक्तिः स्यान्नात्र संशयः । मम श्रीपतिपादाब्जसम्यक्स्थापितचेतसः २१। उत्तमोवाच- पुमान्वा स्त्रीजनो वापि को रमेत विनश्वरे । संसारे माधवं मुक्त्वा नित्याश्रममचेतनः २२। तस्मान्मामपि जीवेश त्वत्पादांबुजसेविनीम् । नीत्वा स्वसंगमे तावद्विश्वाब्धेराशु तारय २३। पुत्रोऽयमंगदः श्रीमान्गृहभारस्य धारणे । समर्थोऽभूत्स्नुषा चेयं कल्याणी तत्सहायिनी २४। पुत्रे समर्थे यो मूढः पुरुषः स्त्रीजनोऽथवा । न विरज्येत यो मूढो वंचितः श्रेयसा हि सः २५। नारद उवाच- एवमन्योन्यमामंत्र्य दंपती तौ रहस्तदा । पुत्रमाहूय कथयांचक्रतुस्त्विदमंगदम् २६। दंपत्यूचतुः- जरागमश्लथद्गात्रावावां विद्धि त्वमंगद । स्वश्रेयसे यतिष्यावः कुत्रचित्पुण्यभूतले २७। हरेराराधनं भक्त्या श्रेयः परममुच्यते । तदर्थमेव निष्कामा यतंते साधवो भुवि २८। विषयेषु न संसक्तिः समत्वं सर्वजंतुषु । येषां हर्षविवादौ च न जातु सुखदुःखयो २९। त एव साधवो लोके गोविंदपदसेविनः । तेषां दर्शनमात्रेण कृतार्थो जायते नरः ३०। तीर्थानि पर्यटन्धीरस्तद्दर्शनसमुत्सुकः । भाग्योदयेन केनापि तद्दर्शनमवाप्नुयात् ३१। तस्माद्भारं कुटुंबस्य भुजयोर्युगदीर्घयोः । आरोप्य नौ विसर्जस्व तीर्थयात्रार्थमंगद ३२। तीर्थयात्राप्रसंगेन कदाचित्साधुदर्शनम् । भवेद्यदि तदा पुत्र द्वयोर्नौ स्यात्कृतार्थता ३३। नारद उवाच- इत्युक्तः पितृभ्यां पुत्रः साधुवादमवादयत् । नारद उवाच- समस्तकुलनिस्तारो भवद्भ्यामयमीरितः ३४। आशु मामवजानीतं किं करोमि भवद्धितम् । अहमाज्ञाकरो नित्यं युवयोः पूज्यपादयोः ३५। पुण्यतीर्थेषु दानार्थं गृहीतं धनमुत्तमम् । नयतं मामपि प्रेष्यं सेवायै निजसंगमम् ३६। नारद उवाच- इत्युक्त्वा धनमादाय गत्वा क्रोशद्वयं तयोः । संगे गृहमगात्ताभ्यां कथंचित्संनिवर्तितः ३७। तौ गृहीत्वा धनं किचिद्विष्णुर्नौ संयतामिति । कंदमूलफलाहारौ तत्रोषित्वा दिनत्रयम् ३८। यदा तस्मात्प्रचलितौ दंपती जगतीपते । तदा मार्गे महान्कश्चित्सिद्धः संमीलितस्तयोः ३९। ताभ्यामुभाभ्यां शिरसा वंदितः स उपाविशत् । उपविष्टस्तदा ताभ्यामिति पृष्टः स सिद्धराट् ४०। को भवान्कुत आयातो किं चिकीर्षति तद्वद । सिद्ध उवाच- सिद्धोऽहं तापसश्रेष्ठ कल्पग्रामे गृहं मम ४१। इंद्रप्रस्थात्समायातो दृष्टं तत्र महाद्भुतम् । तत्रास्ति कपिलः सिद्धो नारायणसमो गुणैः ४२। तस्मादहं पठन्सांख्यं निवसामि तदाश्रमे । एकदा मद्गुरुः श्रीमान्स्वाश्रमात्कपिलो ययौ ४३। बदर्याख्यं महापुण्यं स्नातुं स यमुनाजले । तत्रैकोरण्यमहिषस्तृषार्तो यमुनाजले ४४। प्रविष्टो जलमापीय पूर्वजन्मस्वमस्मरत् । स्मृत्वा स पूर्वकर्माणि महिषोऽरण्यसंभवः ४५। जलान्निसृत्य तरसा ववंदे कपिलं गुरुम् । उवाच नरवाचा च मयि शृण्वति तापसः । यत्तत्ते कथयाम्यद्य शृणु त्वं परमाद्भुतम् ४६। महिष उवाच- भोभो विष्णुकलाभूत सिद्धानां कपिलेश्वर । किं नामेदं महातीर्थं नताय कथयस्व मे ४७। अस्य तीर्थवरस्यांबुस्पर्शाद्वै पूर्वजन्मनि । जाता मम महाभाग पापस्यापि च कर्मणः ४८। सिद्ध उवाच- एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं महिषस्य महामुनिः । जानन्नपि च तद्वृत्तं विहस्येदमुवाच ह ४९। कपिल उवाच- भवान्महिषशार्दूल क आसीत्पूर्वजन्मनि । तत्र किं कृतवान्कर्म योनिं येनाप माहिषीम् ५०। महिष उवाच- शृणुष्व मुनिशार्दूल वृत्तं वै पूर्वजन्मनः । अहमासं पुरा राजा कलिंगाधिपतिर्बली ५१। स्वां परां नैव जानामि योषितं काममोहितः । वणिजां साधुवृत्तीनां धनहर्ता निरेनसाम् ५२। निशीथे नगरे राजन् गतभीः पर्यटाम्यहम् । सुंदरीभिः परस्त्रीभिः क्रीडितुं रतिलीलया ५३। यद्गृहे सुंदरीं नारीं पश्यामि स्मरमोहितः । वसामि निशि तत्राहं क्षेत्रे मध्ये गजो यथा ५४। क्रीडित्वा तत्र निःशंकं धनं हृत्वा च तद्गृहात् । स्वगृहं पुनरायामि कियद्भिर्वासरैरहम् ५५। उपविष्टः सभामध्ये दिवा द्वौ पुरबालकौ । अनार्यबाहुयुद्धेन योधयामि निजाग्रतः ५६। नियोधयति यो बालस्तं मत्वा धनिनं बलात् । गृह्णामि तत्पितुर्वित्तं स्वल्पं वा भूरि वा मुने ५७। यः पराजयते तत्र कातरत्वान्महामुने । नायमर्हः पुरे स्थातुं ममेति विनिहन्मि तम् ५८। एवमप्यद्यमारेभे वर्त्तमाने महीपतौ । पौरा नगरमुत्सृज्य प्रययुर्विषयांतरम् ५९। एकदा मुनिशार्दूलो दुर्वासा पर्यटन्महीम् । पुरे मम समायातो दुर्वासा रुद्रसंभवः ६०। मिलित्वा नागराः सर्वे तदाजग्मुस्तदंतिके । प्रणिपत्येदमाहुस्तं स्वदुःखज्ञापकं वचः ६१। पौरा ऊचुः आत्रेय मुनिशार्दूल कृपां कुरु कृपानिधे । अधर्मनिरतं भूपमेनं धर्मेण योजय ६२। भाग्योदयेन केनापि भवानस्माकमागतः । उद्वेलाद्भूपदुःखाब्धेरस्मांस्तारय पोतवत् ६३। धनं लोभयतातेन हृतं नो मुनिपुंगव । दूषिताश्च स्त्रियः साध्व्यः सकामेन निरेनसा ६४। दशवत्सरदेशीया बहवः शिशवो हताः । अगण्य वैगुण्यनिधिरेष भूपो महामुने ६५। महिष उवाच- एवमाकर्ण्य पौराणां वचः स मुनिरत्रिजः । दंड्योयमिति संचित्य सभास्थं मामथा ययौ ६६। दृष्ट्वा हि तं समायांतमवधूतं दिगंबरम् । आवारयमहं भृत्यैर्नेत्ययं दर्शनोचितः ६७। रेणुना सर्वलिप्तांगो महिषाकृतिरेव वै । वार्यतामिति पार्श्वस्थान्बहुशोऽहं समादिशम् ६८। ततस्ते तरसा भृत्यास्तं वारयितुमभ्यगुः । हुंकारेणैव तान्सर्वान्स चक्रे भस्मसान्मुनिः ६९। यज्ञाश्वं रक्षतः स्वस्य पितुस्त्वमिव सागरात् । सर्वशस्तानहं भृत्यान्भस्मीभूतांस्तु तेजसा ७०। आलक्ष्य सहसोत्थाय गृहमावेष्टुमुद्यतः । रेरे पापेति संबोध्य ततो मां मुनिसत्तमः ७१। शशापेति महारण्ये महिषो भव सांप्रतम् । तेनाहमिति शप्तो वै मुक्त्वा राजतनुं तदा ७२। मरुदेशे महारण्ये जातोऽहं महिषो मुने । चिरकालमहं तत्र न्यवसं मुनिपुंगवः ७३। अत्रागतस्तु केनाहं पुण्येन तदपि शृणु । वापीकूपसरस्यस्तु बहबः कारिता मया ७४। सहकारादिवृक्षाणामारोपो विहितः पथि । पुण्येनानेन मे देव पातो न नरकेऽभवत् ७५। तीर्थस्य च मया प्राप्तो ह्यमुष्यजलसंगमः । एतत्ते कथितं सर्वं पूर्वजन्मशुभाशुभम् ७६। येन तीर्थं मया प्राप्तमेतद्योनिश्च माहिषी । अस्यतीर्थवरस्यांबुस्पर्शाज्जातिस्मरोभवम् । कथमस्या असद्योनेर्मुक्तिः स्यात्तन्मुने वद ७७। कपिल उवाच- एतत्तीर्थं महापुण्यं बदर्याख्यं रमापतेः । अत्र स्नाहि द्रुतं कामं स्वचित्तस्थं हि लप्स्यसे ७८। सिद्ध उवाच- एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य महिषस्य महामुने । तत्र तीर्थे वरे स्नातुं प्राविशत्स्वर्गवांछया ७९। स्नात्वा स्वर्गेच्छया तस्मिन्जलात्तटमुपागते । तत्क्षणं गजमारूह्य शक्रः स्वर्गात्समाययौ ८०। इंद्र उवाच- हे कलिंगपते नैजं देहं जहि हि माहिषम् । प्रतिलभ्य वपुर्दिव्यं सममायाहि मे दिवम् । त्वया स्वर्गेच्छया स्नातं प्राप्तं तत्ते सुरास्पदम् ८१। सिद्ध उवाच- इत्युक्तः स तदा तेन त्यक्त्वा देहं तु माहिषम् । दिव्यं वपुः समासाद्य गजराजं समारुहत् ८२। गजराजं समारुह्य स्थित्वा च गगने क्षणम् । प्रणम्य शिरसा देवं तुष्टाव कपिलं मुनिम् ८३। कलिङ्ग उवाच । नमस्ते परमेशान केवलज्ञानहेतवे । सेतवे वेदविद्यानां रिपवे तद्विरोधिनाम् ८४। त्वत्तः प्रवृत्तिः सांख्यस्य जाता तत्वावबोधिनी । देहिनां मायया ग्रस्त चेतसामपि ते विभो ८५। ये वेदविहितं त्यक्त्वा वर्तंते स्वेच्छया मुने । तान्दंडयसि दंड्यांस्त्वं मज्जयंस्तिर्यगादिषु ८६। इंद्रादयो लोकपालाः सर्वे त्वदधिकारिणः । त्वदिच्छामनुवर्तंते भीता दंडकृतो हि ते ८७। त्रयीधर्मविरोद्धारः पूर्वदेवा युगे युगे । अवतीर्य विनाशाय कृता सर्वात्मना त्वया ८८। ये ये त्वया हता नाथ चक्रिणा त्रिदशारयः । ते ते तमोमयीं हित्वा तनुं वैकुंठमभ्यगुः ८९। आज्ञापय जगन्नाथ गंतु मां त्रिदशालयम् । अनुगृह्णीष्व शक्रं च नमंतं वीक्षणामृतैः ९०। प्रसादात्तव देवेश बदर्याख्यस्य च प्रभो । तीर्थस्य स्वतनुं हित्वा तामसीं सात्विकीं गतः ९१। इंद्रेण सह नागेंद्रमारुह्य त्रिदशालयम् । गच्छामि स्वेच्छया नाथ कृपातस्ते कृपानिधेः ९२। सिद्ध उवाच- इत्यभिष्टूय देवेशं कपिलं स कलिंगपः । नमस्कृत्य च तत्पादौ जगाम त्रिदशालयम् ९३। एतन्मयाद्भुतं विप्र दृष्टं बदरिकाश्रमे । गुरुं शुश्रूषमाणेन पापस्यापि विमोक्षणम् ९४। नातः परं त्रिलोक्यां तु तीर्थं सर्वार्थदायकम् । याहि तत्रैव सस्त्रीकः परं श्रेयो यदीच्छसि ९५। अहं यामि समानेतुं बदर्याख्यं गृहान्द्विज । वृद्धं स्वकीय पितरं निस्पृहं मोक्षकामुकम् ९६। नारद उवाच- इति तीर्थवरस्यास्य बदर्याख्यस्य भूपते । महिमानं समुत्कीर्त्य स सिद्धः स्वगृहं ययौ ९७। अथ कालेन कियता स द्विजः सह भार्यया । तीर्थानपर्यटन्धीरः इंद्रप्रस्थेभ्यगादहम् ९८। तेनैव वपुषा राजन्नीतवांस्तौ निजालयम् । ससिद्धोऽपि स्वपितरं गृहादानीय सत्वरः ९९। तत्रैव स्नापयामास तत्तीर्थे मोक्षकामुकम् । सोऽपि श्रीवासुदेवेन वृद्धः सिद्धपिता तदा १००। ततो नीतो निजगृहं वृंदारकविवंदितः । इंद्रप्रस्थांतरगतमिदं सद्बदर्याख्यमीशः स्नानाद्दद्यादखिलजनिता मानसेष्टं पदार्थम् । माहात्म्यं ते नृपनतिमते वर्णितं तस्य पूतं यच्छ्रुत्वा वै पतति न जनो मातृगर्भे कदाचित् १०१। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे कालिंदीमाहात्म्ये बदरिकाश्रमवर्णनंनाम षोडशाधिकद्विशततमोऽध्यायः२१६।

nārada uvāca- ato madhuvanādrājannayaṃ badarikāśramaḥ | ekādaśadhanurmātre bhūbhāge vyavatiṣṭhati 1| asya tīrthavarasyāhaṃ mahimānaṃ mahadbhutam | varṇayāmi purastātte yaṃ śrutvā mucyate bhayāt 2| ekastu magadhe rājandevadāso hi nāmataḥ | brāhmaṇaḥ satyavāndāṃtaḥ sākṣāddharma ivāparaḥ 3| niṣṇātaḥ sarvavidyāsu bṛhaspatirivāparaḥ | harisaṃtoṣako bhaktyā prahlāda iva daityarāṭ 4| sastrīko'pi smaraṃ jetā pārvatyāiva vallabhaḥ | sadācāraparo nityaṃ viśvāmitro muniryathā 5| magadheśagṛhe mānyo droṇatatkuruveśmani | dānaśīlaḥ supātreṣu balirdaityādhipo yathā 6| tasyabhāryottamā nāma lakṣmīriva guṇottamā | patiśuśrūṣaṇaparā yathājanakanaṃdinī 7| tasyaikaśca suto rājannaṃgado nāma buddhimān | ekā putrī tu valayā nāma sallakṣamaṇānvitā 8| tayorjyāyānsutaḥ kanyā tasmādbhūpakanīyasī | tayoryathākramaṃ cakre vivāhaṃ sa dvijottamaḥ 9| vivāhitā tu sā kanyā yayau śvaśuraveśmani | śubhalakṣaṇasaṃpannā kālena kiyatā nṛpa 10| aṃgadastu mahābuddhirgṛhabhāraṃ babhāra ha | pitṛvatsarvaśāstrajño yauvanaśrīvibhūṣitaḥ 11| ekadā sa tu vipreṃdraḥ putraṃ taṃ gṛhakarmaṇi | kṣamaṃ vijñāya rājeṃdra nijabhāryāmuvāca ha 12| devadāsa uvāca | samākarṇaya me sādhvi kāle'sminnucitaṃ vacaḥ | tato yaducitaṃ bhadre tadahnāya vidhīyatām 13| eṣā jarā samāyātā śarīraṃ pātayiṣyati | aṃgānyākaṃpayaṃtīva vātyā pakvaphalaṃ yathā 14| akṣṇāmapi dyutiṃ maṃdāṃ nūnameṣā kariṣyati | nakṣatrāṇāṃ sacaṃdrāṇāṃ prātarveleva suvrate 15| skhalito pādayormaṃdāṃ gatiṃ pratipadakramam | kariṣyati jarā hyeṣā yathānigaḍaśṛṃkhalā 16| tasmādeṣā jarā yāvanna prauḍhā jāyate śubhe | ātmanastāvadāvābhyāṃ karaṇīyaṃ hi taṃ drutam 17| gṛhaputrasuhṛdbhrātṛpitaro hi vinaśvarāḥ | dravyādikaṃ ca subhage teṣu sajjeta no budhaḥ 18| ato'haṃ sarvatīrtheṣu payaryaṭanvijiteṃdriyaḥ | vānaprasthena vidhinā vīkṣiṣye harimīśvaram 19| tataḥ saṃnyāsamādāya kvacittīrthottame śubhe | prārabdhakarmaṇāmaṃte tyakṣyāmi svaṃ kalevaram 20| evaṃ cetprāṇamuktaḥ syānmuktiḥ syānnātra saṃśayaḥ | mama śrīpatipādābjasamyaksthāpitacetasaḥ 21| uttamovāca- pumānvā strījano vāpi ko rameta vinaśvare | saṃsāre mādhavaṃ muktvā nityāśramamacetanaḥ 22| tasmānmāmapi jīveśa tvatpādāṃbujasevinīm | nītvā svasaṃgame tāvadviśvābdherāśu tāraya 23| putro'yamaṃgadaḥ śrīmāngṛhabhārasya dhāraṇe | samartho'bhūtsnuṣā ceyaṃ kalyāṇī tatsahāyinī 24| putre samarthe yo mūḍhaḥ puruṣaḥ strījano'thavā | na virajyeta yo mūḍho vaṃcitaḥ śreyasā hi saḥ 25| nārada uvāca- evamanyonyamāmaṃtrya daṃpatī tau rahastadā | putramāhūya kathayāṃcakratustvidamaṃgadam 26| daṃpatyūcatuḥ- jarāgamaślathadgātrāvāvāṃ viddhi tvamaṃgada | svaśreyase yatiṣyāvaḥ kutracitpuṇyabhūtale 27| harerārādhanaṃ bhaktyā śreyaḥ paramamucyate | tadarthameva niṣkāmā yataṃte sādhavo bhuvi 28| viṣayeṣu na saṃsaktiḥ samatvaṃ sarvajaṃtuṣu | yeṣāṃ harṣavivādau ca na jātu sukhaduḥkhayo 29| ta eva sādhavo loke goviṃdapadasevinaḥ | teṣāṃ darśanamātreṇa kṛtārtho jāyate naraḥ 30| tīrthāni paryaṭandhīrastaddarśanasamutsukaḥ | bhāgyodayena kenāpi taddarśanamavāpnuyāt 31| tasmādbhāraṃ kuṭuṃbasya bhujayoryugadīrghayoḥ | āropya nau visarjasva tīrthayātrārthamaṃgada 32| tīrthayātrāprasaṃgena kadācitsādhudarśanam | bhavedyadi tadā putra dvayornau syātkṛtārthatā 33| nārada uvāca- ityuktaḥ pitṛbhyāṃ putraḥ sādhuvādamavādayat | nārada uvāca- samastakulanistāro bhavadbhyāmayamīritaḥ 34| āśu māmavajānītaṃ kiṃ karomi bhavaddhitam | ahamājñākaro nityaṃ yuvayoḥ pūjyapādayoḥ 35| puṇyatīrtheṣu dānārthaṃ gṛhītaṃ dhanamuttamam | nayataṃ māmapi preṣyaṃ sevāyai nijasaṃgamam 36| nārada uvāca- ityuktvā dhanamādāya gatvā krośadvayaṃ tayoḥ | saṃge gṛhamagāttābhyāṃ kathaṃcitsaṃnivartitaḥ 37| tau gṛhītvā dhanaṃ kicidviṣṇurnau saṃyatāmiti | kaṃdamūlaphalāhārau tatroṣitvā dinatrayam 38| yadā tasmātpracalitau daṃpatī jagatīpate | tadā mārge mahānkaścitsiddhaḥ saṃmīlitastayoḥ 39| tābhyāmubhābhyāṃ śirasā vaṃditaḥ sa upāviśat | upaviṣṭastadā tābhyāmiti pṛṣṭaḥ sa siddharāṭ 40| ko bhavānkuta āyāto kiṃ cikīrṣati tadvada | siddha uvāca- siddho'haṃ tāpasaśreṣṭha kalpagrāme gṛhaṃ mama 41| iṃdraprasthātsamāyāto dṛṣṭaṃ tatra mahādbhutam | tatrāsti kapilaḥ siddho nārāyaṇasamo guṇaiḥ 42| tasmādahaṃ paṭhansāṃkhyaṃ nivasāmi tadāśrame | ekadā madguruḥ śrīmānsvāśramātkapilo yayau 43| badaryākhyaṃ mahāpuṇyaṃ snātuṃ sa yamunājale | tatraikoraṇyamahiṣastṛṣārto yamunājale 44| praviṣṭo jalamāpīya pūrvajanmasvamasmarat | smṛtvā sa pūrvakarmāṇi mahiṣo'raṇyasaṃbhavaḥ 45| jalānnisṛtya tarasā vavaṃde kapilaṃ gurum | uvāca naravācā ca mayi śṛṇvati tāpasaḥ | yattatte kathayāmyadya śṛṇu tvaṃ paramādbhutam 46| mahiṣa uvāca- bhobho viṣṇukalābhūta siddhānāṃ kapileśvara | kiṃ nāmedaṃ mahātīrthaṃ natāya kathayasva me 47| asya tīrthavarasyāṃbusparśādvai pūrvajanmani | jātā mama mahābhāga pāpasyāpi ca karmaṇaḥ 48| siddha uvāca- evamākarṇya tadvākyaṃ mahiṣasya mahāmuniḥ | jānannapi ca tadvṛttaṃ vihasyedamuvāca ha 49| kapila uvāca- bhavānmahiṣaśārdūla ka āsītpūrvajanmani | tatra kiṃ kṛtavānkarma yoniṃ yenāpa māhiṣīm 50| mahiṣa uvāca- śṛṇuṣva muniśārdūla vṛttaṃ vai pūrvajanmanaḥ | ahamāsaṃ purā rājā kaliṃgādhipatirbalī 51| svāṃ parāṃ naiva jānāmi yoṣitaṃ kāmamohitaḥ | vaṇijāṃ sādhuvṛttīnāṃ dhanahartā nirenasām 52| niśīthe nagare rājan gatabhīḥ paryaṭāmyaham | suṃdarībhiḥ parastrībhiḥ krīḍituṃ ratilīlayā 53| yadgṛhe suṃdarīṃ nārīṃ paśyāmi smaramohitaḥ | vasāmi niśi tatrāhaṃ kṣetre madhye gajo yathā 54| krīḍitvā tatra niḥśaṃkaṃ dhanaṃ hṛtvā ca tadgṛhāt | svagṛhaṃ punarāyāmi kiyadbhirvāsarairaham 55| upaviṣṭaḥ sabhāmadhye divā dvau purabālakau | anāryabāhuyuddhena yodhayāmi nijāgrataḥ 56| niyodhayati yo bālastaṃ matvā dhaninaṃ balāt | gṛhṇāmi tatpiturvittaṃ svalpaṃ vā bhūri vā mune 57| yaḥ parājayate tatra kātaratvānmahāmune | nāyamarhaḥ pure sthātuṃ mameti vinihanmi tam 58| evamapyadyamārebhe varttamāne mahīpatau | paurā nagaramutsṛjya prayayurviṣayāṃtaram 59| ekadā muniśārdūlo durvāsā paryaṭanmahīm | pure mama samāyāto durvāsā rudrasaṃbhavaḥ 60| militvā nāgarāḥ sarve tadājagmustadaṃtike | praṇipatyedamāhustaṃ svaduḥkhajñāpakaṃ vacaḥ 61| paurā ūcuḥ ātreya muniśārdūla kṛpāṃ kuru kṛpānidhe | adharmanirataṃ bhūpamenaṃ dharmeṇa yojaya 62| bhāgyodayena kenāpi bhavānasmākamāgataḥ | udvelādbhūpaduḥkhābdherasmāṃstāraya potavat 63| dhanaṃ lobhayatātena hṛtaṃ no munipuṃgava | dūṣitāśca striyaḥ sādhvyaḥ sakāmena nirenasā 64| daśavatsaradeśīyā bahavaḥ śiśavo hatāḥ | agaṇya vaiguṇyanidhireṣa bhūpo mahāmune 65| mahiṣa uvāca- evamākarṇya paurāṇāṃ vacaḥ sa muniratrijaḥ | daṃḍyoyamiti saṃcitya sabhāsthaṃ māmathā yayau 66| dṛṣṭvā hi taṃ samāyāṃtamavadhūtaṃ digaṃbaram | āvārayamahaṃ bhṛtyairnetyayaṃ darśanocitaḥ 67| reṇunā sarvaliptāṃgo mahiṣākṛtireva vai | vāryatāmiti pārśvasthānbahuśo'haṃ samādiśam 68| tataste tarasā bhṛtyāstaṃ vārayitumabhyaguḥ | huṃkāreṇaiva tānsarvānsa cakre bhasmasānmuniḥ 69| yajñāśvaṃ rakṣataḥ svasya pitustvamiva sāgarāt | sarvaśastānahaṃ bhṛtyānbhasmībhūtāṃstu tejasā 70| ālakṣya sahasotthāya gṛhamāveṣṭumudyataḥ | rere pāpeti saṃbodhya tato māṃ munisattamaḥ 71| śaśāpeti mahāraṇye mahiṣo bhava sāṃpratam | tenāhamiti śapto vai muktvā rājatanuṃ tadā 72| marudeśe mahāraṇye jāto'haṃ mahiṣo mune | cirakālamahaṃ tatra nyavasaṃ munipuṃgavaḥ 73| atrāgatastu kenāhaṃ puṇyena tadapi śṛṇu | vāpīkūpasarasyastu bahabaḥ kāritā mayā 74| sahakārādivṛkṣāṇāmāropo vihitaḥ pathi | puṇyenānena me deva pāto na narake'bhavat 75| tīrthasya ca mayā prāpto hyamuṣyajalasaṃgamaḥ | etatte kathitaṃ sarvaṃ pūrvajanmaśubhāśubham 76| yena tīrthaṃ mayā prāptametadyoniśca māhiṣī | asyatīrthavarasyāṃbusparśājjātismarobhavam | kathamasyā asadyonermuktiḥ syāttanmune vada 77| kapila uvāca- etattīrthaṃ mahāpuṇyaṃ badaryākhyaṃ ramāpateḥ | atra snāhi drutaṃ kāmaṃ svacittasthaṃ hi lapsyase 78| siddha uvāca- etacchrutvā vacastasya mahiṣasya mahāmune | tatra tīrthe vare snātuṃ prāviśatsvargavāṃchayā 79| snātvā svargecchayā tasminjalāttaṭamupāgate | tatkṣaṇaṃ gajamārūhya śakraḥ svargātsamāyayau 80| iṃdra uvāca- he kaliṃgapate naijaṃ dehaṃ jahi hi māhiṣam | pratilabhya vapurdivyaṃ samamāyāhi me divam | tvayā svargecchayā snātaṃ prāptaṃ tatte surāspadam 81| siddha uvāca- ityuktaḥ sa tadā tena tyaktvā dehaṃ tu māhiṣam | divyaṃ vapuḥ samāsādya gajarājaṃ samāruhat 82| gajarājaṃ samāruhya sthitvā ca gagane kṣaṇam | praṇamya śirasā devaṃ tuṣṭāva kapilaṃ munim 83| kaliṅga uvāca | namaste parameśāna kevalajñānahetave | setave vedavidyānāṃ ripave tadvirodhinām 84| tvattaḥ pravṛttiḥ sāṃkhyasya jātā tatvāvabodhinī | dehināṃ māyayā grasta cetasāmapi te vibho 85| ye vedavihitaṃ tyaktvā vartaṃte svecchayā mune | tāndaṃḍayasi daṃḍyāṃstvaṃ majjayaṃstiryagādiṣu 86| iṃdrādayo lokapālāḥ sarve tvadadhikāriṇaḥ | tvadicchāmanuvartaṃte bhītā daṃḍakṛto hi te 87| trayīdharmaviroddhāraḥ pūrvadevā yuge yuge | avatīrya vināśāya kṛtā sarvātmanā tvayā 88| ye ye tvayā hatā nātha cakriṇā tridaśārayaḥ | te te tamomayīṃ hitvā tanuṃ vaikuṃṭhamabhyaguḥ 89| ājñāpaya jagannātha gaṃtu māṃ tridaśālayam | anugṛhṇīṣva śakraṃ ca namaṃtaṃ vīkṣaṇāmṛtaiḥ 90| prasādāttava deveśa badaryākhyasya ca prabho | tīrthasya svatanuṃ hitvā tāmasīṃ sātvikīṃ gataḥ 91| iṃdreṇa saha nāgeṃdramāruhya tridaśālayam | gacchāmi svecchayā nātha kṛpātaste kṛpānidheḥ 92| siddha uvāca- ityabhiṣṭūya deveśaṃ kapilaṃ sa kaliṃgapaḥ | namaskṛtya ca tatpādau jagāma tridaśālayam 93| etanmayādbhutaṃ vipra dṛṣṭaṃ badarikāśrame | guruṃ śuśrūṣamāṇena pāpasyāpi vimokṣaṇam 94| nātaḥ paraṃ trilokyāṃ tu tīrthaṃ sarvārthadāyakam | yāhi tatraiva sastrīkaḥ paraṃ śreyo yadīcchasi 95| ahaṃ yāmi samānetuṃ badaryākhyaṃ gṛhāndvija | vṛddhaṃ svakīya pitaraṃ nispṛhaṃ mokṣakāmukam 96| nārada uvāca- iti tīrthavarasyāsya badaryākhyasya bhūpate | mahimānaṃ samutkīrtya sa siddhaḥ svagṛhaṃ yayau 97| atha kālena kiyatā sa dvijaḥ saha bhāryayā | tīrthānaparyaṭandhīraḥ iṃdraprasthebhyagādaham 98| tenaiva vapuṣā rājannītavāṃstau nijālayam | sasiddho'pi svapitaraṃ gṛhādānīya satvaraḥ 99| tatraiva snāpayāmāsa tattīrthe mokṣakāmukam | so'pi śrīvāsudevena vṛddhaḥ siddhapitā tadā 100| tato nīto nijagṛhaṃ vṛṃdārakavivaṃditaḥ | iṃdraprasthāṃtaragatamidaṃ sadbadaryākhyamīśaḥ snānāddadyādakhilajanitā mānaseṣṭaṃ padārtham | māhātmyaṃ te nṛpanatimate varṇitaṃ tasya pūtaṃ yacchrutvā vai patati na jano mātṛgarbhe kadācit 101| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kāliṃdīmāhātmye badarikāśramavarṇanaṃnāma ṣoḍaśādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ216|