Chapter 98

नारद उवाच- पुनर्दैत्यं समायांतं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । भयप्रकंपिताः सर्वे विष्णुं स्तोतुं प्रचक्रमुः १। देवा ऊचुः। नमो मत्स्यकूर्मादि नानास्वरूपैः सदाभक्तकार्योद्यतायार्तिहंत्रे । विधात्रादिसर्गस्थितिध्वंसकर्त्रे गदाशंखपद्मारिहस्तायतेऽस्तु २। रमावल्लभायासुराणां निहंत्रे भुजंगादिनाथाय पीतांबराय । मखादिक्रियापाककर्त्रे विकर्त्रे शरण्याय तस्मै नताः स्मो नताः स्मः ३। नमो दैत्यसंतापिता मर्त्यदुःखाचलध्वंस दंभोलये विष्णवेते । भुजंगेशतल्पेशयायार्कचंद्र द्विनेत्राय तस्मै नतास्मो नताः स्मः ४। नारद उवाच- संकष्टनाशनं स्तोत्रं नित्यं यस्तु पठेन्नरः । स कदाचिन्नसंकष्टै पीड्यते कृपया हरेः ५। इति देवाः स्तुतिं यावत्कुर्वंति दनुजद्विषः । तावत्सुराणामापत्तिर्विज्ञाता विष्णुना तदा ६। सहसोत्थाय दैत्यारिः कृपया खिन्नमानसः । आरुह्य गरुडं वेगाल्लक्ष्मीं वचनमब्रवीत् ७। विष्णुरुवाच- जलंधरेण ते भ्रात्रा देवानां कदनं कृतम् । तैराहूतो गमिष्यामि युद्धायाद्य त्वरान्वितः ८। लक्ष्मीरुवाच- अहं ते वल्लभा नाथ भक्ता च यदि सर्वदा । तत्कथं ते मम भ्राता युद्धे वध्यः कृपानिधे ९। श्रीभगवानुवाच- रुद्रांशसंभवत्वाच्च ब्रह्मणो वचनादपि । प्रीत्या च तव नैवायं मम वध्यो जलंधरः १०। नारद उवाच- इत्युक्त्वा गरुडारूढः शंखचक्रगदासिभृत् । विष्णुर्वेगाद्ययौ योद्धुं यत्र देवाः स्तुवंति ते ११। अथारुणानुजात्युग्रपक्षवातप्रपीडिताः । वात्याविवर्तिता दैत्या बभ्रमुः खे यथा घनाः १२। ततो जलंधरो दृष्ट्वा दैत्यान्वात्या प्रपीडितान् । नोवाच वचनं क्रोधात्ततो विष्णुं समभ्ययात् १३। ततः समभवद्युद्धं विष्णुदैत्येंद्रयोर्महत् । आकाशं कुर्वतोर्बाणैरंते निरवकाशवत् १४। विष्णुर्दैत्यस्य बाणौघैर्ध्वजं च्छत्रं धनुर्हयान् । चिच्छेद तं च हृदये बाणेनैकेनताडयन् १५। ततो दैत्यं समुत्पत्य गदापाणिस्त्वरान्वितः । आगत्य गरुडं मूर्ध्नि पातयामास भूतले १६। विष्णुर्गदां च खड्गेन चिच्छेद प्रहसन्निव । तावत्स सुहृदे विष्णुं जघान दृढमुष्टिना १७। ततस्तौ बाहुयुद्धेन युयुधाते महाबलौ । बाहुभिर्मुष्टिभिश्चैव जानुभिर्नादयन्महीम् १८। एवं सुरुचिरं युद्धं कृत्वा विष्णुः प्रतापवान् । उवाच दैत्यराजानं मेघगंभीरया गिरा १९। विष्णुरुवाच- वरं वरय दैत्येंद्र प्रीतोऽस्मि तव विक्रमात् । अदेयमपि ते दद्मि यत्ते मनसि वर्तते २०। जलंधर उवाच- यदि भावुकतुष्टोऽसि वरमेतं ददस्व मे । मद्भगिन्या सह तया मद्गृहे सगणो वस २१। नारद उवाच- तथेत्युक्त्वा स भगवान्सर्वदेवगणैः सह । जलंधरं नाम पुरमगमद्रमया सह २२। जलंधरश्च देवानामधिकारेषु दानवान् । स्थापयित्वा सहर्षः सन्पुनरागान्महीतले २३। देवगंधर्वसिद्धेषु यत्किंचिद्रत्नसंज्ञितम् । तदात्मवशगं कृत्वा तिष्ठत्सागरनंदनः २४। पातालभवने दैत्यं निशुंभं च महाबलम् । स्थापयित्वा स शेषादीननयद्भूतलं बली २५। देवगंधर्वसिद्धौघान्यक्षरासमानुषान् । स्वपुरे नागरान्कृत्वा शशास भुवनत्रयम् २६। एवं जलंधरः कृत्वा देवांश्च वशवर्त्तिनः । धर्मेण पालयामास प्रजाः पुत्रानिवौरसान् २७। न कश्चित्व्याधितो नैव दुःखितो न कृशस्तथा । न दीनो दृश्यते तस्मिन्धर्माद्राज्यं प्रशासति २८। एवं महीं शासति दानवेंद्रे धर्मेण सम्यक्च यदृच्छयाहम् । कदाचिदागामथ तस्य लक्ष्मीं विलोकितुं श्रीरमणं च सेवितुम् २९। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे कार्त्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे जलंधरप्रवेशोनाम अष्टनवतितमोऽध्यायः ९८।

nārada uvāca- punardaityaṃ samāyāṃtaṃ dṛṣṭvā devāḥ savāsavāḥ | bhayaprakaṃpitāḥ sarve viṣṇuṃ stotuṃ pracakramuḥ 1| devā ūcuḥ| namo matsyakūrmādi nānāsvarūpaiḥ sadābhaktakāryodyatāyārtihaṃtre | vidhātrādisargasthitidhvaṃsakartre gadāśaṃkhapadmārihastāyate'stu 2| ramāvallabhāyāsurāṇāṃ nihaṃtre bhujaṃgādināthāya pītāṃbarāya | makhādikriyāpākakartre vikartre śaraṇyāya tasmai natāḥ smo natāḥ smaḥ 3| namo daityasaṃtāpitā martyaduḥkhācaladhvaṃsa daṃbholaye viṣṇavete | bhujaṃgeśatalpeśayāyārkacaṃdra dvinetrāya tasmai natāsmo natāḥ smaḥ 4| nārada uvāca- saṃkaṣṭanāśanaṃ stotraṃ nityaṃ yastu paṭhennaraḥ | sa kadācinnasaṃkaṣṭai pīḍyate kṛpayā hareḥ 5| iti devāḥ stutiṃ yāvatkurvaṃti danujadviṣaḥ | tāvatsurāṇāmāpattirvijñātā viṣṇunā tadā 6| sahasotthāya daityāriḥ kṛpayā khinnamānasaḥ | āruhya garuḍaṃ vegāllakṣmīṃ vacanamabravīt 7| viṣṇuruvāca- jalaṃdhareṇa te bhrātrā devānāṃ kadanaṃ kṛtam | tairāhūto gamiṣyāmi yuddhāyādya tvarānvitaḥ 8| lakṣmīruvāca- ahaṃ te vallabhā nātha bhaktā ca yadi sarvadā | tatkathaṃ te mama bhrātā yuddhe vadhyaḥ kṛpānidhe 9| śrībhagavānuvāca- rudrāṃśasaṃbhavatvācca brahmaṇo vacanādapi | prītyā ca tava naivāyaṃ mama vadhyo jalaṃdharaḥ 10| nārada uvāca- ityuktvā garuḍārūḍhaḥ śaṃkhacakragadāsibhṛt | viṣṇurvegādyayau yoddhuṃ yatra devāḥ stuvaṃti te 11| athāruṇānujātyugrapakṣavātaprapīḍitāḥ | vātyāvivartitā daityā babhramuḥ khe yathā ghanāḥ 12| tato jalaṃdharo dṛṣṭvā daityānvātyā prapīḍitān | novāca vacanaṃ krodhāttato viṣṇuṃ samabhyayāt 13| tataḥ samabhavadyuddhaṃ viṣṇudaityeṃdrayormahat | ākāśaṃ kurvatorbāṇairaṃte niravakāśavat 14| viṣṇurdaityasya bāṇaughairdhvajaṃ cchatraṃ dhanurhayān | ciccheda taṃ ca hṛdaye bāṇenaikenatāḍayan 15| tato daityaṃ samutpatya gadāpāṇistvarānvitaḥ | āgatya garuḍaṃ mūrdhni pātayāmāsa bhūtale 16| viṣṇurgadāṃ ca khaḍgena ciccheda prahasanniva | tāvatsa suhṛde viṣṇuṃ jaghāna dṛḍhamuṣṭinā 17| tatastau bāhuyuddhena yuyudhāte mahābalau | bāhubhirmuṣṭibhiścaiva jānubhirnādayanmahīm 18| evaṃ suruciraṃ yuddhaṃ kṛtvā viṣṇuḥ pratāpavān | uvāca daityarājānaṃ meghagaṃbhīrayā girā 19| viṣṇuruvāca- varaṃ varaya daityeṃdra prīto'smi tava vikramāt | adeyamapi te dadmi yatte manasi vartate 20| jalaṃdhara uvāca- yadi bhāvukatuṣṭo'si varametaṃ dadasva me | madbhaginyā saha tayā madgṛhe sagaṇo vasa 21| nārada uvāca- tathetyuktvā sa bhagavānsarvadevagaṇaiḥ saha | jalaṃdharaṃ nāma puramagamadramayā saha 22| jalaṃdharaśca devānāmadhikāreṣu dānavān | sthāpayitvā saharṣaḥ sanpunarāgānmahītale 23| devagaṃdharvasiddheṣu yatkiṃcidratnasaṃjñitam | tadātmavaśagaṃ kṛtvā tiṣṭhatsāgaranaṃdanaḥ 24| pātālabhavane daityaṃ niśuṃbhaṃ ca mahābalam | sthāpayitvā sa śeṣādīnanayadbhūtalaṃ balī 25| devagaṃdharvasiddhaughānyakṣarāsamānuṣān | svapure nāgarānkṛtvā śaśāsa bhuvanatrayam 26| evaṃ jalaṃdharaḥ kṛtvā devāṃśca vaśavarttinaḥ | dharmeṇa pālayāmāsa prajāḥ putrānivaurasān 27| na kaścitvyādhito naiva duḥkhito na kṛśastathā | na dīno dṛśyate tasmindharmādrājyaṃ praśāsati 28| evaṃ mahīṃ śāsati dānaveṃdre dharmeṇa samyakca yadṛcchayāham | kadācidāgāmatha tasya lakṣmīṃ vilokituṃ śrīramaṇaṃ ca sevitum 29| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe kārttikamāhātmye śrīkṛṣṇasatyabhāmāsaṃvāde jalaṃdharapraveśonāma aṣṭanavatitamo'dhyāyaḥ 98|