Chapter 5

शिवशर्मोवाच- तपसा दमशौचाभ्यांगुरुशुश्रूषया तथा । भक्त्याभावेन तुष्टोस्मि तवाद्य चसुपुत्रक १। त्यजामि वैकृतं रूपं मत्तः सुखमवाप्नुहि । एवमुक्वा सुतं विप्रो दर्शयामास तां तनुम् २। यथापूर्वं स्थितौ तौ तु तथा स दृष्टवान्गुरू । दीप्तिमंतौ महात्मानौ सूर्यबिंबोपमावुभौ ३। ननाम पादौ सद्भक्त्या उभयोस्तु महात्मनोः । ततः सुतं समामंत्र्य हर्षेण महतान्वितः ४। विष्णोः प्रसादाद्धर्मात्मा भार्यया सह केशवम् । जगाम निजपुण्यैश्च योगाभ्यासेन सत्तमः ५। प्रविष्टो वैष्णवं धाम स मुनिर्दुर्लभं पदम् । नत्वन्यैः प्राप्यते पुण्यैस्तपोभिर्मुक्तिदं पदम् ६। विष्णोस्तु चिंतनैर्न्यासध्यानज्ञानैः स्तवैस्तथा । न दानैस्तीर्थयात्राभिर्दृश्यते मधुसूदनः ७। समाधिज्ञानयोगेन दृश्यते परमं पदम् । महायोगैर्यथा विप्रः प्रविष्टो वैष्णवीं तनुम् ८। सूत उवाच- ततस्तत्र तपस्तेपे सोमशर्मा महाद्युतिः । अश्मलोष्टसमं मेने कांचनंभूषणं पुनः ९। जिताहारः स धर्मात्मा निद्रया परिवर्जितः । स सर्वान्विषयांस्त्यक्त्वा एकांतमपि सेवते १०। योगासनसमारूढो निराशो निःपरिग्रहः । तस्य वेला सुसंप्राप्ता मृत्युकालस्य वै तदा ११। आगता दानवा विप्रं सोमशर्माणमंतिके । मृत्युकाले तु संप्राप्ते प्राणयात्रा प्रवर्तिनः १२। शालिग्रामे महाक्षेत्रे ऋषीणां मानवर्द्धने । केचिद्वदंति वै दैत्याः केचिद्वदंति दानवाः १३। एवंविधो महाशब्दः कर्णरंध्रं गतस्तदा । तस्यैव विप्रवर्यस्य सुचिरात्सोमशर्मणः १४। ज्ञानध्यानविलग्नस्य प्रविष्टं दैत्यजं भयम् । तेन ध्यानेन तस्यापि दैत्यभीत्यैव वै तदा १५। सत्वरं चैव तत्प्राणा गतास्तस्य महात्मनः । दैत्यभयेन संयुक्तः स हि मृत्युवशं गतः १६। तस्माद्दैत्यगृहे जातो हिरण्यकशिपोः सुतः । देवासुरे महायुद्धे निहतश्चक्रपाणिना १७। युद्ध्यमानेन तेनापि प्रह्लादेन महात्मना । सुदृष्टं वासुदेवत्वं विश्वरूपसमन्वितम् १८। योगाभ्यासेन पूर्वेण ज्ञानमासीन्महात्मनः । सस्मार पूर्वकं सर्वं चरितं शिवशर्मणः १९। प्रागहं सोमशर्माख्यः प्रविष्टो दानवीं तनुम् । अस्मात्कायात्कदा पुण्यं केवलं धाम उत्तमम् २०। प्रयास्यामि महापुण्यैर्ज्ञानाख्यैर्मोक्षदायकम् । समरे म्रियमाणेन प्रह्लादेन महात्मना २१। एवं चिंता कृता पूर्वं श्रूयतां द्विजसत्तमाः । एवं तु च समाख्यातं सर्वसंदेहनाशनम् २२। सूत उवाच- प्रह्लादे निहते संख्ये देवदेवेन चक्रिणा । रुरुदे कमला सा तु हतपुत्रा च कामिनी २३। प्रह्लादस्य तु या माता हिरण्यकशिपोः प्रिया । प्रह्लादस्य महाशोकैर्दिवारात्रौ प्रशोचति २४। पतिव्रता महाभागा कमला नाम तत्प्रिया । रोदमानां दिवारात्रौ नारदस्तामुवाच ह २५। मा शुचस्त्वं महाभागे पुत्रार्थं पुण्यभागिनि । निहतो वासुदेवेन तव पुत्रः समेष्यति २६। भूयः स्वलक्षणोपेतस्त्वत्सुतश्च महामतिः । प्रह्लादेति च वै नाम पुनरस्य भविष्यति २७। विहीनश्चासुरैर्भावैर्देवत्वेन समन्वितः । इंद्रत्वे मोदते भद्रे सर्वदेवैर्नमस्कृतः २८। सुखीभवमहाभागेतेनपुत्रेणवैसदा । न प्रकाश्या त्वया देवि सुवार्तेयं च कस्यचित् २९। कर्त्तव्यमज्ञानभावैः सुगोप्यं कुरु त्वं सदा । एवमुक्त्वा गतो विप्रो नारदो मुनिसत्तमः ३०। कमलायाश्चोदरे तु जन्मा स्यानुत्तमं पुनः । प्रह्लादेति च वै नाम तस्याख्यानं महात्मनः ३१। बाल्यं भावं गतो विप्राः कृष्णमेव व्यचिंतयत् । नरसिंहप्रसादेन देवराजो भवेद्दिवि ३२। देवत्वं लभ्य चैवासावैंद्रं पदमनुत्तमम् । मोक्षं यास्यति ज्ञानात्मा वैष्णवं धाम चोत्तमम् ३३। असंख्याता महाभागाः सृष्टेर्भावा ह्यनेकशः । मोह एवं न कर्त्तव्यो ज्ञानवद्भिर्महात्मभिः ३४। एतद्वः सर्वमाख्यातं यथापृष्टं द्विजोत्तमाः । अन्यं पृच्छ महाभाग संदेहं ते भिनद्म्यहम् ३५। विजयं देवतानां तु दानवानां महत्क्षयम् । कृतं हि देवदेवेन स्थापितं भुवनत्रयम् ३६। ऋषय ऊचुः- इन्द्रत्वं कस्य संजातं देवानां शब्दधारकम् । केन दत्तं त्वमाचक्ष्व विस्तराद्द्विजसत्तम ३७। सूत उवाच- विस्तरेण प्रवक्ष्यामि इन्द्रत्वे येन सत्तमः । प्राप्त एष महाभागो यथा पुण्यतमेन च ३८। हतेषु तेषु दैत्येषु समस्तेषुमहाहवे । अतिनष्टेषु पापेषु गोविंदेन महात्मना ३९। ततो देवाः सगंधर्वा नागा विद्याधरास्तथा । संप्रोचुर्माधवं सर्वे बद्धप्रांजलयस्ततः ४०। भगवन्देवदेवेश हृषीकेश नमोस्तु ते । विज्ञापयामहे त्वां वै तत्सर्वमवधार्यताम् ४१। शास्ता गोप्ता च पुण्यात्मा अस्माकं कुरु केशव । राजानं पुण्यधर्माणं त्वमिंद्रं लोकशासनम् ४२। त्रैलोक्यस्य प्रजा देव यमाश्रित्य सुखं लभेत् । वासुदेव उवाच- मम लोके महाभागा वैष्णवेन समन्वितः ४३। तेजसा ब्राह्मणश्रेष्ठश्चिरकालं निवासितः । तस्य कालः प्रपूर्णश्च मम लोके महात्मनः ४४। वसतस्तस्य विप्रस्य मद्भक्तस्य सुरोत्तमाः । तेजसा वैष्णवेनैव भवतां पालको हि सः ४५। भविष्यति स धर्मात्मा स च धर्मानुरंजकः । पालको धारकश्चैव स च ब्राह्मणसत्तमः ४६। भविष्यति स धर्मात्मा भवतां त्राणकारणात् । अदित्यास्तनयश्चैव सुव्रताख्यो महामनाः ४७। महाबलो महावीर्यः स व इंद्रो भविष्यति । सूत उवाच- एवं वरान्स देवेशो दत्वा देवेभ्य उत्तमम् ४८। देवा विजयिनः सर्वे विष्णुना सह सत्तमाः । कश्यपं पितरं दृष्टुं मातरं च ततो गताः ४९। प्रणेमुस्ते महात्मान उभावेतौ सुखासनौ । ऊचुः प्रांजलयः सर्वे हर्षेण महतान्विताः ५०। युवयोश्च प्रसादेन देवत्वं हि गता वयम् । हर्षेण महताविष्टो देवान्वाक्यमुवाच सः ५१। कश्यप उवाच- यूयं वै सत्यधर्मेण वर्तमानाः सदैव हि । आवयोश्च प्रसादेन तपसश्च प्रभावतः ५२। प्राप्तवंतो भवंतस्तु देवत्वं चाक्षयं पदम् । वरमेव ददाम्येषां बहुप्रीतिसमन्विताः ५३। अमरा निर्जराश्चैव अक्षयाश्च भविष्यथ । सर्वकामसमृद्धार्थाः सर्वसिद्धिसमन्विताः ५४। देवा नागाश्च गंधर्वा मत्प्रसादान्महासुराः । विष्णुरुवाच- वरं वरय भद्रं ते देवमातर्यशस्विनि ५५। मनसा चेप्सितं सर्वं तत्ते दद्मि सुनिश्चितम् । अदितिरुवाच- पूर्वं पुत्रवती भूता प्रसादात्तव माधव ५६। अमरा निर्जराः सर्वे अक्षयाः पुण्यवत्सलाः । अमी पुत्रा मया लब्धाः श्रूयतां मधुसूदन ५७। सुतरां त्वं च गोविंद सर्वकामसमृद्धिदः । मम गर्भे वसंश्चैव भवांश्च मम नंदनः ५८। त्वया पुत्रेण नित्यं च यथा नंदामि केशव । एवं महोदयं नाथ पूरयस्व मनोरथम् ५९। वासुदेव उवाच- भवत्या देवकार्यार्थं गंतव्यं मानुषीं तनुम् । तदाहं तव गर्भे वै वासं यास्यामि निश्चितम् ६०। युगे द्वादशके प्राप्ते भूभारहरणाय वै । जमदग्निसुतो देवि रामो नाम द्विजोत्तमः ६१। प्रतापतेजसायुक्तः सर्वक्षत्रवधाय च । तव पुत्रो भविष्यामि सर्वशस्त्रभृतां वरः ६२। सप्तविंशतिके प्राप्ते त्रेताख्ये तु तथा युगे । रामो नाम भविष्यामि तव पुत्रः पतिव्रते ६३। पुनः पुत्रो भविष्यामि तवैव शृणु पुण्यधेः । अष्टाविंशतिके प्राप्ते द्वापरांते युगे तदा ६४। सर्वदैत्यविनाशार्थे भूभारहरणाय च । वासुदेवाख्यस्ते पुत्रो भविष्यामि न संशयः ६५। इदानीं कुरु कल्याणि मद्वाक्यं धर्मसंयुतम् । सर्वलक्षणसंपन्नं सत्यधर्मसमन्वितम् ६६। सर्वज्ञं सर्वदे देवि पुत्रमुत्पाद्य सुंदरम् । इंद्रत्वं तस्य दास्यामि इंद्रः सोपि भविष्यति ६७। एवं संभाषितं श्रुत्वा महाहर्षसमन्विता । देवदेवप्रसादेन इंद्रः पुत्रो भविष्यति ६८। एवमस्तु महाभाग तव वाक्यं करोम्यहम् । ततस्ता देवताः सर्वा जग्मुः स्वस्थानमेव हि ६९। हरिणा सह ते सर्वे निरातंका मुदान्विताः । सूत उवाच- अदितिः कश्यपं प्राह ऋतुं प्राप्य मनस्विनी ७०। भगवन्दीयतां पुत्रः सुरेंद्रपदभोजकः । चिंतयित्वा क्षणं विप्रस्तामुवाच मनस्विनीम् ७१। एवमस्तु महाभागे तव पुत्रो भविष्यति । त्रैलोक्यस्यापि कर्ता स यज्ञभोक्ता स एव च ७२। तस्याः शिरसि सन्यस्य स्वहस्तं च द्विजोत्तमः । तपश्चचार तेजस्वी सत्यधर्मसमन्वितः ७३। सुव्रतो नाम तेजस्वी विष्णुलोके वसेत्सदा । तस्य पुण्यक्षये जाते विष्णुलोकाद्द्विजोत्तमाः ७४। पतनं कर्मवशतस्ततस्तस्य द्विजोत्तमाः । पुण्यगर्भं गतो विप्र अदित्यास्तु महातपाः ७५। इंद्रत्वं भोक्तुकामार्थं सत्यपुण्येन कर्मणा । गर्भं दधार सा देवी पुण्येन तपसा किल ७६। तपस्तेपे निरालस्या वनवासं गता सती। दिव्यं वर्षशतं यातं तपंत्यां देवमातरि ७७। तपंत्यथ तपस्तीव्रं दुष्करं देवतासुरैः । ततः सा तपसा तेन तेजसा च प्रभान्विता ७८। सूर्यतेजः प्रतीकाशा द्वितीय इव भास्करः । शुशुभे सा यथा दीप्ता परमं ध्यानमास्थिता ७९। रूपेणाधिकतां याता तपसस्तेजसा तदा । तपोध्यानपरा सा च वायुभक्षा तपस्विनी ८०। अधिकं शुशुभे देवी दक्षस्य तनया तदा । सिद्धाश्च ऋषयः सर्वे देवाश्चापि महौजसः ८१। स्तुवंति तां महाभागां रक्षंति च सुतत्पराः । पूर्णे वर्षशते तस्या विष्णुस्तत्र समागतः ८२। तामुवाच महाभागामदितिं तपसान्विताम् । देवि गर्भः सुसंपूर्णः सूतिकालः प्रवर्तते ८३। तवैव तपसा पुष्टस्तेजसा च प्रवर्द्धितः । अद्यैव गर्भमेतं त्वं मुंच मुंच यशस्विनि ८४। एवमाभाष्य देवेशः स जगाम स्वकं गृहम् । असूत पुत्रं सा देवी काले प्राप्ते महोदये ८५। सा पुत्रं दीप्तिसंयुक्तं द्वितीयमिव भास्करम् । सुभगं चारुसर्वांगं सर्वलक्षणसंयुतम् ८६। चतुर्बाहुं महाकायं लोकपालं सुरेश्वरम् । तेजोज्वालासमाकीर्णं चक्रपद्मसुहस्तकम् ८७। चंद्रबिंबानुकारेण वदनेन महामतिः । राजमानं महाप्राज्ञं तेजसा वैष्णवेन च ८८। अन्यैश्च लक्षणैर्दिव्यैर्दिव्यभावैरलंकृतम् । सर्वलक्षणसंपूर्णं चंद्रास्यं कमलेक्षणम् ८९। आजग्मुस्ते त्रयो देवा ऋषयो वेदपारगाः । गंधर्वाश्च ततो नागाः सिद्धाविद्याधरास्तथा ९०। ऋषयः सप्त ते दिव्याः पूर्वापरमहौजसः । अन्ये च मुनयः पुण्याः पुण्यमंगलदायिनः ९१। आजग्मुस्ते महात्मानो हर्षनिर्भरमानसाः । तस्मिञ्जाते महाभागे भगवंतो महौजसि ९२। आजग्मुर्देवताः सर्वे पर्वतास्तु तपस्विनः । क्षीराद्याः सागराः सर्वे नद्यश्चैव तथामलाः ९३। प्रीतिमंतस्ततः सर्वे ये चान्ये हि चराचराः । मंगलैस्तु महोत्साहं चक्रुः सर्वे सुरेश्वराः ९४। ननृतुश्चाप्सराः संघा गंधर्वा ललितं जगुः । वेदमंत्रैस्ततो देवा ब्राह्मणा वेदपारगाः ९५। स्तुवंति तं महात्मानं सुतं वै कश्यपस्य च । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च वेदाश्चैव समागताः ९६। सांगोपांगैश्च संयुक्तास्तस्मिञ्जाते महौजसि । त्रैलोक्ये यानि सत्वानि पुण्ययुक्तानि सत्तम ९७। समागतानि तत्रैव तस्मिञ्जाते महौजसि । मंगलं चक्रिरे सर्वे गीतपुण्यैर्महोत्सवैः ९८। हर्षेण निर्भराः सर्वे पूजयंतो महौजसः । ब्रह्माद्याश्च त्रयो देवाः कश्यपोथ बृहस्पतिः ९९। चक्रिरे नामकर्माणि तस्यैव हि महात्मनः । वसुदत्तेति विख्यातो वसुदेति पुनस्तव १००। आखंडलेति तन्नाम मरुत्वान्नाम ते पुनः । मघवांश्च बिडौजास्त्वं पाकशासन इत्यपि १०१। शक्रश्चैव हि विख्यात इंद्रश्चैवेति ते सुतः । इत्येतानि च नामानि तस्यैव च महात्मनः १०२। चक्रुश्च देवताः सर्वाः संतुष्टा हृष्टमानसाः । स्नानं तु कारयामासुः संस्काराणि महासुरः १०३। विश्वकर्माणमाहूय ददुराभरणानि च । तानि पुण्यानि दिव्यानि तस्मै ते तु महात्मने १०४। जाते तस्मिन्महाभागे देवराजे महात्मनि । एवं मुदं ततः प्रापुः सर्वे देवा महौजसः १०५। पुण्ये तिथौ तथा ऋक्षे सुमुहूर्ते महात्मभिः । इंद्रत्वे स्थापितो देवैरभिषिक्तः सुमंगलैः १०६। प्राप्तमैंद्रपदं तेन प्रसादात्तस्य चक्रिणः । तपश्चकार तेजस्वी वसुदत्तः सुरेश्वरः १०७। उग्रेण तेजसा युक्तो वज्रपाशांकुशायुधः १०८। सूत उवाच- उग्रं समस्तं तपसः प्रभावं विलोक्य शुक्रो निजगाद गाथाम् । लोकेषु कोन्यो न भविष्यतीति यथा हि चायं च सुदर्शनीयः १०९। विष्णोः प्रसादान्न परो महात्मा संप्राप्तमैश्वर्यमिहैव दिव्यम् ११०। अनेन तुल्यो न भविष्यतीति लोकेषु चान्यस्तपसोग्रवीर्यः १११। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे देवासुरे इंद्राभिषेकोनाम पंचमोऽध्यायः ५।

śivaśarmovāca- tapasā damaśaucābhyāṃguruśuśrūṣayā tathā | bhaktyābhāvena tuṣṭosmi tavādya casuputraka 1| tyajāmi vaikṛtaṃ rūpaṃ mattaḥ sukhamavāpnuhi | evamukvā sutaṃ vipro darśayāmāsa tāṃ tanum 2| yathāpūrvaṃ sthitau tau tu tathā sa dṛṣṭavāngurū | dīptimaṃtau mahātmānau sūryabiṃbopamāvubhau 3| nanāma pādau sadbhaktyā ubhayostu mahātmanoḥ | tataḥ sutaṃ samāmaṃtrya harṣeṇa mahatānvitaḥ 4| viṣṇoḥ prasādāddharmātmā bhāryayā saha keśavam | jagāma nijapuṇyaiśca yogābhyāsena sattamaḥ 5| praviṣṭo vaiṣṇavaṃ dhāma sa munirdurlabhaṃ padam | natvanyaiḥ prāpyate puṇyaistapobhirmuktidaṃ padam 6| viṣṇostu ciṃtanairnyāsadhyānajñānaiḥ stavaistathā | na dānaistīrthayātrābhirdṛśyate madhusūdanaḥ 7| samādhijñānayogena dṛśyate paramaṃ padam | mahāyogairyathā vipraḥ praviṣṭo vaiṣṇavīṃ tanum 8| sūta uvāca- tatastatra tapastepe somaśarmā mahādyutiḥ | aśmaloṣṭasamaṃ mene kāṃcanaṃbhūṣaṇaṃ punaḥ 9| jitāhāraḥ sa dharmātmā nidrayā parivarjitaḥ | sa sarvānviṣayāṃstyaktvā ekāṃtamapi sevate 10| yogāsanasamārūḍho nirāśo niḥparigrahaḥ | tasya velā susaṃprāptā mṛtyukālasya vai tadā 11| āgatā dānavā vipraṃ somaśarmāṇamaṃtike | mṛtyukāle tu saṃprāpte prāṇayātrā pravartinaḥ 12| śāligrāme mahākṣetre ṛṣīṇāṃ mānavarddhane | kecidvadaṃti vai daityāḥ kecidvadaṃti dānavāḥ 13| evaṃvidho mahāśabdaḥ karṇaraṃdhraṃ gatastadā | tasyaiva vipravaryasya sucirātsomaśarmaṇaḥ 14| jñānadhyānavilagnasya praviṣṭaṃ daityajaṃ bhayam | tena dhyānena tasyāpi daityabhītyaiva vai tadā 15| satvaraṃ caiva tatprāṇā gatāstasya mahātmanaḥ | daityabhayena saṃyuktaḥ sa hi mṛtyuvaśaṃ gataḥ 16| tasmāddaityagṛhe jāto hiraṇyakaśipoḥ sutaḥ | devāsure mahāyuddhe nihataścakrapāṇinā 17| yuddhyamānena tenāpi prahlādena mahātmanā | sudṛṣṭaṃ vāsudevatvaṃ viśvarūpasamanvitam 18| yogābhyāsena pūrveṇa jñānamāsīnmahātmanaḥ | sasmāra pūrvakaṃ sarvaṃ caritaṃ śivaśarmaṇaḥ 19| prāgahaṃ somaśarmākhyaḥ praviṣṭo dānavīṃ tanum | asmātkāyātkadā puṇyaṃ kevalaṃ dhāma uttamam 20| prayāsyāmi mahāpuṇyairjñānākhyairmokṣadāyakam | samare mriyamāṇena prahlādena mahātmanā 21| evaṃ ciṃtā kṛtā pūrvaṃ śrūyatāṃ dvijasattamāḥ | evaṃ tu ca samākhyātaṃ sarvasaṃdehanāśanam 22| sūta uvāca- prahlāde nihate saṃkhye devadevena cakriṇā | rurude kamalā sā tu hataputrā ca kāminī 23| prahlādasya tu yā mātā hiraṇyakaśipoḥ priyā | prahlādasya mahāśokairdivārātrau praśocati 24| pativratā mahābhāgā kamalā nāma tatpriyā | rodamānāṃ divārātrau nāradastāmuvāca ha 25| mā śucastvaṃ mahābhāge putrārthaṃ puṇyabhāgini | nihato vāsudevena tava putraḥ sameṣyati 26| bhūyaḥ svalakṣaṇopetastvatsutaśca mahāmatiḥ | prahlādeti ca vai nāma punarasya bhaviṣyati 27| vihīnaścāsurairbhāvairdevatvena samanvitaḥ | iṃdratve modate bhadre sarvadevairnamaskṛtaḥ 28| sukhībhavamahābhāgetenaputreṇavaisadā | na prakāśyā tvayā devi suvārteyaṃ ca kasyacit 29| karttavyamajñānabhāvaiḥ sugopyaṃ kuru tvaṃ sadā | evamuktvā gato vipro nārado munisattamaḥ 30| kamalāyāścodare tu janmā syānuttamaṃ punaḥ | prahlādeti ca vai nāma tasyākhyānaṃ mahātmanaḥ 31| bālyaṃ bhāvaṃ gato viprāḥ kṛṣṇameva vyaciṃtayat | narasiṃhaprasādena devarājo bhaveddivi 32| devatvaṃ labhya caivāsāvaiṃdraṃ padamanuttamam | mokṣaṃ yāsyati jñānātmā vaiṣṇavaṃ dhāma cottamam 33| asaṃkhyātā mahābhāgāḥ sṛṣṭerbhāvā hyanekaśaḥ | moha evaṃ na karttavyo jñānavadbhirmahātmabhiḥ 34| etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yathāpṛṣṭaṃ dvijottamāḥ | anyaṃ pṛccha mahābhāga saṃdehaṃ te bhinadmyaham 35| vijayaṃ devatānāṃ tu dānavānāṃ mahatkṣayam | kṛtaṃ hi devadevena sthāpitaṃ bhuvanatrayam 36| ṛṣaya ūcuḥ- indratvaṃ kasya saṃjātaṃ devānāṃ śabdadhārakam | kena dattaṃ tvamācakṣva vistarāddvijasattama 37| sūta uvāca- vistareṇa pravakṣyāmi indratve yena sattamaḥ | prāpta eṣa mahābhāgo yathā puṇyatamena ca 38| hateṣu teṣu daityeṣu samasteṣumahāhave | atinaṣṭeṣu pāpeṣu goviṃdena mahātmanā 39| tato devāḥ sagaṃdharvā nāgā vidyādharāstathā | saṃprocurmādhavaṃ sarve baddhaprāṃjalayastataḥ 40| bhagavandevadeveśa hṛṣīkeśa namostu te | vijñāpayāmahe tvāṃ vai tatsarvamavadhāryatām 41| śāstā goptā ca puṇyātmā asmākaṃ kuru keśava | rājānaṃ puṇyadharmāṇaṃ tvamiṃdraṃ lokaśāsanam 42| trailokyasya prajā deva yamāśritya sukhaṃ labhet | vāsudeva uvāca- mama loke mahābhāgā vaiṣṇavena samanvitaḥ 43| tejasā brāhmaṇaśreṣṭhaścirakālaṃ nivāsitaḥ | tasya kālaḥ prapūrṇaśca mama loke mahātmanaḥ 44| vasatastasya viprasya madbhaktasya surottamāḥ | tejasā vaiṣṇavenaiva bhavatāṃ pālako hi saḥ 45| bhaviṣyati sa dharmātmā sa ca dharmānuraṃjakaḥ | pālako dhārakaścaiva sa ca brāhmaṇasattamaḥ 46| bhaviṣyati sa dharmātmā bhavatāṃ trāṇakāraṇāt | adityāstanayaścaiva suvratākhyo mahāmanāḥ 47| mahābalo mahāvīryaḥ sa va iṃdro bhaviṣyati | sūta uvāca- evaṃ varānsa deveśo datvā devebhya uttamam 48| devā vijayinaḥ sarve viṣṇunā saha sattamāḥ | kaśyapaṃ pitaraṃ dṛṣṭuṃ mātaraṃ ca tato gatāḥ 49| praṇemuste mahātmāna ubhāvetau sukhāsanau | ūcuḥ prāṃjalayaḥ sarve harṣeṇa mahatānvitāḥ 50| yuvayośca prasādena devatvaṃ hi gatā vayam | harṣeṇa mahatāviṣṭo devānvākyamuvāca saḥ 51| kaśyapa uvāca- yūyaṃ vai satyadharmeṇa vartamānāḥ sadaiva hi | āvayośca prasādena tapasaśca prabhāvataḥ 52| prāptavaṃto bhavaṃtastu devatvaṃ cākṣayaṃ padam | varameva dadāmyeṣāṃ bahuprītisamanvitāḥ 53| amarā nirjarāścaiva akṣayāśca bhaviṣyatha | sarvakāmasamṛddhārthāḥ sarvasiddhisamanvitāḥ 54| devā nāgāśca gaṃdharvā matprasādānmahāsurāḥ | viṣṇuruvāca- varaṃ varaya bhadraṃ te devamātaryaśasvini 55| manasā cepsitaṃ sarvaṃ tatte dadmi suniścitam | aditiruvāca- pūrvaṃ putravatī bhūtā prasādāttava mādhava 56| amarā nirjarāḥ sarve akṣayāḥ puṇyavatsalāḥ | amī putrā mayā labdhāḥ śrūyatāṃ madhusūdana 57| sutarāṃ tvaṃ ca goviṃda sarvakāmasamṛddhidaḥ | mama garbhe vasaṃścaiva bhavāṃśca mama naṃdanaḥ 58| tvayā putreṇa nityaṃ ca yathā naṃdāmi keśava | evaṃ mahodayaṃ nātha pūrayasva manoratham 59| vāsudeva uvāca- bhavatyā devakāryārthaṃ gaṃtavyaṃ mānuṣīṃ tanum | tadāhaṃ tava garbhe vai vāsaṃ yāsyāmi niścitam 60| yuge dvādaśake prāpte bhūbhāraharaṇāya vai | jamadagnisuto devi rāmo nāma dvijottamaḥ 61| pratāpatejasāyuktaḥ sarvakṣatravadhāya ca | tava putro bhaviṣyāmi sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ 62| saptaviṃśatike prāpte tretākhye tu tathā yuge | rāmo nāma bhaviṣyāmi tava putraḥ pativrate 63| punaḥ putro bhaviṣyāmi tavaiva śṛṇu puṇyadheḥ | aṣṭāviṃśatike prāpte dvāparāṃte yuge tadā 64| sarvadaityavināśārthe bhūbhāraharaṇāya ca | vāsudevākhyaste putro bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ 65| idānīṃ kuru kalyāṇi madvākyaṃ dharmasaṃyutam | sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ satyadharmasamanvitam 66| sarvajñaṃ sarvade devi putramutpādya suṃdaram | iṃdratvaṃ tasya dāsyāmi iṃdraḥ sopi bhaviṣyati 67| evaṃ saṃbhāṣitaṃ śrutvā mahāharṣasamanvitā | devadevaprasādena iṃdraḥ putro bhaviṣyati 68| evamastu mahābhāga tava vākyaṃ karomyaham | tatastā devatāḥ sarvā jagmuḥ svasthānameva hi 69| hariṇā saha te sarve nirātaṃkā mudānvitāḥ | sūta uvāca- aditiḥ kaśyapaṃ prāha ṛtuṃ prāpya manasvinī 70| bhagavandīyatāṃ putraḥ sureṃdrapadabhojakaḥ | ciṃtayitvā kṣaṇaṃ viprastāmuvāca manasvinīm 71| evamastu mahābhāge tava putro bhaviṣyati | trailokyasyāpi kartā sa yajñabhoktā sa eva ca 72| tasyāḥ śirasi sanyasya svahastaṃ ca dvijottamaḥ | tapaścacāra tejasvī satyadharmasamanvitaḥ 73| suvrato nāma tejasvī viṣṇuloke vasetsadā | tasya puṇyakṣaye jāte viṣṇulokāddvijottamāḥ 74| patanaṃ karmavaśatastatastasya dvijottamāḥ | puṇyagarbhaṃ gato vipra adityāstu mahātapāḥ 75| iṃdratvaṃ bhoktukāmārthaṃ satyapuṇyena karmaṇā | garbhaṃ dadhāra sā devī puṇyena tapasā kila 76| tapastepe nirālasyā vanavāsaṃ gatā satī| divyaṃ varṣaśataṃ yātaṃ tapaṃtyāṃ devamātari 77| tapaṃtyatha tapastīvraṃ duṣkaraṃ devatāsuraiḥ | tataḥ sā tapasā tena tejasā ca prabhānvitā 78| sūryatejaḥ pratīkāśā dvitīya iva bhāskaraḥ | śuśubhe sā yathā dīptā paramaṃ dhyānamāsthitā 79| rūpeṇādhikatāṃ yātā tapasastejasā tadā | tapodhyānaparā sā ca vāyubhakṣā tapasvinī 80| adhikaṃ śuśubhe devī dakṣasya tanayā tadā | siddhāśca ṛṣayaḥ sarve devāścāpi mahaujasaḥ 81| stuvaṃti tāṃ mahābhāgāṃ rakṣaṃti ca sutatparāḥ | pūrṇe varṣaśate tasyā viṣṇustatra samāgataḥ 82| tāmuvāca mahābhāgāmaditiṃ tapasānvitām | devi garbhaḥ susaṃpūrṇaḥ sūtikālaḥ pravartate 83| tavaiva tapasā puṣṭastejasā ca pravarddhitaḥ | adyaiva garbhametaṃ tvaṃ muṃca muṃca yaśasvini 84| evamābhāṣya deveśaḥ sa jagāma svakaṃ gṛham | asūta putraṃ sā devī kāle prāpte mahodaye 85| sā putraṃ dīptisaṃyuktaṃ dvitīyamiva bhāskaram | subhagaṃ cārusarvāṃgaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam 86| caturbāhuṃ mahākāyaṃ lokapālaṃ sureśvaram | tejojvālāsamākīrṇaṃ cakrapadmasuhastakam 87| caṃdrabiṃbānukāreṇa vadanena mahāmatiḥ | rājamānaṃ mahāprājñaṃ tejasā vaiṣṇavena ca 88| anyaiśca lakṣaṇairdivyairdivyabhāvairalaṃkṛtam | sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaṃ caṃdrāsyaṃ kamalekṣaṇam 89| ājagmuste trayo devā ṛṣayo vedapāragāḥ | gaṃdharvāśca tato nāgāḥ siddhāvidyādharāstathā 90| ṛṣayaḥ sapta te divyāḥ pūrvāparamahaujasaḥ | anye ca munayaḥ puṇyāḥ puṇyamaṃgaladāyinaḥ 91| ājagmuste mahātmāno harṣanirbharamānasāḥ | tasmiñjāte mahābhāge bhagavaṃto mahaujasi 92| ājagmurdevatāḥ sarve parvatāstu tapasvinaḥ | kṣīrādyāḥ sāgarāḥ sarve nadyaścaiva tathāmalāḥ 93| prītimaṃtastataḥ sarve ye cānye hi carācarāḥ | maṃgalaistu mahotsāhaṃ cakruḥ sarve sureśvarāḥ 94| nanṛtuścāpsarāḥ saṃghā gaṃdharvā lalitaṃ jaguḥ | vedamaṃtraistato devā brāhmaṇā vedapāragāḥ 95| stuvaṃti taṃ mahātmānaṃ sutaṃ vai kaśyapasya ca | brahmā viṣṇuśca rudraśca vedāścaiva samāgatāḥ 96| sāṃgopāṃgaiśca saṃyuktāstasmiñjāte mahaujasi | trailokye yāni satvāni puṇyayuktāni sattama 97| samāgatāni tatraiva tasmiñjāte mahaujasi | maṃgalaṃ cakrire sarve gītapuṇyairmahotsavaiḥ 98| harṣeṇa nirbharāḥ sarve pūjayaṃto mahaujasaḥ | brahmādyāśca trayo devāḥ kaśyapotha bṛhaspatiḥ 99| cakrire nāmakarmāṇi tasyaiva hi mahātmanaḥ | vasudatteti vikhyāto vasudeti punastava 100| ākhaṃḍaleti tannāma marutvānnāma te punaḥ | maghavāṃśca biḍaujāstvaṃ pākaśāsana ityapi 101| śakraścaiva hi vikhyāta iṃdraścaiveti te sutaḥ | ityetāni ca nāmāni tasyaiva ca mahātmanaḥ 102| cakruśca devatāḥ sarvāḥ saṃtuṣṭā hṛṣṭamānasāḥ | snānaṃ tu kārayāmāsuḥ saṃskārāṇi mahāsuraḥ 103| viśvakarmāṇamāhūya dadurābharaṇāni ca | tāni puṇyāni divyāni tasmai te tu mahātmane 104| jāte tasminmahābhāge devarāje mahātmani | evaṃ mudaṃ tataḥ prāpuḥ sarve devā mahaujasaḥ 105| puṇye tithau tathā ṛkṣe sumuhūrte mahātmabhiḥ | iṃdratve sthāpito devairabhiṣiktaḥ sumaṃgalaiḥ 106| prāptamaiṃdrapadaṃ tena prasādāttasya cakriṇaḥ | tapaścakāra tejasvī vasudattaḥ sureśvaraḥ 107| ugreṇa tejasā yukto vajrapāśāṃkuśāyudhaḥ 108| sūta uvāca- ugraṃ samastaṃ tapasaḥ prabhāvaṃ vilokya śukro nijagāda gāthām | lokeṣu konyo na bhaviṣyatīti yathā hi cāyaṃ ca sudarśanīyaḥ 109| viṣṇoḥ prasādānna paro mahātmā saṃprāptamaiśvaryamihaiva divyam 110| anena tulyo na bhaviṣyatīti lokeṣu cānyastapasogravīryaḥ 111| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe devāsure iṃdrābhiṣekonāma paṃcamo'dhyāyaḥ 5|