Chapter 68

शेष उवाच- परिस्वादन्क्रतौ तृप्तिं न प्राप सुरसंयुतः १। नारायणो महादेवो ब्रह्मा तत्र चतुर्मुखः । वरुणश्च कुबेरश्च तथान्ये लोकपालकाः २। तत्रास्वाद्य हविः स्निग्धं वसिष्ठेन परिष्कृतम् । तत्र पुनर्हि विप्रेंद्राः क्षुधार्ताइव भोजनात् ३। सर्वान्देवांश्च संतर्प्य हविषा करुणानिधिः । वसिष्ठप्रेरितः सर्वमिति कर्तव्यमाचरत् ४। ब्राह्मणादानसंतुष्टा हविस्तुष्टाः सुरावराः । तृप्ताः सर्वे स्वकं भागं गृहीत्वा स्वालयं ययुः ५। ऋषिभ्यो होतृमुख्येभ्यः प्रादाद्राज्यं चतुर्दिशम् । संतुष्टास्ते द्विजाराममाशीर्भिरददुः शुभम् ६। पूर्णाहुतिं ततः कृत्वा वसिष्ठः प्राह सुस्त्रियः । वर्धापयंतु भूमीशं यागपूर्तिकरं परम् ७। तद्वाक्यं ताः स्त्रियः श्रुत्वा लाजैरवाकिरन्मुदा । लावण्यजितकंदर्पं महामणिविभूषितम् ८। ततोऽवभृथस्नानार्थं प्रेरयामास भूमिपम् । ययौ रामः सहस्वीयैः सरयूतीरमुत्तमम् ९। अनेकराजकोटीभिः परीतः पादचारिभिः । जगाम स सरिच्छ्रेष्ठां पक्षिवृंदसमाकुलाम् १०। तारापतिरिव स्वाभिर्भार्याभिर्वृत उत्प्रभः । विरोचते तथा तद्वद्रामो राजगणैर्वृतः ११। तदुत्सवं समाज्ञाय ययुर्लोकास्त्वरायुताः । सीतापतिमुखालोकनिश्चलीभूतलोचनाः १२। राजेंद्रं सीतया साकं गच्छंतं सरितं प्रति । विलोक्य मुदिता लोकाश्चिरं दर्शनलालसाः १३। अनेक नटगंधर्वा गायंतो यश उज्ज्वलम् । अनुजग्मुर्महीशानं सर्वलोकनमस्कृतम् १४। नर्तक्यस्तत्र नृत्यंत्यः क्षोभयंत्यः पतेर्मनः । जलयंत्रैश्च सिंचंत्यो ययुः श्रीरामसेवनम् १५। महाराजं विलिपंत्यो हरिद्रा कुंकुमादिभिः । परस्परं प्रलिपंत्यो मुदं प्रापुर्महत्तराम् १६। कुचयुग्मोपरिन्यस्तमुक्ताहारसुशोभिताः । श्रवणद्वंद्वसंमृष्टस्वर्णकुंडललक्षिताः १७। अनेकनरनारीभिः संकीर्णं मार्गमाचरन् । यथावत्सरितं प्राप शिवपुण्यजलाप्लुताम् १८। तत्र गत्वा स वैदेह्या रामः कमललोचनः । प्रविवेश जलं पुण्यं वसिष्ठादिभिरन्वितः १९। अनुप्रविविशुः सर्वे राजानो जनतास्तथा । तत्पादरजसा पूतजलं लोकैकवंदितम् २०। परस्परं प्रसिंचंतो जलयंत्रैर्मनोरमैः । सुशोणनयनाः सर्वे हर्षं प्रापुर्मनोधिकम् २१। स रामः सीतया सार्धं चिरं पुण्यजलप्लवे । क्रीडित्वा जलकल्लोलैर्निरगाद्धर्मसंयुतः २२। दुकूलवासाः सकिरीटकुंडलः केयूरशोभावरकंकणान्वितः । कंदर्पकोटिश्रियमुद्वहन्नृपो राजाग्र्यवर्यैरुपसंस्तुतो बभौ २३। सयागयूपं वरवर्णशोभितं कृत्वा सरित्तीरवरे महामनाः । त्रैलोक्यलोकश्रियमाप ह्यद्भुतामन्यैर्दुरापां नृपतिर्भुजैर्निजैः २४। एवं जनकपुत्र्यासौ हयमेधत्रयं चरन् । त्रैलोक्ये कीर्तिमतुलां प्राप देवैः सुदुर्लभाम् २५। एवं ते वर्णितं तात यत्पृष्टो रामसत्कथाम् । विस्तृतः कथितो मेधो भूयः किं पृच्छसे द्विज २६। यः शृणोति हरेर्भक्त्या रामचंद्रस्य सन्मखम् । ब्रह्महत्यां क्षणात्तीर्त्वा ब्रह्मशाश्वतमाप्नुयात् २७। अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो धनमाप्नुयात् । रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बंधनात् २८। यत्कथाश्रवणाद्दुष्टः श्वपचोऽपि परं पदम् । प्राप्नोति किमु विप्राग्र्यो रामभक्तिपरायणः २९। रामं स्मृत्वा महाभागं पापिनः परमं पदम् । प्राप्नुयुः परमं स्वर्गं शक्रदेवादिदुर्लभम् ३०। ते धन्या मानवा लोके ये स्मरंति रघूत्तमम् । ते क्षणात्संसृतिं तीर्त्वा गच्छंति सुखमव्ययम् ३१। प्रत्येकमक्षरं ब्रह्महत्यावंशदवानलः । तं यः श्रावयते धीमांस्तं गुरुं संप्रपूजयेत् ३२। श्रुत्वा कथां वाचकाय गवां द्वंद्वं प्रदापयेत् । सपत्नीकाय संपूज्य वस्त्रालंकारभोजनैः ३३। कुंडलाभ्यां विराजंत्यौ मुद्रिकाभिरलंकृते । रामसीते स्वर्णमय्यौ प्रतिमे शोभने वरे ३४। कृत्वा तु वाचकायैव दीयते भो द्विजोत्तम । तस्य देवाश्च पितरो वैकुंठं प्राप्नुयुस्तदा ३५। त्वया पृष्टा रामकथा मया ते कथिता पुरा । किमन्यत्कथ्यतां ब्रह्मन्पुरतस्तव धीमतः ३६। शृण्वंति ये कथामेतां ब्रह्महत्यौघनाशिनीम् । ते यांति परमं स्थानं यच्च देवैः सुदुर्लभम् ३७। गोघ्नश्चापि सुतघ्नश्च सुरापो गुरुतल्पगः । क्षणात्पूतो भवत्येव नात्र संशयितुं क्षमम् ३८। इति श्रीपद्मपुराणे पातालखण्डे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे श्रवणपठनपुण्यवर्णनं नामाष्टषष्टितमोऽध्यायः ६८। इति रामाश्वमेधप्रकरणं समाप्तम् ।

śeṣa uvāca- parisvādankratau tṛptiṃ na prāpa surasaṃyutaḥ 1| nārāyaṇo mahādevo brahmā tatra caturmukhaḥ | varuṇaśca kuberaśca tathānye lokapālakāḥ 2| tatrāsvādya haviḥ snigdhaṃ vasiṣṭhena pariṣkṛtam | tatra punarhi vipreṃdrāḥ kṣudhārtāiva bhojanāt 3| sarvāndevāṃśca saṃtarpya haviṣā karuṇānidhiḥ | vasiṣṭhapreritaḥ sarvamiti kartavyamācarat 4| brāhmaṇādānasaṃtuṣṭā havistuṣṭāḥ surāvarāḥ | tṛptāḥ sarve svakaṃ bhāgaṃ gṛhītvā svālayaṃ yayuḥ 5| ṛṣibhyo hotṛmukhyebhyaḥ prādādrājyaṃ caturdiśam | saṃtuṣṭāste dvijārāmamāśīrbhiradaduḥ śubham 6| pūrṇāhutiṃ tataḥ kṛtvā vasiṣṭhaḥ prāha sustriyaḥ | vardhāpayaṃtu bhūmīśaṃ yāgapūrtikaraṃ param 7| tadvākyaṃ tāḥ striyaḥ śrutvā lājairavākiranmudā | lāvaṇyajitakaṃdarpaṃ mahāmaṇivibhūṣitam 8| tato'vabhṛthasnānārthaṃ prerayāmāsa bhūmipam | yayau rāmaḥ sahasvīyaiḥ sarayūtīramuttamam 9| anekarājakoṭībhiḥ parītaḥ pādacāribhiḥ | jagāma sa saricchreṣṭhāṃ pakṣivṛṃdasamākulām 10| tārāpatiriva svābhirbhāryābhirvṛta utprabhaḥ | virocate tathā tadvadrāmo rājagaṇairvṛtaḥ 11| tadutsavaṃ samājñāya yayurlokāstvarāyutāḥ | sītāpatimukhālokaniścalībhūtalocanāḥ 12| rājeṃdraṃ sītayā sākaṃ gacchaṃtaṃ saritaṃ prati | vilokya muditā lokāściraṃ darśanalālasāḥ 13| aneka naṭagaṃdharvā gāyaṃto yaśa ujjvalam | anujagmurmahīśānaṃ sarvalokanamaskṛtam 14| nartakyastatra nṛtyaṃtyaḥ kṣobhayaṃtyaḥ patermanaḥ | jalayaṃtraiśca siṃcaṃtyo yayuḥ śrīrāmasevanam 15| mahārājaṃ vilipaṃtyo haridrā kuṃkumādibhiḥ | parasparaṃ pralipaṃtyo mudaṃ prāpurmahattarām 16| kucayugmoparinyastamuktāhārasuśobhitāḥ | śravaṇadvaṃdvasaṃmṛṣṭasvarṇakuṃḍalalakṣitāḥ 17| anekanaranārībhiḥ saṃkīrṇaṃ mārgamācaran | yathāvatsaritaṃ prāpa śivapuṇyajalāplutām 18| tatra gatvā sa vaidehyā rāmaḥ kamalalocanaḥ | praviveśa jalaṃ puṇyaṃ vasiṣṭhādibhiranvitaḥ 19| anupraviviśuḥ sarve rājāno janatāstathā | tatpādarajasā pūtajalaṃ lokaikavaṃditam 20| parasparaṃ prasiṃcaṃto jalayaṃtrairmanoramaiḥ | suśoṇanayanāḥ sarve harṣaṃ prāpurmanodhikam 21| sa rāmaḥ sītayā sārdhaṃ ciraṃ puṇyajalaplave | krīḍitvā jalakallolairniragāddharmasaṃyutaḥ 22| dukūlavāsāḥ sakirīṭakuṃḍalaḥ keyūraśobhāvarakaṃkaṇānvitaḥ | kaṃdarpakoṭiśriyamudvahannṛpo rājāgryavaryairupasaṃstuto babhau 23| sayāgayūpaṃ varavarṇaśobhitaṃ kṛtvā sarittīravare mahāmanāḥ | trailokyalokaśriyamāpa hyadbhutāmanyairdurāpāṃ nṛpatirbhujairnijaiḥ 24| evaṃ janakaputryāsau hayamedhatrayaṃ caran | trailokye kīrtimatulāṃ prāpa devaiḥ sudurlabhām 25| evaṃ te varṇitaṃ tāta yatpṛṣṭo rāmasatkathām | vistṛtaḥ kathito medho bhūyaḥ kiṃ pṛcchase dvija 26| yaḥ śṛṇoti harerbhaktyā rāmacaṃdrasya sanmakham | brahmahatyāṃ kṣaṇāttīrtvā brahmaśāśvatamāpnuyāt 27| aputro labhate putrānnirdhano dhanamāpnuyāt | rogārto mucyate rogādbaddho mucyeta baṃdhanāt 28| yatkathāśravaṇādduṣṭaḥ śvapaco'pi paraṃ padam | prāpnoti kimu viprāgryo rāmabhaktiparāyaṇaḥ 29| rāmaṃ smṛtvā mahābhāgaṃ pāpinaḥ paramaṃ padam | prāpnuyuḥ paramaṃ svargaṃ śakradevādidurlabham 30| te dhanyā mānavā loke ye smaraṃti raghūttamam | te kṣaṇātsaṃsṛtiṃ tīrtvā gacchaṃti sukhamavyayam 31| pratyekamakṣaraṃ brahmahatyāvaṃśadavānalaḥ | taṃ yaḥ śrāvayate dhīmāṃstaṃ guruṃ saṃprapūjayet 32| śrutvā kathāṃ vācakāya gavāṃ dvaṃdvaṃ pradāpayet | sapatnīkāya saṃpūjya vastrālaṃkārabhojanaiḥ 33| kuṃḍalābhyāṃ virājaṃtyau mudrikābhiralaṃkṛte | rāmasīte svarṇamayyau pratime śobhane vare 34| kṛtvā tu vācakāyaiva dīyate bho dvijottama | tasya devāśca pitaro vaikuṃṭhaṃ prāpnuyustadā 35| tvayā pṛṣṭā rāmakathā mayā te kathitā purā | kimanyatkathyatāṃ brahmanpuratastava dhīmataḥ 36| śṛṇvaṃti ye kathāmetāṃ brahmahatyaughanāśinīm | te yāṃti paramaṃ sthānaṃ yacca devaiḥ sudurlabham 37| goghnaścāpi sutaghnaśca surāpo gurutalpagaḥ | kṣaṇātpūto bhavatyeva nātra saṃśayituṃ kṣamam 38| iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe śravaṇapaṭhanapuṇyavarṇanaṃ nāmāṣṭaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ 68| iti rāmāśvamedhaprakaraṇaṃ samāptam |