Chapter 6

सूत उवाच- कश्यपस्य च भार्यान्या दनुर्नाम तपस्विनी । पुत्रशोकेन संतप्ता संप्राप्ता दितिमंदिरम् १। रोदमाना प्रणम्यैव पादपद्मयुगं तदा । दुःखेन महता प्राप्ता दितिस्तां प्रत्यबोधयत् २। दितिरुवाच- तवैव हि महाभागे किमिदं रोदकारणम् । पुत्रिण्यश्चैकपुत्रेण लोके नार्यो भवंति वै ३। भवती शतपुत्राणां गुणिनामपि भामिनि । माता त्वमसि कल्याणि शुंभादीनां महात्मनाम् ४। कस्माद्दुःखं त्वया प्राप्तमेतन्मे कारणं वद । हिरण्यकशिपू राजा हिरण्याक्षो महाबलः ५। यस्याः पुत्रौ महात्मानौ महाबलपराक्रमौ । कस्माद्दुःखं महज्जातं तस्माच्चैव सखे वद ६। आख्याहि कारणं सर्वं यस्माद्रोदिषि सांप्रतम् । एवमाभाष्य तां देवीं विरराम मनस्विनी ७। दनुरुवाच- पश्य पश्य महाभागे सपत्न्याश्च मनोरथम् । परिपूर्णं कृतं तेन देवदेवेन चक्रिणा ८। यथापूर्वं वरो दत्तो ह्यदित्यै देवि विष्णुना । तथेदानीं च पुत्राय तस्या दत्तो वरो महान् ९। कश्यपाद्विश्रुतो जातस्त्रैलोक्यपालकः सुतः । इंद्रत्वं तस्य वै दत्तं तव पुत्राद्विहृत्य च १०। मनोरथैस्तु संपूर्णा अदितिः सुखवर्द्धिनी । कनीयान्वसुदत्तश्च तस्याः पुत्रश्च संप्रति ११। ऐंद्रं पदं सुदुष्प्राप्यं देवैः सार्द्धं भुनक्ति च । दितिरुवाच- कस्मात्पदात्परिभ्रष्टो मम पुत्रो महामतिः १२। अन्ये च दानवा दैत्यास्तेजोभ्रष्टाः कथं सखे । तस्य त्वं कारणं ब्रूहि विस्तरेण यशस्विनि १३। तामाभाष्य दितिर्वाक्यं विरराम सुदुःखिता । दनुरुवाच- देवाश्च दानवाः सर्वे सक्रोधाः संगरं गताः १४। तत्र युद्धं महज्जातं दैत्यसंक्षयकारकम् । देवैश्च विष्णुना युद्धे मम पुत्रा निपातिताः १५। तथैव तव पुत्रास्ते देवदेवेन चक्रिणा । वने गतान्यथा सिंहो द्रावयेत्स्वेन तेजसा १६। तथा ते मामकाः पुत्रा निहताः शङ्खपाणिना । कालनेमिमुखं सैन्यं दुर्जयं ससुरासुरैः १७। नाशितं मर्दितं सर्वं द्रावितं विकलीकृतम् । स्वैरर्चिभिर्यथा वह्निस्तृणानि ज्वालयेद्वने १८। तथा दैत्यगणान्सर्वान्निर्दहत्येव केशवः । मम पुत्रा मृता देवि बहुशस्तव नंदनाः १९। वह्निं प्राप्य यथा सर्वे शलभा यांति संक्षयम् । तथा ते दानवाः सर्वे हरिं प्राप्य क्षयं गताः २०। एवमेतं हि वृत्तांतं दितिः शुश्राव दारुणम् । दितिरुवाच- वज्रपातोपमं भद्रे वदस्येवं कथं मम २१। एवमाभाष्य तां देवी मूर्च्छिता निपपात ह । हा हा कष्टमिदं जातं बहुदुःखं प्रतापकम् २२। रुरोद करुणं साथ पुत्रशोकसुपीडिता । तां दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठ उवाच वचनं शुभम् २३। मा रोदिषि च भद्रं ते नैवं शोचंति त्वद्विधाः । सत्ववंतो महाभागे लोभमोहेन वर्जिताः २४। कस्य पुत्रा हि संसारे कस्य देवी सुबांधवाः । नास्तिकस्येह केनापि तत्सर्वं श्रूयतां प्रिये २५। दक्षस्यापि सुता यूयं सुन्दर्यश्चैव मामकाः । भवतीनामहं भर्ता कामनापूरकः शुभे २६। योजकः पालकश्चैव रक्षकोस्मि वरानने । कस्माद्वैरं कृतं क्रूरैरसुरैरजितात्मभिः २७। तव पुत्रा महाभागे सत्यधर्मविवर्जिताः । तेन दोषेण ते सर्वे तव दोषेण वै शुभे २८। निहता वासुदेवेन दैवतैस्तु निपातिताः । तस्माच्छोको न कर्तव्यः सत्यमोक्षविनाशनः २९। शोको हि नाशयेत्पुण्यं क्षयात्पुण्यस्य नश्यति । तस्माच्छोकं परित्यज विघ्नरूपं वरानने ३०। आत्मदोषप्रभावेण दानवा मरणं गताः । देवा निमित्तभूताश्च नाशिताः स्वेन कर्मणा ३१। एवं ज्ञात्वा महाभागे समागच्छ सुखं प्रति । एवमुक्त्वा महायोगी तां प्रियां दुःखभागिनीम् ३२। विषादाच्च निवृत्तोसौ विरराम महामतिः ३३। इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे देवासुरे दितिविलापोनाम षष्ठोऽध्यायः ६।

sūta uvāca- kaśyapasya ca bhāryānyā danurnāma tapasvinī | putraśokena saṃtaptā saṃprāptā ditimaṃdiram 1| rodamānā praṇamyaiva pādapadmayugaṃ tadā | duḥkhena mahatā prāptā ditistāṃ pratyabodhayat 2| ditiruvāca- tavaiva hi mahābhāge kimidaṃ rodakāraṇam | putriṇyaścaikaputreṇa loke nāryo bhavaṃti vai 3| bhavatī śataputrāṇāṃ guṇināmapi bhāmini | mātā tvamasi kalyāṇi śuṃbhādīnāṃ mahātmanām 4| kasmādduḥkhaṃ tvayā prāptametanme kāraṇaṃ vada | hiraṇyakaśipū rājā hiraṇyākṣo mahābalaḥ 5| yasyāḥ putrau mahātmānau mahābalaparākramau | kasmādduḥkhaṃ mahajjātaṃ tasmāccaiva sakhe vada 6| ākhyāhi kāraṇaṃ sarvaṃ yasmādrodiṣi sāṃpratam | evamābhāṣya tāṃ devīṃ virarāma manasvinī 7| danuruvāca- paśya paśya mahābhāge sapatnyāśca manoratham | paripūrṇaṃ kṛtaṃ tena devadevena cakriṇā 8| yathāpūrvaṃ varo datto hyadityai devi viṣṇunā | tathedānīṃ ca putrāya tasyā datto varo mahān 9| kaśyapādviśruto jātastrailokyapālakaḥ sutaḥ | iṃdratvaṃ tasya vai dattaṃ tava putrādvihṛtya ca 10| manorathaistu saṃpūrṇā aditiḥ sukhavarddhinī | kanīyānvasudattaśca tasyāḥ putraśca saṃprati 11| aiṃdraṃ padaṃ suduṣprāpyaṃ devaiḥ sārddhaṃ bhunakti ca | ditiruvāca- kasmātpadātparibhraṣṭo mama putro mahāmatiḥ 12| anye ca dānavā daityāstejobhraṣṭāḥ kathaṃ sakhe | tasya tvaṃ kāraṇaṃ brūhi vistareṇa yaśasvini 13| tāmābhāṣya ditirvākyaṃ virarāma suduḥkhitā | danuruvāca- devāśca dānavāḥ sarve sakrodhāḥ saṃgaraṃ gatāḥ 14| tatra yuddhaṃ mahajjātaṃ daityasaṃkṣayakārakam | devaiśca viṣṇunā yuddhe mama putrā nipātitāḥ 15| tathaiva tava putrāste devadevena cakriṇā | vane gatānyathā siṃho drāvayetsvena tejasā 16| tathā te māmakāḥ putrā nihatāḥ śaṅkhapāṇinā | kālanemimukhaṃ sainyaṃ durjayaṃ sasurāsuraiḥ 17| nāśitaṃ marditaṃ sarvaṃ drāvitaṃ vikalīkṛtam | svairarcibhiryathā vahnistṛṇāni jvālayedvane 18| tathā daityagaṇānsarvānnirdahatyeva keśavaḥ | mama putrā mṛtā devi bahuśastava naṃdanāḥ 19| vahniṃ prāpya yathā sarve śalabhā yāṃti saṃkṣayam | tathā te dānavāḥ sarve hariṃ prāpya kṣayaṃ gatāḥ 20| evametaṃ hi vṛttāṃtaṃ ditiḥ śuśrāva dāruṇam | ditiruvāca- vajrapātopamaṃ bhadre vadasyevaṃ kathaṃ mama 21| evamābhāṣya tāṃ devī mūrcchitā nipapāta ha | hā hā kaṣṭamidaṃ jātaṃ bahuduḥkhaṃ pratāpakam 22| ruroda karuṇaṃ sātha putraśokasupīḍitā | tāṃ dṛṣṭvā sa muniśreṣṭha uvāca vacanaṃ śubham 23| mā rodiṣi ca bhadraṃ te naivaṃ śocaṃti tvadvidhāḥ | satvavaṃto mahābhāge lobhamohena varjitāḥ 24| kasya putrā hi saṃsāre kasya devī subāṃdhavāḥ | nāstikasyeha kenāpi tatsarvaṃ śrūyatāṃ priye 25| dakṣasyāpi sutā yūyaṃ sundaryaścaiva māmakāḥ | bhavatīnāmahaṃ bhartā kāmanāpūrakaḥ śubhe 26| yojakaḥ pālakaścaiva rakṣakosmi varānane | kasmādvairaṃ kṛtaṃ krūrairasurairajitātmabhiḥ 27| tava putrā mahābhāge satyadharmavivarjitāḥ | tena doṣeṇa te sarve tava doṣeṇa vai śubhe 28| nihatā vāsudevena daivataistu nipātitāḥ | tasmācchoko na kartavyaḥ satyamokṣavināśanaḥ 29| śoko hi nāśayetpuṇyaṃ kṣayātpuṇyasya naśyati | tasmācchokaṃ parityaja vighnarūpaṃ varānane 30| ātmadoṣaprabhāveṇa dānavā maraṇaṃ gatāḥ | devā nimittabhūtāśca nāśitāḥ svena karmaṇā 31| evaṃ jñātvā mahābhāge samāgaccha sukhaṃ prati | evamuktvā mahāyogī tāṃ priyāṃ duḥkhabhāginīm 32| viṣādācca nivṛttosau virarāma mahāmatiḥ 33| iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe devāsure ditivilāponāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ 6|