Chapter 26

शौनक उवाच। श्रोतुमिच्छामि ते प्राज्ञ कथयस्व समूलकम् । प्रतिज्ञापालने पुण्यं खंडने किं च किल्बिषम् १। अनृते शपथे किं वा सत्ये किंचिद्भवेन्मुने । दक्षिणं किंकरं दत्वा कृपां कृत्वा कृपार्णव २। सूत उवाच। शृणुष्व मुनिशार्दूल कथयामि समूलतः । वैष्णवानां त्वमग्र्योऽसि सर्वलोकहिते रतः ३। धेनूनां तु शतं दत्त्वा यत्फलं लभते नरः । तस्मात्कोटिगुणं पुण्यं प्रतिज्ञापालने द्विज ४। प्रतिज्ञाखंडनान्मूढो निरयं याति दारुणम् । शतमन्वंतरं यावत्पच्यते नात्र संशयः ५। ततोऽत्र जन्म चासाद्य निर्धनस्य निकेतने । अन्नवस्त्रैर्विहीनः स्या क्लेशी चापि स्वकर्मणा ६। सत्येन शपथं कुर्याद्देवाग्निगुरुसन्निधौ । तावद्दहति वै गात्रं विष्णोर्वंशो न लुप्यते ७। मिथ्यायां शपथे विप्र किमहं वच्मि सांप्रतम् । शतमन्वंतरं विप्र निरयं मिथ्यया किमु ८। निर्माल्यं श्रीहरेः स्पृष्ट्वा सत्येन मुनिपुंगव । गृहीत्वा पुरुषान्सप्त पच्यते निरये चिरम् ९। कदाचिज्जन्म संप्राप्य कुष्ठी च प्रतिजन्मनि । सत्येनैवं भवेद्विप्र अनृते वै किमुच्यते १०। यो मर्त्यो दक्षिणं दत्वा करं तत्प्रतिपाल्यते । तस्य प्राप्तिर्भवेत्कृष्णः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ११। करं दत्त्वा तु यो मर्त्यो वचनस्य च पालनम् । तावन्न कुर्यात्पितरः प्राप्नुवंति च यातनाम् १२। स्वयं तु मुनिशार्दूल निरयं चातिदारुणम् । उद्धारं कोटिपुरुषैर्मृतो याति न संशयः १३। शौनक उवाच। कृष्णप्राप्तिः पुरा कस्य करस्य प्रतिपालनात् । दक्षिणस्य मुने ब्रूहि श्रोतुमिच्छामि सादरात् १४। सूत उवाच। पुरा किंचित्पुरे शूद्रो नाम्नासीद्वीरविक्रमः । बह्वाशी पृथुलांगश्च बहुवक्तातिसुंदरः १५। धनवान्पुत्रवान्सभ्यो विद्वान्सर्वजनप्रियः । विप्राणामतिथीनां च पूजकः सर्वदैव तु १६। पितृभक्तो द्विजश्रेष्ठ प्रतिज्ञापालकः सदा । वाचां गुरुजनानां च पालको हरिसेवकः १७। एकदा सुंदरो गेहं श्वपचस्तस्य छद्मना । प्राप्तो धृत्वा ब्राह्मणस्य रूपं वै तरुणः सुधीः १८। ब्राह्मण उवाच। शृणु मे वचनं धीर मम जाया मृता शुभा । किं करोमि क्व गच्छामि कथयाद्यानुकंपया १९। विवाहं यो जनः कुर्याद्ब्राह्मणं च विशेषतः । किं च दानैः किं च तीर्थैः किं यज्ञैर्व्रतकोटिभिः २०। इति श्रुत्वा त्वसौ विप्रं चोक्तवान्वीरविक्रमः । शृणु मे वचनं ब्रह्मन्बालास्ति मम कन्यका २१। यदिच्छा ते भवेद्विप्र दास्यामि विधिपूर्वकम् । नय मे दक्षिणं हस्तं दास्यामि चान्यथा नहि २२। तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा जग्राह दक्षिणं करम् । श्वपचो हर्षयुक्तो वै प्रोवाच वचनं त्विति २३। ब्राह्मण उवाच। कृत्वा शुभ क्षणं मह्यं देहि कन्यां शुभान्विताम् । विलंबे बहुविघ्नं स्यादिति शास्त्रेषु निश्चितम् २४। वीरविक्रम उवाच। तुभ्यं श्वः कन्यकां ब्रह्मन्दास्यामि नास्ति चान्यथा । दक्षिणं च करं दत्वा न कुर्यात्पुरुषाधमः २५। सूत उवाच। ब्राह्मणं कृष्णशर्माणं चाहूयाकथयन्मुने । पुरोहितमिदं सर्वं प्रोवाच संविदं द्विज २६। कथं विप्राय ते कन्यां शूद्राय दातुमिच्छसि । अज्ञातायाकुलीनाय न ददस्व विशेषतः २७। ऊचुस्तज्जातयः सर्वे जनकाद्यास्तपोधन । अस्माकं वचनं तात शृणुष्व वीरविक्रम २८। न ज्ञायते कुलं यस्य देशगोत्रधनं तथा । शीलं वयस्तस्य कन्या स्वजनैर्न च दीयते २९। स उवाच द्विजश्रेष्ठ दत्तं मे दक्षिणं करम् । कदाचिदन्यथाकर्तुं न शक्नोमि च सर्वथा ३०। इत्युक्त्वा तान्स विप्राय कन्यां दातुं प्रचक्रमे । दृष्ट्वेति ज्ञातयः सर्वे विस्मयमद्भुतं ययुः ३१। सत्यं तद्वचनं श्रुत्वा शंखचक्रगदाधरः । आविर्बभूव सहसा चारुह्य गरुडं मुने ३२। श्रीभगवानुवाच। धन्यं ते च कुलं धर्मोधन्यस्ते जननी पिता । धन्यं ते वचनं सत्यं धन्यं ते दक्षिणं करम् ३३। धन्यं कर्म्म च ते जन्म त्रैलोक्ये नैव विद्यते । एवं ते कर्मणा साधो चोद्धारं कुरुषे कुलम् ३४। सूत उवाच। एवं ब्रुवति श्रीकृष्णे विमानं स्वर्णनिर्मितम् । आगतं हरिगणैर्युक्तं सर्वत्र गरुडध्वजम् ३५। सर्वं तस्य कुलं ब्रह्मन्स श्वपाकपुरोहितम् । रथे चारोपयामास शंखपद्मधरः स्वयं ३६। गृहीत्वा तान्हरिः सर्वान्गतो वैकुंठमंदिरम् । तत्र तस्थौ चिरं ते च कृत्वा भोगं सुदुर्ल्लभम् ३७। वचनं लंघयेद्यस्तु यस्तु वा दक्षिणं करम् । सकुलो निरयं याति सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ३८। तस्यान्नं तु जलं ब्रह्मन्न ग्राह्यं पितृदैवतैः । त्यक्त्वा धर्मो गृहं तस्य भीत्या याति द्विजोत्तम ३९। दत्वाशां यो जनः कुर्यान्नैराश्यं चैव मूढधीः । स स्वकान्कोटिपुरुषान्गृहीत्वा नरकं व्रजेत् ४०। वचनं लंघयेद्यस्तु धर्मस्तस्य विलंघति । नृपाग्नितस्करैर्विप्र सत्यं सत्यं सुनिश्चितम् ४१। स्वर्गोत्तरमिमं सम्यक्श्रुत्वा स्वर्गोत्तरं व्रजेत् । जीवन्मुक्तस्त्विहामुत्र कृष्णाख्यं धाम चोत्तमम् ४२। इति श्रीपाद्मे महापुराणे ब्रह्मखंडे सूतशौनकसंवादे षडिंवशतितमोऽध्यायः २६।

śaunaka uvāca| śrotumicchāmi te prājña kathayasva samūlakam | pratijñāpālane puṇyaṃ khaṃḍane kiṃ ca kilbiṣam 1| anṛte śapathe kiṃ vā satye kiṃcidbhavenmune | dakṣiṇaṃ kiṃkaraṃ datvā kṛpāṃ kṛtvā kṛpārṇava 2| sūta uvāca| śṛṇuṣva muniśārdūla kathayāmi samūlataḥ | vaiṣṇavānāṃ tvamagryo'si sarvalokahite rataḥ 3| dhenūnāṃ tu śataṃ dattvā yatphalaṃ labhate naraḥ | tasmātkoṭiguṇaṃ puṇyaṃ pratijñāpālane dvija 4| pratijñākhaṃḍanānmūḍho nirayaṃ yāti dāruṇam | śatamanvaṃtaraṃ yāvatpacyate nātra saṃśayaḥ 5| tato'tra janma cāsādya nirdhanasya niketane | annavastrairvihīnaḥ syā kleśī cāpi svakarmaṇā 6| satyena śapathaṃ kuryāddevāgnigurusannidhau | tāvaddahati vai gātraṃ viṣṇorvaṃśo na lupyate 7| mithyāyāṃ śapathe vipra kimahaṃ vacmi sāṃpratam | śatamanvaṃtaraṃ vipra nirayaṃ mithyayā kimu 8| nirmālyaṃ śrīhareḥ spṛṣṭvā satyena munipuṃgava | gṛhītvā puruṣānsapta pacyate niraye ciram 9| kadācijjanma saṃprāpya kuṣṭhī ca pratijanmani | satyenaivaṃ bhavedvipra anṛte vai kimucyate 10| yo martyo dakṣiṇaṃ datvā karaṃ tatpratipālyate | tasya prāptirbhavetkṛṣṇaḥ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham 11| karaṃ dattvā tu yo martyo vacanasya ca pālanam | tāvanna kuryātpitaraḥ prāpnuvaṃti ca yātanām 12| svayaṃ tu muniśārdūla nirayaṃ cātidāruṇam | uddhāraṃ koṭipuruṣairmṛto yāti na saṃśayaḥ 13| śaunaka uvāca| kṛṣṇaprāptiḥ purā kasya karasya pratipālanāt | dakṣiṇasya mune brūhi śrotumicchāmi sādarāt 14| sūta uvāca| purā kiṃcitpure śūdro nāmnāsīdvīravikramaḥ | bahvāśī pṛthulāṃgaśca bahuvaktātisuṃdaraḥ 15| dhanavānputravānsabhyo vidvānsarvajanapriyaḥ | viprāṇāmatithīnāṃ ca pūjakaḥ sarvadaiva tu 16| pitṛbhakto dvijaśreṣṭha pratijñāpālakaḥ sadā | vācāṃ gurujanānāṃ ca pālako harisevakaḥ 17| ekadā suṃdaro gehaṃ śvapacastasya chadmanā | prāpto dhṛtvā brāhmaṇasya rūpaṃ vai taruṇaḥ sudhīḥ 18| brāhmaṇa uvāca| śṛṇu me vacanaṃ dhīra mama jāyā mṛtā śubhā | kiṃ karomi kva gacchāmi kathayādyānukaṃpayā 19| vivāhaṃ yo janaḥ kuryādbrāhmaṇaṃ ca viśeṣataḥ | kiṃ ca dānaiḥ kiṃ ca tīrthaiḥ kiṃ yajñairvratakoṭibhiḥ 20| iti śrutvā tvasau vipraṃ coktavānvīravikramaḥ | śṛṇu me vacanaṃ brahmanbālāsti mama kanyakā 21| yadicchā te bhavedvipra dāsyāmi vidhipūrvakam | naya me dakṣiṇaṃ hastaṃ dāsyāmi cānyathā nahi 22| tasyaitadvacanaṃ śrutvā jagrāha dakṣiṇaṃ karam | śvapaco harṣayukto vai provāca vacanaṃ tviti 23| brāhmaṇa uvāca| kṛtvā śubha kṣaṇaṃ mahyaṃ dehi kanyāṃ śubhānvitām | vilaṃbe bahuvighnaṃ syāditi śāstreṣu niścitam 24| vīravikrama uvāca| tubhyaṃ śvaḥ kanyakāṃ brahmandāsyāmi nāsti cānyathā | dakṣiṇaṃ ca karaṃ datvā na kuryātpuruṣādhamaḥ 25| sūta uvāca| brāhmaṇaṃ kṛṣṇaśarmāṇaṃ cāhūyākathayanmune | purohitamidaṃ sarvaṃ provāca saṃvidaṃ dvija 26| kathaṃ viprāya te kanyāṃ śūdrāya dātumicchasi | ajñātāyākulīnāya na dadasva viśeṣataḥ 27| ūcustajjātayaḥ sarve janakādyāstapodhana | asmākaṃ vacanaṃ tāta śṛṇuṣva vīravikrama 28| na jñāyate kulaṃ yasya deśagotradhanaṃ tathā | śīlaṃ vayastasya kanyā svajanairna ca dīyate 29| sa uvāca dvijaśreṣṭha dattaṃ me dakṣiṇaṃ karam | kadācidanyathākartuṃ na śaknomi ca sarvathā 30| ityuktvā tānsa viprāya kanyāṃ dātuṃ pracakrame | dṛṣṭveti jñātayaḥ sarve vismayamadbhutaṃ yayuḥ 31| satyaṃ tadvacanaṃ śrutvā śaṃkhacakragadādharaḥ | āvirbabhūva sahasā cāruhya garuḍaṃ mune 32| śrībhagavānuvāca| dhanyaṃ te ca kulaṃ dharmodhanyaste jananī pitā | dhanyaṃ te vacanaṃ satyaṃ dhanyaṃ te dakṣiṇaṃ karam 33| dhanyaṃ karmma ca te janma trailokye naiva vidyate | evaṃ te karmaṇā sādho coddhāraṃ kuruṣe kulam 34| sūta uvāca| evaṃ bruvati śrīkṛṣṇe vimānaṃ svarṇanirmitam | āgataṃ harigaṇairyuktaṃ sarvatra garuḍadhvajam 35| sarvaṃ tasya kulaṃ brahmansa śvapākapurohitam | rathe cāropayāmāsa śaṃkhapadmadharaḥ svayaṃ 36| gṛhītvā tānhariḥ sarvāngato vaikuṃṭhamaṃdiram | tatra tasthau ciraṃ te ca kṛtvā bhogaṃ sudurllabham 37| vacanaṃ laṃghayedyastu yastu vā dakṣiṇaṃ karam | sakulo nirayaṃ yāti satyaṃ satyaṃ vadāmyaham 38| tasyānnaṃ tu jalaṃ brahmanna grāhyaṃ pitṛdaivataiḥ | tyaktvā dharmo gṛhaṃ tasya bhītyā yāti dvijottama 39| datvāśāṃ yo janaḥ kuryānnairāśyaṃ caiva mūḍhadhīḥ | sa svakānkoṭipuruṣāngṛhītvā narakaṃ vrajet 40| vacanaṃ laṃghayedyastu dharmastasya vilaṃghati | nṛpāgnitaskarairvipra satyaṃ satyaṃ suniścitam 41| svargottaramimaṃ samyakśrutvā svargottaraṃ vrajet | jīvanmuktastvihāmutra kṛṣṇākhyaṃ dhāma cottamam 42| iti śrīpādme mahāpurāṇe brahmakhaṃḍe sūtaśaunakasaṃvāde ṣaḍiṃvaśatitamo'dhyāyaḥ 26|