Chapter 22

व्यास उवाच- प्रश्नमेकं महाभाग करिष्ये सांप्रतं वद । त्वयैव पूर्वमुक्तं हि सुव्रतं च प्रतीश्वरम् १। पूर्वाभ्यासेन संध्यायन्नारायणमनामयम् । कस्यां ज्ञात्यां समुत्पन्नः सुव्रतः पूर्वजन्मनि २। तन्मे त्वं सांप्रतं ब्रूहि कथमाराधितो हरिः । अनेनापि स देवेश कोयं पुण्यसमाविलः ३। ब्रह्मोवाच- वैदिशे नगरे पुण्ये सर्वऋद्धिसमाकुले । तत्र राजा महातेजा ऋतध्वजसुतो बली ४। तस्यात्मजो महाप्राज्ञो रुक्मभूषणविश्रुतः । संध्यावली तस्य भार्या धर्मपत्नी यशस्विनी ५। तस्यां पुत्रं समुत्पाद्य स आत्मसदृशं ततः । तस्य धर्मांगदं नाम चकार नृपनंदनः ६। सर्वलक्षणसंपन्नः पितृभक्तिपरायणः । रुक्मांगदस्य तनयो योयं भगवतां वरः ७। पितुः सौख्याय येनापि मोहिन्यै तु शिरो ददे । वैष्णवेन च धर्मेण पितृभक्त्या तु तस्य हि ८। सुप्रसन्नो हृषीकेशः सकायो वैष्णवं पदम् । नीतस्तु सर्वधर्मज्ञो वैष्णवः सात्वतां वरः ९। धर्मांगदो महाप्राज्ञः प्रज्ञाज्ञानविशारदः । तत्रस्थो वै महाप्राज्ञो धर्मोसौ धर्मभूषणः १०। दिव्यान्मनोनुगान्भोगान्मोदमानः प्रभुंजति । पूर्णे युगसहस्रांते धर्मो वै धर्मभूषणः ११। तस्मात्पदात्परिभ्रष्टो विष्णोश्चैव प्रसादतः । सुव्रतो नाम मेधावी सुमनानंदवर्द्धनः १२। सोमशर्मस्य तनयः श्रेष्ठो भगवतां वरः । तपश्चचार मेधावी विष्णुध्यानपरोभवत् १३। कामक्रोधादिकान्दोषान्परित्यज्य द्विजोत्तमः । संयम्यचैन्द्रियं वर्गं तपस्तेपे निरंतरम् १४। वैडूर्यपर्वतश्रेष्ठे सिद्धेश्वरस्य सन्निधौ । एकीकृत्य मनश्चायं संयोज्य विष्णुना सह १५। एवं वर्षशतं स्थित्वा ध्यानेनास्य महात्मनः । सुप्रसन्नो जगन्नाथः शंखचक्रगदाधरः १६। तस्मै वरं ददावन्यं सलक्ष्म्या सह केशवः । भोभोः सुव्रत धर्मात्मन्बुध्यस्व विबुधांवर १७। वरं वरय भद्रं ते कृष्णोऽहं ते समागतः । एवमाकर्ण्य मेधावी विष्णोर्वाक्यमनुत्तमम् १८। हर्षेण महताविष्टो दृष्ट्वा देवं जनार्दनम् । बद्धांजलिपुटो भूत्वा प्रणाममकरोत्तदा १९। सुव्रत उवाच- संसारसागरमतीव महासुदुःखजालोर्मिभिर्विविधमोहचयैस्तरंगैः । संपूर्णमस्ति निजदोषगुणैस्तु प्राप्तस्तस्मात्समुद्धर जनार्दनमाशुदीनम् २०। कर्मांबुदे महति गर्जतिवर्षतीव विद्युल्लतोल्लसतिपातकसंचयैर्मे । मोहांधकारपटलैर्मम नास्ति दृष्टिर्दीनस्य तस्य मधुसूदन देहि हस्तम् २१। संसारकाननघनं बहुदुःखवृक्षैः संसेव्यमानमपि मोहमयैश्च सिंहैः । संदीप्तमस्ति करुणाबहुवह्नितेजः संतप्यमानमनिशं परिपाहि कृष्ण २२। संसारवृक्षमतिजीर्णमपीह उच्चं मायासुकंदकरुणा बहुदुःखशाखम् । जायादिसंगच्छदनं फलितं मुरारे तत्राधिरूढपतितं भगवन्हि रक्ष २३। दुःखानलैर्विविधमोहमयैः सुधूमैः शोकैर्वियोगमरणांतिक सन्निभैश्च । दग्धोस्मि कृष्ण सततं मम देहि मोक्षं ज्ञानांबुदैः समभिषिंच सदैव मां त्वम् २४। घोरांधकारपटले महतीव गर्ते संसारनाम्निपतितं सततं हि कृष्ण । त्वं सत्कृपो मम हि दीनभयातुरस्य तस्माद्विरज्यशरणं तव आगतोस्मि २५। त्वामेव ये नियतमानसभावयुक्ता ध्यायंति ज्ञानमनसा पदवीं लभंते । नत्वैव पादयुगलं च महासुपुण्यं यद्देवकिन्नरगणाः परिचिंतयंति २६। नान्यं वदामि न भजामि न चिंतयामि त्वत्पादपद्मयुगलं सततं नमामि । कामं त्वमेव मम पूरय मेद्य कृष्ण दूरेण यातु मम पातकसंचयस्ते २७। दासोस्मि देव तव किंकरजन्मजन्म त्वत्पादपद्मयुगलं सततं स्मरामि २८। यदि कृष्ण प्रसन्नोसि देहि मे सुवरं प्रभो । मन्मातापितरौ कृष्ण सकायौ मंदिरे नय २९। आत्मनश्च महादेव मयासह न संशयः । श्रीकृष्ण उवाच- एवं ते परमं कार्यं भविष्यति न संशयः ३०। तस्य तुष्टो हृषीकेशो भक्त्या तस्य प्रतोषितः । प्रयातौ वैष्णवं लोकं दाहप्रलयवर्जितौ ३१। सुव्रतेन समं तौ द्वौ सुमना सोमशर्मकौ । यावत्कल्पद्वयं प्राप्तं तावत्स सुव्रतो द्विजः ३२। बुभुजे बुभुजे दिव्याँल्लोकांश्चैव महामते । देवकार्यार्थमत्रैव काश्यपस्य गृहं पुनः ३३। अवतीर्णो महाप्राज्ञो वचनात्तस्य चक्रिणः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते विष्णोश्चैव प्रसादतः ३४। वसुदत्तेति विख्यातः सर्वदेवैर्नमस्कृतः । ऐंद्रं पदं हि यो भुंक्ते सांप्रतं वासवो दिवि ३५। एतत्ते सर्वमाख्यातं सृष्टिसंबंधकारणम् । अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि यदेव परिपृच्छसि ३६। व्यास उवाच- धर्माङ्गदो महाप्राज्ञो रुक्माङ्गदसुतो बली । आद्ये कृतयुगे जातः सृष्टिकाले स वासवः ३७। तत्कथं देवदेवेश अन्यो धर्माङ्गदो भुवि । अन्यो रुक्मांङ्गदो राजा किं चायं त्रिदशाधिपः ३८। एतन्मे संशयं जातं तद्भवान्वक्तुमर्हति । ब्रह्मोवाच- हंत ते कथयिष्यामि सर्वसंदेहनाशनम् ३९। देवस्य लीलासृष्ट्यर्थे वर्तते द्विजसत्तम । यथा वाराश्च पक्षाश्च मासाश्च ऋतवो यथा ४०। संवत्सराश्च मनवस्तथा यांति युगाः पुनः । पश्चात्कल्पः समायाति व्रजाम्येवं जनार्दनम् ४१। अहमेव महाप्राज्ञ मयि यांति चराचराः । पुनः सृजति योगात्मा पूर्ववद्विश्वमेव हि ४२। पुनरहं पुनर्वेदाः पुनस्ते देवता द्विजाः । तथा भूपाश्च ते सर्वे स्वचरित्रसमाविलाः ४३। प्रभवंति महाभाग विद्वांस्तत्र न मुह्यति । पूर्वकल्पे महाभागो यथा रुक्मांगदो नृपः ४४। तथा धर्मांगदश्चायं संजातः ख्यातिमान्द्विजः । रामादयो महाप्राज्ञा ययातिर्नहुषस्तथा ४५। मन्वादयो महात्मानः प्रभवंति लयंति च । ऐंद्रं पदं प्रभुंजंति राजानो धर्मतत्पराः ४६। यथा धर्मांगदो वीरः प्रभुंजति महत्पदम् । एवं वेदाश्च देवाश्च पुराणाः स्मृतिपूर्वकाः ४७। एतत्तु सर्वमाख्यातं तवाग्रे द्विजसत्तम । चरितं सुव्रतस्याथ पुण्यं सुगतिदायकम् ४८। अव्यक्तं तु महाभाग प्रब्रवीमि तवाग्रतः ४९। इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे ऐंद्रे सुव्रतोपाख्यानंनाम द्वाविंशोऽध्यायः २२। ।

vyāsa uvāca- praśnamekaṃ mahābhāga kariṣye sāṃprataṃ vada | tvayaiva pūrvamuktaṃ hi suvrataṃ ca pratīśvaram 1| pūrvābhyāsena saṃdhyāyannārāyaṇamanāmayam | kasyāṃ jñātyāṃ samutpannaḥ suvrataḥ pūrvajanmani 2| tanme tvaṃ sāṃprataṃ brūhi kathamārādhito hariḥ | anenāpi sa deveśa koyaṃ puṇyasamāvilaḥ 3| brahmovāca- vaidiśe nagare puṇye sarvaṛddhisamākule | tatra rājā mahātejā ṛtadhvajasuto balī 4| tasyātmajo mahāprājño rukmabhūṣaṇaviśrutaḥ | saṃdhyāvalī tasya bhāryā dharmapatnī yaśasvinī 5| tasyāṃ putraṃ samutpādya sa ātmasadṛśaṃ tataḥ | tasya dharmāṃgadaṃ nāma cakāra nṛpanaṃdanaḥ 6| sarvalakṣaṇasaṃpannaḥ pitṛbhaktiparāyaṇaḥ | rukmāṃgadasya tanayo yoyaṃ bhagavatāṃ varaḥ 7| pituḥ saukhyāya yenāpi mohinyai tu śiro dade | vaiṣṇavena ca dharmeṇa pitṛbhaktyā tu tasya hi 8| suprasanno hṛṣīkeśaḥ sakāyo vaiṣṇavaṃ padam | nītastu sarvadharmajño vaiṣṇavaḥ sātvatāṃ varaḥ 9| dharmāṃgado mahāprājñaḥ prajñājñānaviśāradaḥ | tatrastho vai mahāprājño dharmosau dharmabhūṣaṇaḥ 10| divyānmanonugānbhogānmodamānaḥ prabhuṃjati | pūrṇe yugasahasrāṃte dharmo vai dharmabhūṣaṇaḥ 11| tasmātpadātparibhraṣṭo viṣṇoścaiva prasādataḥ | suvrato nāma medhāvī sumanānaṃdavarddhanaḥ 12| somaśarmasya tanayaḥ śreṣṭho bhagavatāṃ varaḥ | tapaścacāra medhāvī viṣṇudhyānaparobhavat 13| kāmakrodhādikāndoṣānparityajya dvijottamaḥ | saṃyamyacaindriyaṃ vargaṃ tapastepe niraṃtaram 14| vaiḍūryaparvataśreṣṭhe siddheśvarasya sannidhau | ekīkṛtya manaścāyaṃ saṃyojya viṣṇunā saha 15| evaṃ varṣaśataṃ sthitvā dhyānenāsya mahātmanaḥ | suprasanno jagannāthaḥ śaṃkhacakragadādharaḥ 16| tasmai varaṃ dadāvanyaṃ salakṣmyā saha keśavaḥ | bhobhoḥ suvrata dharmātmanbudhyasva vibudhāṃvara 17| varaṃ varaya bhadraṃ te kṛṣṇo'haṃ te samāgataḥ | evamākarṇya medhāvī viṣṇorvākyamanuttamam 18| harṣeṇa mahatāviṣṭo dṛṣṭvā devaṃ janārdanam | baddhāṃjalipuṭo bhūtvā praṇāmamakarottadā 19| suvrata uvāca- saṃsārasāgaramatīva mahāsuduḥkhajālormibhirvividhamohacayaistaraṃgaiḥ | saṃpūrṇamasti nijadoṣaguṇaistu prāptastasmātsamuddhara janārdanamāśudīnam 20| karmāṃbude mahati garjativarṣatīva vidyullatollasatipātakasaṃcayairme | mohāṃdhakārapaṭalairmama nāsti dṛṣṭirdīnasya tasya madhusūdana dehi hastam 21| saṃsārakānanaghanaṃ bahuduḥkhavṛkṣaiḥ saṃsevyamānamapi mohamayaiśca siṃhaiḥ | saṃdīptamasti karuṇābahuvahnitejaḥ saṃtapyamānamaniśaṃ paripāhi kṛṣṇa 22| saṃsāravṛkṣamatijīrṇamapīha uccaṃ māyāsukaṃdakaruṇā bahuduḥkhaśākham | jāyādisaṃgacchadanaṃ phalitaṃ murāre tatrādhirūḍhapatitaṃ bhagavanhi rakṣa 23| duḥkhānalairvividhamohamayaiḥ sudhūmaiḥ śokairviyogamaraṇāṃtika sannibhaiśca | dagdhosmi kṛṣṇa satataṃ mama dehi mokṣaṃ jñānāṃbudaiḥ samabhiṣiṃca sadaiva māṃ tvam 24| ghorāṃdhakārapaṭale mahatīva garte saṃsāranāmnipatitaṃ satataṃ hi kṛṣṇa | tvaṃ satkṛpo mama hi dīnabhayāturasya tasmādvirajyaśaraṇaṃ tava āgatosmi 25| tvāmeva ye niyatamānasabhāvayuktā dhyāyaṃti jñānamanasā padavīṃ labhaṃte | natvaiva pādayugalaṃ ca mahāsupuṇyaṃ yaddevakinnaragaṇāḥ pariciṃtayaṃti 26| nānyaṃ vadāmi na bhajāmi na ciṃtayāmi tvatpādapadmayugalaṃ satataṃ namāmi | kāmaṃ tvameva mama pūraya medya kṛṣṇa dūreṇa yātu mama pātakasaṃcayaste 27| dāsosmi deva tava kiṃkarajanmajanma tvatpādapadmayugalaṃ satataṃ smarāmi 28| yadi kṛṣṇa prasannosi dehi me suvaraṃ prabho | manmātāpitarau kṛṣṇa sakāyau maṃdire naya 29| ātmanaśca mahādeva mayāsaha na saṃśayaḥ | śrīkṛṣṇa uvāca- evaṃ te paramaṃ kāryaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ 30| tasya tuṣṭo hṛṣīkeśo bhaktyā tasya pratoṣitaḥ | prayātau vaiṣṇavaṃ lokaṃ dāhapralayavarjitau 31| suvratena samaṃ tau dvau sumanā somaśarmakau | yāvatkalpadvayaṃ prāptaṃ tāvatsa suvrato dvijaḥ 32| bubhuje bubhuje divyā~llokāṃścaiva mahāmate | devakāryārthamatraiva kāśyapasya gṛhaṃ punaḥ 33| avatīrṇo mahāprājño vacanāttasya cakriṇaḥ | aiṃdraṃ padaṃ hi yo bhuṃkte viṣṇoścaiva prasādataḥ 34| vasudatteti vikhyātaḥ sarvadevairnamaskṛtaḥ | aiṃdraṃ padaṃ hi yo bhuṃkte sāṃprataṃ vāsavo divi 35| etatte sarvamākhyātaṃ sṛṣṭisaṃbaṃdhakāraṇam | anyadevaṃ pravakṣyāmi yadeva paripṛcchasi 36| vyāsa uvāca- dharmāṅgado mahāprājño rukmāṅgadasuto balī | ādye kṛtayuge jātaḥ sṛṣṭikāle sa vāsavaḥ 37| tatkathaṃ devadeveśa anyo dharmāṅgado bhuvi | anyo rukmāṃṅgado rājā kiṃ cāyaṃ tridaśādhipaḥ 38| etanme saṃśayaṃ jātaṃ tadbhavānvaktumarhati | brahmovāca- haṃta te kathayiṣyāmi sarvasaṃdehanāśanam 39| devasya līlāsṛṣṭyarthe vartate dvijasattama | yathā vārāśca pakṣāśca māsāśca ṛtavo yathā 40| saṃvatsarāśca manavastathā yāṃti yugāḥ punaḥ | paścātkalpaḥ samāyāti vrajāmyevaṃ janārdanam 41| ahameva mahāprājña mayi yāṃti carācarāḥ | punaḥ sṛjati yogātmā pūrvavadviśvameva hi 42| punarahaṃ punarvedāḥ punaste devatā dvijāḥ | tathā bhūpāśca te sarve svacaritrasamāvilāḥ 43| prabhavaṃti mahābhāga vidvāṃstatra na muhyati | pūrvakalpe mahābhāgo yathā rukmāṃgado nṛpaḥ 44| tathā dharmāṃgadaścāyaṃ saṃjātaḥ khyātimāndvijaḥ | rāmādayo mahāprājñā yayātirnahuṣastathā 45| manvādayo mahātmānaḥ prabhavaṃti layaṃti ca | aiṃdraṃ padaṃ prabhuṃjaṃti rājāno dharmatatparāḥ 46| yathā dharmāṃgado vīraḥ prabhuṃjati mahatpadam | evaṃ vedāśca devāśca purāṇāḥ smṛtipūrvakāḥ 47| etattu sarvamākhyātaṃ tavāgre dvijasattama | caritaṃ suvratasyātha puṇyaṃ sugatidāyakam 48| avyaktaṃ tu mahābhāga prabravīmi tavāgrataḥ 49| iti śrīpadmapurāṇe paṃcapaṃcāśatsahasrasaṃhitāyāṃ bhūmikhaṃḍe aiṃdre suvratopākhyānaṃnāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ 22| |