Chapter 151

महादेव उवाच । अस्मात्तीर्थात्परं तीर्थं इंद्रग्राममिति स्मृतम् । यत्र स्नात्वा पुरा शक्रो विमुक्तो घोरकिल्बिषात् १। पार्वत्युवाच। केनेह कर्मणा शक्रः प्राप्तवान्घोरकिल्बिषम् । विपाप्मा च कथं सोऽभूदिति विस्तरतो वद २। महादेव उवाच। इंद्रः सुरेश्वरः पूर्वं नमुचिश्चासुरेश्वरः । अशस्त्रवधमन्योऽन्य समयं तौ प्रचक्रतुः ३। अथेंद्रस्तु नभोवाणीनिर्देशान्नमुचिं तदा । जघान फेनमादाय ब्रह्महत्या तदाऽभवत् ४। पप्रच्छ च गुरुं शक्रः पापनिर्नाशकारणम् । बृहस्पतेरथादेशात्साभ्रामत्युत्तरे तटे ५। अस्मिन्स्थाने समागत्य स्थानं चक्रे सुरेश्वरः । तस्येह स्नानमात्रेण गतपापस्य तत्क्षणात् ६। पूर्णेंदुधवलाकांतिः शरीरे समजायत । धवलेश्वरमीशानं स्थापयामास वृत्रहा ७। इंद्र नाम्ना च तल्लिंगं विश्रुतं पृथिवीतले । पूर्णिमास्यां तथा दर्शे संक्रांतौ ग्रहणे तथा ८। श्राद्धे कृते पितॄणां तु तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी । धवलेश्वरमासाद्य यः कुर्याद्विप्रभोजनम् ९। एकस्मिन्भोजिते विप्रे सहस्रं भोजितं भवेत् । हिरण्यभूमिवासांसि दातव्यानि स्वशक्तितः १०। शुक्ला गौ ब्राह्मणे देया सवत्सा च पयस्विनी । अत्रागत्य तु यो विप्रो रुद्रजाप्यादिकं चरेत् ११। तत्कृतं कोटिगुणितं श्रीमहेशप्रसादतः । अत्र तीर्थे नरो यस्तु उपवासादिकं चरेत् १२। स एव सर्वकामाढ्यो भवत्येव न संशयः । बिल्वपत्रं समानीय यः पूजयति तं प्रभुम् १३। धर्ममर्थं च कामं च लभते मानवो भुवि । सोमवारे विशेषेण ये गच्छंति नरोत्तमाः १४। तेषां रोगं तथा दोषं शमयेद्धवलेश्वरः । रवौ वाऽथ विशेषेण अर्चनं कुरुते यदा १५। तेषां महिमा तु भो देवि न ज्ञातः कर्हिचिन्मया । दूर्वया चार्कपुष्पैर्वा कल्हारैः कमलैर्दलैः १६। पूजनं कुर्वते येऽत्र ते नराः पुण्यभागिनः । श्वेतार्कपुष्पमानीय धवलेशं प्रपूज्य तु १७। वांच्छितं लभते नित्यं धवलेशप्रसादतः । कृते वै नीलकंठस्तु सर्वेषां शंकरः सदा १८। त्रेतायुगे स विख्यातो हरो वै भगवान्प्रभुः । द्वापरे शर्वसंज्ञस्तु कलौ वै धवलेश्वरः १९। अत्रार्थे यत्पुरावृत्तं तच्छृणुष्व सुरेश्वरि । नंदिर्नाम पुरा वैश्य इंद्रग्रामे समावसत् २०। शिवध्यानपरो भूत्वा शिवपूजां चकार सः । नित्यं तपोवनस्थं हि लिंगं धवलसंज्ञकम् २१। उषस्युषसि चोत्थाय प्रत्यहं शिववल्लभः । नंदी लिंगार्चनरतो बभूवातिशयेन हि २२। यथाशास्त्रेण विधिना पुष्पार्चनपरोऽभवत् । एकदा मृगयालुब्धः किरातो भूतहिंसकः २३। पापी पापसमाचारश्चरन्साभ्रमती तटे । अनेक श्वापदाकीर्णे हन्यमानो मृगान्शरैः २४। एवं विचरमाणोऽसौ किरातो भूतहिंसकः । यदृच्छयागतस्तत्र यत्र लिंगं सुपूजितम् २५। धवलेश्वरविख्यातं अनेकाश्चर्यमंडितम् । दृष्टं सुपूजितं लिंगं नानापुष्पैः फलैस्तथा २६। एवं लिंगं समालिंग्य गतः साभ्रमतीतटे । तत्र पीत्वा पयः सोऽथ मुखं गंडूषपूरितम् २७। कृत्वा चैकेनहस्तेन मृगमांसं समुद्वहन् । करेणैकेन पूजार्थं बिल्वपत्राणि वै दधत् २८। शीघ्रमागत्य लिंगांते पदा पूजां समाहनत् । पुष्पाणि तानि सर्वाणि विधूतानि इतस्ततः २९। स्नापनं तस्य लिंगस्य कृतं गंडूषवारिणा । करेणैकेन पूजार्थं बिल्वपत्राणि सोऽर्पयत् ३०। द्वितीयेन करेणैव मृगमांसं समर्पयत् । दंडप्रणामसंयुक्तः संकल्पं मनसाऽकरोत् ३१। अद्यप्रभृति पूजां वै करिष्यामि प्रयत्नतः । त्वं मे स्वामी च भक्तोऽहं अद्यप्रभृति शंकर ३२। एवं नियमवान्भूत्वा किरातो गृहमागमत् । तथा प्रभातसमये देवायतनमागतः ३३। नंदी ददर्श तं सर्वं किरातेन च यत्कृतम् । अव्यवस्थं च तं दृंष्ट्वा अमेध्यं शिवसन्निधौ ३४। विधूतानि च सर्वाणि हिंसकेन दुरात्मना । चिंतायुक्तोभवन्नंदी जातं किं चित्रमद्य मे ३५। कथितानि च विघ्नानि शिवपूजारतस्य हि । उपस्थितानि तान्येव मम भाग्यविपर्ययात् ३६। एवं विमृश्य सुचिरं प्रक्षाल्य शिवमंदिरम् । यथागतेन मार्गेण नंदी स्वगृहमागमत् ३७। ततो नंदिनमालक्ष्य पुरोधा गतमानसम् । अब्रवीद्वचनं तं तु कस्मात्त्वं गतमानसः ३८। पुरोहितं प्रति तदा नंदी वचनमब्रवीत् । अद्य दृष्टं मया विप्र अमेध्यं शिवसन्निधौ ३९। केनेदं कारितं तत्र न जानामीह किंचन । ततः पुरोधा वचनं नंदिनं चाब्रवीत्तथा ४०। येन विस्खलितं तत्र पुष्पादीनां प्रपूजनम् । सोऽपि मूढो न संदेहः कार्याकार्येषु मंदधीः ४१। तस्माच्चिंता न कर्तव्या त्वया पुनरपि प्रभो । प्रभाते च मया सार्द्धं गम्यतां तच्छिवालयम् ४२। निरीक्षणार्थं दुष्टस्य तस्य दंडंकरोम्यहम् । एतच्छ्रुत्वा तु वचनं नंदी तस्य पुरोधसः ४३। आस्थितः स्वगृहे नक्तं दूयमानेन चेतसा । तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां आहूय च पुरोधसम् ४४। गतः शिवालयं नंदी समंतेन महात्मना । प्रक्षाल्य पूजनं कृत्वा नानारत्नपरिच्छदम् ४५। पंचोपचारसंयुक्तं कृत्वा वै ब्राह्मणैः सह । एवं यामद्वयं जातं स्तूयमानस्य नंदिनः ४६। आयातोऽसौ महाकालस्तथारूपो महाबलः । कालरूपो महारौद्रो धनुष्पाणिः प्रतापवान् ४७। तं दृष्ट्वा भयसंत्रस्तो नंदी तत्र न्यलीयत । पुरोधाश्चैव सहसा भयभीतस्तदाभवत् ४८। किरातेन कृतं तत्र यथापूर्वमविस्खलन् । तां पूजां स पदाहृत्य बिल्वपत्रं समर्पयत् ४९। नैवेद्येन पलेनैव किरातः शिवमार्चयत् । दंडवत्पतितो भूमौ उत्थाय स्वगृहं गतः 6.151.५०। तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं चिंतयामास वै चिरम् । पुरोधसा तदा नंदी सह व्याकुलचेतसा ५१। तेन पृष्टास्तदा विप्राः कथ्यतां च यथातथम् । संप्रधार्य ततः सर्वे मिलित्वा धर्मशास्त्रतः ५२। ऊचुः सर्वे तदा विप्रा नंदिनं जातशंकितम् । ईशविघ्नं समुत्पन्नं दुर्निवार्यं सुरैरपि ५३। तस्मादानय लिंगं त्वं स्वगृहे वैश्यसत्तम । तथेति मत्वाऽसौ नंदी शिवस्योत्पाटनं महत् ५४। कृत्वा स्वगृहमानीय प्रतिष्ठाप्य यथाविधि । सुवर्णपीठिकां कृत्वा नवरंभासुशोभिताम् ५५। उपाहारैरनेकैश्च पूजयामास वै तदा । अथापरेद्युरायातः किरातः शिवमंदिरम् ५६। यावद्विलोकयामास लिंगमैशं न दृष्टवान् । मौनं विहाय सहसा साक्रोशमिदमब्रवीत् ५७। हे शंभो क्व गतोऽसि त्वं दर्शयात्मानमद्य वै । यदि नो दर्शनं हेयं त्यक्ष्याम्यद्य कलेवरम् ५८। हे शंभो हे जगन्नाथ त्रिपुरांतक शंकर । हेरुद्र हे महादेव दर्शयात्मानमात्मना ५९। एवं साक्षेपमधुरैर्वाक्यैः क्षिप्त्वा सदाशिवम् । किरातोऽसौ क्षुरिकया धीरो वै जठरं स्वकम् ६०। बिभेद्याशु ततो बाहुमासाद्योच्चै रुषाब्रवीत् । हे शंभो दर्शयात्मानं कुतो मां त्यज्य यास्यसि ६१। इति क्षिप्त्वा ततोंत्राणि मांसमुद्धृत्य सर्वतः । तस्मिन्गर्ते करेणैव किरातः सहसाक्षिपत् ६२। स्वच्छं च हृदयं कृत्वा साभ्रमत्यां निमज्जतु । तथैव जलमानीय बिल्वपत्रं त्वरान्वितः ६३। पूजयित्वा यथान्यायं दंडवत्पतितो भुवि । यदा ध्यानस्थितस्तत्र किरातः शिवसन्निधौ ६४। प्रादुर्भूतस्तदा रुद्रः प्रमथैः परिवारितः । कर्पूरगौरो द्युतिमान्कपर्दी चंद्रशेखरः ६५। तं गृहीत्वा करे रुद्रः उवाच परिसांत्वयन् । भो भो वीर महाप्राज्ञ मद्भक्तोऽसि महामते ६६। वरं वृणीष्व भो भक्त यत्ते मनसि वर्त्तते । एवमुक्तः स रुद्रेण महाकालो मुदान्वितः ६७। पपात दंडवद्भूमौ भक्त्या परमया युतः । ततो रुद्रं बभाषेदं न वरं प्रार्थयाम्यहम् ६८। अहं दासोऽस्मि ते रुद्र त्वं मे स्वामी न संशयः । एतत्श्लाघ्यतमं लोके देहि जन्मनि जन्मनि ६९। त्वं माता च पिता त्वं च त्वं बंधुश्च सखा च मे । त्वं गुरुस्त्वं महामंत्रो मंत्रैर्वेद्योऽसि सर्वदा ७०। निष्कामं वाक्यमाकर्ण्य किरातस्य तदा भवः । ददौ पार्षदमुख्यत्वं द्वारपालत्वमेव च ७१। तदा डमरुनादेन नादितं भुवनत्रयम् । भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च ७२। तदा दुंदुभयो नेदुः पटहाश्च सहस्रशः । नंदी तं नादमाकर्ण्य विस्मयात्त्वरितो ययौ ७३। तपोवनं यत्र शिवः स्थितः प्रमथसंवृतः । किरातो हि तथा दृष्टो नंदिना च तदा भृशम् ७४। उवाच प्रसृतो वाक्यं स नंदी विस्मयान्वितः । किरातं स्तोतुकामोऽसौ परमेन समाधिना ७५। इहानीतस्त्वया शंभुस्त्वं भक्तोऽसि परंतपः । त्वद्भक्तोऽहमिह प्राप्तो मां निवेदय शंकरे ७६। तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य किरातस्त्वरयान्वितः । नंदिनं च करे गृह्य शंकरं समुपागतः ७७। प्रहस्य भगवान्रुद्रः किरातं वाक्यमब्रवीत् । ब्रूहि कोऽसौ त्वयानीतो गणानामिह सन्निधौ ७८। किरात उवाच। त्वद्भक्तोऽसौ तदा देव तव पूजारतो ह्यसौ । प्रत्यहं रत्नमाणिक्यपुष्पैश्चौच्चावचैरिह ७९। जीवितेन धनेनापि पूजितोऽसि न संशयः । तस्माच्चानीहि भो स्वामिन्नंदिनं भक्तवत्सल ८०। महादेव उवाच। जानाम्यहं महाभाग नंदिनं वैश्यवर्त्तनम् । त्वं मे भक्तः सखा चेति महाकाल महामते ८१। उपाधिरहिता ये च ये निष्कपटमानसाः । ते प्रियास्ते च मे भक्तास्ते विशिष्टा नरोत्तमाः । तावुभौ स्वीकृतौ तेन पार्षदत्वेन शंभुना ८२। ततो विमानानि बहुनि तत्र समागतान्येव महाप्रभाणि । किरातवर्येण स वैश्यवर्य उद्धारितस्तेन महाप्रभेण ८३। कैलासलोकमापन्नौ विमानैर्वेगवत्तरैः । सारूप्यमेव संप्राप्तो ईश्वरस्य महात्मनः ८४। नीराजितौ गिरिजया पुत्रवत्तौ गणावुभौ ८५। उवाचेदं ततो देवी प्रहस्य गजगामिनी । यथा त्वं हि महादेव तथा चेतौ न संशयः ८६। सारूप्येण च गत्या च हास्यभावैः सुपूजितैः । देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा किरातो वैश्य एव च ८७। सद्यः पराङ्मुखौ भूत्वा शंकरस्य च पश्यतः । ऊचतुस्त्वरया युक्तौ गणौ रुद्रस्य पश्यतः ८८। उभावप्यनुकंप्यौ च भवता हि त्रिलोचन । तव द्वारिस्थितौ नित्यं भवावस्ते नमो नमः ८९। तयोर्भावं स भगवान्विदित्वा प्रहसन्भवः । उवाच परया भक्त्या भवतोरस्तु वांछितम् ९०। ततः प्रभृति द्वावेतौ द्वारपालौ बभूवतुः । शिवद्वारि स्थितौ देवि मध्याह्ने शिवदर्शिनौ ९१। एको नंदी महाकालो द्वावेतौ शिववल्लभौ । ये पापिनोप्यधर्मिष्ठा अंधा मूकाश्च पंगवाः ९२। कुलहीना दुरात्मानः श्वपचाद्या हि मानवाः । यादृशास्तादृशाश्चान्ये आराध्य धवलेश्वरम् ९३। गतास्तेऽपि गमिष्यंति नात्र कार्या विचराणा । अत्र स्नानं च दानं च सांनिध्यं शंकरस्य च ९४। साभ्रमत्यां कृतस्नाना धवलेश्वरपूजकाः । ते रुद्रलोकं गच्छंति नात्र कार्या विचारणा ९५। अत्र स्नानं च दानं च ये कुर्वंति नरोत्तमाः । धर्मार्थकामभोगाश्च भुक्त्वा यांति हरालयम् ९६। चंद्र सर्योपरागे च पितुः सांवत्सरे दिने । यत्फलं लभते मर्त्यस्तत्फलं प्राप्नुयाद्ध्रुवम् ९७। स्वर्गात्कामदुघा देवि नित्यमायाति सर्वथा । आगत्य तं शिवं देवं समभ्यर्च्य यथा तथा ९८। सा गच्छति सुरश्रेष्ठे स्वर्गं प्रति न संशयः । तेन दुग्धाभियोगेन लिंगं तद्धवलीकृतम् ९९। धवलेश्वरं नाम ततः संजातं भुवि सर्वदा । जंतवोऽत्र सदा देवि म्रियंते कालनोदिताः । ते ते शिवपदं यांति यावच्चंद्रदिवाकरौ 6.151.१००। इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायां उत्तरखंडे उमामहेश्वरसंवादे धवलेश्वरमाहात्म्यंनामैकपंचाशदधिकशततमोऽध्यायः १५१।

mahādeva uvāca | asmāttīrthātparaṃ tīrthaṃ iṃdragrāmamiti smṛtam | yatra snātvā purā śakro vimukto ghorakilbiṣāt 1| pārvatyuvāca| keneha karmaṇā śakraḥ prāptavānghorakilbiṣam | vipāpmā ca kathaṃ so'bhūditi vistarato vada 2| mahādeva uvāca| iṃdraḥ sureśvaraḥ pūrvaṃ namuciścāsureśvaraḥ | aśastravadhamanyo'nya samayaṃ tau pracakratuḥ 3| atheṃdrastu nabhovāṇīnirdeśānnamuciṃ tadā | jaghāna phenamādāya brahmahatyā tadā'bhavat 4| papraccha ca guruṃ śakraḥ pāpanirnāśakāraṇam | bṛhaspaterathādeśātsābhrāmatyuttare taṭe 5| asminsthāne samāgatya sthānaṃ cakre sureśvaraḥ | tasyeha snānamātreṇa gatapāpasya tatkṣaṇāt 6| pūrṇeṃdudhavalākāṃtiḥ śarīre samajāyata | dhavaleśvaramīśānaṃ sthāpayāmāsa vṛtrahā 7| iṃdra nāmnā ca talliṃgaṃ viśrutaṃ pṛthivītale | pūrṇimāsyāṃ tathā darśe saṃkrāṃtau grahaṇe tathā 8| śrāddhe kṛte pitṝṇāṃ tu tṛptirdvādaśavārṣikī | dhavaleśvaramāsādya yaḥ kuryādviprabhojanam 9| ekasminbhojite vipre sahasraṃ bhojitaṃ bhavet | hiraṇyabhūmivāsāṃsi dātavyāni svaśaktitaḥ 10| śuklā gau brāhmaṇe deyā savatsā ca payasvinī | atrāgatya tu yo vipro rudrajāpyādikaṃ caret 11| tatkṛtaṃ koṭiguṇitaṃ śrīmaheśaprasādataḥ | atra tīrthe naro yastu upavāsādikaṃ caret 12| sa eva sarvakāmāḍhyo bhavatyeva na saṃśayaḥ | bilvapatraṃ samānīya yaḥ pūjayati taṃ prabhum 13| dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca labhate mānavo bhuvi | somavāre viśeṣeṇa ye gacchaṃti narottamāḥ 14| teṣāṃ rogaṃ tathā doṣaṃ śamayeddhavaleśvaraḥ | ravau vā'tha viśeṣeṇa arcanaṃ kurute yadā 15| teṣāṃ mahimā tu bho devi na jñātaḥ karhicinmayā | dūrvayā cārkapuṣpairvā kalhāraiḥ kamalairdalaiḥ 16| pūjanaṃ kurvate ye'tra te narāḥ puṇyabhāginaḥ | śvetārkapuṣpamānīya dhavaleśaṃ prapūjya tu 17| vāṃcchitaṃ labhate nityaṃ dhavaleśaprasādataḥ | kṛte vai nīlakaṃṭhastu sarveṣāṃ śaṃkaraḥ sadā 18| tretāyuge sa vikhyāto haro vai bhagavānprabhuḥ | dvāpare śarvasaṃjñastu kalau vai dhavaleśvaraḥ 19| atrārthe yatpurāvṛttaṃ tacchṛṇuṣva sureśvari | naṃdirnāma purā vaiśya iṃdragrāme samāvasat 20| śivadhyānaparo bhūtvā śivapūjāṃ cakāra saḥ | nityaṃ tapovanasthaṃ hi liṃgaṃ dhavalasaṃjñakam 21| uṣasyuṣasi cotthāya pratyahaṃ śivavallabhaḥ | naṃdī liṃgārcanarato babhūvātiśayena hi 22| yathāśāstreṇa vidhinā puṣpārcanaparo'bhavat | ekadā mṛgayālubdhaḥ kirāto bhūtahiṃsakaḥ 23| pāpī pāpasamācāraścaransābhramatī taṭe | aneka śvāpadākīrṇe hanyamāno mṛgānśaraiḥ 24| evaṃ vicaramāṇo'sau kirāto bhūtahiṃsakaḥ | yadṛcchayāgatastatra yatra liṃgaṃ supūjitam 25| dhavaleśvaravikhyātaṃ anekāścaryamaṃḍitam | dṛṣṭaṃ supūjitaṃ liṃgaṃ nānāpuṣpaiḥ phalaistathā 26| evaṃ liṃgaṃ samāliṃgya gataḥ sābhramatītaṭe | tatra pītvā payaḥ so'tha mukhaṃ gaṃḍūṣapūritam 27| kṛtvā caikenahastena mṛgamāṃsaṃ samudvahan | kareṇaikena pūjārthaṃ bilvapatrāṇi vai dadhat 28| śīghramāgatya liṃgāṃte padā pūjāṃ samāhanat | puṣpāṇi tāni sarvāṇi vidhūtāni itastataḥ 29| snāpanaṃ tasya liṃgasya kṛtaṃ gaṃḍūṣavāriṇā | kareṇaikena pūjārthaṃ bilvapatrāṇi so'rpayat 30| dvitīyena kareṇaiva mṛgamāṃsaṃ samarpayat | daṃḍapraṇāmasaṃyuktaḥ saṃkalpaṃ manasā'karot 31| adyaprabhṛti pūjāṃ vai kariṣyāmi prayatnataḥ | tvaṃ me svāmī ca bhakto'haṃ adyaprabhṛti śaṃkara 32| evaṃ niyamavānbhūtvā kirāto gṛhamāgamat | tathā prabhātasamaye devāyatanamāgataḥ 33| naṃdī dadarśa taṃ sarvaṃ kirātena ca yatkṛtam | avyavasthaṃ ca taṃ dṛṃṣṭvā amedhyaṃ śivasannidhau 34| vidhūtāni ca sarvāṇi hiṃsakena durātmanā | ciṃtāyuktobhavannaṃdī jātaṃ kiṃ citramadya me 35| kathitāni ca vighnāni śivapūjāratasya hi | upasthitāni tānyeva mama bhāgyaviparyayāt 36| evaṃ vimṛśya suciraṃ prakṣālya śivamaṃdiram | yathāgatena mārgeṇa naṃdī svagṛhamāgamat 37| tato naṃdinamālakṣya purodhā gatamānasam | abravīdvacanaṃ taṃ tu kasmāttvaṃ gatamānasaḥ 38| purohitaṃ prati tadā naṃdī vacanamabravīt | adya dṛṣṭaṃ mayā vipra amedhyaṃ śivasannidhau 39| kenedaṃ kāritaṃ tatra na jānāmīha kiṃcana | tataḥ purodhā vacanaṃ naṃdinaṃ cābravīttathā 40| yena viskhalitaṃ tatra puṣpādīnāṃ prapūjanam | so'pi mūḍho na saṃdehaḥ kāryākāryeṣu maṃdadhīḥ 41| tasmācciṃtā na kartavyā tvayā punarapi prabho | prabhāte ca mayā sārddhaṃ gamyatāṃ tacchivālayam 42| nirīkṣaṇārthaṃ duṣṭasya tasya daṃḍaṃkaromyaham | etacchrutvā tu vacanaṃ naṃdī tasya purodhasaḥ 43| āsthitaḥ svagṛhe naktaṃ dūyamānena cetasā | tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ āhūya ca purodhasam 44| gataḥ śivālayaṃ naṃdī samaṃtena mahātmanā | prakṣālya pūjanaṃ kṛtvā nānāratnaparicchadam 45| paṃcopacārasaṃyuktaṃ kṛtvā vai brāhmaṇaiḥ saha | evaṃ yāmadvayaṃ jātaṃ stūyamānasya naṃdinaḥ 46| āyāto'sau mahākālastathārūpo mahābalaḥ | kālarūpo mahāraudro dhanuṣpāṇiḥ pratāpavān 47| taṃ dṛṣṭvā bhayasaṃtrasto naṃdī tatra nyalīyata | purodhāścaiva sahasā bhayabhītastadābhavat 48| kirātena kṛtaṃ tatra yathāpūrvamaviskhalan | tāṃ pūjāṃ sa padāhṛtya bilvapatraṃ samarpayat 49| naivedyena palenaiva kirātaḥ śivamārcayat | daṃḍavatpatito bhūmau utthāya svagṛhaṃ gataḥ 6.151.50| taṃ dṛṣṭvā mahadāścaryaṃ ciṃtayāmāsa vai ciram | purodhasā tadā naṃdī saha vyākulacetasā 51| tena pṛṣṭāstadā viprāḥ kathyatāṃ ca yathātatham | saṃpradhārya tataḥ sarve militvā dharmaśāstrataḥ 52| ūcuḥ sarve tadā viprā naṃdinaṃ jātaśaṃkitam | īśavighnaṃ samutpannaṃ durnivāryaṃ surairapi 53| tasmādānaya liṃgaṃ tvaṃ svagṛhe vaiśyasattama | tatheti matvā'sau naṃdī śivasyotpāṭanaṃ mahat 54| kṛtvā svagṛhamānīya pratiṣṭhāpya yathāvidhi | suvarṇapīṭhikāṃ kṛtvā navaraṃbhāsuśobhitām 55| upāhārairanekaiśca pūjayāmāsa vai tadā | athāparedyurāyātaḥ kirātaḥ śivamaṃdiram 56| yāvadvilokayāmāsa liṃgamaiśaṃ na dṛṣṭavān | maunaṃ vihāya sahasā sākrośamidamabravīt 57| he śaṃbho kva gato'si tvaṃ darśayātmānamadya vai | yadi no darśanaṃ heyaṃ tyakṣyāmyadya kalevaram 58| he śaṃbho he jagannātha tripurāṃtaka śaṃkara | herudra he mahādeva darśayātmānamātmanā 59| evaṃ sākṣepamadhurairvākyaiḥ kṣiptvā sadāśivam | kirāto'sau kṣurikayā dhīro vai jaṭharaṃ svakam 60| bibhedyāśu tato bāhumāsādyoccai ruṣābravīt | he śaṃbho darśayātmānaṃ kuto māṃ tyajya yāsyasi 61| iti kṣiptvā tatoṃtrāṇi māṃsamuddhṛtya sarvataḥ | tasmingarte kareṇaiva kirātaḥ sahasākṣipat 62| svacchaṃ ca hṛdayaṃ kṛtvā sābhramatyāṃ nimajjatu | tathaiva jalamānīya bilvapatraṃ tvarānvitaḥ 63| pūjayitvā yathānyāyaṃ daṃḍavatpatito bhuvi | yadā dhyānasthitastatra kirātaḥ śivasannidhau 64| prādurbhūtastadā rudraḥ pramathaiḥ parivāritaḥ | karpūragauro dyutimānkapardī caṃdraśekharaḥ 65| taṃ gṛhītvā kare rudraḥ uvāca parisāṃtvayan | bho bho vīra mahāprājña madbhakto'si mahāmate 66| varaṃ vṛṇīṣva bho bhakta yatte manasi varttate | evamuktaḥ sa rudreṇa mahākālo mudānvitaḥ 67| papāta daṃḍavadbhūmau bhaktyā paramayā yutaḥ | tato rudraṃ babhāṣedaṃ na varaṃ prārthayāmyaham 68| ahaṃ dāso'smi te rudra tvaṃ me svāmī na saṃśayaḥ | etatślāghyatamaṃ loke dehi janmani janmani 69| tvaṃ mātā ca pitā tvaṃ ca tvaṃ baṃdhuśca sakhā ca me | tvaṃ gurustvaṃ mahāmaṃtro maṃtrairvedyo'si sarvadā 70| niṣkāmaṃ vākyamākarṇya kirātasya tadā bhavaḥ | dadau pārṣadamukhyatvaṃ dvārapālatvameva ca 71| tadā ḍamarunādena nāditaṃ bhuvanatrayam | bherībhāṃkāraśabdena śaṃkhānāṃ ninadena ca 72| tadā duṃdubhayo neduḥ paṭahāśca sahasraśaḥ | naṃdī taṃ nādamākarṇya vismayāttvarito yayau 73| tapovanaṃ yatra śivaḥ sthitaḥ pramathasaṃvṛtaḥ | kirāto hi tathā dṛṣṭo naṃdinā ca tadā bhṛśam 74| uvāca prasṛto vākyaṃ sa naṃdī vismayānvitaḥ | kirātaṃ stotukāmo'sau paramena samādhinā 75| ihānītastvayā śaṃbhustvaṃ bhakto'si paraṃtapaḥ | tvadbhakto'hamiha prāpto māṃ nivedaya śaṃkare 76| tacchrutvā vacanaṃ tasya kirātastvarayānvitaḥ | naṃdinaṃ ca kare gṛhya śaṃkaraṃ samupāgataḥ 77| prahasya bhagavānrudraḥ kirātaṃ vākyamabravīt | brūhi ko'sau tvayānīto gaṇānāmiha sannidhau 78| kirāta uvāca| tvadbhakto'sau tadā deva tava pūjārato hyasau | pratyahaṃ ratnamāṇikyapuṣpaiścauccāvacairiha 79| jīvitena dhanenāpi pūjito'si na saṃśayaḥ | tasmāccānīhi bho svāminnaṃdinaṃ bhaktavatsala 80| mahādeva uvāca| jānāmyahaṃ mahābhāga naṃdinaṃ vaiśyavarttanam | tvaṃ me bhaktaḥ sakhā ceti mahākāla mahāmate 81| upādhirahitā ye ca ye niṣkapaṭamānasāḥ | te priyāste ca me bhaktāste viśiṣṭā narottamāḥ | tāvubhau svīkṛtau tena pārṣadatvena śaṃbhunā 82| tato vimānāni bahuni tatra samāgatānyeva mahāprabhāṇi | kirātavaryeṇa sa vaiśyavarya uddhāritastena mahāprabheṇa 83| kailāsalokamāpannau vimānairvegavattaraiḥ | sārūpyameva saṃprāpto īśvarasya mahātmanaḥ 84| nīrājitau girijayā putravattau gaṇāvubhau 85| uvācedaṃ tato devī prahasya gajagāminī | yathā tvaṃ hi mahādeva tathā cetau na saṃśayaḥ 86| sārūpyeṇa ca gatyā ca hāsyabhāvaiḥ supūjitaiḥ | devyāstadvacanaṃ śrutvā kirāto vaiśya eva ca 87| sadyaḥ parāṅmukhau bhūtvā śaṃkarasya ca paśyataḥ | ūcatustvarayā yuktau gaṇau rudrasya paśyataḥ 88| ubhāvapyanukaṃpyau ca bhavatā hi trilocana | tava dvāristhitau nityaṃ bhavāvaste namo namaḥ 89| tayorbhāvaṃ sa bhagavānviditvā prahasanbhavaḥ | uvāca parayā bhaktyā bhavatorastu vāṃchitam 90| tataḥ prabhṛti dvāvetau dvārapālau babhūvatuḥ | śivadvāri sthitau devi madhyāhne śivadarśinau 91| eko naṃdī mahākālo dvāvetau śivavallabhau | ye pāpinopyadharmiṣṭhā aṃdhā mūkāśca paṃgavāḥ 92| kulahīnā durātmānaḥ śvapacādyā hi mānavāḥ | yādṛśāstādṛśāścānye ārādhya dhavaleśvaram 93| gatāste'pi gamiṣyaṃti nātra kāryā vicarāṇā | atra snānaṃ ca dānaṃ ca sāṃnidhyaṃ śaṃkarasya ca 94| sābhramatyāṃ kṛtasnānā dhavaleśvarapūjakāḥ | te rudralokaṃ gacchaṃti nātra kāryā vicāraṇā 95| atra snānaṃ ca dānaṃ ca ye kurvaṃti narottamāḥ | dharmārthakāmabhogāśca bhuktvā yāṃti harālayam 96| caṃdra saryoparāge ca pituḥ sāṃvatsare dine | yatphalaṃ labhate martyastatphalaṃ prāpnuyāddhruvam 97| svargātkāmadughā devi nityamāyāti sarvathā | āgatya taṃ śivaṃ devaṃ samabhyarcya yathā tathā 98| sā gacchati suraśreṣṭhe svargaṃ prati na saṃśayaḥ | tena dugdhābhiyogena liṃgaṃ taddhavalīkṛtam 99| dhavaleśvaraṃ nāma tataḥ saṃjātaṃ bhuvi sarvadā | jaṃtavo'tra sadā devi mriyaṃte kālanoditāḥ | te te śivapadaṃ yāṃti yāvaccaṃdradivākarau 6.151.100| iti śrīpādme mahāpurāṇe paṃcapaṃcāśatsāhasryāṃ saṃhitāyāṃ uttarakhaṃḍe umāmaheśvarasaṃvāde dhavaleśvaramāhātmyaṃnāmaikapaṃcāśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ 151|