Chapter 106

शुचिस्मितोवाच- आयुष्यवर्द्धनं भस्माशनं दृष्टं महामुने । परलोकगतिं दातुं शक्तमेतं वदस्व मे १। दधीच उवाच- अत्र ते कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् । चित्रगुप्तयमाभ्यां च यद्विख्यातं बभूव ह २। मिथिलायां पुरा कश्चिच्छुनः पर्यटते क्षुधा । पुरा जन्मशतात्पूर्वं ब्राह्मणः पापनिश्चयः ३। पूर्वेवयसि वेदाढ्यः शास्त्राढ्यश्च सुबुद्धिमान् । स स्नातुं जाह्नवीं गत्वा स्नानं कृत्वा पितॄनपि ४। देवानृषीन्समभ्यर्च्य ययौ प्रात्तलिकापुरम् । प्रतिश्रयमथो चक्रे ब्राह्मणस्य निवेशने ५। तत्रैका क्षत्रियसुता यौवनस्था हतप्रिया । भ्रष्टराज्या च षट्कोटि निष्कद्रव्येण संयुता ६। भुक्त्वाथ शयितं विप्रं सर्वावयवसुंदरम् । रात्रौ चंद्रोदये शुद्धे ज्योत्स्नाहसितदिङ्मुखे ७। ब्राह्मणाभ्याशमागत्य तमुदीक्ष्येदमब्रवीत् । कुतस्त्वमागतो विप्र कं वा देशं गमिष्यसि ८। ब्राह्मण उवाच- अकालचर्या सर्वेषां शंकामुत्पादयेद्ध्रुवम् । वयःस्थयोर्मिथोवादो रहस्ये हास्यमंदिरे ९। क्षत्रियोवाच- कथाप्रसंगे यात्रायां तीर्थे देशादि विप्लवे । दुर्भिक्षे ग्रामदहने रहोवादो न दूषितः १०। प्रतिश्रयस्तु मद्गेहे भवतैव पुरा कृतः । मद्गेहवासिनी चाहं न शंका त्विह कस्यचित् ११। ब्राह्मण उवाच- तूष्णींभावो मया कार्यो गच्छ त्वं शीघ्रमग्रतः । इत्युक्ता ब्राह्मणेनासौ मनसेदमचिंतयत् १२। अनेन संगमो मह्यं यथाभूयात्तथाविधि । रोदनं तु करिष्यामि तथा यास्यति सांत्वितुम् १३। मां च सांत्वयितुं प्राप्तो मां समुत्थापयिष्यति । अहमुत्तिष्ठमानैव दोर्लताकंठसंगिनी १४। कुचयुग्मेन तद्गात्रं स्पर्शयंती विमूर्च्छिता । गतभानां हि मां दृष्ट्वा निषण्णः स्वयमेव सः १५। उत्संगे मामकं देहं निधास्यति द्विजाग्रणीः । अचेतनेव वसनमपास्य रुदतीव च १६। सुस्निग्धं रोमरहितं पक्वाश्वत्थदलाकृति । दर्शयिष्यामि तत्स्थानं कामगेहं सुगंधि च १७। मयैव विलुठंत्यांगे तस्य वस्त्रमपास्यते । विलुप्यमानसं तस्य करिष्ये स्ववशं द्विजम् १८। अदृष्टौ यादृशं चित्तं दृष्टौ नैतादृशं भवेत् । दर्शने यादृशं चित्तं संलापे नैव तादृशम् १९। संलापे यादृशं चित्तं हास्योक्तौ नैव तादृशम् । हास्योक्तौ यादृशं चित्तं स्पर्शने नैव तादृशम् २०। स्पर्शने यादृशं चित्तं योनिदृष्टौ न तादृशम् । तद्दृष्टौ यादृशं चित्तं योनिस्पर्शे न तादृशम् २१। बाहुमूलकुचद्वंद्व स्वयोनिस्पर्शदर्शनात् । कस्य न स्खलते चेतो रेतः स्कन्नं च नो भवेत् २२। दधीच उवाच- इति संचिंत्य मनसा क्षत्रिया गृहमभ्यगात् । स्वगृहद्वारमासाद्य मंदं मंदं रुरोद वै २३। चिरं कालं च रुदितं ब्राह्मणः करुणानिधिः २४। स्त्रीबालवृद्धातुर राजयोगिनां विषाग्नितोयाद्रि निपातनादिना । दुःखस्य चैवोद्धरणं प्रशस्यते कूपस्यदानेन समं वदंति २५। इत्थं विचार्य विप्रोऽसौ शुचिर्भूतः प्रसन्नधीः । तस्याः समीपमगमत्तामुवाच ततो द्विजः २६। अलं शोकेन महता इहामुत्र विरोधिना । शरीरशोषणं ह्येतच्चित्तविध्वंसनं तथा २७। त्यज शोकमिमं बाले न चार्थः शोचितेन वै । शोकस्य कारणं किं वा येनेत्थं रुद्यते त्वया २८। दधीच उवाच- एवमुक्ता द्विजेनाथ न सा किंचिदुवाच ह । मूर्च्छितेवापतद्भूमौ तमदृष्ट्वेव वीक्षते २९। तामथोत्थापयामास ब्राह्मणः परमार्थवित् । उत्थितोत्थापिता तेन निपपात पुनः पुनः ३०। पतितां पतितां विप्रो निषद्योत्थाप्य तां पुनः । अंकमारोपयामास प्रममार्ज विलोचने ३१। अथ सा मूर्च्छितेवाशु वसनं परिमुच्य तम् । दर्शयंती स्तनौ गुह्यं बाहुमूले विलोचने ३२। आलंब्य कंठे बाहुभ्यां स्तनाभ्यामस्पृशद्द्विजम् । चंद्रातपश्च विशदो मंदमारुतसंभवः ३३। अथ चिंतापरो विप्रो नैव कार्यमिदं मम । पितुर्वा मातुरुचितं पत्युर्वाथ गुरोस्तथा ३४। असंबुद्धस्य मे सर्वं विपरीतं विभाति वै । अथ कामः समायातो रहस्ये स्थितयोस्तयोः ३५। विव्याध निशितैर्बाणैर्द्विजं कामो दुरात्मवान् । स्मरबाणातुरो विप्रश्चिंतयामास कामुकः ३६। इयं सुचारु सर्वांगी कामिनीव प्रदृश्यते । नोचेद्योनिमुखे ह्यस्याः कथं रोमांचसंभवः ३७। तदेतस्याः कुचस्पर्शात्सर्वं व्यक्तं भविष्यति । इति संचिंत्य मनसा कुचौ योनिं द्विजोऽस्पृशत् ३८। सापि मूर्च्छितरूपेव मंदस्मितमुखाभवत् । आलिलिंग द्विजं गाढमाननं च चुचुंब ह ३९। तयोरथ समायोगो वर्षाणां शतमप्यभूत् । गते वर्षशते पश्चादेकस्मिन्दिवसे द्विजः ४०। स्नातुं ययौ नदीं प्रातः सापि विप्रप्रसंगतः । स्नानं तत्र तथा चक्रे पुराणं श्रुतवानथ ४१। कौर्मं समस्तपापानां नाशनं शिवभक्तिदम् । इदं च पद्यं शुश्राव पुराणज्ञेन भाषितम् ४२। ब्रह्महा मद्यपः स्तेनस्तथैव गुरुतल्पगः । कौर्मं पुराणं श्रुत्वैव मुच्यते पातकात्ततः ४३। श्रुत्वैतद्वचनं विप्रः पौराणिकमभाषत । मया कृतानां पापानां न च संख्यास्ति काचन ४४। अशेषपापसंदोहनाशनं तदिहोच्यताम् । पौराणिक उवाच- आराधय स्वदेवेशं शंकरं त्रिदशेश्वरम् ४५। तस्य संपूजनाद्विप्र सर्वं पापं विनश्यति । पापमेव तमः प्रोक्तं ज्ञानदीपेन नश्यति ४६। अथवा पूजया विप्र समस्ताघविनाशनम् । ज्ञानपूजाविहीनानां नरके पतनं ध्रुवम् ४७। दधीच उवाच- अथ द्विजो ह्यभिगतः शिवालयमनुत्तमम् । द्रोणपुष्पसहस्रेण पूजयामास शंकरम् ४८। गृहं जगाम च ततो भोजनं कृतवानथ । विहाय क्षत्रियां विप्रो जगामेष्टां भुवं ततः ४९। हविष्यमन्नमादाय भुक्त्यशक्तेः शिवालयम् । गत्वा दीपस्थिताज्येन भोजनं कृतवान्बहिः ५०। अथ मृत्युवशं प्राप्तो यमलोकं जगाम वै । यम उवाच- त्वया कृतानां पापानां केषांचिन्नाशनं पुरा ५१। त्वयैकदिवसे पूजा शंकरस्य यतः कृता । तव पापसहस्रं च प्रणष्टं भवतो द्विज ५२। स्थितानामपि पापानां फलं नरकपातनम् । वर्षकोटिद्वयं विप्र श्वानजन्मशतं पुनः ५३। शिवदीपाज्यहरणात्फलं नरकसेवनम् । नरके च स्थितिस्तस्य शतवर्षं सुभीषणम् ५४। कुंभीपाके च काष्ठत्वं भस्म भूत्वा पुनः पुनः । वर्षाणां दशकं त्वेवं कृमिभुक्तिः परं दश ५५। पुनश्च दीपवर्तित्वं वर्षाणां च तथा दश । श्लेष्मामेध्यपुरीषेषु मूत्ररेतोह्रदेषु च ५६। उन्मज्ज्य च निमज्ज्याथ श्लेष्मविण्मलभोजनम् । ततो नरकशेषेण श्वानजन्मशतं परम् ५७। यमवाक्यमिति श्रुत्वा ब्राह्मणो निपपात च । अथ तस्य प्रिया भार्या पतिचिंतापराभवत् ५८। एतस्मिन्नंतरे तस्याः समीपं नारदोऽभ्यगात् । नारदस्य पपातासौ पादयोरतिदुःखिता ५९। तामुत्थाप्य मुनिः शुद्धां गतायुषमभाषत । अयि मुग्धे विशालाक्षि भर्तारं गंतुमर्हसि ६०। भर्ता ते हि विशालाक्षि मृतो बंधुविवर्जितः । न रोदितव्यं ते भद्रे ज्वलनं प्रविशस्व भोः ६१। ब्राह्मण्युवाच- अशक्यं यदि वा शक्यं मया गंतुं मुने वद । अग्निप्रवेशकालो वै व्यतीतो न भवेद्यथा ६२। नारद उवाच- योजनानां शतं त्वेकमितः स्थानात्पुरं हितत् । श्वो दाहः किल विप्रस्य भविता गंतुमर्हसि ६३। अव्ययोवाच- दूरस्थितं कायनाथं गंतुमर्हामि हे मुने । तद्वचस्तु समाकर्ण्य नारदस्तामभाषत ६४। विपंची नालसंस्था त्वं भव गच्छाम्यहं क्षणात् । इत्युदीर्य तदा गत्वा त्वरां चक्रे गतं च तत् ६५। देशं नष्टद्विजस्थानं तामुवाचाव्ययां मुनिः । रोदनं नेह कर्तव्यं यदि तत्राग्निमेष्यसि ६६। पापं यदि कृतं भद्रे परपूरुषसेवनम् । एतद्विशुद्धये पुत्रि प्रायश्चित्तं समाचर ६७। तवोपपातकव्रात नाशो वह्निप्रवेशनात् । नान्यत्पश्यामि नारीणां सर्वपापोपशांतये ६८। अग्निप्रवेशं मुक्त्वैकं प्रायश्चित्तं जगत्त्रये । दधीच उवाच- अथ नारदवाक्येन नोदिता सा वचोऽब्रवीत् ६९। अग्निप्रवेशे नारीणां किं कर्तव्यं महामुने । नारद उवाच- स्नानं मंगलसंस्कारो भूषणांजनधारणम् ७०। गंधपुष्पं तथा धूपं हरिद्राक्षतधारणम् । मंगलं च तथा सूत्रं पादालक्तकमेव च ७१। शक्त्या दानं प्रियोक्तिश्च प्रसन्नास्यत्वमेव च । नानामंगलवाद्यानां श्रवणं गीतकस्य च ७२। व्यभिचारकृते पापे तत्पापस्य प्रशांतये । अतीतं पातकं स्पृष्ट्वा प्रायश्चित्तं तदीरितम् ७३। कुर्यादथ स्वकां भूषां विप्राय प्रतिपादयेत् । भूषाभावे स्वकीयेन प्रायश्चित्तं तु कारयेत् ७४। नान्यथा तस्य पापस्य नाशनं वेति कुत्रचित् । अव्ययोवाच- सर्वमेतत्करिष्यामि हरिद्रा मे न विद्यते ७५। भूषणं किमुत ब्रह्मन्सर्वमेतत्प्रदीयताम् । नारद उवाच- न ह्यस्ति किंचित्सौभाग्यद्रव्यमन्यत्त्वपेक्षया ७६। दधीच उवाच- अथ क्षणेनाभ्यगमत्कैलासं शिवमंदिरम् । गिरिजामथ दृष्ट्वासौ प्रणिपत्येदमब्रवीत् ७७। हरिद्रा दीयतां मातर्भूषणानि च सूत्रकम् । पार्वत्युवाच- विधवायै मया किंचिद्भूषणं दीयतां कथम् ७८। मया दत्ते हि तस्मिन्वै वैधव्यं नोपपद्यते । नारद उवाच- मातर्न विधवा यावद्धवांगं वर्तते स्त्रियः ७९। आदाहात्सूतकं नास्ति तिष्ठेत्सौभाग्यमुत्तमम् । पार्वत्युवाच- न चान्यदेहो मद्भूषां हरिद्रां धर्तुमर्हति ८०। भूषणादौ मया दत्ते चिरंजीवितमिष्यते । दीयते हि जयंत्यैव सर्वमेतत्त्वयोदितम् ८१। जयंतीं स जगामाथ तया दत्तमथाहरत् । स्नपंत्या अव्ययायास्तु हरिद्रां दत्तवान्मुनिः ८२। ततः स सूक्ष्मवसनभूषणानि मुनिर्ददौ । आह चैनां तवांतेष्टिं कः करोति नियुंक्ष्व तम् ८३। अव्ययोवाच- त्वयैव मे समस्तानां क्रियाणां कारणं मुने । पितासि सर्वं कुर्वद्य नमस्ते मुनिसत्तम ८४। दधीच उवाच- अथ तं ब्राह्मणं दग्ध्वा नारदस्तामुवाच ह । अव्यये गच्छ दहनं प्रविश त्वं यदीच्छसि ८५। अथ सा भूषिता साध्वी त्रिःप्रदक्षिणपूर्वकम् । नारदं तु नमस्कृत्य गौरांगीमर्पयन्मनः ८६। सुसूक्ष्मं मंगलंसूत्रं हरिद्रामक्षतांस्तथा । कुसुमानि च वासांसि कस्तूरीचंदनं तथा ८७। सौवर्णकंकतिकां च फलानि विविधानि च । स्वदक्षिणादिवस्त्रांतं स्पर्शयित्वा पृथक्पृथक् ८८। पार्वतीप्रीतिकामा सा पुरंध्रीभ्योऽखिलं ददौ । ज्वालामालाभिराकाशं दहंतमिव चानलम् ८९। त्रिःप्रदक्षिणमागत्य स्थित्वाग्नेः पुरतः सती । इदं प्राह तदा वाक्यं प्रांजलिः प्रहसन्मुखी ९०। अव्ययोवाच- इंद्रादयो दिशांपाला मातर्मेदिनि भास्कर । धर्मादयः सुराः सर्वे शृणुध्वं मम भाषितम् ९१। पाणिपीडनमारभ्य चैतदंतमहर्निशम् । वाङ्मनःकर्मभिर्भर्ता सेवितो यदि भक्तितः ९२। व्यभिचारो यथा न स्यादवस्थात्रितये मम । तेन सत्येन मे पत्या सार्द्धं यानं प्रयच्छत ९३। इत्युक्त्वाथ स्वहस्ताग्रपुष्पकं द्रुतमाक्षिपत् । प्रविष्टा ज्वलनं दीप्तमथापश्यद्विमानकम् ९४। सूर्येण सममुत्कृष्टमप्सरोगीतशोभितम् । आरुरोह विमानं सा भर्त्रा साकं दिवं ययौ ९५। यमः प्राहाथ संपूज्य वनितां तां पतिव्रताम् । अक्षयः स्वर्ग एवेह न च पापं तवास्ति वै ९६। कोटिद्वयसमास्तत्र नरके हंत पातकम् । मृष्टमेव न संदेहः किंतु पातकमेव च ९७। एकं शिवस्य दीपाज्यभक्षणेन समर्जितम् । न वापि नरके पातः श्वानजन्मशतं भवेत् ९८। अव्ययोवाच- अग्निप्रवेशशुद्धानां पुनश्च नरकः कथम् । अग्निप्रवेशात्सर्वेषां पापानां नाशनं भवेत् ९९। यम उवाच- शिवद्रव्यापहारस्य पातकं नैव नश्यति । इत्थमाहपुरा शंभुरन्येषां नाशनं भवेत् १००। अथ स श्वानतामाप्य शताब्दं स्यात्ततः परम् । दधीचमंदिरं प्राप्तो मृत्योरास्य गतो हि सः १०१। तस्य भित्तिसमीपे तु भस्मास्ते ह्यभिमंत्रितम् । भस्मनि श्वा पपाताथ ममार च गतो यमम् १०२। यमः संपूज्यावनतो भवान्पुण्यतमो मुनिः । मद्गेहे भवतः स्थानं न योग्यं गम्यतां बहिः १०३। अथ गत्वा बहिस्तस्थौ सारमेयो यमोदितः । संतापावस्थितं तं च नारदो दृष्टवानमुम् १०४। पप्रच्छ च किमर्थं त्वमिह तिष्ठसि दीप्तिमान् । शिवभस्मस्थितमृतं शैवं जाने महामते १०५। शैवानां पापिनां चापि साहसेन तनुत्यजाम् । यमलोको न चास्तीति शिवाज्ञा शिवनोदिता १०६। दधीच उवाच- इत्थमाभाष्य तं श्वानं कैलासमगमन्मुनिः । दंडवत्प्रणिपत्येशं व्यज्ञापयदथो हरम् १०७। देव कश्चिद्यमपुराद्बहिरास्ते स कुक्कुरः । भस्मन्येव मृतस्तद्वद्भवलोकं स चार्हति १०८। अथ मुख्यगणाविष्टो वीरभद्रः शिवेरितः । आनयामास तं श्वानं दिव्यरूपधरं तदा १०९। महेशपादप्रणतं देवायाथ व्यजिज्ञपत् । आह माहेश्वरो देवं गणमेनं कुरुष्व मे ११०। तथेति च शिवः प्राह गणः श्वानमुखोऽभवत् । दधीच उवाच-। अतुल्यं भस्ममाहात्म्यं मयोक्तं ते शुचिस्मिते १११। इतः परं हि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि सुव्रते ११२। इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शिवराघवसंवादे विभूतिमाहात्म्ये षडुत्तरशततमोऽध्यायः १०६।

śucismitovāca- āyuṣyavarddhanaṃ bhasmāśanaṃ dṛṣṭaṃ mahāmune | paralokagatiṃ dātuṃ śaktametaṃ vadasva me 1| dadhīca uvāca- atra te kathayiṣyāmi itihāsaṃ purātanam | citraguptayamābhyāṃ ca yadvikhyātaṃ babhūva ha 2| mithilāyāṃ purā kaścicchunaḥ paryaṭate kṣudhā | purā janmaśatātpūrvaṃ brāhmaṇaḥ pāpaniścayaḥ 3| pūrvevayasi vedāḍhyaḥ śāstrāḍhyaśca subuddhimān | sa snātuṃ jāhnavīṃ gatvā snānaṃ kṛtvā pitṝnapi 4| devānṛṣīnsamabhyarcya yayau prāttalikāpuram | pratiśrayamatho cakre brāhmaṇasya niveśane 5| tatraikā kṣatriyasutā yauvanasthā hatapriyā | bhraṣṭarājyā ca ṣaṭkoṭi niṣkadravyeṇa saṃyutā 6| bhuktvātha śayitaṃ vipraṃ sarvāvayavasuṃdaram | rātrau caṃdrodaye śuddhe jyotsnāhasitadiṅmukhe 7| brāhmaṇābhyāśamāgatya tamudīkṣyedamabravīt | kutastvamāgato vipra kaṃ vā deśaṃ gamiṣyasi 8| brāhmaṇa uvāca- akālacaryā sarveṣāṃ śaṃkāmutpādayeddhruvam | vayaḥsthayormithovādo rahasye hāsyamaṃdire 9| kṣatriyovāca- kathāprasaṃge yātrāyāṃ tīrthe deśādi viplave | durbhikṣe grāmadahane rahovādo na dūṣitaḥ 10| pratiśrayastu madgehe bhavataiva purā kṛtaḥ | madgehavāsinī cāhaṃ na śaṃkā tviha kasyacit 11| brāhmaṇa uvāca- tūṣṇīṃbhāvo mayā kāryo gaccha tvaṃ śīghramagrataḥ | ityuktā brāhmaṇenāsau manasedamaciṃtayat 12| anena saṃgamo mahyaṃ yathābhūyāttathāvidhi | rodanaṃ tu kariṣyāmi tathā yāsyati sāṃtvitum 13| māṃ ca sāṃtvayituṃ prāpto māṃ samutthāpayiṣyati | ahamuttiṣṭhamānaiva dorlatākaṃṭhasaṃginī 14| kucayugmena tadgātraṃ sparśayaṃtī vimūrcchitā | gatabhānāṃ hi māṃ dṛṣṭvā niṣaṇṇaḥ svayameva saḥ 15| utsaṃge māmakaṃ dehaṃ nidhāsyati dvijāgraṇīḥ | acetaneva vasanamapāsya rudatīva ca 16| susnigdhaṃ romarahitaṃ pakvāśvatthadalākṛti | darśayiṣyāmi tatsthānaṃ kāmagehaṃ sugaṃdhi ca 17| mayaiva viluṭhaṃtyāṃge tasya vastramapāsyate | vilupyamānasaṃ tasya kariṣye svavaśaṃ dvijam 18| adṛṣṭau yādṛśaṃ cittaṃ dṛṣṭau naitādṛśaṃ bhavet | darśane yādṛśaṃ cittaṃ saṃlāpe naiva tādṛśam 19| saṃlāpe yādṛśaṃ cittaṃ hāsyoktau naiva tādṛśam | hāsyoktau yādṛśaṃ cittaṃ sparśane naiva tādṛśam 20| sparśane yādṛśaṃ cittaṃ yonidṛṣṭau na tādṛśam | taddṛṣṭau yādṛśaṃ cittaṃ yonisparśe na tādṛśam 21| bāhumūlakucadvaṃdva svayonisparśadarśanāt | kasya na skhalate ceto retaḥ skannaṃ ca no bhavet 22| dadhīca uvāca- iti saṃciṃtya manasā kṣatriyā gṛhamabhyagāt | svagṛhadvāramāsādya maṃdaṃ maṃdaṃ ruroda vai 23| ciraṃ kālaṃ ca ruditaṃ brāhmaṇaḥ karuṇānidhiḥ 24| strībālavṛddhātura rājayogināṃ viṣāgnitoyādri nipātanādinā | duḥkhasya caivoddharaṇaṃ praśasyate kūpasyadānena samaṃ vadaṃti 25| itthaṃ vicārya vipro'sau śucirbhūtaḥ prasannadhīḥ | tasyāḥ samīpamagamattāmuvāca tato dvijaḥ 26| alaṃ śokena mahatā ihāmutra virodhinā | śarīraśoṣaṇaṃ hyetaccittavidhvaṃsanaṃ tathā 27| tyaja śokamimaṃ bāle na cārthaḥ śocitena vai | śokasya kāraṇaṃ kiṃ vā yenetthaṃ rudyate tvayā 28| dadhīca uvāca- evamuktā dvijenātha na sā kiṃciduvāca ha | mūrcchitevāpatadbhūmau tamadṛṣṭveva vīkṣate 29| tāmathotthāpayāmāsa brāhmaṇaḥ paramārthavit | utthitotthāpitā tena nipapāta punaḥ punaḥ 30| patitāṃ patitāṃ vipro niṣadyotthāpya tāṃ punaḥ | aṃkamāropayāmāsa pramamārja vilocane 31| atha sā mūrcchitevāśu vasanaṃ parimucya tam | darśayaṃtī stanau guhyaṃ bāhumūle vilocane 32| ālaṃbya kaṃṭhe bāhubhyāṃ stanābhyāmaspṛśaddvijam | caṃdrātapaśca viśado maṃdamārutasaṃbhavaḥ 33| atha ciṃtāparo vipro naiva kāryamidaṃ mama | piturvā māturucitaṃ patyurvātha gurostathā 34| asaṃbuddhasya me sarvaṃ viparītaṃ vibhāti vai | atha kāmaḥ samāyāto rahasye sthitayostayoḥ 35| vivyādha niśitairbāṇairdvijaṃ kāmo durātmavān | smarabāṇāturo vipraściṃtayāmāsa kāmukaḥ 36| iyaṃ sucāru sarvāṃgī kāminīva pradṛśyate | nocedyonimukhe hyasyāḥ kathaṃ romāṃcasaṃbhavaḥ 37| tadetasyāḥ kucasparśātsarvaṃ vyaktaṃ bhaviṣyati | iti saṃciṃtya manasā kucau yoniṃ dvijo'spṛśat 38| sāpi mūrcchitarūpeva maṃdasmitamukhābhavat | āliliṃga dvijaṃ gāḍhamānanaṃ ca cucuṃba ha 39| tayoratha samāyogo varṣāṇāṃ śatamapyabhūt | gate varṣaśate paścādekasmindivase dvijaḥ 40| snātuṃ yayau nadīṃ prātaḥ sāpi vipraprasaṃgataḥ | snānaṃ tatra tathā cakre purāṇaṃ śrutavānatha 41| kaurmaṃ samastapāpānāṃ nāśanaṃ śivabhaktidam | idaṃ ca padyaṃ śuśrāva purāṇajñena bhāṣitam 42| brahmahā madyapaḥ stenastathaiva gurutalpagaḥ | kaurmaṃ purāṇaṃ śrutvaiva mucyate pātakāttataḥ 43| śrutvaitadvacanaṃ vipraḥ paurāṇikamabhāṣata | mayā kṛtānāṃ pāpānāṃ na ca saṃkhyāsti kācana 44| aśeṣapāpasaṃdohanāśanaṃ tadihocyatām | paurāṇika uvāca- ārādhaya svadeveśaṃ śaṃkaraṃ tridaśeśvaram 45| tasya saṃpūjanādvipra sarvaṃ pāpaṃ vinaśyati | pāpameva tamaḥ proktaṃ jñānadīpena naśyati 46| athavā pūjayā vipra samastāghavināśanam | jñānapūjāvihīnānāṃ narake patanaṃ dhruvam 47| dadhīca uvāca- atha dvijo hyabhigataḥ śivālayamanuttamam | droṇapuṣpasahasreṇa pūjayāmāsa śaṃkaram 48| gṛhaṃ jagāma ca tato bhojanaṃ kṛtavānatha | vihāya kṣatriyāṃ vipro jagāmeṣṭāṃ bhuvaṃ tataḥ 49| haviṣyamannamādāya bhuktyaśakteḥ śivālayam | gatvā dīpasthitājyena bhojanaṃ kṛtavānbahiḥ 50| atha mṛtyuvaśaṃ prāpto yamalokaṃ jagāma vai | yama uvāca- tvayā kṛtānāṃ pāpānāṃ keṣāṃcinnāśanaṃ purā 51| tvayaikadivase pūjā śaṃkarasya yataḥ kṛtā | tava pāpasahasraṃ ca praṇaṣṭaṃ bhavato dvija 52| sthitānāmapi pāpānāṃ phalaṃ narakapātanam | varṣakoṭidvayaṃ vipra śvānajanmaśataṃ punaḥ 53| śivadīpājyaharaṇātphalaṃ narakasevanam | narake ca sthitistasya śatavarṣaṃ subhīṣaṇam 54| kuṃbhīpāke ca kāṣṭhatvaṃ bhasma bhūtvā punaḥ punaḥ | varṣāṇāṃ daśakaṃ tvevaṃ kṛmibhuktiḥ paraṃ daśa 55| punaśca dīpavartitvaṃ varṣāṇāṃ ca tathā daśa | śleṣmāmedhyapurīṣeṣu mūtraretohradeṣu ca 56| unmajjya ca nimajjyātha śleṣmaviṇmalabhojanam | tato narakaśeṣeṇa śvānajanmaśataṃ param 57| yamavākyamiti śrutvā brāhmaṇo nipapāta ca | atha tasya priyā bhāryā paticiṃtāparābhavat 58| etasminnaṃtare tasyāḥ samīpaṃ nārado'bhyagāt | nāradasya papātāsau pādayoratiduḥkhitā 59| tāmutthāpya muniḥ śuddhāṃ gatāyuṣamabhāṣata | ayi mugdhe viśālākṣi bhartāraṃ gaṃtumarhasi 60| bhartā te hi viśālākṣi mṛto baṃdhuvivarjitaḥ | na roditavyaṃ te bhadre jvalanaṃ praviśasva bhoḥ 61| brāhmaṇyuvāca- aśakyaṃ yadi vā śakyaṃ mayā gaṃtuṃ mune vada | agnipraveśakālo vai vyatīto na bhavedyathā 62| nārada uvāca- yojanānāṃ śataṃ tvekamitaḥ sthānātpuraṃ hitat | śvo dāhaḥ kila viprasya bhavitā gaṃtumarhasi 63| avyayovāca- dūrasthitaṃ kāyanāthaṃ gaṃtumarhāmi he mune | tadvacastu samākarṇya nāradastāmabhāṣata 64| vipaṃcī nālasaṃsthā tvaṃ bhava gacchāmyahaṃ kṣaṇāt | ityudīrya tadā gatvā tvarāṃ cakre gataṃ ca tat 65| deśaṃ naṣṭadvijasthānaṃ tāmuvācāvyayāṃ muniḥ | rodanaṃ neha kartavyaṃ yadi tatrāgnimeṣyasi 66| pāpaṃ yadi kṛtaṃ bhadre parapūruṣasevanam | etadviśuddhaye putri prāyaścittaṃ samācara 67| tavopapātakavrāta nāśo vahnipraveśanāt | nānyatpaśyāmi nārīṇāṃ sarvapāpopaśāṃtaye 68| agnipraveśaṃ muktvaikaṃ prāyaścittaṃ jagattraye | dadhīca uvāca- atha nāradavākyena noditā sā vaco'bravīt 69| agnipraveśe nārīṇāṃ kiṃ kartavyaṃ mahāmune | nārada uvāca- snānaṃ maṃgalasaṃskāro bhūṣaṇāṃjanadhāraṇam 70| gaṃdhapuṣpaṃ tathā dhūpaṃ haridrākṣatadhāraṇam | maṃgalaṃ ca tathā sūtraṃ pādālaktakameva ca 71| śaktyā dānaṃ priyoktiśca prasannāsyatvameva ca | nānāmaṃgalavādyānāṃ śravaṇaṃ gītakasya ca 72| vyabhicārakṛte pāpe tatpāpasya praśāṃtaye | atītaṃ pātakaṃ spṛṣṭvā prāyaścittaṃ tadīritam 73| kuryādatha svakāṃ bhūṣāṃ viprāya pratipādayet | bhūṣābhāve svakīyena prāyaścittaṃ tu kārayet 74| nānyathā tasya pāpasya nāśanaṃ veti kutracit | avyayovāca- sarvametatkariṣyāmi haridrā me na vidyate 75| bhūṣaṇaṃ kimuta brahmansarvametatpradīyatām | nārada uvāca- na hyasti kiṃcitsaubhāgyadravyamanyattvapekṣayā 76| dadhīca uvāca- atha kṣaṇenābhyagamatkailāsaṃ śivamaṃdiram | girijāmatha dṛṣṭvāsau praṇipatyedamabravīt 77| haridrā dīyatāṃ mātarbhūṣaṇāni ca sūtrakam | pārvatyuvāca- vidhavāyai mayā kiṃcidbhūṣaṇaṃ dīyatāṃ katham 78| mayā datte hi tasminvai vaidhavyaṃ nopapadyate | nārada uvāca- mātarna vidhavā yāvaddhavāṃgaṃ vartate striyaḥ 79| ādāhātsūtakaṃ nāsti tiṣṭhetsaubhāgyamuttamam | pārvatyuvāca- na cānyadeho madbhūṣāṃ haridrāṃ dhartumarhati 80| bhūṣaṇādau mayā datte ciraṃjīvitamiṣyate | dīyate hi jayaṃtyaiva sarvametattvayoditam 81| jayaṃtīṃ sa jagāmātha tayā dattamathāharat | snapaṃtyā avyayāyāstu haridrāṃ dattavānmuniḥ 82| tataḥ sa sūkṣmavasanabhūṣaṇāni munirdadau | āha caināṃ tavāṃteṣṭiṃ kaḥ karoti niyuṃkṣva tam 83| avyayovāca- tvayaiva me samastānāṃ kriyāṇāṃ kāraṇaṃ mune | pitāsi sarvaṃ kurvadya namaste munisattama 84| dadhīca uvāca- atha taṃ brāhmaṇaṃ dagdhvā nāradastāmuvāca ha | avyaye gaccha dahanaṃ praviśa tvaṃ yadīcchasi 85| atha sā bhūṣitā sādhvī triḥpradakṣiṇapūrvakam | nāradaṃ tu namaskṛtya gaurāṃgīmarpayanmanaḥ 86| susūkṣmaṃ maṃgalaṃsūtraṃ haridrāmakṣatāṃstathā | kusumāni ca vāsāṃsi kastūrīcaṃdanaṃ tathā 87| sauvarṇakaṃkatikāṃ ca phalāni vividhāni ca | svadakṣiṇādivastrāṃtaṃ sparśayitvā pṛthakpṛthak 88| pārvatīprītikāmā sā puraṃdhrībhyo'khilaṃ dadau | jvālāmālābhirākāśaṃ dahaṃtamiva cānalam 89| triḥpradakṣiṇamāgatya sthitvāgneḥ purataḥ satī | idaṃ prāha tadā vākyaṃ prāṃjaliḥ prahasanmukhī 90| avyayovāca- iṃdrādayo diśāṃpālā mātarmedini bhāskara | dharmādayaḥ surāḥ sarve śṛṇudhvaṃ mama bhāṣitam 91| pāṇipīḍanamārabhya caitadaṃtamaharniśam | vāṅmanaḥkarmabhirbhartā sevito yadi bhaktitaḥ 92| vyabhicāro yathā na syādavasthātritaye mama | tena satyena me patyā sārddhaṃ yānaṃ prayacchata 93| ityuktvātha svahastāgrapuṣpakaṃ drutamākṣipat | praviṣṭā jvalanaṃ dīptamathāpaśyadvimānakam 94| sūryeṇa samamutkṛṣṭamapsarogītaśobhitam | āruroha vimānaṃ sā bhartrā sākaṃ divaṃ yayau 95| yamaḥ prāhātha saṃpūjya vanitāṃ tāṃ pativratām | akṣayaḥ svarga eveha na ca pāpaṃ tavāsti vai 96| koṭidvayasamāstatra narake haṃta pātakam | mṛṣṭameva na saṃdehaḥ kiṃtu pātakameva ca 97| ekaṃ śivasya dīpājyabhakṣaṇena samarjitam | na vāpi narake pātaḥ śvānajanmaśataṃ bhavet 98| avyayovāca- agnipraveśaśuddhānāṃ punaśca narakaḥ katham | agnipraveśātsarveṣāṃ pāpānāṃ nāśanaṃ bhavet 99| yama uvāca- śivadravyāpahārasya pātakaṃ naiva naśyati | itthamāhapurā śaṃbhuranyeṣāṃ nāśanaṃ bhavet 100| atha sa śvānatāmāpya śatābdaṃ syāttataḥ param | dadhīcamaṃdiraṃ prāpto mṛtyorāsya gato hi saḥ 101| tasya bhittisamīpe tu bhasmāste hyabhimaṃtritam | bhasmani śvā papātātha mamāra ca gato yamam 102| yamaḥ saṃpūjyāvanato bhavānpuṇyatamo muniḥ | madgehe bhavataḥ sthānaṃ na yogyaṃ gamyatāṃ bahiḥ 103| atha gatvā bahistasthau sārameyo yamoditaḥ | saṃtāpāvasthitaṃ taṃ ca nārado dṛṣṭavānamum 104| papraccha ca kimarthaṃ tvamiha tiṣṭhasi dīptimān | śivabhasmasthitamṛtaṃ śaivaṃ jāne mahāmate 105| śaivānāṃ pāpināṃ cāpi sāhasena tanutyajām | yamaloko na cāstīti śivājñā śivanoditā 106| dadhīca uvāca- itthamābhāṣya taṃ śvānaṃ kailāsamagamanmuniḥ | daṃḍavatpraṇipatyeśaṃ vyajñāpayadatho haram 107| deva kaścidyamapurādbahirāste sa kukkuraḥ | bhasmanyeva mṛtastadvadbhavalokaṃ sa cārhati 108| atha mukhyagaṇāviṣṭo vīrabhadraḥ śiveritaḥ | ānayāmāsa taṃ śvānaṃ divyarūpadharaṃ tadā 109| maheśapādapraṇataṃ devāyātha vyajijñapat | āha māheśvaro devaṃ gaṇamenaṃ kuruṣva me 110| tatheti ca śivaḥ prāha gaṇaḥ śvānamukho'bhavat | dadhīca uvāca-| atulyaṃ bhasmamāhātmyaṃ mayoktaṃ te śucismite 111| itaḥ paraṃ hi kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi suvrate 112| iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śivarāghavasaṃvāde vibhūtimāhātmye ṣaḍuttaraśatatamo'dhyāyaḥ 106|