Chapter 109

शंभुरुवाच- अत्र ते कीर्तयिष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । श्रुत्वा यां प्राप धर्मात्मा शिवभक्तिमनुत्तमाम् १। इक्ष्वाकुर्नाम विप्रेंद्रो महाविद्यो महामतिः । बहुशास्त्रप्रवीणश्च नीतिशास्त्रविशारदः २। न यष्टा न च दाता च न देवानां च पूजकः । न चाध्यापयिता वेदं न व्याख्याता श्रुतस्य च ३। न पुराणेतिहासानां श्रुतीनामागमस्य वा । यत्नाद्भोक्ता तथा देहसंस्कारैकप्रवर्तकः ४। तादृशस्य द्विजस्याथ समालक्ष्यायुरत्यगात् । लक्षांतरे तथैकस्मिन्वत्सरे मासि पंचमे ५। तृतीय दिवसे रात्र्यां पुराणं श्रुतवानिदम् । स्वसंपादितवित्तस्य येन दानं न वै कृतम् ६। दिनेदिने भुज्यमानं निःसारं स्यात्क्रमेण हि । वर्षाण्येव च तावंति नरके पच्यते ध्रुवम् ७। कृमियोनिसहस्रं च अनुभूय ततः परम् । दरिद्रो व्याधितोऽबंधुर्दुष्टभार्यो बहुप्रजः ८। दिनेदिने भिक्षितेन याचितेन च जीवनम् । यन्न क्वापि च बीजानां मग्नानामथ मार्गणात् ९। लब्धेनजीवनं कर्म भृत्यानामथ जीवनम् । मध्ये श्रोत्रविहीनश्च नेत्रहीनः स्खलन्मलः १०। एवं पुराणं श्रुत्वा साविक्ष्वाकुर्भृशदुःखितः । मनसा चिंतयच्चेदं स्मारं स्मारं द्विजाधमः ११। रूपपुष्पैर्माहिष्मयी दुर्गापि फलवर्जिता । तथा पुराणरहिता विद्या नो गतिदर्शनी १२। बहुशास्त्रं समभ्यस्य बहुवेदान्सविस्तरान् । पुंसोश्रुतपुराणस्य सम्यग्याति न दर्शनम् १३। शंभुरुवाच- एवं चिंतयतस्तस्य अकालमरणं त्वभूत् । यमलोकं गतश्चाथ यमेन परिभाषितः १४। यम उवाच- अनेकपापयुक्तोसि पुण्यं नैव महत्तव । न वेदाध्यापनात्प्राप्तं पापं च विदितं तव १५। कोटिवर्षाणि नरके तवस्थितिरिति द्विज । आयुरस्ति तवात्यल्पं गम्यतां पौर्विकीं तनुम् १६। कुरु पुण्यं हितं दानं देवतापूजनं जपम् । सांगमध्यापनं विप्र भोजनं भस्मधारणम् १७। भज विश्वेश्वरं देवं देवदेवमुमापतिम् । तस्य प्रयत्नमात्रेण मम लोकं न गच्छसि १८। यत्किंचित्प्रत्यहं पापिन्पुराणं शृणु सादरम् । ततस्तच्छ्रवणादेव नेक्षसे मम यातनाः १९। यमस्य वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणः स्वां ययौ तनुम् । अथेशपूजनकृते यत्नमास्थाय स द्विजः २०। अगमन्मुनिवर्यं तु जाबालिशिवपूजकम् । तपः स्वाध्यायसंपन्नं श्रुतिस्मृतिविवेचकम् २१। पुराणतत्त्ववेत्तारं लक्षशिष्यसमावृतम् । जराशिथिलसर्वांगं वेदवेदांगपारगम् २२। द्रष्टुकामो ययौ शैलं मंदरं चारुकंदरम् । नानाविहंगसंपूर्णं नानापुष्पलतावृतम् २३। सर्वर्तुकुसुमोपेतं नानागंधोपशोभितम् । किन्नराणां च मिथुनैर्गीतपूर्णमहागुहम् २४। अनेकरूपलावण्य वनितोषितपादपम् । लंबमानविचित्राभिस्ताभिः शोभितपादपम् २५। रतिश्रमप्रसुप्तानां बोधनादितषट्पदम् । कूजंति च पिकाः कामं वियुक्तानां युजे किल २६। नानामुनिगणाकीर्णं प्रशांतमृगचारिणम् । अप्सरोगणसंकीर्णं गंधर्वगणसेवितम् २७। नानासिद्धमुखोद्भूतगीतपूर्णवनांतरम् । विचित्रफलसंपूर्णं नानादेवालयान्वितम् २८। प्रासादशतसंबाधं नानागृहसमन्वितम् । सिंहाननैर्गजमुखैरुलूकवदनैरथ २९। अमुखैर्विमुखैरुग्रैरर्द्धवक्त्रैर्मृगीमुखैः । रुरुजंतुकगोधाहि वानरर्क्षमुखैरपि ३०। व्याघ्रवृश्चिकभल्लूष्ट्रश्वानगर्दभतुंडकैः । समस्तजीववदनसदृशास्यैर्गणेश्वरैः । वल्लीमुखैर्वृक्षमुखैः शिलावक्त्रैरयोमुखैः ३१। शंखमुक्तादिजलजवदनैरुपशोभितम् । अधिकांगैरनंगैश्च जटिलैः शिखिमुंडितैः ३२। पत्रिवक्त्रैर्द्विषड्वक्त्रैस्त्रिविग्रहमुखैरपि । घंटास्यैः शूर्पवदनकर्णपादमुखैरपि ३३। घंटामुखैर्वेणुमुखैः किंकिणीवदनैरपि । यादृग्वस्तु जगत्यस्ति तादृशास्यैरयोमुखैः ३४। कैश्चिन्निभृतकंदर्परूपलावण्यकोमलैः । कोटिसूर्यप्रतीकाशैश्चंद्र कोटिसमप्रभैः ३५। नानावर्णैर्विश्वमुखैर्विश्वरूपैश्चतुर्मुखैः । द्विमुखैः पंचवक्त्रैश्च त्रिमुखैः षण्मुखैरपि ३६। एकानेकमुखैः शांतैः सर्वदा सुखिभिर्युतम् । नानाभोगसमृद्धैश्च रतिकामसमैरपि ३७। लक्ष्मीनारायणमुखैरुमेशसमविग्रहैः । नानारूपधरैश्चान्यैः सेवितं मंदराचलम् ३८। धेनवो यत्र वेदाश्च मीमांसावत्स संयुताः । धर्मादयः सवर्ष्माणः पुराणानि च कर्मणा ३९। स्मृतीतिहासजातानि आगमाश्च शरीरिणः । स्थिताश्च मंदरे यत्र सशैलः पापनाशनः ४०। तस्य मध्ये महापुण्यं पुरं परमशोभितम् । वापीतडागोपवनप्रासादशतशोभितम् ४१। सप्तप्राकारपरिखं रत्नाट्टालकसंयुतम् । गोपुरैर्नवभिर्युक्तं विचित्रगृहसंयुतम् ४२। यस्य चाप्रतिमं तेज उष्णशीतादिवर्जितम् । तन्मध्ये नगरी पुण्या तन्मध्ये च सभा शुभा ४३। तस्यां भद्रासनं मध्ये वेदपादविचित्रितम् । सर्वोपनिषदाकॢप्तं पादपीठं सुशोभनम् ४४। पुराणान्यागमास्तस्य स्वस्तीति शिवपादयोः । तत्रासीनो महायोगी गोक्षीरसदृशाकृतिः ४५। मंदस्मितसुचार्वास्योद्व्यष्टवर्षवयाः प्रभुः । दधान उरसामालां मणिरुद्राक्षकल्पिताम् ४६। बिभ्राण उपवीतं च कर्णिकारसमद्युतिः । सुरत्नकुंडलो देवः किरीटकनकांबरः ४७। नानाभूषणसंयुक्तो नानागंधविलेपनः । वामांकन्यस्तगिरिजो वीक्षमाणस्तदाननम् ४८। मुग्धां च सुमुखीं बालां नवयौवनशोभिताम् । भूषितां चारुसर्वांगीं बिभ्रतीं कनकांबुजम् ४९। आलिंग्य वामेनकरेण देवीं दक्षेण तस्या मुखमुन्नमय्य । स्पृष्ट्वा शिरो वामकरेण तस्या दक्षेण कुर्वंस्तिलकं च देवः ५०। भक्तिर्वीजयते देवं प्रणव व्यजनेन च । पूजाकांतापि कुसुमैर्मालां देवाय बिभ्रती ५१। ज्ञप्तिर्विरक्तिर्वनिते बिभ्रत्यौ योगचामरे । समाधिः कार्यकर्तास्य धारणायोषिदस्य च ५२। यमाश्चनियमाश्चैव किंकरास्तस्य कीर्तिताः । प्राणायामः पुरोधास्तु प्रत्याहारः सुवर्णधृक् ५३। ध्यानं च द्रविणाध्यक्षः सत्यं सेनापतिस्तथा । ब्रह्मप्रभृतिकीटांताः पशवस्तत्पतिः शिवः ५४। पशूनां पालको धर्मः स्यादधर्मश्च तस्करः । मायापाशेन ते बद्धा मोचनी काशिका मृतिः ५५। नानाविधाश्च प्रमदा देवदेवमुमापतिम् । एतादृशमुमानाथं कोटिजंतुरनुस्मरेत् ५६। इष्टान्भोगानवाप्याथ शिवलोके महीयते । ब्रह्मविष्णुमहेंद्राद्यास्तत्पुरद्वारपालकाः ५७। लक्ष्मीसरस्वतीदेव्यौ देहल्याद्यर्च्चनेक्षितेः । नियुक्ते देवदेवस्य देवाश्च सुरयोषितः ५८। दास्यो देवाः समस्ताश्च दासा यस्य महात्मनः । एतादृशमहाशैलमिक्ष्वाकुः संददर्श ह ५९। मुनिं प्रणम्य जाबालिमिदमाह वचस्तदा । गंतुकामो महाशैलं शक्तोस्यस्मिन्न वा मुने ६०। ममायुरल्पं कथितं यमेन ज्ञानिना पुरा ६१। नरकश्च बहुःप्रोक्तः कथं श्रेयो भविष्यति । जाबालिरुवाच- मयापि सर्वमेतत्ते ज्ञातं दिव्येन चक्षुषा ६२। आयुर्दशदिनं ब्रह्मन्विद्वानपि न धर्मकृत् । न तपस्ते ह्यनभ्यासान्न च योगोऽल्पकालतः ६३। न दानं द्रविणाभावादसामर्थ्यात्तथार्हणा । न यज्ञो न व्रतं पूर्तं न च पुण्यमनायुषः ६४। न चाध्यापनतीर्थादि सेवाकालविरोधतः । तस्मात्तत्पापनाशाय प्रायश्चित्तं न विद्यते ६५। गतिप्रदं तथा धर्मं गच्छ वा तिष्ठ वा मुने । इक्ष्वाकुरुवाच-। यावज्जीवं प्रतिज्ञाय क्रियते यो वृषो द्विज ६६। तेन पापपरीहारो भविष्यति सुनिश्चितम् । तं ब्रूहि येन धर्मेण मम पापं प्रणश्यति ६७। केन वा पुण्ययोगेन स्वर्गतिश्च भविष्यति । शरणं भव विप्रर्षे नरकादतिबिभ्यतः ६८। सर्वधर्मफलं प्राहुः शरणागतपालनम् । जाबालिरुवाच- सत्यं स्वल्पेन कालेन न तादृग्लभ्यते वृषः ६९। अमृतेत्वनृते शक्यं वक्तुं स्वप्नांतरेष्वपि । रहस्यमेकं किंचित्तु यस्य कस्यापि नोच्यते ७०। इक्ष्वाकुरुवाच- शरणं पालय मुने कालो मे निर्गमिष्यति । जाबालिरुवाच- मम प्राणाधिकं विप्र रहस्यं श्रुतिचोदितम् ७१। शिवलिंगार्चनं नाम ब्रह्मादिभिरनुष्ठितम् । समस्तपापशमनं सर्वोपद्रवनाशनम् ७२। भुक्तिमुक्तिप्रदं तस्माच्छिवपूजां समाचर । नातिक्रामेद्यदि मुने शिवलिंगार्चनं शुभम् ७३। यः शंभुपूजां विच्छिंद्यात्तेन च्छिन्नं हि मे शिरः । वरं शूलविनिक्षेपो वरं शाल्मलिकर्षणम् ७४। वरं प्राणपरित्यागो नैव पूजाव्यतिक्रमः । वरं वह्निप्रपतनं वरं चाधःशिरः कृतम् ७५। वरं स्वमलभुक्तिर्वा नेशपूजाव्यतिक्रमः । अपूजयित्वा चेशानं यो हि भुंक्ते नराधमः ७६। पापानामन्नरूपाणां तस्य भोजनमुच्यते । अनुच्चार्य पदं शंभोर्भुङ्क्ते यदि च खादति ७७। शिवेति मंगलं नाम यस्य वाचि प्रवर्तते । भस्मीभवंति तस्याशु महापातककोटयः ७८। शिवं प्रदक्षिणीकृत्य यो नमस्यति मानवः । भूमेः प्रदक्षिणं कृत्वा यत्तत्पुण्यमवाप्नुयात् ७९। प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा नमस्कारं च पंचधा । पुनः प्रदक्षिणं कृत्वा नत्वा मुच्येत पातकैः ८०। सर्ववाद्यानि यः कुर्यात्कारयेद्वा शिवालये । बलेन महता युक्तो वेदसेव्यत्र जायते ८१। श्रावयेद्यः पुराणानि देवदेवं त्रिलोचनम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो वसेच्छिवपुरे कृती ८२। तं नित्यमादरेणेशो वक्ति वाक्यं प्रियं सदा । एतत्संक्षेपतः प्रोक्तमीशपूजनमुत्तमम् ८३। अल्पायुश्च भवान्विप्र शिवपूजनमाचर । त्रिकालं वा द्विकालं वा एककालमथापि वा ८४। यामं यामार्धमथवा शिवपूजनमाचर । वानप्रस्थाश्रमो भूत्वा वानप्रस्थकृताश्रयः ८५। वानप्रस्थप्रसूनैश्च प्रातःपूजय शंकरम् । श्रीफलैः शतपत्रैश्च पद्मसौगंधिकैरपि ८६। नीपैर्जपाभिः पुन्नागैः करवीरैश्च पाटलैः । तुलस्याच रविदलैरपराजितया तथा ८७। अपामार्गदलै रुद्र जटादमनकेन च । सर्वैरेभिः समफलैर्बिल्वपत्रैश्च धूर्तकैः ८८। द्रोणैः शिरीषैः शक्तैश्च दूर्वया कोरकैरपि । नंद्यावर्तैरक्षतैश्च तिलमिश्रैश्च केवलैः ८९। अन्यैरपि यथाशक्ति प्रातः संपूजयेच्छिवम् । कर्णिकारैश्च सौवर्णर्दूवर्ययापि शिवार्चनम् ९०। मुकुलैर्नार्चयेद्देवं चंपकैर्जलजं विना । जलजानां च सर्वेषां पत्राणामक्षतस्य च ९१। कुशपुष्पस्य रजतसुवर्णकृतयोरपि । अन्यत्कृत्वा यथा यत्तु तैलपक्वं भवेन्नृप ९२। न तत्पर्युषितं प्रोक्तमपूपादि गमिष्यति । उक्षितं यत्फलायुक्तं तैलक्षाराम्लजीरकैः ९३। जले तत्प्रोक्षितं मूलफलशाकादिकं नृप । न च पर्युषितं प्रोक्तं गंगातोयं च सागरम् ९४। महानदीजलं सर्वं केदारजलमेव च । ह्रदरूपेण यत्तीर्थं कूपतीर्थेन राघव ९५। तडागवापीसरसां कूपेनापां च यद्भवेत् । तत्तीर्थतोयं सर्वं च न च पर्युषितं भवेत् ९६। न रात्रौ जलमाहार्यं दिवा संपादयेज्जलम् । ससैकतं तथा धार्यं न च पर्युषितं हि तत् ९७। एवं विदित्वा पूजां त्वं शिवलिंगे समाचर । शंभुरुवाच- एवमुक्तोथ मुनिना इक्ष्वाकुर्ब्राह्मणप्रियः ९८। शिवपूजापरो भूत्वा दिनाष्टकमतिष्ठत । नवमेऽथ दिने प्राप्ते प्रातःकाले कृतार्चनः ९९। मरणावसरे प्राप्ते शिवपूजां विधाय सः । स्वान्प्राणानुपहाराय तत्याजैव महेशितुः १००। मृतं तमथ विज्ञाय यमदूताः समागताः । यमलोकप्रापका ये यतमास्थाय तस्थिरे १०१। शैवाश्चापि समायाता दूता वह्निमुखादयः । तेषामन्योन्यवादोभून्मामको मामकस्त्विति १०२। अथ यामः पाशपाणिः शिवदूतमथार्दयत् । अथ वह्निमुखः क्रुद्धो यमदूतशतं ततः १०३। महाकायस्तथा भूत्वा गृहीत्वा च करेण तत् । शिरांसि च तथैकेनापीड्य चिच्छेद शष्पवत् १०४। मारयित्वा ततो दूतानादायेक्ष्वाकुमभ्यगात् । निवेदयामास च तं वीरभद्राय धीमते १०५। स चापि शंकरायाथ तं प्राह च महेश्वरः । त्वयाष्टदिनपूजैव कृता कृष्णा दिने दिने १०६। त्वमनिंदः पुरा मां च लिंगं शिश्नाग्रमित्युत । तेनैव पापयोगेन शिश्नवक्त्रो भविष्यसि १०७। शिश्नाग्रे विवरं चक्रं जिह्वानासादिवर्जितः । पूर्वं मन्नामवक्तृत्वाद्वक्ता चापि भविष्यसि १०८। अथेशवचनात्सोपि तथाभूतोभवत्क्षणात् । शंभुरुवाच- य इदं शृणुयान्नित्यं पुराणाख्यानमुत्तमम् १०९। विमुक्तपापबंधश्च शिवभक्तो भविष्यति । स याति च शिवस्थाने वक्ता चापि तथा भवेत् ११०। यश्च वक्ति कथामेनां हरेण सदृशो भवेत् । उक्त्वा कथामिमां पूर्वमधीरो नाम भूमिपः १११। स्वर्गं स गतवान्राजा कृतपापोथ भार्यया ११२। इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शिवराघवसंवादे विभूतिमाहात्म्येन। नवोत्तरशततमोऽध्यायः १०९ ।

śaṃbhuruvāca- atra te kīrtayiṣyāmi kathāṃ pāpapraṇāśinīm | śrutvā yāṃ prāpa dharmātmā śivabhaktimanuttamām 1| ikṣvākurnāma vipreṃdro mahāvidyo mahāmatiḥ | bahuśāstrapravīṇaśca nītiśāstraviśāradaḥ 2| na yaṣṭā na ca dātā ca na devānāṃ ca pūjakaḥ | na cādhyāpayitā vedaṃ na vyākhyātā śrutasya ca 3| na purāṇetihāsānāṃ śrutīnāmāgamasya vā | yatnādbhoktā tathā dehasaṃskāraikapravartakaḥ 4| tādṛśasya dvijasyātha samālakṣyāyuratyagāt | lakṣāṃtare tathaikasminvatsare māsi paṃcame 5| tṛtīya divase rātryāṃ purāṇaṃ śrutavānidam | svasaṃpāditavittasya yena dānaṃ na vai kṛtam 6| dinedine bhujyamānaṃ niḥsāraṃ syātkrameṇa hi | varṣāṇyeva ca tāvaṃti narake pacyate dhruvam 7| kṛmiyonisahasraṃ ca anubhūya tataḥ param | daridro vyādhito'baṃdhurduṣṭabhāryo bahuprajaḥ 8| dinedine bhikṣitena yācitena ca jīvanam | yanna kvāpi ca bījānāṃ magnānāmatha mārgaṇāt 9| labdhenajīvanaṃ karma bhṛtyānāmatha jīvanam | madhye śrotravihīnaśca netrahīnaḥ skhalanmalaḥ 10| evaṃ purāṇaṃ śrutvā sāvikṣvākurbhṛśaduḥkhitaḥ | manasā ciṃtayaccedaṃ smāraṃ smāraṃ dvijādhamaḥ 11| rūpapuṣpairmāhiṣmayī durgāpi phalavarjitā | tathā purāṇarahitā vidyā no gatidarśanī 12| bahuśāstraṃ samabhyasya bahuvedānsavistarān | puṃsośrutapurāṇasya samyagyāti na darśanam 13| śaṃbhuruvāca- evaṃ ciṃtayatastasya akālamaraṇaṃ tvabhūt | yamalokaṃ gataścātha yamena paribhāṣitaḥ 14| yama uvāca- anekapāpayuktosi puṇyaṃ naiva mahattava | na vedādhyāpanātprāptaṃ pāpaṃ ca viditaṃ tava 15| koṭivarṣāṇi narake tavasthitiriti dvija | āyurasti tavātyalpaṃ gamyatāṃ paurvikīṃ tanum 16| kuru puṇyaṃ hitaṃ dānaṃ devatāpūjanaṃ japam | sāṃgamadhyāpanaṃ vipra bhojanaṃ bhasmadhāraṇam 17| bhaja viśveśvaraṃ devaṃ devadevamumāpatim | tasya prayatnamātreṇa mama lokaṃ na gacchasi 18| yatkiṃcitpratyahaṃ pāpinpurāṇaṃ śṛṇu sādaram | tatastacchravaṇādeva nekṣase mama yātanāḥ 19| yamasya vacanaṃ śrutvā brāhmaṇaḥ svāṃ yayau tanum | atheśapūjanakṛte yatnamāsthāya sa dvijaḥ 20| agamanmunivaryaṃ tu jābāliśivapūjakam | tapaḥ svādhyāyasaṃpannaṃ śrutismṛtivivecakam 21| purāṇatattvavettāraṃ lakṣaśiṣyasamāvṛtam | jarāśithilasarvāṃgaṃ vedavedāṃgapāragam 22| draṣṭukāmo yayau śailaṃ maṃdaraṃ cārukaṃdaram | nānāvihaṃgasaṃpūrṇaṃ nānāpuṣpalatāvṛtam 23| sarvartukusumopetaṃ nānāgaṃdhopaśobhitam | kinnarāṇāṃ ca mithunairgītapūrṇamahāguham 24| anekarūpalāvaṇya vanitoṣitapādapam | laṃbamānavicitrābhistābhiḥ śobhitapādapam 25| ratiśramaprasuptānāṃ bodhanāditaṣaṭpadam | kūjaṃti ca pikāḥ kāmaṃ viyuktānāṃ yuje kila 26| nānāmunigaṇākīrṇaṃ praśāṃtamṛgacāriṇam | apsarogaṇasaṃkīrṇaṃ gaṃdharvagaṇasevitam 27| nānāsiddhamukhodbhūtagītapūrṇavanāṃtaram | vicitraphalasaṃpūrṇaṃ nānādevālayānvitam 28| prāsādaśatasaṃbādhaṃ nānāgṛhasamanvitam | siṃhānanairgajamukhairulūkavadanairatha 29| amukhairvimukhairugrairarddhavaktrairmṛgīmukhaiḥ | rurujaṃtukagodhāhi vānararkṣamukhairapi 30| vyāghravṛścikabhallūṣṭraśvānagardabhatuṃḍakaiḥ | samastajīvavadanasadṛśāsyairgaṇeśvaraiḥ | vallīmukhairvṛkṣamukhaiḥ śilāvaktrairayomukhaiḥ 31| śaṃkhamuktādijalajavadanairupaśobhitam | adhikāṃgairanaṃgaiśca jaṭilaiḥ śikhimuṃḍitaiḥ 32| patrivaktrairdviṣaḍvaktraistrivigrahamukhairapi | ghaṃṭāsyaiḥ śūrpavadanakarṇapādamukhairapi 33| ghaṃṭāmukhairveṇumukhaiḥ kiṃkiṇīvadanairapi | yādṛgvastu jagatyasti tādṛśāsyairayomukhaiḥ 34| kaiścinnibhṛtakaṃdarparūpalāvaṇyakomalaiḥ | koṭisūryapratīkāśaiścaṃdra koṭisamaprabhaiḥ 35| nānāvarṇairviśvamukhairviśvarūpaiścaturmukhaiḥ | dvimukhaiḥ paṃcavaktraiśca trimukhaiḥ ṣaṇmukhairapi 36| ekānekamukhaiḥ śāṃtaiḥ sarvadā sukhibhiryutam | nānābhogasamṛddhaiśca ratikāmasamairapi 37| lakṣmīnārāyaṇamukhairumeśasamavigrahaiḥ | nānārūpadharaiścānyaiḥ sevitaṃ maṃdarācalam 38| dhenavo yatra vedāśca mīmāṃsāvatsa saṃyutāḥ | dharmādayaḥ savarṣmāṇaḥ purāṇāni ca karmaṇā 39| smṛtītihāsajātāni āgamāśca śarīriṇaḥ | sthitāśca maṃdare yatra saśailaḥ pāpanāśanaḥ 40| tasya madhye mahāpuṇyaṃ puraṃ paramaśobhitam | vāpītaḍāgopavanaprāsādaśataśobhitam 41| saptaprākāraparikhaṃ ratnāṭṭālakasaṃyutam | gopurairnavabhiryuktaṃ vicitragṛhasaṃyutam 42| yasya cāpratimaṃ teja uṣṇaśītādivarjitam | tanmadhye nagarī puṇyā tanmadhye ca sabhā śubhā 43| tasyāṃ bhadrāsanaṃ madhye vedapādavicitritam | sarvopaniṣadākḷptaṃ pādapīṭhaṃ suśobhanam 44| purāṇānyāgamāstasya svastīti śivapādayoḥ | tatrāsīno mahāyogī gokṣīrasadṛśākṛtiḥ 45| maṃdasmitasucārvāsyodvyaṣṭavarṣavayāḥ prabhuḥ | dadhāna urasāmālāṃ maṇirudrākṣakalpitām 46| bibhrāṇa upavītaṃ ca karṇikārasamadyutiḥ | suratnakuṃḍalo devaḥ kirīṭakanakāṃbaraḥ 47| nānābhūṣaṇasaṃyukto nānāgaṃdhavilepanaḥ | vāmāṃkanyastagirijo vīkṣamāṇastadānanam 48| mugdhāṃ ca sumukhīṃ bālāṃ navayauvanaśobhitām | bhūṣitāṃ cārusarvāṃgīṃ bibhratīṃ kanakāṃbujam 49| āliṃgya vāmenakareṇa devīṃ dakṣeṇa tasyā mukhamunnamayya | spṛṣṭvā śiro vāmakareṇa tasyā dakṣeṇa kurvaṃstilakaṃ ca devaḥ 50| bhaktirvījayate devaṃ praṇava vyajanena ca | pūjākāṃtāpi kusumairmālāṃ devāya bibhratī 51| jñaptirviraktirvanite bibhratyau yogacāmare | samādhiḥ kāryakartāsya dhāraṇāyoṣidasya ca 52| yamāścaniyamāścaiva kiṃkarāstasya kīrtitāḥ | prāṇāyāmaḥ purodhāstu pratyāhāraḥ suvarṇadhṛk 53| dhyānaṃ ca draviṇādhyakṣaḥ satyaṃ senāpatistathā | brahmaprabhṛtikīṭāṃtāḥ paśavastatpatiḥ śivaḥ 54| paśūnāṃ pālako dharmaḥ syādadharmaśca taskaraḥ | māyāpāśena te baddhā mocanī kāśikā mṛtiḥ 55| nānāvidhāśca pramadā devadevamumāpatim | etādṛśamumānāthaṃ koṭijaṃturanusmaret 56| iṣṭānbhogānavāpyātha śivaloke mahīyate | brahmaviṣṇumaheṃdrādyāstatpuradvārapālakāḥ 57| lakṣmīsarasvatīdevyau dehalyādyarccanekṣiteḥ | niyukte devadevasya devāśca surayoṣitaḥ 58| dāsyo devāḥ samastāśca dāsā yasya mahātmanaḥ | etādṛśamahāśailamikṣvākuḥ saṃdadarśa ha 59| muniṃ praṇamya jābālimidamāha vacastadā | gaṃtukāmo mahāśailaṃ śaktosyasminna vā mune 60| mamāyuralpaṃ kathitaṃ yamena jñāninā purā 61| narakaśca bahuḥproktaḥ kathaṃ śreyo bhaviṣyati | jābāliruvāca- mayāpi sarvametatte jñātaṃ divyena cakṣuṣā 62| āyurdaśadinaṃ brahmanvidvānapi na dharmakṛt | na tapaste hyanabhyāsānna ca yogo'lpakālataḥ 63| na dānaṃ draviṇābhāvādasāmarthyāttathārhaṇā | na yajño na vrataṃ pūrtaṃ na ca puṇyamanāyuṣaḥ 64| na cādhyāpanatīrthādi sevākālavirodhataḥ | tasmāttatpāpanāśāya prāyaścittaṃ na vidyate 65| gatipradaṃ tathā dharmaṃ gaccha vā tiṣṭha vā mune | ikṣvākuruvāca-| yāvajjīvaṃ pratijñāya kriyate yo vṛṣo dvija 66| tena pāpaparīhāro bhaviṣyati suniścitam | taṃ brūhi yena dharmeṇa mama pāpaṃ praṇaśyati 67| kena vā puṇyayogena svargatiśca bhaviṣyati | śaraṇaṃ bhava viprarṣe narakādatibibhyataḥ 68| sarvadharmaphalaṃ prāhuḥ śaraṇāgatapālanam | jābāliruvāca- satyaṃ svalpena kālena na tādṛglabhyate vṛṣaḥ 69| amṛtetvanṛte śakyaṃ vaktuṃ svapnāṃtareṣvapi | rahasyamekaṃ kiṃcittu yasya kasyāpi nocyate 70| ikṣvākuruvāca- śaraṇaṃ pālaya mune kālo me nirgamiṣyati | jābāliruvāca- mama prāṇādhikaṃ vipra rahasyaṃ śruticoditam 71| śivaliṃgārcanaṃ nāma brahmādibhiranuṣṭhitam | samastapāpaśamanaṃ sarvopadravanāśanam 72| bhuktimuktipradaṃ tasmācchivapūjāṃ samācara | nātikrāmedyadi mune śivaliṃgārcanaṃ śubham 73| yaḥ śaṃbhupūjāṃ vicchiṃdyāttena cchinnaṃ hi me śiraḥ | varaṃ śūlavinikṣepo varaṃ śālmalikarṣaṇam 74| varaṃ prāṇaparityāgo naiva pūjāvyatikramaḥ | varaṃ vahniprapatanaṃ varaṃ cādhaḥśiraḥ kṛtam 75| varaṃ svamalabhuktirvā neśapūjāvyatikramaḥ | apūjayitvā ceśānaṃ yo hi bhuṃkte narādhamaḥ 76| pāpānāmannarūpāṇāṃ tasya bhojanamucyate | anuccārya padaṃ śaṃbhorbhuṅkte yadi ca khādati 77| śiveti maṃgalaṃ nāma yasya vāci pravartate | bhasmībhavaṃti tasyāśu mahāpātakakoṭayaḥ 78| śivaṃ pradakṣiṇīkṛtya yo namasyati mānavaḥ | bhūmeḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā yattatpuṇyamavāpnuyāt 79| pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā namaskāraṃ ca paṃcadhā | punaḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā natvā mucyeta pātakaiḥ 80| sarvavādyāni yaḥ kuryātkārayedvā śivālaye | balena mahatā yukto vedasevyatra jāyate 81| śrāvayedyaḥ purāṇāni devadevaṃ trilocanam | sarvapāpavinirmukto vasecchivapure kṛtī 82| taṃ nityamādareṇeśo vakti vākyaṃ priyaṃ sadā | etatsaṃkṣepataḥ proktamīśapūjanamuttamam 83| alpāyuśca bhavānvipra śivapūjanamācara | trikālaṃ vā dvikālaṃ vā ekakālamathāpi vā 84| yāmaṃ yāmārdhamathavā śivapūjanamācara | vānaprasthāśramo bhūtvā vānaprasthakṛtāśrayaḥ 85| vānaprasthaprasūnaiśca prātaḥpūjaya śaṃkaram | śrīphalaiḥ śatapatraiśca padmasaugaṃdhikairapi 86| nīpairjapābhiḥ punnāgaiḥ karavīraiśca pāṭalaiḥ | tulasyāca ravidalairaparājitayā tathā 87| apāmārgadalai rudra jaṭādamanakena ca | sarvairebhiḥ samaphalairbilvapatraiśca dhūrtakaiḥ 88| droṇaiḥ śirīṣaiḥ śaktaiśca dūrvayā korakairapi | naṃdyāvartairakṣataiśca tilamiśraiśca kevalaiḥ 89| anyairapi yathāśakti prātaḥ saṃpūjayecchivam | karṇikāraiśca sauvarṇardūvaryayāpi śivārcanam 90| mukulairnārcayeddevaṃ caṃpakairjalajaṃ vinā | jalajānāṃ ca sarveṣāṃ patrāṇāmakṣatasya ca 91| kuśapuṣpasya rajatasuvarṇakṛtayorapi | anyatkṛtvā yathā yattu tailapakvaṃ bhavennṛpa 92| na tatparyuṣitaṃ proktamapūpādi gamiṣyati | ukṣitaṃ yatphalāyuktaṃ tailakṣārāmlajīrakaiḥ 93| jale tatprokṣitaṃ mūlaphalaśākādikaṃ nṛpa | na ca paryuṣitaṃ proktaṃ gaṃgātoyaṃ ca sāgaram 94| mahānadījalaṃ sarvaṃ kedārajalameva ca | hradarūpeṇa yattīrthaṃ kūpatīrthena rāghava 95| taḍāgavāpīsarasāṃ kūpenāpāṃ ca yadbhavet | tattīrthatoyaṃ sarvaṃ ca na ca paryuṣitaṃ bhavet 96| na rātrau jalamāhāryaṃ divā saṃpādayejjalam | sasaikataṃ tathā dhāryaṃ na ca paryuṣitaṃ hi tat 97| evaṃ viditvā pūjāṃ tvaṃ śivaliṃge samācara | śaṃbhuruvāca- evamuktotha muninā ikṣvākurbrāhmaṇapriyaḥ 98| śivapūjāparo bhūtvā dināṣṭakamatiṣṭhata | navame'tha dine prāpte prātaḥkāle kṛtārcanaḥ 99| maraṇāvasare prāpte śivapūjāṃ vidhāya saḥ | svānprāṇānupahārāya tatyājaiva maheśituḥ 100| mṛtaṃ tamatha vijñāya yamadūtāḥ samāgatāḥ | yamalokaprāpakā ye yatamāsthāya tasthire 101| śaivāścāpi samāyātā dūtā vahnimukhādayaḥ | teṣāmanyonyavādobhūnmāmako māmakastviti 102| atha yāmaḥ pāśapāṇiḥ śivadūtamathārdayat | atha vahnimukhaḥ kruddho yamadūtaśataṃ tataḥ 103| mahākāyastathā bhūtvā gṛhītvā ca kareṇa tat | śirāṃsi ca tathaikenāpīḍya ciccheda śaṣpavat 104| mārayitvā tato dūtānādāyekṣvākumabhyagāt | nivedayāmāsa ca taṃ vīrabhadrāya dhīmate 105| sa cāpi śaṃkarāyātha taṃ prāha ca maheśvaraḥ | tvayāṣṭadinapūjaiva kṛtā kṛṣṇā dine dine 106| tvamaniṃdaḥ purā māṃ ca liṃgaṃ śiśnāgramityuta | tenaiva pāpayogena śiśnavaktro bhaviṣyasi 107| śiśnāgre vivaraṃ cakraṃ jihvānāsādivarjitaḥ | pūrvaṃ mannāmavaktṛtvādvaktā cāpi bhaviṣyasi 108| atheśavacanātsopi tathābhūtobhavatkṣaṇāt | śaṃbhuruvāca- ya idaṃ śṛṇuyānnityaṃ purāṇākhyānamuttamam 109| vimuktapāpabaṃdhaśca śivabhakto bhaviṣyati | sa yāti ca śivasthāne vaktā cāpi tathā bhavet 110| yaśca vakti kathāmenāṃ hareṇa sadṛśo bhavet | uktvā kathāmimāṃ pūrvamadhīro nāma bhūmipaḥ 111| svargaṃ sa gatavānrājā kṛtapāpotha bhāryayā 112| iti śrīpadmapurāṇe pātālakhaṃḍe śivarāghavasaṃvāde vibhūtimāhātmyena| navottaraśatatamo'dhyāyaḥ 109 |