Chapter 22

जैमिनिरुवाच- गङ्गायाः शुभ माहात्म्यं विष्णुपूजाफलं तथा । अन्नदानस्य माहात्म्यं जलदानस्य चोत्तमम् १। विप्रपादोदकस्यापि माहात्म्यं पापनाशनम् । त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं सर्वं सेतिहासं गुरो मया २। इदानीं मुनिशार्दूल श्रोतुमिच्छामि सादरम् । एकादश्याः फलं सर्वं सर्वपातकनाशनम् ३। कस्मादेकादशी श्रेष्ठा तस्याः को वा विधिः स्मृतः । कदाचित् क्रियते किं वा फलं तस्या वदस्व मे ४। का वा पूज्यतमा तत्र देवता सद्गुणार्णव । अकुर्वतः स्यात्को दोषस्तन्मे वक्तुमिहार्हसि ५। व्यास उवाच- एकादश्याः फलं सर्वं वक्तुं नारायणादृते । शक्नोति नान्यो विप्रर्षे तस्माद्वच्मि समासतः ६। सृष्ट्वादौ पुरुषश्रेष्ठः संसारं सचराचरम् । सर्वेषां दमनार्थाय सृष्टवान्पापपूरुषम् ७। द्विजातिहत्यामूर्द्धानं मदिरापानलोचनम् । स्वर्णस्तेयं च वदनं गुरुतल्पगतिः श्रुतिः ८। स्त्रीहत्या नासिकं चैव गोहत्यादोष बाहुकम् । न्यासापहारण ग्रीवं भ्रूणहत्या गलं तथा ९। परस्त्रीगतबुक्काग्रं सुहृल्लोकवधोदरम् । शरणापन्नहत्यादि नाभिगर्तावधिं कटिम् १०। गुरुनिंदा सक्थिभागं कन्याविक्रय शेफसम् । विश्वासवाक्यकथनं पायुं प्रीतिवधांघ्रिकम् ११। उपपातकरोमाणं महाकायं भयंकरम् । कृष्णवर्णं पिंगनेत्रं स्वाश्रयात्यंतदुःखदम् १२। तं दृष्ट्वा पापपुरुषमत्युग्रं पुरुषोत्तमम् । सदयश्चिंतयामास प्रजाक्लेशहरः प्रभुः १३। सृष्टोऽयं दुर्जनः क्रूरः स्वाश्रयक्लेशदायकः । प्रजानां दमनार्थाय सृजाम्येतस्य कारणम् १४। अथासौ भगवान्विष्णुर्बभूव स्वयमंतकः । ससर्ज रौरवादींश्च निरयान्पापिदुःखदान् १५। पापं यः सेवते मूढो न याति परमं पदम् । यमाज्ञया व्रजेत्तत्र नरकं रौरवादिकम् १६। एकदा भगवान्विष्णुः प्रजानां दुःखनाशनः । वैनतेयं समारुह्य जगाम यममंदिरम् १७। तं दृष्ट्वा जगतामीशं नारायणमनामयम् । धूपाद्यैः पूजयामास भास्करिस्तुष्टमानसः १८। यमेनाभ्यर्चितो विष्णुः सर्वलोकैकनायकः । उवास द्विजशार्दूल पीठे कनकनिर्मिते १९। तत्रोपविष्टो भगवान्यमेन सह दैत्यहा । शुश्राव क्रंदनं ध्यानं दक्षिणस्यां दिशि प्रभो २०। अथासौ कमलाकांतो विस्मयाविष्टमानसः । उवाचेति यमं तेषां कुतोऽयं क्रंदनध्वनिः २१। यम उवाच- देवपातकिनो मर्त्या निरयेऽत्यंतदुःखदे । स्वहस्तार्जितदोषेण सीदंति च ममालये २२। पापवृक्षफलं विष्णो भोक्तुमत्यंतदुःखदम् । रुदंति पापिनस्तस्मात्तेषां ध्वनिरसौ महान् २३। इत्युक्तः सूर्यपुत्रेण कृष्णः कमललोचनः । जगाम सहसा तत्र पापवंतो रुदंति ते २४। तान्दृष्ट्वा पापिनो मर्त्यान्रौरवादिषु संस्थितान् । भगवांश्चिंतयामास हृदिजातदयः प्रभुः २५। मया सृष्टाः प्रजाः सर्वा दोषेण निजकर्मणाम् । मयि स्थितेऽपि नरके सीदंत्येकांतदुःखदे २६। एतच्चान्यच्च विप्रेन्द्र विचिंत्य करुणामयः । बभूव सहसा तत्र स्वयमेकादशी तिथिः २७। ततस्तान्पापिनः सर्वान्कारयामास तच्छ्रुतम् । ते च सर्वे परं धाम ययुर्गलितकल्मषाः २८। तस्मादेकादशीं विष्णोमूर्तिं विद्धि परात्मनः । समस्तदुष्कृतिश्रेष्ठं व्रतानां व्रतमुत्तमम् २९। एकादशीं तिथिं कृत्वा पावयंतीं जगत्त्रयम् । शंकितः पापपुरुषो विष्णुं स्तोतुमुपाययौ ३०। ततो बद्धाञ्जलिर्भक्त्या स पापपुरुषो द्विज । तुष्टाव कमलाकांतं भगवंतं जनार्दनम् ३१। तस्यस्तवं समाकर्ण्य प्रसन्नः परमेश्वरः । उवाचाहं प्रसन्नोऽस्मि किंतेऽभिमतमुच्यताम् ३२। पापपुरुष उवाच- सृष्टो भगवता विष्णो निजानुग्रहदुःखदः । एकदश्याः प्रभावेण क्षयं प्राप्नोमि सांप्रतम् ३३। मृते मयि जगत्यस्मिन्सर्वे ते च शरीरिणः । भविष्यंति विनिर्मुक्ता भवबंधैः शरीरिणः ३४। सर्वेषु च विमुक्तेषु देहिश्रेष्ठेषु पूरुषम् । संसारकौतुकागारे कैस्त्वं क्रीडिष्यसे प्रभो ३५। क्रीडितुं यदि ते वांछा जगत्कौतुकमंदिरे । एकादशी तिथि भयात्तदा मां त्राहि केशव ३६। अन्यैः पुण्यसहस्रैस्तु मां हंतुं न हि शक्यते । शक्नोत्येकादशी पुण्या मां हंतुं वरदो भव ३७। मनुष्यपशुकीटेषु तथाऽन्येषु च जंतुषु । पर्वतेषु च वृक्षेषु स्थानेषु च जलेषु च ३८। नदीषु च समुद्रेषु वनेषु प्रांतरेषु च । स्वर्गे मर्त्ये च पाताले देवगंधर्वपक्षिषु ३९। एकादशीतिथि भयाद्भूयान्विष्णो पलायितः । कुत्रापि निर्भयस्थानं न च तेन च कुत्रचित् ४०। कोटिब्रह्माण्डमध्येषु देवदेव सनातन । एकादश्यां तिथौ स्थातुं मया स्थानं न लभ्यते ४१। एकादश्यामहं कुत्र वत्स्यामि निर्भयः प्रभो । तन्मे कथय देवेश त्वयासृष्टोऽस्म्यहेतुकः ४२। व्यास उवाच- इत्युक्त्वा पापपुरुषः क्लेशनाशनमच्युतम् । भूमौ निपत्य चक्रंद स्रवद्वाष्पविलोचनः ४३। ततः प्रहस्य भगवान्मधुकैटभमर्दनः । एकादशी भयात्त्रस्तमुवाच पापपूरुषम् ४४। श्रीभगवानुवाच- उत्तिष्ठ पापपुरुष त्यज शोकं मुदं कुरु । एकादश्यां तिथौ यत्र तव स्थानं वदामि ते ४५। एकादश्यां समायांत्यां प्रपुनन्त्यां जगत्त्रयम् । स्थातव्यमन्नमाश्रित्य भवता पापपूरुषः ४६। अन्नमाश्रित्य तिष्ठंतं भवंतं पापपूरुषम् । न हनिष्यति मन्मूर्तिरियमेकादशी तिथिः ४७। ततो देवोऽपि विप्रर्षे तत्रैवांतर्हितोऽभवत् । कृतार्थः पापपुरुषो ययौ च स यथागतः ४८। तस्मादन्नं न भोक्तव्यं कदाचिदपि सत्तमैः । आत्मनो हितमिच्छद्भिः संप्राप्ते हरिवासरे ४९। संसारे यानि पापानि तान्येवैकादशीदिने । अन्नमाश्रित्य तिष्ठंति श्रीमन्नारायणाज्ञया ५० 7.22.50। कुर्वतां सर्वपापानि नरकान्निष्कृतिर्भवेत् । येचान्नं भुञ्जतेऽत्रापि ते ज्ञेयाः पापिनां वराः ५१। भूयोभूयो दृढं वच्मि श्रूयतां श्रूयतां जनाः । न भोक्तव्यं न भोक्तव्यं न भोक्तव्यं कदाचन ५२। ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रैरन्यैश्च द्विजसत्तम । सर्वैरेकादशी कार्या चतुर्वर्गफलप्रदा ५३। अष्टादशनिमेषास्तु काष्ठा प्रोक्ता मनीषिभिः । क्षणं त्रिंशत्कलाभिः स्यान्मुहूर्तो द्वादशक्षणैः । त्रिंशन्मुहूर्ता लोकानामहोरात्रः प्रकीर्तितः ५५। तैः पंञ्चदशभिः पक्षो विज्ञेयो द्विजसत्तम । पक्षाभ्यां शुक्लकृष्णाभ्यां मासस्तु परिकल्पितः ५६। तस्मिन्मासे द्विजश्रेष्ठ पक्षयोः शुक्ल कृष्णयोः । महापातकयुक्तोऽपि करोत्येकादशीं यदि ५७। सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकमवाप्नुयात् । माता न प्रोच्यते माता माता ह्येकादशी तिथिः ५८। इहैव पालयेन्माता सर्वत्रैकादशी तिथिः । एकादशीव्रतं त्यक्त्वा व्रतमन्यत्करोति यः ५९। स्वकरस्थं मणिं त्यक्त्वा लोष्ठं गृह्णाति मूढधीः । एकादशीव्रतं यैस्तु कृतं भक्तिसमन्वितैः ६०। तैस्तु यज्ञा कृताः सर्वे व्रतानि सकलानि च । एकादश्यां च भुञ्जन्ति ये मोहात्पापिनो नराः ६१। शुक्लायां वापि कृष्णायां तेषां रुष्टः सदा हरिः । तेन धर्माः कृताः सर्वे लङ्घिता येन सा तिथिः ६२। यथा समस्तदेवानां श्रेष्ठो विष्णुः प्रकीर्तितः । तथा सर्वव्रतानां च श्रेष्ठमेकादशी व्रतम् ६३। आदित्यानां यथा सूर्यो नक्षत्राणां यथा शशी । तथा सर्वव्रतश्रेष्ठं प्रोक्तमेकादशीव्रतम् ६४। वृक्षाणां च यथाश्वत्थो वेदानां साम कीर्तितम् । तथा सर्वव्रतश्रेष्ठं प्रोक्तमेकादशीव्रतम् ६५। कवीनामुशना श्रेष्ठो वर्णानां ब्राह्मणो यथा । तथा सर्वव्रतश्रेष्ठं प्रोक्तमेकादशीव्रतम् ६६। व्यासः श्रेष्ठो मुनीनां च देवर्षीणां च नारदः । तथा व्रतानां सर्वेषां श्रेष्ठमेकादशीव्रतम् ६७। यथा समस्तदानानामन्नदानं वरं स्मृतम् । तथा सर्वव्रतश्रेष्ठं प्रोक्तमेकादशीव्रतम् ६८। यथा पुण्यसमं मित्रं नास्ति शास्त्रसमो गुरुः । तथैवैकादशी तुल्यं व्रतं नास्ति जगत्त्रये ६९। इन्द्रियाणां यथा श्रेष्ठं मनः प्रोक्तं मनीषिभिः । मासानां कार्तिकः श्रेष्ठः पाण्डवानां यथार्जुनः ७०। यथा समस्तशास्त्राणां श्रेष्ठा वेदाः प्रकीर्तिताः । तथा व्रतानां प्रवरं स्मृतमेकादशीव्रतम् ७१। वेदागमपुराणेषु शास्त्रेष्वन्येषु च द्विज । कुत्राप्येकादशीतुल्यं व्रतं प्रोक्तं न कोविदैः ७२। निर्भया मानवाः सर्वे तिष्ठंति क्षितिमण्डले । एकादशीव्रतं कृत्वा किं करिष्यति भास्करिः ७३। एकामेकादशीं सम्यक्कुर्वतां किंकरो यमः । एकादशीव्रतं तस्मात्कर्तव्यं हि शुभप्रदम् ७४। एकादशीव्रतविधिं संक्षेपात्कथयाम्यहम् । समाहितमना भूत्वा शृणु सत्तम जैमिने ७५। दशम्यां प्रातरुत्थाय कर्तव्यं दंतधावनम् । ततस्तैलादृते स्नानं कर्तव्यमन्नवर्जनैः ७६। ततो विष्णुं समभ्यर्च्य पाद्याद्यैर्जगदीश्वरम् । हरिध्यानपरो भूत्वा एकभोजनमाचरेत् ७७। आमिषं लवणं चैव तथा मांसं मसूरकम् । बृहन्माषं तथा शाकं दशम्यां परिवर्जयेत् ७८। द्विर्भोजनं परान्नं च मधूनि मैथुनं तथा । भोजनं कांस्यपात्रेषु दशम्यां परिवर्जयेत् ७९। निम्बपत्रं च वृंताकं दग्धं जंबीरमेव च । घृतहीनं तथा गव्यं दशम्यां परिवर्जयेत् ८०। अत्यन्तभोजनं चैव अत्यन्ताशनभोजनम् । तांबूलभक्षणं चैव दशम्यां परिवर्जयेत् ८१। दशम्यां यानि वस्तूनि निषिद्धानि द्विजोत्तम । द्वादश्यामपि तान्येव निषिद्धानि न संशयः ८२। दशम्यां विप्रशार्दूल द्वादश्यामपि वैष्णवः । सम्यग्व्रतफलप्रेप्सुर्न कुर्यान्निशि भोजनम् ८३। अतो हविष्यं कृत्वा तु दशम्यां सत्वरो व्रती । अपराह्णे पुनः कुर्याद्विधिना दंतधावनम् ८४। सायं देवालयं गत्वा गृहीत्वा कुसुमाञ्जलिम् । केशवं मनसा ध्मायन्मंत्रमेतमुदीरयेत् ८५। एतद्गृहीतं गोविंद मया त्वत्पुरतो व्रतम् । सिद्धिं गच्छतु निर्विघ्नं तव पादानुकंपया ८६। अतिचंचलचित्तोऽहं लोभमोहमयो नरः । शक्नोम्येतद्व्रतं कर्तुं किं तवानुग्रहादृते ८७। इमौ मंत्रौ पठित्वा तु तमेव कुसुमांजलिम् । दत्वा नारायणायाथ दंडवत्प्रणमेद्भुवि ८८। तस्मिन्नेव गृहे विष्णोर्विष्णुस्मरणतत्परः । कुशेन शय्यामास्तीर्य भूमौ शयनमाचरेत् ८९। ततः प्रभाते विमले न कुर्याद्दंतधावनम् । कल्लोलैर्मुखशुद्धिं तु कुर्याद्द्वादशभिर्बुधः ९०। नित्यक्रियां प्रकुर्वीत विष्णुपूजादिकक्रियाम् । ततो निशायां विप्रेन्द्र सकलैर्व्रतिभिर्जनैः ९१। एकत्र जागरं कुर्यात्पुरतो जगतांपतेः । समातृकः सभार्यश्च सभ्राता सपिता तथा ९२। तथा सपुत्रमित्रश्च कुरुते जागरं हरेः । स तिष्ठेद्विष्णुभवने चिरं व्रतकरो द्विज ९३। शङ्खचक्रादिकं चित्रं यो लिखेद्विष्णुमंदिरे । बहुजन्मकृतं पापं हरेत्तस्य जनार्दनः ९४। तंडूलचूर्णपंकेन विष्णोरायतनेषु च । अन्यैर्वन्यैश्च वा चित्रं लिखेत्तस्य फलं शृणु ९५। पुत्रपौत्रप्रपौत्रैश्च भुङ्क्ते च सकलं शुभम् । शेषे विष्णुपुरं गत्वा तत्र मोक्षमवाप्नुयात् ९६। वासरे कमलाभर्तुर्ध्वजारोपणकृन्नरः । उद्धृत्य कोटिपुरुषान्नारायणपुरं व्रजेत् ९७। पताकावल्लिभिर्युक्तं विष्णोरायतनं जनः । मण्डयत्यवनीपालः स लभेत्प्रतिजन्मनि ९८। पताकाप्रचलंती च यावद्भवति वायुना । तत्कर्तुः पातकं सर्वं तावदेव विनश्यति ९९। पताकावलयाः प्राज्ञैर्नानावर्णा हरेर्गृहे । स्थापितव्याः परं स्थानमिच्छद्भिर्हरिवासरे १०० 7.22.100। विष्णोः शिरसि यच्छत्रं धत्ते चारुतरं जनः । प्रतिजन्मनि विप्रर्षे क्षत्त्री भवति स क्षितौ १०१। वासरे वासुदेवस्य पुष्पमंडपकृन्नरः । प्रतिपुष्पं लभेत्पुण्यं वाजिमेधशतोत्तरम् १०२। वासुदेवदिने पुष्पैः सुंगधैर्मंडयन्बुधः । यत्नादपि च कर्तव्यं चतुर्वर्गफलाप्तये १०३। यो वस्त्रगृहनिर्माणं कुरुते हरिवासरे । स सौधवासी विप्रर्षे भवति त्रिदशालये १०४। निर्माय वस्त्रभवनं तत्र बध्नाति मानवः । श्वेतं वा लोहितं वापि कृष्णं वासोऽच्युतप्रियः १०५। शालिग्रामशिलां तत्र प्रतिमां वा श्रियःपतेः । पञ्चामृतेन संस्नाप्य स्थापयेद्भक्तितो व्रती १०६। आदौ स्वस्त्ययनं कुर्यात्संकल्पं च तथा बुधः । यत्नादपि च कर्तव्यं चतुर्वर्गफलाप्तये १०७। भूतशुद्धिं निजां विप्र विधानं शास्त्रभाषितैः । ततश्चैकमना भूत्वा गृहीत्वा पुष्पमुत्तमम् १०८। ध्यायन्नारायणं देवं हृदयांभोजवासिनम् । आसीनं हेमपीठे च तथा मणिमयेऽपि च १०९। आसीनं हेमपीठे मणिमयज्वलनालंकृतं क्रीडवेशं बिभ्रल्ले। खोज्ज्वलाभ्रद्युतिरुचिरतनुं दीर्घदोर्भिश्चतुर्भिः । नित्यं विभ्राजमानं सकलकरलयैः सायुधैः पद्मनेत्रैः । पश्यंतं श्रीमुखं तच्छ्रमनुदमनिशं तं भजेऽपाङ्गदृष्ट्या ११०। आगच्छ भगवन्देवसहितः श्रीपतेः प्रिय । कर्तव्या हि मया भक्त्या सपर्यास्मिन्व्रते तव १११। सर्वलक्षणसंपन्न लक्ष्म्या सह जगद्गुरो । अस्मिन्वरासने तिष्ठ यावत्पूजां करोमि ते ११२। समस्तलोकविख्यात कीर्ते नारायणप्रभो । कच्चित्ते कुशलं सर्वं सर्वं वद सुरार्चित ११३। पाद्यं गृहाण देवेश नारायणसुवासितम् । पादद्वयरजोहारि पवित्रमतिशीतलम् ११४। अर्घ्यं ददामि ते विष्णो दूर्वापल्लवसंयुतम् । अखंडतंडुलोपेतं पुंडरीकनिभेक्षण ११५। इदमाचमनीयं ते सुपवित्रं ददाम्यहम् । गृहाण परमानंद परमानंदवर्द्धनम् ११६। मया दत्तेन गंधेन जरासंधविनाशन । तवास्तु भूषितं गात्रं लक्ष्मीनाथ सुगंधिना ११७। ददाम्यहं पवित्रार्थं जगतामादिकारकम् । इदमाचमनं देव तद्गृहाण सुरेश्वर ११८। सृष्टोऽयं विधिना पूर्वं देवानां तुष्टिवृद्धये । अतस्तुभ्यं सुरश्रेष्ठ धूपोऽयं दीयते मया ११९। तमसः स्तोमसंहर्ता घृतपूर्णो जनार्दन । तवास्तु प्रीतये देव एष दीपो जनार्दन १२०। सोत्तरीयमिदं वस्त्रं बस्तिश्रोणिसुशोभनम् । ददाम्यहं ते देवेश सोपवीतं जगद्गुरो १२१। अन्नं चतुर्विधं स्वादुरसैः षड्भिः समन्वितम् । मया निवेदितं भक्त्या गृहाण परमेश्वर १२२। मुखदुर्गन्धहरणं कर्पूरखदिरान्वितम् । गृहाण विष्णो तांबूलं कैवल्यद महामते १२३। विधिनानेन गोविन्दमुपहारैरनुत्तमैः । पूजयेत्संवृतो भक्त्या प्रहरेषु चतुर्ष्वपि १२४। नानोपहारान्हरये यो यच्छेद्धरिवासरे । वित्तशाठ्यं न कर्तव्यं कर्मणां फलमिच्छता १२५। ततस्तु व्रतिभिः सर्वैर्नारायणपरायणैः । निशि जागरणं कार्य्यं नृत्यगीतस्तवादिभिः १२६। प्रदक्षिणं द्विजश्रेष्ठ नामानि कमलापतेः । सर्वपापविनाशीनि स्मर्तव्यानि व्रते रतैः १२७। स्फुरंतं प्रतिवक्त्रेभ्यो हरिनामध्वनिं जनाः । शृण्वंति ते विमुक्ताः स्युर्महद्भिः पापसंचयैः १२८। न पाखंण्डजनालापः कर्तव्यो हरिवासरे । पाखंडालापमात्रेण सर्वधर्मो विनश्यति १२९। नारायणयशोगीतं प्रतिकंठं विनिःसृतम् । श्रुत्वा मूढा न तृप्यंति श्वानो वीणाक्वणं यथा १३०। संतो हर्षं समायांति श्रुत्वा गीतं जगत्पतेः । समस्तपापविध्वंसि वीणाक्वाणं यथा मृगाः १३१। गायंतं हरिगीतानि नृत्यंति नृत्यमुत्तमम् । तृप्यंति व्रतिनो दृष्ट्वा तृप्यंति कमलापतेः १३२। व्रतिनो येन तृप्यंति विष्णोरायतने द्विज । प्रतिजन्मनि वै तेषां पशुता शाश्वती भवेत् १३३। न ये गीतानि गायंति व्रतिनो हरिवासरे । विहीना वचनैस्ते च भ्रमंति प्रतिजन्मनि १३४। मृदंगादीनि वाद्यानि कर्तव्यानि हरेः पुरः । यतो वाद्यैर्भवेत्तुष्टो भगवान्मधुसूदनः १३५। कुर्वंति जागरं विष्णोर्वेदाध्ययनमुत्तमम् । पुराणपठनं वापि कर्तव्यं वैष्णवैर्जनैः १३६। रामायणं भागवतं भारतं व्यासभाषितम् । अन्यानि च पुराणानि पाठ्यानि हरिवासरे १३७। ये पठंति पुरो विष्णोर्ये शृण्वन्ति हरेर्दिने । प्रत्यक्षरे लभंते ते कपिलादानजं फलम् १३८। निशि जागरणं कुर्यात्सानंदो वैष्णवो जनः । जितनिद्रो भवेत्सम्यग्ध्यायते केशवं हृदा १३९। प्रदक्षिणाकारतया भूयोभूयो हरेर्द्दिने । निपत्य दण्डवद्भूमौ प्रणमेच्च जनार्द्दनम् १४०। ततः प्रभाते विमले कृतपंचमहाध्वरः । हरिं संस्नाप्य दुग्धेन पूजयेद्भक्तिमान्व्रती १४१। व्रतस्य दक्षिणां दद्यान्निजशक्त्या द्विजन्मने । ततस्तु द्वादशीमध्ये व्रती पारणमाचरेत् १४२। पारणं कुरुते यस्तु विलंघ्य द्वादशीतिथिम् । जन्मकोट्यर्जितं पुण्यं तस्य चैव विनश्यति १४३। द्वादशीतिथिमध्ये तु कर्तव्यं पारणं बुधैः । न कदाचित्त्रयोदश्यां व्रतस्य फलमिच्छुभिः १४४। उपवासदिने विप्र निशायामपि वैष्णवः । उपवासफलप्रेप्सुर्यत्नात्स्वापं विवर्जयेत् १४५। विना जागरणं नूनमुपवासो निरर्थकः । अतो जागरणं कार्य्यमुभयोरपि पक्षयोः १४६। एकादशीव्रतं येन विधिनानेन कुर्वते । सत्यं सत्यं द्विजश्रेष्ठ सर्वे ते मोक्षगामिनः १४७। जन्ममृत्युहरणैकनिदानं सेंद्र देवनिकरैरपि कार्यम् । वासुदेवदिवसव्रतसारं जैमिने त्वमनिशं कुरु यत्नात् १४८। इति श्रीपद्मपुराणे क्रियायोगसारे एकादशीमाहात्म्ये द्वाविंशोऽध्यायः २२ ।

jaiminiruvāca- gaṅgāyāḥ śubha māhātmyaṃ viṣṇupūjāphalaṃ tathā | annadānasya māhātmyaṃ jaladānasya cottamam 1| viprapādodakasyāpi māhātmyaṃ pāpanāśanam | tvatprasādācchrutaṃ sarvaṃ setihāsaṃ guro mayā 2| idānīṃ muniśārdūla śrotumicchāmi sādaram | ekādaśyāḥ phalaṃ sarvaṃ sarvapātakanāśanam 3| kasmādekādaśī śreṣṭhā tasyāḥ ko vā vidhiḥ smṛtaḥ | kadācit kriyate kiṃ vā phalaṃ tasyā vadasva me 4| kā vā pūjyatamā tatra devatā sadguṇārṇava | akurvataḥ syātko doṣastanme vaktumihārhasi 5| vyāsa uvāca- ekādaśyāḥ phalaṃ sarvaṃ vaktuṃ nārāyaṇādṛte | śaknoti nānyo viprarṣe tasmādvacmi samāsataḥ 6| sṛṣṭvādau puruṣaśreṣṭhaḥ saṃsāraṃ sacarācaram | sarveṣāṃ damanārthāya sṛṣṭavānpāpapūruṣam 7| dvijātihatyāmūrddhānaṃ madirāpānalocanam | svarṇasteyaṃ ca vadanaṃ gurutalpagatiḥ śrutiḥ 8| strīhatyā nāsikaṃ caiva gohatyādoṣa bāhukam | nyāsāpahāraṇa grīvaṃ bhrūṇahatyā galaṃ tathā 9| parastrīgatabukkāgraṃ suhṛllokavadhodaram | śaraṇāpannahatyādi nābhigartāvadhiṃ kaṭim 10| guruniṃdā sakthibhāgaṃ kanyāvikraya śephasam | viśvāsavākyakathanaṃ pāyuṃ prītivadhāṃghrikam 11| upapātakaromāṇaṃ mahākāyaṃ bhayaṃkaram | kṛṣṇavarṇaṃ piṃganetraṃ svāśrayātyaṃtaduḥkhadam 12| taṃ dṛṣṭvā pāpapuruṣamatyugraṃ puruṣottamam | sadayaściṃtayāmāsa prajākleśaharaḥ prabhuḥ 13| sṛṣṭo'yaṃ durjanaḥ krūraḥ svāśrayakleśadāyakaḥ | prajānāṃ damanārthāya sṛjāmyetasya kāraṇam 14| athāsau bhagavānviṣṇurbabhūva svayamaṃtakaḥ | sasarja rauravādīṃśca nirayānpāpiduḥkhadān 15| pāpaṃ yaḥ sevate mūḍho na yāti paramaṃ padam | yamājñayā vrajettatra narakaṃ rauravādikam 16| ekadā bhagavānviṣṇuḥ prajānāṃ duḥkhanāśanaḥ | vainateyaṃ samāruhya jagāma yamamaṃdiram 17| taṃ dṛṣṭvā jagatāmīśaṃ nārāyaṇamanāmayam | dhūpādyaiḥ pūjayāmāsa bhāskaristuṣṭamānasaḥ 18| yamenābhyarcito viṣṇuḥ sarvalokaikanāyakaḥ | uvāsa dvijaśārdūla pīṭhe kanakanirmite 19| tatropaviṣṭo bhagavānyamena saha daityahā | śuśrāva kraṃdanaṃ dhyānaṃ dakṣiṇasyāṃ diśi prabho 20| athāsau kamalākāṃto vismayāviṣṭamānasaḥ | uvāceti yamaṃ teṣāṃ kuto'yaṃ kraṃdanadhvaniḥ 21| yama uvāca- devapātakino martyā niraye'tyaṃtaduḥkhade | svahastārjitadoṣeṇa sīdaṃti ca mamālaye 22| pāpavṛkṣaphalaṃ viṣṇo bhoktumatyaṃtaduḥkhadam | rudaṃti pāpinastasmātteṣāṃ dhvanirasau mahān 23| ityuktaḥ sūryaputreṇa kṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ | jagāma sahasā tatra pāpavaṃto rudaṃti te 24| tāndṛṣṭvā pāpino martyānrauravādiṣu saṃsthitān | bhagavāṃściṃtayāmāsa hṛdijātadayaḥ prabhuḥ 25| mayā sṛṣṭāḥ prajāḥ sarvā doṣeṇa nijakarmaṇām | mayi sthite'pi narake sīdaṃtyekāṃtaduḥkhade 26| etaccānyacca viprendra viciṃtya karuṇāmayaḥ | babhūva sahasā tatra svayamekādaśī tithiḥ 27| tatastānpāpinaḥ sarvānkārayāmāsa tacchrutam | te ca sarve paraṃ dhāma yayurgalitakalmaṣāḥ 28| tasmādekādaśīṃ viṣṇomūrtiṃ viddhi parātmanaḥ | samastaduṣkṛtiśreṣṭhaṃ vratānāṃ vratamuttamam 29| ekādaśīṃ tithiṃ kṛtvā pāvayaṃtīṃ jagattrayam | śaṃkitaḥ pāpapuruṣo viṣṇuṃ stotumupāyayau 30| tato baddhāñjalirbhaktyā sa pāpapuruṣo dvija | tuṣṭāva kamalākāṃtaṃ bhagavaṃtaṃ janārdanam 31| tasyastavaṃ samākarṇya prasannaḥ parameśvaraḥ | uvācāhaṃ prasanno'smi kiṃte'bhimatamucyatām 32| pāpapuruṣa uvāca- sṛṣṭo bhagavatā viṣṇo nijānugrahaduḥkhadaḥ | ekadaśyāḥ prabhāveṇa kṣayaṃ prāpnomi sāṃpratam 33| mṛte mayi jagatyasminsarve te ca śarīriṇaḥ | bhaviṣyaṃti vinirmuktā bhavabaṃdhaiḥ śarīriṇaḥ 34| sarveṣu ca vimukteṣu dehiśreṣṭheṣu pūruṣam | saṃsārakautukāgāre kaistvaṃ krīḍiṣyase prabho 35| krīḍituṃ yadi te vāṃchā jagatkautukamaṃdire | ekādaśī tithi bhayāttadā māṃ trāhi keśava 36| anyaiḥ puṇyasahasraistu māṃ haṃtuṃ na hi śakyate | śaknotyekādaśī puṇyā māṃ haṃtuṃ varado bhava 37| manuṣyapaśukīṭeṣu tathā'nyeṣu ca jaṃtuṣu | parvateṣu ca vṛkṣeṣu sthāneṣu ca jaleṣu ca 38| nadīṣu ca samudreṣu vaneṣu prāṃtareṣu ca | svarge martye ca pātāle devagaṃdharvapakṣiṣu 39| ekādaśītithi bhayādbhūyānviṣṇo palāyitaḥ | kutrāpi nirbhayasthānaṃ na ca tena ca kutracit 40| koṭibrahmāṇḍamadhyeṣu devadeva sanātana | ekādaśyāṃ tithau sthātuṃ mayā sthānaṃ na labhyate 41| ekādaśyāmahaṃ kutra vatsyāmi nirbhayaḥ prabho | tanme kathaya deveśa tvayāsṛṣṭo'smyahetukaḥ 42| vyāsa uvāca- ityuktvā pāpapuruṣaḥ kleśanāśanamacyutam | bhūmau nipatya cakraṃda sravadvāṣpavilocanaḥ 43| tataḥ prahasya bhagavānmadhukaiṭabhamardanaḥ | ekādaśī bhayāttrastamuvāca pāpapūruṣam 44| śrībhagavānuvāca- uttiṣṭha pāpapuruṣa tyaja śokaṃ mudaṃ kuru | ekādaśyāṃ tithau yatra tava sthānaṃ vadāmi te 45| ekādaśyāṃ samāyāṃtyāṃ prapunantyāṃ jagattrayam | sthātavyamannamāśritya bhavatā pāpapūruṣaḥ 46| annamāśritya tiṣṭhaṃtaṃ bhavaṃtaṃ pāpapūruṣam | na haniṣyati manmūrtiriyamekādaśī tithiḥ 47| tato devo'pi viprarṣe tatraivāṃtarhito'bhavat | kṛtārthaḥ pāpapuruṣo yayau ca sa yathāgataḥ 48| tasmādannaṃ na bhoktavyaṃ kadācidapi sattamaiḥ | ātmano hitamicchadbhiḥ saṃprāpte harivāsare 49| saṃsāre yāni pāpāni tānyevaikādaśīdine | annamāśritya tiṣṭhaṃti śrīmannārāyaṇājñayā 50 7.22.50| kurvatāṃ sarvapāpāni narakānniṣkṛtirbhavet | yecānnaṃ bhuñjate'trāpi te jñeyāḥ pāpināṃ varāḥ 51| bhūyobhūyo dṛḍhaṃ vacmi śrūyatāṃ śrūyatāṃ janāḥ | na bhoktavyaṃ na bhoktavyaṃ na bhoktavyaṃ kadācana 52| brahmakṣatriyaviṭśūdrairanyaiśca dvijasattama | sarvairekādaśī kāryā caturvargaphalapradā 53| aṣṭādaśanimeṣāstu kāṣṭhā proktā manīṣibhiḥ | kṣaṇaṃ triṃśatkalābhiḥ syānmuhūrto dvādaśakṣaṇaiḥ | triṃśanmuhūrtā lokānāmahorātraḥ prakīrtitaḥ 55| taiḥ paṃñcadaśabhiḥ pakṣo vijñeyo dvijasattama | pakṣābhyāṃ śuklakṛṣṇābhyāṃ māsastu parikalpitaḥ 56| tasminmāse dvijaśreṣṭha pakṣayoḥ śukla kṛṣṇayoḥ | mahāpātakayukto'pi karotyekādaśīṃ yadi 57| sarvapāpavinirmukto viṣṇulokamavāpnuyāt | mātā na procyate mātā mātā hyekādaśī tithiḥ 58| ihaiva pālayenmātā sarvatraikādaśī tithiḥ | ekādaśīvrataṃ tyaktvā vratamanyatkaroti yaḥ 59| svakarasthaṃ maṇiṃ tyaktvā loṣṭhaṃ gṛhṇāti mūḍhadhīḥ | ekādaśīvrataṃ yaistu kṛtaṃ bhaktisamanvitaiḥ 60| taistu yajñā kṛtāḥ sarve vratāni sakalāni ca | ekādaśyāṃ ca bhuñjanti ye mohātpāpino narāḥ 61| śuklāyāṃ vāpi kṛṣṇāyāṃ teṣāṃ ruṣṭaḥ sadā hariḥ | tena dharmāḥ kṛtāḥ sarve laṅghitā yena sā tithiḥ 62| yathā samastadevānāṃ śreṣṭho viṣṇuḥ prakīrtitaḥ | tathā sarvavratānāṃ ca śreṣṭhamekādaśī vratam 63| ādityānāṃ yathā sūryo nakṣatrāṇāṃ yathā śaśī | tathā sarvavrataśreṣṭhaṃ proktamekādaśīvratam 64| vṛkṣāṇāṃ ca yathāśvattho vedānāṃ sāma kīrtitam | tathā sarvavrataśreṣṭhaṃ proktamekādaśīvratam 65| kavīnāmuśanā śreṣṭho varṇānāṃ brāhmaṇo yathā | tathā sarvavrataśreṣṭhaṃ proktamekādaśīvratam 66| vyāsaḥ śreṣṭho munīnāṃ ca devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ | tathā vratānāṃ sarveṣāṃ śreṣṭhamekādaśīvratam 67| yathā samastadānānāmannadānaṃ varaṃ smṛtam | tathā sarvavrataśreṣṭhaṃ proktamekādaśīvratam 68| yathā puṇyasamaṃ mitraṃ nāsti śāstrasamo guruḥ | tathaivaikādaśī tulyaṃ vrataṃ nāsti jagattraye 69| indriyāṇāṃ yathā śreṣṭhaṃ manaḥ proktaṃ manīṣibhiḥ | māsānāṃ kārtikaḥ śreṣṭhaḥ pāṇḍavānāṃ yathārjunaḥ 70| yathā samastaśāstrāṇāṃ śreṣṭhā vedāḥ prakīrtitāḥ | tathā vratānāṃ pravaraṃ smṛtamekādaśīvratam 71| vedāgamapurāṇeṣu śāstreṣvanyeṣu ca dvija | kutrāpyekādaśītulyaṃ vrataṃ proktaṃ na kovidaiḥ 72| nirbhayā mānavāḥ sarve tiṣṭhaṃti kṣitimaṇḍale | ekādaśīvrataṃ kṛtvā kiṃ kariṣyati bhāskariḥ 73| ekāmekādaśīṃ samyakkurvatāṃ kiṃkaro yamaḥ | ekādaśīvrataṃ tasmātkartavyaṃ hi śubhapradam 74| ekādaśīvratavidhiṃ saṃkṣepātkathayāmyaham | samāhitamanā bhūtvā śṛṇu sattama jaimine 75| daśamyāṃ prātarutthāya kartavyaṃ daṃtadhāvanam | tatastailādṛte snānaṃ kartavyamannavarjanaiḥ 76| tato viṣṇuṃ samabhyarcya pādyādyairjagadīśvaram | haridhyānaparo bhūtvā ekabhojanamācaret 77| āmiṣaṃ lavaṇaṃ caiva tathā māṃsaṃ masūrakam | bṛhanmāṣaṃ tathā śākaṃ daśamyāṃ parivarjayet 78| dvirbhojanaṃ parānnaṃ ca madhūni maithunaṃ tathā | bhojanaṃ kāṃsyapātreṣu daśamyāṃ parivarjayet 79| nimbapatraṃ ca vṛṃtākaṃ dagdhaṃ jaṃbīrameva ca | ghṛtahīnaṃ tathā gavyaṃ daśamyāṃ parivarjayet 80| atyantabhojanaṃ caiva atyantāśanabhojanam | tāṃbūlabhakṣaṇaṃ caiva daśamyāṃ parivarjayet 81| daśamyāṃ yāni vastūni niṣiddhāni dvijottama | dvādaśyāmapi tānyeva niṣiddhāni na saṃśayaḥ 82| daśamyāṃ vipraśārdūla dvādaśyāmapi vaiṣṇavaḥ | samyagvrataphalaprepsurna kuryānniśi bhojanam 83| ato haviṣyaṃ kṛtvā tu daśamyāṃ satvaro vratī | aparāhṇe punaḥ kuryādvidhinā daṃtadhāvanam 84| sāyaṃ devālayaṃ gatvā gṛhītvā kusumāñjalim | keśavaṃ manasā dhmāyanmaṃtrametamudīrayet 85| etadgṛhītaṃ goviṃda mayā tvatpurato vratam | siddhiṃ gacchatu nirvighnaṃ tava pādānukaṃpayā 86| aticaṃcalacitto'haṃ lobhamohamayo naraḥ | śaknomyetadvrataṃ kartuṃ kiṃ tavānugrahādṛte 87| imau maṃtrau paṭhitvā tu tameva kusumāṃjalim | datvā nārāyaṇāyātha daṃḍavatpraṇamedbhuvi 88| tasminneva gṛhe viṣṇorviṣṇusmaraṇatatparaḥ | kuśena śayyāmāstīrya bhūmau śayanamācaret 89| tataḥ prabhāte vimale na kuryāddaṃtadhāvanam | kallolairmukhaśuddhiṃ tu kuryāddvādaśabhirbudhaḥ 90| nityakriyāṃ prakurvīta viṣṇupūjādikakriyām | tato niśāyāṃ viprendra sakalairvratibhirjanaiḥ 91| ekatra jāgaraṃ kuryātpurato jagatāṃpateḥ | samātṛkaḥ sabhāryaśca sabhrātā sapitā tathā 92| tathā saputramitraśca kurute jāgaraṃ hareḥ | sa tiṣṭhedviṣṇubhavane ciraṃ vratakaro dvija 93| śaṅkhacakrādikaṃ citraṃ yo likhedviṣṇumaṃdire | bahujanmakṛtaṃ pāpaṃ harettasya janārdanaḥ 94| taṃḍūlacūrṇapaṃkena viṣṇorāyataneṣu ca | anyairvanyaiśca vā citraṃ likhettasya phalaṃ śṛṇu 95| putrapautraprapautraiśca bhuṅkte ca sakalaṃ śubham | śeṣe viṣṇupuraṃ gatvā tatra mokṣamavāpnuyāt 96| vāsare kamalābharturdhvajāropaṇakṛnnaraḥ | uddhṛtya koṭipuruṣānnārāyaṇapuraṃ vrajet 97| patākāvallibhiryuktaṃ viṣṇorāyatanaṃ janaḥ | maṇḍayatyavanīpālaḥ sa labhetpratijanmani 98| patākāpracalaṃtī ca yāvadbhavati vāyunā | tatkartuḥ pātakaṃ sarvaṃ tāvadeva vinaśyati 99| patākāvalayāḥ prājñairnānāvarṇā harergṛhe | sthāpitavyāḥ paraṃ sthānamicchadbhirharivāsare 100 7.22.100| viṣṇoḥ śirasi yacchatraṃ dhatte cārutaraṃ janaḥ | pratijanmani viprarṣe kṣattrī bhavati sa kṣitau 101| vāsare vāsudevasya puṣpamaṃḍapakṛnnaraḥ | pratipuṣpaṃ labhetpuṇyaṃ vājimedhaśatottaram 102| vāsudevadine puṣpaiḥ suṃgadhairmaṃḍayanbudhaḥ | yatnādapi ca kartavyaṃ caturvargaphalāptaye 103| yo vastragṛhanirmāṇaṃ kurute harivāsare | sa saudhavāsī viprarṣe bhavati tridaśālaye 104| nirmāya vastrabhavanaṃ tatra badhnāti mānavaḥ | śvetaṃ vā lohitaṃ vāpi kṛṣṇaṃ vāso'cyutapriyaḥ 105| śāligrāmaśilāṃ tatra pratimāṃ vā śriyaḥpateḥ | pañcāmṛtena saṃsnāpya sthāpayedbhaktito vratī 106| ādau svastyayanaṃ kuryātsaṃkalpaṃ ca tathā budhaḥ | yatnādapi ca kartavyaṃ caturvargaphalāptaye 107| bhūtaśuddhiṃ nijāṃ vipra vidhānaṃ śāstrabhāṣitaiḥ | tataścaikamanā bhūtvā gṛhītvā puṣpamuttamam 108| dhyāyannārāyaṇaṃ devaṃ hṛdayāṃbhojavāsinam | āsīnaṃ hemapīṭhe ca tathā maṇimaye'pi ca 109| āsīnaṃ hemapīṭhe maṇimayajvalanālaṃkṛtaṃ krīḍaveśaṃ bibhralle| khojjvalābhradyutiruciratanuṃ dīrghadorbhiścaturbhiḥ | nityaṃ vibhrājamānaṃ sakalakaralayaiḥ sāyudhaiḥ padmanetraiḥ | paśyaṃtaṃ śrīmukhaṃ tacchramanudamaniśaṃ taṃ bhaje'pāṅgadṛṣṭyā 110| āgaccha bhagavandevasahitaḥ śrīpateḥ priya | kartavyā hi mayā bhaktyā saparyāsminvrate tava 111| sarvalakṣaṇasaṃpanna lakṣmyā saha jagadguro | asminvarāsane tiṣṭha yāvatpūjāṃ karomi te 112| samastalokavikhyāta kīrte nārāyaṇaprabho | kaccitte kuśalaṃ sarvaṃ sarvaṃ vada surārcita 113| pādyaṃ gṛhāṇa deveśa nārāyaṇasuvāsitam | pādadvayarajohāri pavitramatiśītalam 114| arghyaṃ dadāmi te viṣṇo dūrvāpallavasaṃyutam | akhaṃḍataṃḍulopetaṃ puṃḍarīkanibhekṣaṇa 115| idamācamanīyaṃ te supavitraṃ dadāmyaham | gṛhāṇa paramānaṃda paramānaṃdavarddhanam 116| mayā dattena gaṃdhena jarāsaṃdhavināśana | tavāstu bhūṣitaṃ gātraṃ lakṣmīnātha sugaṃdhinā 117| dadāmyahaṃ pavitrārthaṃ jagatāmādikārakam | idamācamanaṃ deva tadgṛhāṇa sureśvara 118| sṛṣṭo'yaṃ vidhinā pūrvaṃ devānāṃ tuṣṭivṛddhaye | atastubhyaṃ suraśreṣṭha dhūpo'yaṃ dīyate mayā 119| tamasaḥ stomasaṃhartā ghṛtapūrṇo janārdana | tavāstu prītaye deva eṣa dīpo janārdana 120| sottarīyamidaṃ vastraṃ bastiśroṇisuśobhanam | dadāmyahaṃ te deveśa sopavītaṃ jagadguro 121| annaṃ caturvidhaṃ svādurasaiḥ ṣaḍbhiḥ samanvitam | mayā niveditaṃ bhaktyā gṛhāṇa parameśvara 122| mukhadurgandhaharaṇaṃ karpūrakhadirānvitam | gṛhāṇa viṣṇo tāṃbūlaṃ kaivalyada mahāmate 123| vidhinānena govindamupahārairanuttamaiḥ | pūjayetsaṃvṛto bhaktyā prahareṣu caturṣvapi 124| nānopahārānharaye yo yaccheddharivāsare | vittaśāṭhyaṃ na kartavyaṃ karmaṇāṃ phalamicchatā 125| tatastu vratibhiḥ sarvairnārāyaṇaparāyaṇaiḥ | niśi jāgaraṇaṃ kāryyaṃ nṛtyagītastavādibhiḥ 126| pradakṣiṇaṃ dvijaśreṣṭha nāmāni kamalāpateḥ | sarvapāpavināśīni smartavyāni vrate rataiḥ 127| sphuraṃtaṃ prativaktrebhyo harināmadhvaniṃ janāḥ | śṛṇvaṃti te vimuktāḥ syurmahadbhiḥ pāpasaṃcayaiḥ 128| na pākhaṃṇḍajanālāpaḥ kartavyo harivāsare | pākhaṃḍālāpamātreṇa sarvadharmo vinaśyati 129| nārāyaṇayaśogītaṃ pratikaṃṭhaṃ viniḥsṛtam | śrutvā mūḍhā na tṛpyaṃti śvāno vīṇākvaṇaṃ yathā 130| saṃto harṣaṃ samāyāṃti śrutvā gītaṃ jagatpateḥ | samastapāpavidhvaṃsi vīṇākvāṇaṃ yathā mṛgāḥ 131| gāyaṃtaṃ harigītāni nṛtyaṃti nṛtyamuttamam | tṛpyaṃti vratino dṛṣṭvā tṛpyaṃti kamalāpateḥ 132| vratino yena tṛpyaṃti viṣṇorāyatane dvija | pratijanmani vai teṣāṃ paśutā śāśvatī bhavet 133| na ye gītāni gāyaṃti vratino harivāsare | vihīnā vacanaiste ca bhramaṃti pratijanmani 134| mṛdaṃgādīni vādyāni kartavyāni hareḥ puraḥ | yato vādyairbhavettuṣṭo bhagavānmadhusūdanaḥ 135| kurvaṃti jāgaraṃ viṣṇorvedādhyayanamuttamam | purāṇapaṭhanaṃ vāpi kartavyaṃ vaiṣṇavairjanaiḥ 136| rāmāyaṇaṃ bhāgavataṃ bhārataṃ vyāsabhāṣitam | anyāni ca purāṇāni pāṭhyāni harivāsare 137| ye paṭhaṃti puro viṣṇorye śṛṇvanti harerdine | pratyakṣare labhaṃte te kapilādānajaṃ phalam 138| niśi jāgaraṇaṃ kuryātsānaṃdo vaiṣṇavo janaḥ | jitanidro bhavetsamyagdhyāyate keśavaṃ hṛdā 139| pradakṣiṇākāratayā bhūyobhūyo harerddine | nipatya daṇḍavadbhūmau praṇamecca janārddanam 140| tataḥ prabhāte vimale kṛtapaṃcamahādhvaraḥ | hariṃ saṃsnāpya dugdhena pūjayedbhaktimānvratī 141| vratasya dakṣiṇāṃ dadyānnijaśaktyā dvijanmane | tatastu dvādaśīmadhye vratī pāraṇamācaret 142| pāraṇaṃ kurute yastu vilaṃghya dvādaśītithim | janmakoṭyarjitaṃ puṇyaṃ tasya caiva vinaśyati 143| dvādaśītithimadhye tu kartavyaṃ pāraṇaṃ budhaiḥ | na kadācittrayodaśyāṃ vratasya phalamicchubhiḥ 144| upavāsadine vipra niśāyāmapi vaiṣṇavaḥ | upavāsaphalaprepsuryatnātsvāpaṃ vivarjayet 145| vinā jāgaraṇaṃ nūnamupavāso nirarthakaḥ | ato jāgaraṇaṃ kāryyamubhayorapi pakṣayoḥ 146| ekādaśīvrataṃ yena vidhinānena kurvate | satyaṃ satyaṃ dvijaśreṣṭha sarve te mokṣagāminaḥ 147| janmamṛtyuharaṇaikanidānaṃ seṃdra devanikarairapi kāryam | vāsudevadivasavratasāraṃ jaimine tvamaniśaṃ kuru yatnāt 148| iti śrīpadmapurāṇe kriyāyogasāre ekādaśīmāhātmye dvāviṃśo'dhyāyaḥ 22 |